Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 959 9371468 9265767 2026-05-12T12:30:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371468 wikitext text/x-wiki {{Informkesto valuto |Valuto = |Ŝtato =[[Eŭropa unio]] inkluzive de [[Kanarioj]], [[Madejro]], [[Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj]], [[Transmaraj departementoj (Francio)|francaj transmaraj departementoj]], [[Sankta-Piero kaj Mikelono]] kaj la hispanaj teritorioj de [[Ceŭto]], [[Mello]], [[Ĉafarinoj]] kaj aliaj malgrandaj afrikaj teritorioj de Hispanio |Subdivido = |Mallongigo = |Kurza dato = |Kurzo = |Bildo ={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |Bildo-grandeco= |Bildo-priskribo= }} [[Dosiero:Euro Construction.svg|frameless|eta|200px|maldekstra|La eŭrosimbolo]] <!--[[Dosiero:Euro_symbol.svg|200px|dekstra|eta|La eŭrosimbolo]]--> '''Eŭro''' (EUR, €) estas la ĉefa [[monunuo]] de la [[Eŭropa Unio]]: ĝi estas la sola valuto de [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Greklando]], [[Hispanio]], [[Respubliko de Irlando|Irlando]], [[Italio]], [[Kipro]], [[Kroatio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malto (lando)|Malto]], [[Nederlando]], [[Portugalio]], [[Slovakio]] kaj [[Slovenio]], el kiuj konsistas la [[EMU]] (Eŭropa Mona Unio), tio estas 20 el la 27&nbsp;membraj ŝtatoj de la Eŭropa Unio. Tiun ĉi lando-grupon oni nomas ''[[Eŭrozono]]'', ''Eŭrogrupo'', aŭ eĉ ''Eŭrolando''. Temas pri entute pli ol 346 milionoj da civitanoj en 2023, tio estas 5% el la [[monda loĝantaro]]<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area_en "The euro".] Retejo de la [[Eŭropa Komisiono]]. Alirita la 10an de novembro 2019.</ref><ref name="What is the euro area?">[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area/what-euro-area_en "What is the euro area?".] Retejo de la [[Eŭropa Komisiono]]. Alirita la 10an de novembro 2019.</ref><ref>[https://www.ecb.europa.eu/ecb/educational/explainers/tell-me-more/html/euro_area_in_comparison.fr.html "La zone euro en comparaison internationale".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230423134629/https://www.ecb.europa.eu/ecb/educational/explainers/tell-me-more/html/euro_area_in_comparison.fr.html |date=2023-04-23 }} Retejo de la [[Eŭropa Centra Banko]]. Alirita la {{daton|23|4|2023}}.</ref>. [[Dosiero:Eurozone main map.svg|500x500px|eta|[[Eŭrozono]] (2023) {{Priskribo|blua|landoj uzantaj eŭrojn ekde 1999}} {{Priskribo|helblua|landoj uzantaj eŭrojn post 1999}} {{Priskribo|bruna|[[EU]]-landoj ne uzantaj eŭrojn}} ]] Tri ŝtatoj de la malnova EU (antaŭ 2004) ne adoptis eŭron, nome [[Unuigita Reĝlando de Britio kaj Nord-Irlando|Britio]], [[Danio]] kaj [[Svedio]]. El la dek membroj, kiuj aliĝis al la EU en 2004, ĝis nun aliĝis: * [[Slovenio]] (la [[1-an de januaro]] [[2007]]), * [[Malto (lando)|Malto]] kaj [[Kipro]] (la {{daton|1|januaro|2008}}, laŭ decido de la {{dato|10|julio|2007}}), * [[Slovakio]] (la {{daton|1|januaro|2009}}) * [[Estonio]] enkondukis la eŭron la {{daton|1|januaro|2011}} * [[Latvio]] enkondukis la eŭron la {{daton|1|januaro|2014}} * [[Litovio]] enkondukis ĝin la {{daton|1|januaro|2015}}<ref>{{Monatoref|numero=2013/06|paĝo=13|titolo=Starto al eŭro|ligilo=|aŭtoro=last}}</ref> * [[Kroatio]] enkondukis ĝin la {{daton|1|januaro|2023}} * [[Bulgario]] enduktis ĝin la {{daton|1|januaro|2026}} Luprezoj en [[Rumanio]] estas fiksitaj en eŭroj, same kiel la prezo de iuj luksaj varoj. Eŭro ankaŭ estas la ĉefa valuto de iuj landoj kaj landeroj ''ekster'' Eŭropa Unio: [[Andoro]], [[Monako (lando)|Monako]], [[San-Marino]], [[Vatikanurbo|Vatikano]] (krome kvar mikroŝtatoj kiuj ne estas membroj de la Eŭropa Unio),<ref name="What is the euro area?"/> krom en [[Montenegro]], [[Kosovo]] (en [[Serbio]]) -pro unuflanka decido- kaj [[Akrotiri kaj Dekelia]] (en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]). La eŭro, kiu estas dividita en 100 [[cendo]]jn, centimoj aŭ centonoj, estas la dua plej granda kaj dua plej komercita valuto en la interlanda [[kurzo]] post la [[Usona dolaro]].<ref>[https://www.bis.org/publ/rpfx13fx.pdf "Foreign exchange turnover in April 2013: preliminary global results" (PDF).] Bank for International Settlements. Alirita la 7an de februaro 2015.</ref> Aparte la valuto estas uzata ankaŭ oficiale fare de la institucioj de la Eŭropa Unio. Ekster Eŭropo, ankaŭ kelkaj specialaj teritorioj de membroj de EU uzas la eŭron kiel sia valuto. Aldone, ĉirkaŭ 200&nbsp;milionoj da personoj tutmonde uzas valutojn ligitajn al la eŭro {{Mankas fonto}}. La eŭro estas la dua plej granda [[rezerva valuto]] same kiel la dua plej komercita valuto en la mondo post la Usona dolaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf|titolo=Triennial Central Bank Survey 2007|alirdato=25a de julio 2009|dato=19a de decembro 2007|eldoninto=BIS}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/14350/1/MPRA_paper_14350.pdf |last=Aristovnik |first=Aleksander |last2=Čeč |first2=Tanja |title=Compositional Analysis of Foreign Currency Reserves in the 1999–2007 Period. The Euro vs. The Dollar As Leading Reserve Currency|publisher=Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350 |date=30a de marto 2010 |accessdate=27a de decembro 2010}}</ref><ref>{{cite news |last=Boesler |first=Matthew |title=There Are Only Two Real Threats To The US Dollar's Status As The International Reserve Currency |url=http://www.businessinsider.com/dollar-as-international-reserve-currency-2013-11 |accessdate=8a de decembro 2013 |newspaper=Business Insider |date=11a de novembro 2013}}</ref> Tial la valuto en financa komerco ankaŭ estas objekto de [[spekulado]] kaj [[arbitraĝo]]. En aŭgusto 2018, kun pli ol 1.2&nbsp;mil bilionoj da eŭroj en cirkulado, la eŭro havas unu el la plej altaj kombinitaj valoroj de monbiletoj kaj moneroj en cirkulado en la mondo, surpasinta la usonan dolaron.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/circulation/html/index.en.html|titolo=Banknotes and coins circulation|alirdato=28a de aŭgusto 2018|eldoninto=European Central Bank}}</ref> En aprilo 2013 la monvaloroj de eŭroj estis la jenaj: * Totala valoraro en eŭroj (moneroj kaj monbiletoj) en cirkulado 771.5 (monbiletoj) + 21.032 (moneroj) =792.53 mil milionoj da EUR * 1.48 (kiel kurzo) = 1,080 mil milionoj da USD * Totala valoraro en USD (moneroj kaj monbiletoj) en cirkulado 859 mil milionoj da USD. <ref>{{Cite web| url = https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf| title = Table 2: Euro banknotes, values (EUR billions, unless otherwise indicated, not seasonally adjusted)| accessdate = 13a de decembro 2009| publisher = European Central Bank| quote = 2009, October: Total banknotes: 771.5 (billion EUR)| url-status = dead| archiveurl = https://www.webcitation.org/5njSKhMeM?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf| archivedate = 22a de februaro 2010| df = dmy-all| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2019-11-10| arkivurl = https://www.webcitation.org/5njSKhMeM?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf| arkivdato = 2010-02-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091016014407/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf |date=2009-10-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091016014407/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_notes_val/bkn_notes_val/bkn_notes_val.pdf |arkivdato=2009-10-16 }}</ref> <ref>{{Cite web| url = https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf| title = Table 4: Euro coins, values (EUR millions, unless otherwise indicated, not seasonally adjusted)| accessdate = 13a de decembro 2009| publisher = European Central Bank| quote = 2009, October: Total coins: 21,032 (million EUR)| url-status = dead| archiveurl = https://www.webcitation.org/5njSKi43Q?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf| archivedate = 22a de februaro 2010| df = dmy-all| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2019-11-10| arkivurl = https://www.webcitation.org/5njSKi43Q?url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf| arkivdato = 2010-02-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091016015031/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf |date=2009-10-16 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091016015031/https://stats.ecb.europa.eu/stats/download/bkn_coins_val/bkn_coins_val/bkn_coins_val.pdf |arkivdato=2009-10-16 }}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://federalreserve.gov/releases/h6/current/h6.htm|titolo=Money Stock Measures|alirdato=13a de decembro 2009|verko=Federal Reserve Statistical Release|eldoninto=Board of Governors of the Federal Reserve System|citaĵo=Table 5: Not Seasonally Adjusted Components of M1 (Billions of dollars), not seasonally adjusted, October 2009: Currency: 859.3 (billion USD)}}</ref> <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-hist-90d.xml|titolo=Euro foreign exchange reference rates|alirdato=13a de decembro 2009|eldoninto=European Central Bank|citaĵo=Exchange rate 2009-10-30: 1 EUR = 1.48 USD}} </ref> La nomo ''eŭro'' estis oficiale adoptita la 16an de decembro 1995 en [[Madrido]].<ref name="madrid1995">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.europarl.europa.eu/summits/mad1_en.htm|titolo=Madrid European Council (12/95): Conclusions|alirdato=14a de februaro 2009|eldoninto=European Parliament}}</ref> La eŭro estis enkondukita en la mondaj financaj merkatoj kiel kalkulvaluto la 1an de januaro 1999, anstataŭante la iaman projekton "European Currency Unit" (ECU) je proporcio de 1:1 (1.1743 usonaj dolaroj). Fizikaj moneroj kaj monbiletoj de eŭroj eniris en cirkulado la 1an de januaro 2002, kio faris ĝin la ĉiutagan funkciantan valuton de ties originaj membroj, kaj ĉirkaŭ marto 2002 ĝi estis komplete anstataŭante la ĝistiamajn valutojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/html/index.en.html|titolo=Initial changeover (2002)|alirdato=5a de marto 2011|eldoninto=European Central Bank}}</ref> Kvankam la eŭro falis poste ĝis 0.83 da usonaj dolaroj en du jaroj (26a de oktobro 2000), ĝi estis komercita super la usona dolaro ekde la fino de 2002, pinte en 1.60 da usonaj dolaroj en la 18a de julio 2008.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|titolo=Exchange Rate Average (US Dollar, Euro)&nbsp;– X-Rates|alirdato=2013-03-12|eldoninto=X-rates.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120712055755/http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|arkivdato=2012-07-12}}</ref> Fine de 2009, la eŭro eniris en la [[Eŭropa financa krizo de 2010]], kio kondukis al la kreado de la [[Tuteŭropa Financa Stabiliga Fonduso]] same kiel al aliaj reformoj kiuj celis stabiligi kaj plifortigi la valuton. Ne tro malnovaj komputilaj [[klavaro]]j ebligas tajpi la simbolon de eŭro (€), en [[Windows]] ofte pere de la kombino <code>[AltGr]+[e]</code> aŭ <code>[AltGr]+[4]</code>, en [[Mac]]-komputiloj per <code>[Alt]+[Maj]+[2]</code> aŭ per <code>[Alt]+[2]</code>. En [[Interreto]], la kodo estas <code>€</code> aŭ, [[Unikodo|Unikode]] <code>€</code>. == Administrado == [[Dosiero:European Central Bank - building under construction - Frankfurt - Germany - 13.jpg|eta|dekstre|upright=0.8|La [[Eŭropa Centra Banko]] havas sian [[sidejo]]n en [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]], Germanio, kaj zorgas pri la monvaluta politiko de la [[Eŭrogrupo]].]] {{Ĉefartikolo|Eŭropa Centra Banko|Traktato de Mastriĥto|Eŭrogrupo}} La eŭro estas administrata de la [[Eŭropa Centra Banko]] (ECB) kun sidejo en [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] kaj de la [[Eŭrosistemo]] (komponita de la [[Centra banko|centraj bankoj]] de la landoj de la eŭrozono). Kiel sendependa centra banko, la ECB havas unikan aŭtoritaton por decidi pri la [[monpolitiko]]. La Eŭrosistemo partoprenas en la presado, stampado kaj distribuado de [[Eŭro-bankbiletoj|bankbiletoj]] kaj de [[Eŭro-moneroj|moneroj]] en ĉiuj membraj ŝtatoj, kaj en la funkciado de la pagosistemoj de la eŭrozono. La [[Traktato de Mastriĥto]] de 1992 devigas plej el la ŝtatoj membroj de la EU adopti la eŭron per interkonsento de monvalutaj kaj buĝetaj konverĝokriterioj, kvankam ne ĉiuj ŝtatoj faris tion. Unuiĝina Reĝlando kaj Danio negocis esceptojn,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/index_en.htm|titolo=The Euro|alirdato=29a de januaro 2009|eldoninto=European Commission}}</ref> dum Svedio (kiu aliĝis al la EU en 1995, post la Traktato de Mastriĥto estis subskribita) malakceptis la eŭron per [[referendumo]] en [[2003]], kaj evitis la devigon adopti la eŭron ne akceptante la monvalutajn kaj buĝetajn postulojn. Ĉiuj landoj kiuj aliĝis al la EU ekde 1993 petis adopti la eŭron ekde tiam. == Eldonado de monbiletoj == Ekde la 1a de januaro 2002, la naciaj centraj bankoj (NCB-oj) kaj la [[Eŭropa Centra Banko|ECB]] eldonis monbiletojn laŭ komuna interkonsento.<ref name="Scheller">{{Citaĵo el libro|url=https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/ecbhistoryrolefunctions2006en.pdf|titolo=The European Central Bank: History, Role and Functions|familia nomo=Scheller|persona nomo=Hanspeter K.|dato=2006|eldono=2|citaĵo=Since 1 January 2002, the NCBs and the ECB have issued euro banknotes on a joint basis.|ISBN=978-92-899-0027-0|paĝo=103}}</ref> La NCB-oj de la Eŭrosistemo estas devigitaj akcepti eŭrajn monbiletojn metitajn en cirkulado fare de aliaj membroj de la Eŭrosistemo kaj tiuj monbiletoj ne estas reenlandigitaj. La ECB eldonas 8 % el la totala valoro de monbiletoj eldonitaj de la Eŭrosistemo.<ref name="Scheller"/> En praktiko, la monbiletoj de la ECB estas metitaj en cirkulado fare de la NCB-oj, tiele atingante kongruojn kun la ECB. Tiuj kongruoj portas intereson por la ĉefa refinanca proporcio de la ECB. La cetera 92 % el la eŭraj monbiletoj estas eldonitaj de la NCB-oj proporcie al iliaj respektivaj komunaj partoj de la ŝlosila [[kapitalo]] de la ECB,<ref name="Scheller"/> kalkulitaj uzante la landan populacion de la Eŭropa Unio (EU) kaj la landan parton de la MEP de la EU, same kunkalkulita.<ref> {{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/ecb/orga/capital/html/index.en.html|titolo=Capital Subscription|alirdato=18a de decembro 2011|eldoninto=European Central Bank|citaĵo=The NCBs' shares in this capital are calculated using a key which reflects the respective country's share in the total population and gross domestic product of the EU&nbsp;– in equal weightings. The ECB adjusts the shares every five years and whenever a new country joins the EU. The adjustment is done on the basis of data provided by the European Commission.}} </ref> == Eŭro-moneroj kaj bankbiletoj == {{Ĉefartikolo|Eŭro-moneroj|Eŭro-bankbiletoj}} [[Dosiero:Euro coins and banknotes.jpg|eta|[[Eŭro-moneroj]] kaj bankbiletoj de variaj valoroj.]] La eŭro estas dividita en 100 [[cendo]]jn (referencataj ankaŭ kiel ''eŭrocendoj'', ''eŭrocentimoj'' aŭ ''eŭrocentonoj'', speciale por distingi ilin el aliaj valutonoj, kaj referencataj en la komuna flanko de ĉiuj cendaj moneroj kiel "euro cent"). En la oficialaj dokumentoj de la komunumo la pluralaj indikiloj de ''euro'' kaj ''cent'' ne aperas, tamen en la komuna normala parolmaniero la diversaj lingvoj reagas diference kaj ĝenerale uzas diversajn formojn.<ref name="ec.europa.eu">{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/cash/symbol/index_en.htm|titolo=How to use the euro name and symbol|alirdato=7a de aprilo 2010|eldoninto=European Commission}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/publication6336_en.pdf|titolo=Spelling of the words "euro" and "cent" in official Community languages as used in Community Legislative acts|alirdato=26a de novembro 2008|aŭtoro=European Commission}}</ref> Dum la [[angla]] estas la plej uzata lingvo en la komunumaj kunsidoj ankaŭ tie [[pluralo]] estas uzata,<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |title=English Style Guide: A handbook for authors and translators in the European Commission |accessdate=16a de novembro 2008 |author=European Commission Directorate-General for Translation |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205092625/http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |archivedate=5a de decembro 2010 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101205092625/http://ec.europa.eu/translation/writing/style_guides/english/style_guide_en.pdf |arkivdato=2010-12-05 }}; {{Citaĵo el la reto|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-370303.htm|titolo=Interinstitutional style guide, 7.3.3. Rules for expressing monetary units|alirdato=16a de novembro 2008|aŭtoro=European Union}}</ref> same kiel la diversaj lingvaj variaĵoj, kiel ''centime'' en Francio. Ĉiuj cirkulantaj moneroj havas ''komunan flankon'' kiu montras la valoron kaj mapon en la fono. Pro la [[Lingvoj de la Eŭropa Unio|Lingva pluraleco de la Eŭropa Unio]], oni uzis la version en la [[latina alfabeto]] de ''euro'' (anstataŭ la malplej uzataj [[greka alfabeto]] aŭ [[cirila alfabeto]]) kaj per [[arabaj ciferoj]] (alia teksto en naciaj lingvoj estas uzata en la naciaj flankoj, sed alia teksto en la komuna flanko estas evitata). Sur la moneroj, escepte tiuj de 1-, 2- kaj 5-cenda, la mapo montris nur la 15&nbsp;ŝtatojn, kiuj estis membroj de la EU, kiam la eŭro estis enkondukita. Dekomence en 2007 aŭ 2008 (depende de la lando) la malnova mapo estas anstataŭata per mapo de Eŭropo montranta ankaŭ landoj ekster la Unio kiel [[Norvegio]], [[Ukrainio]], [[Belorusio]], [[Rusio]] aŭ [[Turkio]]. La moneroj de 1, 2 kaj 5 cendoj, tamen, retenis sian malnovan desegnon, montrantan geografian mapon de Eŭropo kun la 15 membro-ŝtatoj de 2002 starigitaj iome super la cetero de la mapo. Ĉiuj komunaj flankoj estis desegnitaj de [[Luc Luycx]]. La moneroj havas ankaŭ ''nacian flankon'' montrantan bildon specife elektitan de la lando kiu eldonas la moneron. Eŭromoneroj el ajna membro-ŝtato povas esti libere uzata en ajna lando kiu adoptis la eŭron. [[Dosiero:1e por.png|eta|[[Portugalaj eŭro-moneroj|1,00 € Portugala,]] eŭra monero.]] La moneroj estas eldonitaj en valoroj de 2 kaj 1&nbsp;€, de 50, 20, 10, 5, 2 kaj 1&nbsp;cendoj respektive. Por eviti la uzadon de la du plej malgrandaj moneroj, kelkaj monoperacioj estas rondigitaj al la plej proksimaj kvin cendoj en Nederlando kaj Irlando<ref>{{Cite web|url=http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/|title=Ireland to round to nearest 5 cents starting October 28|date=27a de oktobro 2015|publisher=|access-date=17a de decembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306012032/http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/|archive-date=6a de marto 2016|url-status=dead|df=dmy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-11-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306012032/http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/|arkivdato=2016-03-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306012032/http://neurope.eu/article/ireland-to-round-to-nearest-5-cents-starting-october-28/ |arkivdato=2016-03-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.centralbank.ie/paycurr/Pages/rounding.aspx|title=Rounding |website= Central Bank of Ireland}}</ref> (pro volonta akcepto) kaj en Finlando (pro leĝo).<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/een/005/article_4324_en.htm|titolo=Euro cash: five and familiar|alirdato=26a de januaro 2009|aŭtoro=European Commission|aŭtoroligilo=Eŭropa Komisiono|dato=Januaro 2007|eldoninto=retejo Europa}}</ref> Tiu praktiko estas diskuraĝigita de la Komisio, same kiel la praktiko de kelkaj vendejoj malakcepti alt-valorajn eŭrajn monbiletojn.<ref>Pop, Valentina (22a de marto 2010) [http://euobserver.com/?aid=29737 "Commission frowns on shop signs that say: '€500 notes not accepted'"], ''EU Observer''</ref> [[Porokazaj moneroj]] kun valoro de 2 € estis eldonitaj kun ŝanĝoj rilate al la kutima desegno de la landa flanko de la monero. Tiuj estas kaj komune eldonitaj moneroj, kiel la monero de 2&nbsp;€ por la 50a jariĝo de la subskribo de la Traktato de Romo, kaj landaj moneroj kiel la monero por rememorigi la okazon de la [[Somera Olimpiko 2004]] eldonita de Grekio. Tiuj moneroj estas de laŭleĝa uzado tra la tuta eŭrozono. Ankaŭ kolektomoneroj kun variaj aliaj valoroj estis eldonitaj, sed tiuj ne estas intencitaj por ĝenerala cirkulado, kaj ili estas de laŭleĝa uzado nur en la membro-ŝtato kiu eldonis ilin.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://europa.eu/legislation_summaries/economic_and_monetary_affairs/introducing_euro_practical_aspects/l25058_en.htm|titolo=Commission communication: The introduction of euro banknotes and coins one year after COM(2002) 747|alirdato=26a de januaro 2009|aŭtoro=European Commission|dato=15a de februaro 2003|eldoninto=Europa (web portal)}}</ref> La desegno por la [[Eŭro-bankbiletoj]] havas komunajn desegnojn ambaŭflanke. La desegno estis kreita de la Aŭstria desegnisto [[Robert Kalina]].<ref name="euro96">{{cite web |url=http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/photos/html/image12.en.html |title=Robert Kalina, designer of the euro banknotes, at work at the Oesterreichische Nationalbank in Vienna |publisher=European Central Bank |accessdate=30a de majo 2010 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130514174746/http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/photos/html/image12.en.html |arkivdato=2013-05-14 }}</ref> Monbiletoj estas eldonitaj en valoroj de 500, 200, 100, 50, 20, 10 kaj 5&nbsp;€. Ĉiu monbileto havas sian propran koloron kaj estas dediĉita al arta periodo de la Eŭropa [[arkitekturo]]. La fronto de la monbiletoj montras [[fenestro]]jn aŭ [[pordo]]jn dum la reverso havas [[ponto]]jn, kiel simbolo de la ligiloj inter landoj kaj kun la estonteco. Kvankam la desegnoj estis intencitaj eviti identigeblajn karakterojn, la dekomencaj desegnoj fare de [[Robert Kalina]] estis de specifaj pontoj, kiel tiuj de [[Rialto]] en Venecio kaj la [[Ponto de Neuilly]] en Parizo, kaj estis poste faritaj pli ĝeneraligitaj; la finaj desegnoj ankoraŭ montris tre proksimajn similecojn kun siaj specifaj prototipoj; tiele ili ne estas vere tiom ĝeneralaj. La monumentoj aspektis sufiĉe similaj al diversaj naciaj monumentoj por plaĉi al ĉiuj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/2001/08/03/news/03iht-euro_ed3_.html|titolo=Etching the Notes of a New European Identity|alirdato=29a de majo 2009|familia nomo=Schmid|persona nomo=John|dato=3a de aŭgusto 2001|verkaĵo=International Herald Tribune}}</ref> === Pagoklarigado, transigo de elektronikaj financoj === {{Ĉefartikolo|Unuopa eŭro-pagareo}} [[Kapitalo]] ene de la EU povas esti transigita en ajna kvanto el unu lando al alia. Ĉiuj transsendoj en eŭroj en la EU estas traktitaj kiel enlandaj transigoj kaj kunportas la korespondajn enlandajn transsendajn kostojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001R2560:EN:HTML|titolo=Regulation (EC) No 2560/2001 of the European Parliament and of the Council of 19 December 2001 on cross-border payments in euro|alirdato=26a de decembro 2008|eldoninto=EUR-lex&nbsp;– European Communities, Publications office, Official Journal L 344, 28 December 2001 P. 0013&nbsp;– 0016}}</ref> Tio inkludas ĉiujn ŝtatojn kiuj estas membroj de EU, eĉ tiujn kiuj estas ekster la eŭrozono sed faras montranssendojn en eŭro.<ref>{{cite web |url=http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |title=Cross border payments in the EU, Euro Information, The Official Treasury Euro Resource |publisher=United Kingdom Treasury |accessdate=26a de decembro 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |archivedate=1a de decembro 2008 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |arkivdato=2008-12-01 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |date=2008-12-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081201114647/http://www.euro.gov.uk/crossborder.asp |arkivdato=2008-12-01 }}</ref> Kartoperacioj kaj retirado ATM ene de la eŭrozono estas traktitaj kiel enlandaj transigoj; tamen paper-bazitaj pag-ordoj, kiel [[ĉeko]]j, ne estis normigitaj kaj tiel tiuj estas ankoraŭ konsideritaj kiel enlandaj. La ECB organizis ankaŭ [[Kliringo|kliringan sistemon]] nome TARGET, por grandaj transoperacioj de eŭroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/paym/target/html/index.en.html|titolo=TARGET|alirdato=25a de oktobro 2007|aŭtoro=European Central Bank|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080121081217/http://www.ecb.int/paym/target/html/index.en.html|arkivdato=21a de januaro 2008}}</ref> === Monunua simbolo === [[Dosiero:Euro logo plus character.png|eta|La eŭrosigno; logotipa kaj manskribita.]] Speciala monsimbolo de eŭro (€) estis desegnita post publika esploro mallarĝigis la originajn dek proponojn al nur du. La [[Eŭropa Komisiono]] tiam elektis la desegnon kreitan de la belga Alain Billiet. Pri la simbolo, la EK asertis<ref name="ec.europa.eu"/> {{Citaĵo|Inspiro por la simbolo de la € venis el la [[Epsilon|greka litero epsilono]] (Є)<ref>En la citaĵo, la [[epsilono]] estas fakte reprezentita per la [[Cirila alfabeto|cirila]] majusklo de la ukraina litero je ([[Є]], [[Unicode|U+]]0404) anstataŭ la teknike pli ĝusta greklingva lunigita epsilona simbolo ('''ϵ''', U+03F5).</ref>&nbsp;– kiel referenco al la lulilo de la kulturo de [[Eŭropo]]&nbsp;– kaj krome la unua litero de la vorto Eŭropo, krucigita de du paralelaj linioj kiuj 'certigas' la stabilecon de la eŭro.|[[Eŭropa Komisiono]]}} Ankaŭ la [[Eŭropa Komisiono]] specifigis logoon por la eŭro kun precizaj proporcioj kaj fonaj kaj frontaj kolornuancoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/notes_and_coins/symbol_en.htm|titolo=The €uro: Our Currency|alirdato=25a de oktobro 2007|eldoninto=European Commission|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071011043046/http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/notes_and_coins/symbol_en.htm|arkivdato=11a de oktobro 2007}}</ref> La loko de la valutosigno relativa al la nombrokvanto varias de lando al lando kaj de lingvo al lingvo, sed en la oficialaj tekstoj en angla lingvo la simbolo (aŭ la [[Internacia Organizaĵo por Normigado|ISO]]-normiga "EUR") antaŭas la kvanton, same kiel okazas kun la [[usona dolaro]], la [[brita pundo]] ktp.<ref>{{Cite web|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-370303.htm#position|title=Position of the ISO code or euro sign in amounts|date=5a de februaro 2009|work=Interinstitutional style guide|publisher=Europa Publications Office|accessdate=10a de januaro 2010|location=Bruxelles, Belgium}}</ref> == Historio == {| class="wikitable float-right" ! Ŝtatoj !! Adopto |- | {{Aŭstrio}} | rowspan=11 | [[1-a de januaro]] [[1999]] |- | {{Belgio}} |- | {{Finnlando}} |- | {{Francio}} |- | {{Germanio}} |- | {{Irlando}} |- | {{Italio}} |- | {{Luksemburgio}} |- | {{Nederlando}} |- | {{Portugalio}} |- | {{Hispanio}} |- | {{Grekio}} || [[1-a de januaro]] [[2001]] |- | {{Slovenio}} || [[1-a de januaro]] [[2007]] |- | {{Kipro}} | rowspan=2 | [[1-a de januaro]] [[2008]] |- | {{Malto}} |- | {{Slovakio}} || [[1-a de januaro]] [[2009]] |- | {{Estonio}} || {{dato|1|januaro|2011}} |- | {{Latvio}} || {{dato|1|januaro|2014}} |- | {{Litovio}} || {{dato|1|januaro|2015}} |- | {{Kroatio}} || {{dato|1|januaro|2023}} |- | {{Bulgario}} || {{dato|1|januaro|2026}} |} Unu el la unuaj homoj, kiuj fervore engaĝiĝis por komuna eŭropa valuto, estis la germana esperantisto [[Josef Zauner]]<ref>Pri tio atestas ekzemple la artikolo pri [[UŜE]] en [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]</ref>. Sed dum la [[dua mondmilito]] liaj verkoj forgesiĝis. «Elpensinto» de la vorto «eŭro» estis foje nomata la belga esperantisto [[Germain Pirlot]]<ref name=":0">(eo) [http://dvd.ikso.net/revuo/Revuo_Esperanto/2010/01.pdf La patro de la "euro" estas esperantisto], p. 8, revuo Esperanto, n-ro 1232 (1), januaro 2010, alirite la 26-an de januaro 2019.</ref>,<ref>(nl) [https://www.standaardboekhandel.be/p/dit-is-europa-9789463936002 Dis is Europa] Hendrik Vos, Eldonejo standaard boekhandel ISBN 2021 978-9-4639-3600-2</ref> Fakte li sugestis la nomon al la iama prezidanto de la Eŭropa Komisiono, d-ro [[Jacques Santer]], en letero de la 4-a de aŭgusto 1995: «Mi tute aprobas vin, kiam vi aldiras, ke la civitano rajtas identiĝi kun sia mono, sed kial paroli tiam pri “franc” aŭ “franken”, kio estas neta referenco al Francio? Ĉu vi forgesus, ke aliaj civitanoj havas aliajn monojn? Kiel ili povus identiĝi kun tiu francama “franko”? Mi ne kuraĝas opinii, ke jam nun vi konsideras ilin kiel duarangajn civitanojn, kiel specojn de subuloj. Kial ne montri imagopovon kaj eliri el la rutina vojo? Oni povus ja nomi tiun novan monon “eŭro”!» Jen la respondo de la ĝenerala sekretario de la Eŭropa Komisiono, en letero de la 18-a de septembro 1995 (ref.: SG(95)D/86446): ''«Sinjoro Pirlot, La prezidanto Santer petis, ke mi danku vin pro via letero de la 4-a de aŭgusto 1995 per kiu vi afable sugestis al li nomi “EŬRO” la ontan ununuran eŭropan monon. Kiel vi scias, la debato pri tiu temo estas tre malsimpla, ĉar la nomo de tia mono devas ja arigi kvalitojn, kiuj ebligas garantii la sukceson ĉe ĉiuj eŭropanoj. Sekve ĉiuj sugestoj bonvenas kaj pro tio, nome de S-ro SANTER, mi deziras vigle danki vin pro via kontribuo al tiu debato kaj, pli ĝenerale, pro via subteno al la procezo de eŭropa integrado.»'' La {{daton|28|januaro|1996}}, s-ro Jean-Jacques Schul, prezidanto de PROMEURO (Asocio de eŭropaj civitanoj por la promocio de la eŭropa mono) skribis: ''«Ni estas tre dankemaj al s-ro Pirlot pro la informo pri la ebleco, ke li povus esti la 1-a kiu sugestis la nomon “eŭro”. Ĝis nun ni havas neniun sciigon pri tia sugesto antaŭ 04.08.1995»''. Tamen en 2017 aperis filmeto ĉe Youtube, kie la tiama germana ministro pri financoj, ''Theo Waigel'', rakontas, kiel li inventis kaj venkigis la nomon "eŭro" en 1995.<ref>(germana) [https://www.youtube.com/watch?v=rgxLqW_kmK4 Euro - Wer hat den Namen erfunden? (Eŭro - kiu inventis la nomon?)] filmeto ĉe Youtube</ref> La decido pri la nomo de la nova eŭropa monvaluto okazis dum la pintokunveno de la [[Eŭropa Konsilio]] en [[Madrido]] la [[15an de decembro]] [[1995]] per unuanima decido de la ŝtatestroj de la EU-landoj. Proksimume unu jaron poste, la [[14an de decembro]] [[1996]] la eŭro-biletoj estis montritaj al la publiko, samtempe en [[Frankfurto]] kaj en [[Dublino]]<ref>{{Monatoref|numero=1997/01|paĝo=27|titolo=Eŭro-biletoj prezentitaj|ligilo=|aŭtoro=[[Roland Rotsaert]]}}</ref>. Eŭro estis enkondukita la 1-an de januaro [[1999]] kiel oficiala monunuo de la tiamaj dek unu «eŭro-landoj» (poste 12, ĉar Grekio aldoniĝis en [[2000]]): de tiam ĝis 2002, oni povis pagi per eŭro nur per bankkarto au bankĉeko. La eŭro fariĝis mantuŝebla nur ekde la {{dato|1|januaro|2002}}, kiam la biletoj kaj moneroj aperis. Inter la 1-a de januaro 1999 kaj maksimume kelkaj monatoj post la 1-a de januaro 2002 (laŭ la landoj), la lokaj monunuoj kunekzistis kun eŭro kiel subdividoj de eŭro. Post tiu periodo, la landaj monunuoj ne plu valoras, ilin oni ne plu povas uzi en monaj rilatoj: eŭro fariĝis la vere ununura uzata monunuo ene de ''Eŭrolando''. Eŭro kalkulas: * 8 monerojn: 1, 2, 5, 10, 20 kaj 50 cendoj, 1 kaj 2 eŭroj; * 7 biletojn: 5, 10, 20, 50, 100, 200 kaj 500 eŭroj. La biletoj havas bildojn pri [[ponto]]j kaj [[pordo]]j, ĉiuj estas fikciaj, sed laŭ 7&nbsp;diversaj arkitekturaj stiloj. Ĉiu monero havas 20 diversajn bildojn sur dorsaj flankoj, po unu por ĉiu lando. Ĉiu lando de EMU rajtis elekti desegnojn por la dorsaj flankoj de [[eŭro-moneroj]]. Interalie, Nederlando elektis sian tiaman reĝinon, Vatikano la papon kaj Francio diversajn simbolojn reprezentantajn la landon. == Kurzo == [[Dosiero:European central bank euro frankfurt germany.jpg|eta|300px|Centra oficejo de [[Eŭropa Centra Banko]] en [[Frankfurto ĉe Majno]]|alternative=]] La valoro de eŭro ene de [[Eŭropa Unio]] estas : * 13,7603 [[aŭstra ŝilingo|aŭstraj ŝilingoj]] (ATS) * 40,3399 [[belga franko|belgaj frankoj]] (BEF) * 15,6466 [[estona krono|estonaj kronoj]] (EEK) * 5,94573 [[finna marko|finnaj markoj]] (FIM) * 6,55957 [[franca franko|francaj frankoj]] (FRF) * 1,95583 [[germana marko|germanaj markoj]] (DEM) * 340,450 [[draĥmo (Moderno)|grekaj draĥmoj]] (GRD) * 166,386 [[hispana peseto|hispanaj pesetoj]] (ESP) * 0,787564 [[irlanda pundo|irlandaj pundoj]] (IEP) * 1936,27 [[itala liro|italaj liroj]] (ITL) * 0,585274 [[kipra pundo|kipraj pundoj]] (CYP) * 7,53450 [[Kroata kunao|kroataj kunaoj]] (HRK) * 0.702804 [[latva lato|latvaj latoj]] (LVL) * 3,4528 [[litova lido|litovaj lidoj]] (LTL) * 40,3399 [[luksemburga franko|luksemburgaj frankoj]] (LUF) * 0,429300 [[malta liro|maltaj liroj]] (MTL) * 2,20371 [[nederlanda guldeno|nederlandaj guldenoj]] (NLG) * 200,482 [[portugala eskudo|portugalaj eskudoj]] (PTE) * 30,1260 [[slovaka krono|slovakaj kronoj]] (SKK) * 239,640 [[slovena tolaro|slovenaj tolaroj]] (SIT) Tiuj ĉi-supraj valoroj estas porĉiamaj. La valoro de eŭro en januaro [[2002]] estis: * 0,8992 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] <font size="-1">(En julio 2002: 1 eŭro = 1 dolaro)</font> * 118,4696 [[Japana eno|enoj]] * 0,6246 [[brita pundo|pundoj]] * 0,3073 [[denaro]]j === Eŭro kaj [[Dolaro]] === {| class="prettytable" !Jaro !!Dato !!Kurzo <ref name="ecb.int">baze de http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html [http://www.ecb.int/stats/exchange/eurofxref/html/index.en.html].</ref> !Dato !!Kurzo <ref name="ecb.int"/> |- |1999 ||align="center" |3.12. ||1,0015 |align="center" |5.1. ||1,1790 |- |2000 ||align="center" |26.10. ||style="background:#fcc"|0,8252 |align="center" |6.1. ||1,0388 |- |2001 ||align="center" |6.7. ||0,8384 |align="center" |5.1. ||0,9545 |- |2002 ||align="center" |28.1. ||0,8578 |align="center" |31.12. ||1,0487 |- |2003 ||align="center" |8.1. ||1,0377 |align="center" |31.12. ||1,2630 |- |2004 ||align="center" |14.5. ||1,1802 |align="center" |28.12. ||1,3633 |- |2005 ||align="center" |15.11. ||1,1667 |align="center" |3.1. ||1,3507 |- |2006 ||align="center" |2.1. ||1,1826 |align="center" |5.12. ||1,3331 |- |2007 ||align="center" |12.1. ||1,2893 |align="center" |27.11. ||1,4874 |- |2008 ||align="center" |17.10. ||1,3404 |align="center" |15.7. ||style="background:#cfc"|1,5990 |- |2009 ||align="center" |4.3. ||1,2555 |align="center" |2.1. ||1,3866 |- |2010 ||align:center" | 8.6. || 1,1942 |align:center" | 13.1. ||1,4563 |- |2011 ||align:center" | 10.1. ||1,2903 |align:center" | 22.3. ||1,4211 |- |2014 ||align:center" | 10.3. || 1,3381 |align:center" | 06.05. || 1,3945 |- |2015 ||align:center" | 13.04. || 1,0552 |align:center" | 02.01. || 1,2043 |} == Diversaĵoj == La {{daton|1|januaro|2002}} ekfunkciis [[EuroBillTracker]], [[retkomunumo]] kiu klopodas pristudi kaj mapi la moviĝon de eŭro-monbiletoj en la mondo. Ekde 2003, la retejo haveblas ankaŭ Esperante. La [[papero]] el kiu oni fabrikas la [[monbileto]]jn de eŭro estas centprocente el [[kotono]]. == Eŭro kaj lingvopolitiko == Oni lanĉis proponon en 2004 por unuecigi la skribmanieron de ''eŭro'' (komprenebla propono estis ''euro'' fare de Gerrit Zalm nederlanda financa ministro, prezidanto de Ecofin). Oni proponis doni escepton nur por Grekio. Hungario uzas la formon de ''euró'' en ĉiutaga uzo. Latvio batalas por uzo de formo ''eiro'', ĉar la [[latva lingvo]] ne konas la diftongon ''eu''. [[Bulgario]] sukcesis ([[Traktato de Lisbono]]) nomi la komunan eŭropan valuton ''евро'', laŭ la [[cirila alfabeto]] <ref>{{en}} (PDF) [http://ec.europa.eu/commission_barroso/kuneva/media/press_review_2226102007_en.pdf EU Lisbon Summit - Press release 22 ottobre 2007]</ref>. En Esperanto en la jaro 1996 estis fortaj diskutoj, i.a. sur la paĝoj de ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', pri la esperantlingva formo de la monunuo. La demando estis, ĉu la radiko estas "eŭr-" kaj sekve la substantivo estas "eŭro", la adjektivo "eŭra", ks, aŭ ĉu la radiko estas "eŭro-" kaj sekve la substantivo estas "eŭroo", la adjektivo "eŭroa".<ref>{{Monatoref|numero=1996/05|paĝo=6|titolo=Leteroj|ligilo=|aŭtoro=Georgo Kamaĉo, Brian Moon kaj aliaj}}</ref>{{Projektoj|commons=Euro|q=Eŭro|ReVo=euxr}} == Vidu ankaŭ == * [[Eŭro-moneroj]] * [[Eŭro-bankbiletoj]] * [[Eŭrogrupo]] * [[Eŭropa Unio]] * [[Eŭrozono]] * [[Germain Pirlot]]<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.euro.ecb.int/ Eŭropa Centra Banko] - oficiala retpaĝo de eŭro (ne-Esperante) * [http://europo.free.fr/euro.htm Enkonduko al la moneroj] * [http://eo.eurobilltracker.eu/ EuroBillTracker] - ilo por sekvi individuajn eŭrobiletojn tra la mondo {{eo}} * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Monbileto de Eŭro] ({{de}}) ({{en}}) {{Naciaj eŭropaj valutoj, kiuj enfluis Eŭron}} {{Valutoj de Eŭropo}} {{Havenda artikolo|Eŭro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭro| ]] [[Kategorio:Monunuoj]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Ekonomio de Aŭstrio]] [[Kategorio:Ekonomio de Belgio]] [[Kategorio:Ekonomio de Estonio]] [[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Francio]] [[Kategorio:Ekonomio de Germanio]] [[Kategorio:Ekonomio de Grekio]] [[Kategorio:Ekonomio de Hispanio]] [[Kategorio:Ekonomio de Irlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Italio]] [[Kategorio:Ekonomio de Kipro]] [[Kategorio:Ekonomio de Latvio]] [[Kategorio:Ekonomio de Malto]] [[Kategorio:Ekonomio de Luksemburgo]] [[Kategorio:Ekonomio de Nederlando]] [[Kategorio:Ekonomio de Portugalio]] [[Kategorio:Ekonomio de Slovakio]] [[Kategorio:Ekonomio de Slovenio]] [[Kategorio:Karolpremiitoj|Euro]] sj0l932sotdszyt6t78m0sxhstomumj 0 961 9371510 9370810 2026-05-12T13:25:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371510 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | teritorio | nomo = Eŭropa Unio | devena_nomo = | alia_nomo = {{Kaŝebla listo |kadrostilo = border:none; padding:0; |titolo = Nomo en oficialaj lingvoj |titolstilo = align:left; background:none; |listostilo = text-align:left; display:none; |European Union ([[Angla lingvo|angle]]) |Европейски&nbsp;съюз&nbsp;([[Bulgara lingvo|bulgare]]) |Evropská unie ([[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥe]]) |Den Europæiske Union ([[Dana lingvo|dane]]) |Euroopa Liit ([[Estona lingvo|estone]]) |Euroopan unioni ([[Finna lingvo|finne]]) |Union européenne ([[Franca lingvo|france]]) |Europäische Union ([[Germana lingvo|germane]]) |Ευρωπαϊκή Ένωση ([[Greka lingvo|greke]]) |Unión Europea ([[Hispana lingvo|hispane]]) |Európai Unió ([[Hungara lingvo|hungare]]) |An tAontas Eorpach ([[Irlanda lingvo|irlande]]) |Unione europea ([[Itala lingvo|itale]]) |Europska unija ([[Kroata lingvo|kroate]]) |Eiropas Savienība ([[Latva lingvo|latve]]) |Europos Sąjunga ([[Litova lingvo|litove]]) |Unjoni Ewropea ([[Malta lingvo|malte]]) |Europese Unie ([[Nederlanda lingvo|nederlande]]) |Unia Europejska ([[Pola lingvo|pole]]) |União Europeia ([[Portugala lingvo|portugale]]) |Uniunea Europeană ([[Romana lingvo|romane]]) |Európska únia ([[Slovaka lingvo|slovake]]) |Evropska unija ([[Slovena lingvo|slovene]]) |Europeiska unionen ([[Sveda lingvo|svede]]) }} | kategorio = politika komunumo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = EU Globe No Borders 2020.svg | dosiero_priskribo = Mapo de Eŭropa Unio | dosiero_kompl = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flago-de-la-Eŭropa-Unio.svg | flago_noto = | blazono = | blazono_noto = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = | moto = [[Eŭropa devizo|Unuiĝintaj en diverseco]] | kromnomo = | himno = [[Odo al Ĝojo]] | himno_dosiero = Anthem of Europe (US Navy instrumental short version).ogg <!-- *** Lando ktp. *** --> | ŝtato_tipo = Membraj ŝtatoj | ŝtato_faldo = | ŝtato = {{Kaŝebla listo |kadrostilo = border:none; padding:0; |titolo = [[Membraj ŝtatoj de Eŭropa Unio|27]] |titolstilo = text-align:left; font-size:95%; background:none; |listostilo = text-align:left; display:none; |{{flago|Aŭstrio|nomo=jes}} |{{flago|Belgio|nomo=jes}} |{{flago|Bulgario|nomo=jes}} |{{flago|Ĉeĥio|nomo=jes}} |{{flago|Danio|nomo=jes}} |{{flago|Estonio|nomo=jes}} |{{flago|Finnlando|nomo=jes}} |{{flago|Francio|nomo=jes}} |{{flago|Germanio|nomo=jes}} |{{flago|Grekio|nomo=jes}} |{{flago|Hispanio|nomo=jes}} |{{flago|Hungario|nomo=jes}} |{{flago|Irlando|nomo=jes}} |{{flago|Italio|nomo=jes}} |{{flago|Kipro|nomo=jes}} |{{flago|Kroatio|nomo=jes}} |{{flago|Latvio|nomo=jes}} |{{flago|Litovio|nomo=jes}} |{{flago|Luksemburgio|nomo=jes}} |{{flago|Malto|nomo=jes}} |{{flago|Nederlando|nomo=jes}} |{{flago|Pollando|nomo=jes}} |{{flago|Portugalio|nomo=jes}} |{{flago|Rumanio|nomo=jes}} |{{flago|Slovakio|nomo=jes}} |{{flago|Slovenio|nomo=jes}} |{{flago|Svedio|nomo=jes}} }} | histregiono_faldo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | limo = | limo1 = | limo2 = | limo3 = | limo_faldo = 1 | parto_faldo = 1 | parto_tipo = | parto = | urbo = [[Bruselo]] | urbo1 = [[Luksemburgo]] | urbo2 = [[Strasburgo]] | urbo_faldo = | urbo_tipo = Politikaj centroj | memorindaĵo_tipo = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo = | konstruaĵo_faldo = 1 | konstruaĵo = | konstruaĵo3_noto = | rivero_faldo = faldo | rivero = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1_tipo = | ŝoseo1 = | ŝoseo2_tipo = | ŝoseo2 = | montaro_tipo = | montaro_faldo = 1 | montaro = | orogenezo = | orogenezo1 = | orogenezo2 = <!-- *** Situo *** --> | ĉefurbo_situo = | koordinatoj_ne_en_titolo = true | ĉefurbo_leviĝo = | ĉefurbo_lat_d = | ĉefurbo_lat_m = | ĉefurbo_lat_s = | ĉefurbo_lat_NS = | ĉefurbo_long_d = | ĉefurbo_long_m = | ĉefurbo_long_s = | ĉefurbo_long_EW = | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = | plej_alta = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4194431 | areo_rondumo = 1 | areo_akvo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{unuo|446834578}}<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/main/help/first-visit/tgm Eurostat 2019] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fepp.eurostat.ec.europa.eu%2Ftgm%2Ftable.do%3Ftab%3Dtable%26plugin%3D1%26language%3Dfr%26pcode%3Dtps00001 arkivo])</ref> | loĝantaro_dato = 2019 | loĝantaro_denseco = 106 <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = Prezidanteco | gvidantaro_noto = | ĉefulo = António Costa | ĉefulo_tipo = Prezidanto<br> de la Eŭropa Konsilio | ĉefulo_partio = | ĉefulo1 = Ursula von der Leyen | ĉefulo1_tipo = Prezidanto<br> de la Eŭropa Komisiono | ĉefulo1_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = | horzono_DST = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = {{dato|23|julio|1952}} | libera_tipo = Kreita | libera1 = {{Kaŝebla listo |kadrostilo = border:none; padding:0; |titolo = [[Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio|24]] |titolstilo = text-align:left; font-size:95%; background:none; |listostilo = text-align:left; display:none; |[[Angla lingvo|angla]] |[[Bulgara lingvo|bulgara]] |[[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] |[[Dana lingvo|dana]] |[[Estona lingvo|estona]] |[[Finna lingvo|finna]] |[[Franca lingvo|franca]] |[[Germana lingvo|germana]] |[[Greka lingvo|greka]] |[[Hispana lingvo|hispana]] |[[Hungara lingvo|hungara]] |[[Irlanda lingvo|irlanda]] |[[Itala lingvo|itala]] |[[Kroata lingvo|kroata]] |[[Latva lingvo|latva]] |[[Litova lingvo|litova]] |[[Malta lingvo|malta]] |[[Nederlanda lingvo|nederlanda]] |[[Pola lingvo|pola]] |[[Portugala lingvo|portugala]] |[[Romana lingvo|romana]] |[[Slovaka lingvo|slovaka]] |[[Slovena lingvo|slovena]] |[[Sveda lingvo|sveda]] }} | libera1_tipo = Oficialaj lingvoj | libera2 = | libera2_tipo = | libera3 = | libera3_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = | mapo_lokumilo = | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = European Union | retpaĝo = [http://europa.eu/ europa.eu] | portalo = Eŭropo <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo lando|zomo=3}} |ĉefulo2=Roberta Metsola|ĉefulo2_tipo=Prezidanto<br> de la Eŭropa Parlamento}} '''Eŭropa Unio''' ('''EU''') estas jura politika [[komunumo]] konstituita kiel [[internacia organizaĵo]] ''[[sui generis]]'', estigita por la eŭropa integriĝo kaj komuna regado de la popoloj kaj ŝtatoj de [[Eŭropo]]. EU estis establita per la validigo de la [[Traktato de Mastriĥto|Traktato pri Eŭropa Unio]] la [[1-an de novembro]] [[1993]], kiu transformis la antaŭajn [[institucio]]jn. Ĝi konsistas el 27 landoj (validas por 2021) kun pluraj kandidatoj por estonta plilarĝiĝo. Se komence la suprastrukturo "Eŭropa Unio" fondiĝis surbaze de la tri [[Eŭropaj Komunumoj]] jam ekzistantaj (nome [[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo|EKKŜ]], [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|Euratom]] kaj [[Eŭropa Ekonomia Komunumo|EEK]]) sub la kompleksa sistemo konata kiel "la tri pilieroj" (la komunumoj antaŭe menciitaj kune kun la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|komuna ekstera politiko]] kaj la jura kaj polica kunlaboro), kun la ekvalidigo la [[1-an de decembro]] [[2009]], de la [[Traktato de Lisbono]], Eŭropa Unio tute sukcedis la eŭropajn komunumojn (kvankam kun certaj specifaĵoj) kaj akceptis per tio juran instancon el [[internacia juro]]<ref name=BBCUKREFRESLT>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/news/politics/eu_referendum/results|titolo=EU　Referendum Result|alirdato=26a de junio 2016|eldoninto=BBC}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/external_relations/index_es.htm | titolo = Tratado de Lisboa: la Unión Europea en el Mundo | jaro = 2009 | verko = Portal de la Unión Europea | alirdato = 26a de oktobro 2011 | lingvo = hispana | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111207212102/http://europa.eu/lisbon_treaty/glance/external_relations/index_es.htm | arkivdato = 2011-12-07 }}</ref><ref name="Britannica">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/196399/European-Union|titolo=European Union|alirdato=3-a de julio 2013|eldoninto=Encyclopædia Britannica|citaĵo=international organisation comprising 28 European countries and governing common economic, social, and security policies&nbsp;...}}</ref><ref name="CIA">{{cite web |title=European Union |publisher=Central Intelligence Agency |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |accessdate=12a de februaro 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200508140308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |arkivdato=2020-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611111527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |archivedate=2020-06-11 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200611111527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |arkivdato=2020-06-11 }}</ref>. Eŭropa Unio disvolvigis juran kaj politikan sistemon, nome la "eŭropa komunumismo", iel unika en la mondo, kiu funkcias per internaj kaj kompleksaj meĥanismoj kaj proceduroj, kiuj ampleksiĝis kaj evoluis laŭlonge de ĝia historio ĝis la nuna kreado de hibrida transnacia [[registaro]] malfacile egalebla kiu kombinas elementojn de la [[Internaciismo|multflanka kunlaborado]], sed forte strukturita kaj instituciigita, kun aliaj organoj supranaciaj, ambaŭ regataj de dinamiko el regiona integriĝo<ref name="Europa Internal Market">{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/internal_market/index_en.htm|titolo=The EU Single Market: Fewer barriers, more opportunities|alirdato=27-a de septembro 2007|aŭtoro=European Commission|eldoninto=Europa web portal}}<br />{{Citaĵo el la reto|url=http://europa.eu/pol/singl/index_en.htm|titolo=Activities of the European Union: Internal Market|alirdato=29a de junio 2007|eldoninto=Europa web portal}}</ref>. La Eŭropa Unio, kaj antaŭe la Eŭropaj Komunumoj, promocias la kontinentan integriĝon pere de komunaj politikoj kiuj ampleksiĝas per malsamaj medioj, specife en ĝia ekonomia origino kaj progresive etenditaj al politikaj medioj.<ref>{{Citaĵo el la reto| url = http://ec.europa.eu/policies/index_es.htm | titolo = Políticas | jaro = 4/5/2010 | verko = Portal de la Comisión Europea | alirdato = 26a de oktobro 2011 | lingvo=hispana}}</ref> Por atingi la komunajn celojn, la eŭropuniaj ŝtatoj donas al ĝi certajn rajtojn, kreante suverenecon kiu povas esti komuna aŭ kundividita<ref>{{cite web |title=Common commercial policy |url=http://europa.eu/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |work=Europa Glossary |publisher=Europa web portal |accessdate=6a de septembro 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116092625/http://europa.eu:80/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |archivedate=16a de januaro 2009 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://europa.eu/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-07-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090116092625/http://europa.eu/scadplus/glossary/commercial_policy_en.htm |arkivdato=2009-01-16 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.consilium.europa.eu/policies/council-configurations/agriculture-and-fisheries|titolo=Agriculture and Fisheries Council|alirdato=3a de junio 2013|eldoninto=The Council of the European Union|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140311075105/http://www.consilium.europa.eu/policies/council-configurations/agriculture-and-fisheries|arkivdato=2014-03-11}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/regional_policy/index_en.cfm|titolo=Regional Policy Inforegio|alirdato=3a de junio 2013|eldoninto=Europa web portal}}</ref><ref name="Internal borders">{{Citaĵo el la reto|url=http://ec.europa.eu/home-affairs/policies/borders/borders_schengen_en.htm|titolo=Schengen area|alirdato=8a de septembro 2010|eldoninto=Europa web portal}}</ref>. Je [[12-a de oktobro]] 2012, la Eŭropa Unio ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] ĉar ''"ĝi helpis transformi Eŭropon de kontinento de milito al kontinento de paco."''<ref>{{cite news |title=EU collects Nobel Peace Prize in Oslo |date=[[10-a de decembro]] [[2012]]|newspaper=British Broadcasting Corporation |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20664167 |accessdate=3a de junio 2013}}</ref> == Historio == [[Dosiero:EC-EU-enlargement animation.gif|maldekstre|eta|Teritoria evoluo de EU|maldekstra]] [[Dosiero:Bundesarchiv B 145 Bild-F001192-0003, Bonn, Besuch Jean Monnet, Konrad Adenauer.jpg|maldekstre|eta|[[Jean Monnet]] (maldekstre) kaj [[Konrad Adenauer]] (dekstre) en 1953.]] [[Dosiero:Kp117-euxropa-unio.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri la historio ĝis la nuna stato (2017) de Eŭropa Unio]] [[Dosiero:Kp118-euxropa-unio-ii.opus|eta|Sceneja diskuto pri la nuna stato kaj la estonteco de Eŭropa Unio]] [[Dosiero:Kp157-federaciismo.opus|eta|federaciismo en Eŭropa Unio]] Post la du [[mondmilito]]j, en Eŭropo ekestis granda sento pri la bezono rekonstrui kaj kunigi la kontinenton por malhelpi estontajn konfliktojn inter eŭropaj landoj<ref name=grandaj>[https://www.strasbourg-europe.eu/les-grandes-etapes-de-la-construction-europeenne,3375,fr.html La grandaj etapoj de la eŭropa konstruo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190423110519/http://www.strasbourg-europe.eu/les-grandes-etapes-de-la-construction-europeenne,3375,fr.html |date=2019-04-23 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.strasbourg-europe.eu%2Fles-grandes-etapes-de-la-construction-europeenne%2C3375%2Cfr.html arkivo]) ĉe ''Strasbourg-europe.eu ''</ref>. La deklaro de la 9-a de majo 1950 de [[Robert Schuman]], tiama franca ministro pri eksterlandaj aferoj, admonanta al komunigo de la karbaj kaj ŝtalaj sektoroj sub la aŭtoritato de internacia institucio, estas konsiderata kiel la fonda teksto de eŭropa konstruado. :''"Eŭropo nek estos konstruita subite, nek per ĝenerala konstruado. Ĝi fariĝos per konkretaj atingoj, unue kreante faktan solidarecon."'' :― [[Robert Schuman]], [[Deklaro de Schuman|Deklaro de la 9-a de majo 1950]]<ref>[https://www.robert-schuman.eu/fr/declaration-du-9-mai-1950 Deklaro de la 9-a de majo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.robert-schuman.eu%2Ffr%2Fdeclaration-du-9-mai-1950 arkivo]) ĉe la retejo de la Fondaĵo Robert Schuman.</ref> Spronita de politikaj famuloj konataj kiel la "patroj de Eŭropo"<ref>Sylvain Schirmann, ''Robert Schuman et les Pères de l'Europe : Cultures politiques et années de formation, Publications de la Maison de Robert Schuman'', vol. 1, Bruselo, Peter Lang, 2008, 361 p. (ISBN 978-90-5201-423-4, [https://books.google.fr/books?id=cTW4ZxpKwrMC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DcTW4ZxpKwrMC%26printsec%3Dfrontcover#v=onepage&q&f=false arkivo])</ref> , kiel [[Konrad Adenauer]], [[Jean Monnet]] kaj [[Alcide De Gasperi]], ses ŝtatoj ([[Okcidenta Germanio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Belgio]], [[Luksemburgio]] kaj [[Nederlando]]) kreis en 1951 la [[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo|Eŭropan Komunumon pri Karbo kaj Ŝtalo]]{{#tag:ref| Unuiĝinta Reĝlando rifuzis aliĝi al la traktato stariganta la EKKŜ pro la supernacia karaktero donita al ĉi tiu organizo. |group="nb"}} per traktato subskribita en [[Parizo]], kiu celis antaŭenigi la interŝanĝojn de krudaj materialoj necesaj por ke la ŝtala industrio akcelu ekonomian dinamikon post la [[Dua Mondmilito|milito]], por havigi al Eŭropo aŭtonoman produktokapablon<ref name=grandaj/>. Ĉi-tiu traktato estis la fonda ago celanta kunigi la eŭropajn venkintojn kaj malvenkintojn{{#tag:ref| La politikaj kaj ekonomiaj proksimiĝoj efektivigitaj kondukas al unua sukceso, periodo de kontinua paco, la "[[Pax Europaea]]". |group="nb"}} kaj realigis volon por sendependiĝo de la tiamaj konsiderindaj eksteraj influoj, kaj precipe de tiu de [[Usono]]. Post la fiasko de [[Eŭropa Defenda Komunumo]] en 1954, [[Eŭropa Ekonomia Komunumo]] (EEK) estis establita en 1957 per la [[Traktato de Romo]]. Ekonomia kunlaboro estis profundigita per la [[Unueca Eŭropa Akto]] en 1986 kies celo estis revigligi eŭropan konstruadon, fiksante la kompletigon de la interna merkato en 1993, ankaŭ permesante liberan movadon de kapitaloj kaj servoj. Per ĉi tiu traktato, komunumaj kompetentecoj estas etenditaj al la fakoj de [[Scienca esplorado|esplorado]], [[Teknologia evoluo|teknologia disvolviĝo]], la [[medio]] kaj socia politiko. La Unueca Eŭropa Akto ankaŭ ekfunkciigis la [[Eŭropa Konsilio]], kunvenigante ŝtatestrojn kaj registarestrojn kaj decidis plifortigi la potencojn de la [[Eŭropa Parlamento]]. En 1992, la [[Traktato de Maastricht]] sukcedis ĝin kaj establis politikan union kiu prenis la nomon de Eŭropa Unio kaj kiu antaŭvidis la kreon de [[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|ekonomia kaj mona unio]] kun ununura valuto: la [[eŭro]] (€). Fondita en 1999, la [[eŭro-zono]] havas dek naŭ ŝtatojn en 2021. Novaj instituciaj reformoj estis enkondukitaj en 1997 per la [[Traktato de Amsterdamo]] kaj 2001, per la [[Traktato de Nico]]. La [[Eŭropa Konstitucio]] (formale kaj la versio en esperanto: [[Traktato pri estigo de Eŭropa Konstitucio (dokumento)|Traktato pri Estigo de Konstitucio por Eŭropo]]) estis propono por traktato inter la diversaj membroŝtatoj de la Eŭropa Unio estiĝinta en 2005. Se la [[traktato]] estus estinta ratifita de la membroŝtatoj, ĝi estus forminta la novan juran bazon de la Unio. Post la fiasko de projekto de Eŭropa Konstitucio pro la rifuzo per [[referendumo]] de la francaj kaj nederlandaj popoloj, la institucioj denove reformiĝis en 2009 per la [[Traktato de Lisbono]] por enkorpigi la rimedojn antaŭviditajn de ĉi tiu konstitucia projekto. La Eŭropa Unio ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] en 2012, ĉar "la Eŭropa Unio kaj ĝiaj antaŭuloj kontribuis dum pli ol ses jardekoj al la antaŭenigo de paco kaj repaciĝo, demokratio kaj homaj rajtoj en Eŭropo"<ref>(en) ''[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2012/summary/ The Nobel Peace Prize 2012]'' (la Nobel-premio pri paco 2012), alirite la 30-an de marto 2019.</ref>. Ekde la formiĝo de EEK, la nombro de membroŝtatoj kreskis de 6 al 27. La fondaj membroj de la Eŭropa Ekonomia Komunumo, en 1957, estas [[Germanio]], [[Belgio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Luksemburgio]] kaj [[Nederlando]]. Al ili aliĝis en 1973 tri membroj de la [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio]]: [[Danio]], [[Irlando]] kaj [[Britio]]. La Unio plilarĝiĝis al la sudo kun unue la aliĝo de [[Grekio]] en 1981, poste tiu de [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]] en 1986. Dume, en 1985, [[Gronlando]] decidis retiriĝi ratifante la [[Gronlanda Traktato|Gronlandan Traktaton]] kaj nun havas la statuson de [[Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (Eŭropa Unio)|rilata transoceana lando]]. Kun la fino de la [[Malvarma Milito]], la [[Orienta Germanio|orienta parto de Germanio]] aliĝis al la Eŭropa Ekonomia Komunumo en 1990. En 1995, Eŭropa Unio integris neŭtralajn ŝtatojn: [[Aŭstrio]], [[Finnlando]] kaj [[Svedio]]. En 2004, dek novaj ŝtatoj, plejparte el la orienta bloko, estis aldonitaj al la jam dek kvin membroj: [[Kipro]], [[Estonio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Malto]], [[Pollando]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Ĉeĥio]]. Du pliaj ŝtatoj, [[Bulgario]] kaj [[Rumanio]], kompletigis ĉi tiun kvinan pligrandigon en 2007, kaj [[Kroatio]] fariĝis en 2013 la 28-a membro de la Unio. Fine, en 2020, [[Britio]] [[Briteliro|forlasis la Union]] post [[Britelira referendumo de 2016|referendumo de britaj civitanoj]]. {{Historio de la Eŭropa Unio}} == Geografio == [[Dosiero:European Union relief laea location map.svg|eta|Reliefa mapo de EU]] Eŭropa Unio havas areon da {{formatnum:4376780|km|2}} km², kio igus ĝin la sepa plej granda lando sur Tero, se konsideri ĝin kiel unuaĵo{{#tag:ref| Post [[Rusio]], [[Kanado]], [[Usono]], [[Ĉinio]], [[Brazilo]] kaj [[Aŭstralio]]. |group="nb"}}. La plej alta pinto estas la [[Blanka Monto]], ĉe la limo inter [[Italio]] kaj [[Francio]], kiu altas 4810 metrojn super [[marnivelo]]; la plej malalta pinto estas [[Zuidplaspolder]], en [[Nederlando]], 7 metrojn sub marnivelo. Post [[Kanado]], Eŭropa Unio havas la duan plej longan marbordon: preskaŭ 66 mil kilometroj. Eŭropa Unio havas limojn al 21 landoj: [[Norvegio]], norde; [[Rusio]], [[Belorusio]], [[Ukrainio]], [[Moldavio]] kaj [[Turkio]] laŭ la orienta landlimo; [[Svisio]] kaj [[Liĥtenŝtejno]] en la mezo; [[Bosnio kaj Hercegovino]], [[Montenegro]], [[Serbio]], [[Makedonio]] kaj [[Albanio]] en la [[Balkanoj]]; [[Maroko]], sude (danke al eksterteritoriaĵoj de [[Hispanio]] kiuj havas rektan landlimon al tiu lando). Ekde la efektiviĝo de la [[Briteliro]], la EU havas landlimon kun la [[Unuiĝinta Reĝlando]] en la [[Irlando (insulo)|irlanda insulo]]. Ankaŭ la etlandoj [[Andoro]], [[Monako]], [[San-Marino]] kaj [[Vatikano]] estas ekstereŭropuniaĵoj kun rekta limo al Eŭropa Unio. Fine, [[Franca Gujano]] estas teritorio de Eŭropa Unio en [[Sudameriko]], kaj havas limojn al [[Surinamo]] kaj [[Brazilo]]. Krome, [[Gvadelupo]] - ankaŭ eŭropunia teritorio - havas limon al [[Nederlandaj antiloj]]. Eŭropa Unio subdividiĝas en du grandajn grupojn: la kontinenta teritorio situanta en [[Eŭropo]] kaj, pro sia [[Koloniismo|kolonia pasinteco]], ekster-eŭropaj teritorioj disvastigitaj tra la tuta terglobo (escepte de Azio): la "[[Eksteraj Regionoj (Eŭropa Unio)|Eksteraj Regionoj]]" (ERoj). Tamen iuj specialaj teritorioj de la membroŝtatoj havas apartan statuson, kiu ekskludas ilin de Eŭropa Unio: la [[Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (Eŭropa Unio)|Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj]]<ref>(franclingve) [https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_198 Artikolo 198 ] de la [[TFEU]]</ref>. La kontinenta spaco estas ege [[Antropizado|antropizigita]] medio. La ĉefaj reliefoj estas, el sudokcidento ĝis sudoriento, la [[Hispana Centra Altebenaĵo|Meseta]], [[Pireneoj]], [[Alpoj]] kaj [[Karpatoj]], norde estas la [[Skandinava Montaro]]. La cetero de la teritorio konsistas el praaj eroziitaj montarmasivoj ([[Armorika montaro]], [[Apeninoj]], [[Dinaraj Alpoj]], ktp.) kaj aro da ebenaĵoj, kiuj konsistigas la subsekciojn de la [[Eŭropa ebenaĵo]] etendiĝanta orienten, ekster la Unio, ĝis la [[Ural-montaro]]. Inter la aliaj ebenaĵoj de pli malaltaj grandecoj estas la [[Pada Ebenaĵo]] kaj la [[Panonia Ebenaĵo]]. Ĉi tiuj estas transiritaj de multaj riveroj, el kiuj ses superas 1 000&nbsp;km kaj, inter ili, [[Danubo]] - kiu longas pli ol 2 000&nbsp;km - kaj [[Rejno]], ligitaj kune kaj kun multaj aliaj grandaj riveroj, konsistigas la plej gravan eŭropan akvovojan komunikadon<ref>(franclingve) [https://www.monde-diplomatique.fr/cartes/liaisonrhindanube La Rejn-danuba akso] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.monde-diplomatique.fr%2Fcartes%2Fliaisonrhindanube arkivo]) ĉe ''[[Le Monde diplomatique]]''</ref>. Pli norde, sur la [[Skandinavio|skandinava duoninsulo]], estas du el la plej grandaj lagoj en la Unio, la [[Vänern]] kaj la [[Saimaa]], respektive superante 5.000 km2 kaj 4.000 km2<ref>Christophe Boisvieux, Jean-François Battail kaj Marianne Battail, ''Scandinavie : Danemark, Norvège, Suède, Finlande, Islande'', Vilo, kol. « Mémoires du monde », 2006, 260 p. (ISBN 978-2-7191-0840-6)</ref>. La transoceana areo estas karakterizita per sia geografia diverseco. Plej multaj el la eksteraj regionoj estas insulaj, escepte de [[Gujano]], kiu estas sur la [[Sudameriko|sudamerika kontinento]]. La aliaj ERoj estas plejparte en la nordo de ĉi tiu regiono, escepte [[Reunio]], kiu estas en la [[Hinda Oceano]]. Oni notu la ĉeeston de hispanaj enklavoj en la [[Afriko|afrika kontinento]] - [[Ceŭto]] kaj [[Melilo]] - kaj ankaŭ aliaj malgrandaj teritorioj kiuj estas parto de la Unio, kvankam ili havas specialan statuson<ref>(franclingve) [https://www.vie-publique.fr/international Ceŭto kaj Melilo: hispanaj urboj au lastaj kolonioj en Afriko?] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ladocumentationfrancaise.fr%2Fpages-europe%2Fd000478-ceuta-et-melilla.-villes-espagnoles-ou-dernieres-colonies-en-afrique-par-yves-zurlo%2Farticle arkivo]) ĉe la retejo de ''La Documentation Française'' (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. == Loĝantaro == Ekde la 1-a de februaro 2020, la loĝantaro de Eŭropa Unio estas taksita je 446 milionoj da loĝantoj de [[Eurostat]]<ref>(germanlingve) [https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=demo_pjan&lang=de Loĝantaro de EU] ĉe ''[[Eurostat]]''</ref>. Ĝi situas malantaŭ [[Ĉinio]] (1.384 milionoj) kaj [[Barato]] (1.318 milionoj) sed antaŭ [[Usono]] (325 milionoj). La plej loĝata membroŝtato estas [[Germanio]] (82 milionoj) kaj la malplej loĝata estas [[Malto]] (0,4 milionoj). 65% de la loĝantoj loĝas en la 5 plej loĝataj landoj: [[Germanio]], [[Francio]], [[Italio]], [[Hispanio]], [[Pollando]]. La [[loĝdenso]] estas 106 loĝ./km². La kreskorapideco de la eŭropa loĝantaro estas unu el la plej malaltaj en la mondo, sed ankaŭ en la EU la loĝantoj vivas plej longe (krom en kelkaj regionoj de [[Azio]]: [[Japanio]], [[Sud-Koreio]], [[Singapuro]] kaj [[Honkongo]]). Pluraj membroŝtatoj renkontas problemojn ligitajn al la malkresko de sia loĝantaro pro malalta [[naskindico]] aŭ negativa [[migra diferenco]], tial enmigradaj politikoj komencas evolui por respondi al la sociekonomiaj problemoj, kiujn tio implicas: ekzemple, [[Pollando]] kaj ties 38 milionoj da loĝantoj, [[Rumanio]] kiu falus el 22 ĝis 17 milionoj da loĝantoj en la jaro 2050 aŭ [[Bulgario]] kiu perdus 30% de sia loĝantoj, falus el sep ĝis kvin milionoj da loĝantoj. Kun ĉi tiu rapideco, 17 EU-landoj vidos sian loĝantaron fali antaŭ 2050<ref>[https://ec.europa.eu/social/home.jsp?langId=fr Duonjara raporto de la Komisiono pri la loĝantaro (2010)] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fsocial%2Fmain.jsp%3FcatId%3D502%26langId%3Dfr arkivo])</ref>, ĉi tiu malkresko en la eŭropa loĝantaro ŝuldiĝas al la malalta naskokvanto de eŭropaj landoj, kio laŭ la [[Eŭropa Komisiono]] en 2006 postulas konstruan respondon al la defio<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:c10160 Demografia malkresko kaj la solvoj de Eŭropo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Flegal-content%2FFR%2FTXT%2F%3Furi%3DURISERV%3Ac10160 arkivo])</ref>. Kelkaj landoj (inkluzive [[Francio]]) limigus ĉi tiun fenomenon, gajnante per si mem ĉirkaŭ naŭ milionojn da loĝantoj, kaj [[Hispanio]] povus akiri ĉirkaŭ 2,4 milionojn da loĝantoj ĝis la jaro 2050, ĉefe dank'al sia migranta politiko. Taksindas, ke Francio ankoraŭ estos la dua plej loĝata lando en 2050 (kun 71 milionoj da loĝantoj) post Germanio (74,5 milionoj), sed ke la breĉo povus esti multe pli malgranda pro la subteno al pli alta [[naskindico]] kaj pli granda [[enmigrado]]. Laŭ informo de ''Demographia'', en 2021 en Eŭropunio estis 9 urbaj regionoj kun pli ol tri milionoj da loĝantoj: [[Parizo]] (11,02 milionoj), la [[Ruhr-regiono]] (6,125 milionoj), [[Madrido]] (6,026 milionoj), [[Milano]] (4,907 milionoj), [[Barcelono]] (4,588 milionoj), [[Berlino]] (3,972 milionoj, [[Napolo]] (3,574 milionoj), [[Ateno]] (3,325 milionoj), kaj [[Romo]] (3,189 milionoj) <ref>http://www.demographia.com/db-worldua.pdf</ref>. == Membroj == {{Ĉefartikolo|Ŝtato de la Eŭropa Unio}} La 27 nuntempaj membroj de Eŭropa Unio estas la plej diversaj laŭ [[areo]] kaj [[loĝantaro]]. La plej loĝata lando estas [[Germanio]], kun 82,062,249 loĝantoj, dum la malplej loĝata estas [[Malto]], kun 412,614 loĝantoj. Pri areo, la plej granda lando estas [[Francio]], kiu atingas entutan areon de 643,427&nbsp;km², dum la malplej granda estas refoje Malto, kun 316&nbsp;km². La 23-an de junio 2016 [[Britio]] per [[referendumo]] [[Britelira referendumo de 2016|elektis forlasi]] la Eŭropan Union (52% por kaj 48% kontraŭ). Tio markis novan epokon en la historio de la Eŭropa Unio, ĉar por la unua fojo iu lando intencis eliri el la Unio. Fakte la organizo ne havis klaran mekanismon por tiu proceduro kio devos esti disvolvita per longa negocado dum du jaroj. Ĝi markis novan epokon ankaŭ por la historio de la [[Unuiĝinta Reĝlando]], ĉar, krom aliaj aferoj, en [[Skotlando]] kaj [[Norda Irlando]] venkis la partianoj pluresti en EU, kaj almenaŭ en Skotlando ekde la unua tago oni anoncis eblan duan referendumon por sendependiĝo el la Unuiĝinta Reĝlando.<ref name="nbcnews.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nbcnews.com/storyline/brexit-referendum/scotland-could-seek-independence-again-after-u-k-brexit-vote-n598166|titolo='Brexit' Triggers New Bid for Scottish Independence}}</ref> === Listo de la membroj === {| class="wikitable sortable" style="float:center; text-align:center; clear:all; font-size:100%" ! Lando !! Kodo !! Aliĝdato !! Loka(j) nomo(j) !! Ĉefurbo !! Oficiala(j) lingvo(j) !! Monunuo !! [[Malneta Enlanda Produkto|MEP]]<br />{{nobold|(en milionoj da eŭroj, en 2021)}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nama_10_gdp/default/table?lang=fr|titolo=MEP de EU-landoj|alirdato=la 9an januaro 2023}} ĉe ''ec.europe.eu''</ref> || '''[[Indico de homa disvolviĝo|IHD]]''' {{nobold|(en 2018)}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.populationdata.net/palmares/idh/europe/|titolo=Palmarès – Indicateur de développement humain (IDH) – Europe|lingvo=fr|alirdato=la 9an januaro 2023|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230109180435/https://www.populationdata.net/palmares/idh/europe/|arkivdato=2023-01-09}} ĉe ''populationdata.net''</ref> |- | {{Aŭstrio}} || AT || 1-a de januaro [[1995]] || ''Österreich'' || [[Vieno]] || [[Germana lingvo|Germana]] || [[Eŭro]] ||406 148,7 || 0,914 |- | {{Belgio}} || BE || 25-a de marto [[1957]] || ''België, Belgique, Belgien'' || [[Bruselo]] || [[Nederlanda lingvo|Nederlanda]], [[Franca lingvo|Franca]], [[Germana lingvo|Germana]] || [[Eŭro]] ||502 311,6 || 0,919 |- | {{Bulgario}} || BG || 1-a de januaro [[2007]] || ''България (Bălgaria)'' || [[Sofio]] || [[Bulgara lingvo|Bulgara]] || [[Bulgara levo]] ||71 077,0 || 0,816 |- | {{Ĉeĥio}} || CZ || 1-a de majo [[2004]] || ''Česko <small>''(aŭ'' Česká republika</small>'') || [[Prago]] || [[Ĉeĥa lingvo|Ĉeĥa]] || [[Ĉeĥa krono]] || 238 249,5 || 0,891 |- | {{Danio}} || DK || 1-a de januaro [[1973]] || ''Danmark'' || [[Kopenhago]] || [[Dana lingvo|Dana]] || [[Dana krono]] ||336 718,5 || 0,930 |- | {{Estonio}} || EE || 1-a de majo [[2004]] || ''Eesti'' || [[Talino]] || [[Estona lingvo|Estona]] || [[Eŭro]] || 31 444,9 || 0,882 |- | {{Finnio}} || FI || 1-a de januaro [[1995]] || ''Suomi, Finland'' || [[Helsinko]] || [[Finna lingvo|Finna]] || [[Eŭro]] || 251 520,0 || 0,925 |- | {{Francio}} || FR || 25-a de marto [[1957]] || ''France'' || [[Parizo]] || [[Franca lingvo|Franca]] || [[Eŭro]] || 2 500 870,0 || 0,901 |- | {{Germanio}} || DE || 25-a de marto [[1957]]{{#tag:ref| La nura [[Okcidenta Germanio]] aliĝis en [[1952]], dum la [[Orienta Germanio|orienta parto]] enuniiĝis en [[1990]], okaze de la reunuiĝo de la du Germanioj.|group="nb"}} || ''Deutschland'' || [[Berlino]] || [[Germana lingvo|Germana]] ||[[Eŭro]] || 3 601 750,0 ||0,947 |- | {{Grekio}} || GR || 1-a de januaro [[1981]] || ''Ελλάδα (Elláda), Ελλάς (Ellás)'' || [[Ateno]] || [[Greka lingvo|Greka]] || [[Eŭro]] || 181 674,6 || 0,872 |- | {{Hispanio}} || ES || 1-a de januaro [[1986]] || '' España'' || [[Madrido]] || [[Hispana lingvo|Hispana]] || [[Eŭro]] || 1 206 842,0 || 0.893 |- | {{Hungario}} || HU || 1-a de majo [[2004]] || ''Magyarország'' || [[Budapeŝto]] || [[Hungara lingvo|Hungara]] || [[Hungara forinto]] || 153 758,7 || 0,845 |- | {{Irlando}} || IE || 1-a de januaro [[1973]] || ''Éire, Ireland'' || [[Dublino]] || [[Angla lingvo|Angla]], [[Irlanda lingvo|Irlanda]] || [[Eŭro]] || 426 353,4 || 0,942 |- | {{Italio}} || IT || 25-a de marto [[1957]] || '' Italia'' || [[Romo]] || [[Itala lingvo|Itala]] || [[Eŭro]] || 1 782 050,4 || 0,895 |- | {{Kipro}} || CY || 1-a de majo [[2004]] || ''Κύπρος (Kýpros), Kıbrıs'' || [[Nikozio]] || [[Greka lingvo|Greka]], [[Turka lingvo|Turka]] || [[Eŭro]] || 24 018,9 || 0,873 |- | {{Kroatio}} || HR || 1-a de julio [[2013]] || ''Hrvatska'' || [[Zagrebo]] || [[Kroata lingvo|Kroata]] || [[Eŭro]] || 58 254,1 || 0,837 |- | {{Latvio}} || LV || 1-a de majo [[2004]] || ''Latvija'' || [[Rigo]] || [[Latva lingvo|Latva]] || [[Eŭro]] || 33 695,9 || 0,854 |- | {{Litovio}} || LT || 1-a de majo [[2004]] || ''Lietuva'' || [[Vilno]] || [[Litova lingvo|Litova]] || [[Eŭro]] || 56 179,1 || 0,868 |- | {{Luksemburgio}} || LU || 25-a de marto [[1957]] || ''Lëtzebuerg, Luxembourg, Luxemburg'' || [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]] || [[Luksemburga lingvo|Luksemburga]], [[Franca lingvo|Franca]], [[Germana lingvo|Germana]] || [[Eŭro]] || 72 295,0 || 0,916 |- | {{Malto}} || MT || 1-a de majo [[2004]] || ''Malta'' || [[La-Valeto]] || [[Malta lingvo|Malta]], [[Angla lingvo|Angla]] || [[Eŭro]] || 14 982,7 || 0,885 |- | {{Nederlando}} || NL || 25-a de marto [[1957]] || ''Nederland'' || [[Amsterdamo]] || [[Nederlanda lingvo|Nederlanda]] || [[Eŭro]] || 856 356,0 || 0,944 |- | {{Polio}} || PL || 1-a de majo [[2004]] || ''Polska'' || [[Varsovio]] || [[Pola lingvo|Pola]] || [[Pola zloto]] || 574 771,8 || 0,872 |- | {{Portugalio}} || PT || 1-a de januaro [[1986]] || ''Portugal'' || [[Lisbono]] || [[Portugala lingvo|Portugala]] || [[Eŭro]] || 214 470,7 || 0,850 |- | {{Rumanio}} || RO || 1-a de januaro [[2007]] || ''România'' || [[Bukareŝto]] || [[Romana lingvo|Romana]] || [[Rumana leŭo]] || 261 268,4 || 0,816 |- | {{Slovakio}} || SK || 1-a de majo [[2004]] || ''Slovensko'' || [[Bratislavo]] || [[Slovaka lingvo|Slovaka]] || [[Eŭro]] || 98 523,0 || 0,857 |- | {{Slovenio}} || SI || 1-a de majo [[2004]] || ''Slovenija'' || [[Ljubljano]] || [[Slovena lingvo|Slovena]] || [[Eŭro]] || 52 208,1 || 0,918 |- | {{Svedio}} || SE || 1-a de januaro [[1995]] || ''Sverige'' || [[Stokholmo]] || [[Sveda lingvo|Sveda]] || [[Sveda krono]] || 537 085,0 || 0,945 |} === Venontaj aliĝoj === [[Dosiero:Further European Union Enlargement.svg|eta|400px| {{Legendo|#039| Membroŝtatoj de Eŭropa Unio (27)}} {{Legendo|#F29527| Eksa membroŝtato (1)}} {{Legendo|#46a43b| Agnoskitaj kandidatoj (9)}} {{Legendo|#ffd617FF| Memproklamita kandidato (1)}} {{Legendo|#da2131| Eksaj kandidatoj (3)}} ]] Por ke kroma lando povu aliĝi al Eŭropa Unio, ĝi devas respekti aron da ekonomiaj kaj politikaj kondiĉoj, la tiel nomataj [[kriterioj de Kopenhago]]. Laŭ tiu kriteriaro, la kandidatiĝantaj landoj devas: # situi en Eŭropo (laŭ pure geografia vidpunkto); # havi stabilajn instituciojn, kiuj garantias [[demokratio]]n, [[jurŝtato]], [[homaj rajtoj|homajn rajtojn]] kaj malplimulto-respekton # havi funkciantan [[merkata ekonomio|merkatan ekonomion]], kaj havi la kapablon alfronti konkurencon de la aliaj uniaj landoj; # povi respekti la devojn ligitajn al aliĝo, inkluzive de politika, ekonomia kaj mona unuiĝo. ==== Agnoskitaj kandidatoj ==== La jenaj landoj jam kandidatiĝis por aliĝo en Eŭropa Unio, kaj ilia demando estis akceptita pro tio, ke ili respektas la kriteriojn de Kopenhago: * {{Turkio}} petis membriĝon en Eŭropa Unio (tiam [[Eŭropa Komunumo]]) la 14-an de aprilo 1987. Turkio estas trieca ŝtato asociita kun Eŭropa Unio kaj kun la komunumoj, kiuj antaŭis ĝin ekde 1963. Turkio subskribis interkonsenton pri dogana unio kun la Unio en 1995 kaj estis oficiale agnoskita kiel kandidato la 12-an de decembro 1999 ĉe la Helsinka Eŭropa Konsilio. Intertraktadoj komenciĝis la 3-an de oktobro 2005. La akcepto de la kandidateco kaj la financadoj, kiujn ĝi kunportas, fariĝis temo de granda disputo inter la nunaj plilarĝigoj de Eŭropa Unio<ref>Leo Cendrowicz,''« Fifty Years On, Turkey Still Pines to Become European »'', TIME, Bruselo,‎ 8-a de septembro 2009, [https://time.com/time/world/article/0,8599,1920882,00.html legi rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130826163253/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1920882,00.html |date=2013-08-26 }} [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.time.com%2Ftime%2Fworld%2Farticle%2F0%2C8599%2C1920882%2C00.html arkivo]</ref>. En novembro 2016, la [[Eŭropa Parlamento]] alvokis la frostigon de aliĝaj intertraktadoj pro la interkonsentoj pri la [[eŭropa migra krizo]] kaj la subpremaj rimedoj taksitaj "neproporciaj" prenitaj de Ankaro post la provo de [[Ŝtatpuĉo en Turkio (2016)|puĉo de julio 2016]]. Kun la validigo de la konstitucia referendumo pri la ŝanĝo de politika reĝimo en marto 2017, naciaj kaj eŭropaj reprezentantoj favoras ĉesigi la proceduron<ref>[http://www.europe1.fr/international/le-referendum-turc-dernier-acte-avant-la-rupture-avec-lunion-europeenne-3293777 La turka referendumo: lasta ago antau rompo kun EU?] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europe1.fr%2Finternational%2Fle-referendum-turc-dernier-acte-avant-la-rupture-avec-lunion-europeenne-3293777 arkivo] ĉe ''Europe 1'' (konsultita la 17-an de aprilo 2017)</ref>. La samo validas ĉe la turka flanko, kie [[Recep Tayyip Erdoğan]] volas organizi aliajn referendumojn pri la forlaso de la proceduro<ref>[https://www.europe1.fr/international/erdogan-evoque-un-referendum-sur-lavenir-de-la-candidature-turque-a-lue-3195506 Erdogan aludas referendumon pri la estonteco de la kandidateco de Turkio al EU] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europe1.fr%2Finternational%2Ferdogan-evoque-un-referendum-sur-lavenir-de-la-candidature-turque-a-lue-3195506 arkivo] ĉe ''Europe 1'' (konsultita la 17-an de aprilo 2017)</ref> kaj pri la reenkonduko de la mortpuno, kiu konsistigus "rompon kun eŭropaj valoroj" defenditaj de la EU kaj la [[Konsilio de Eŭropo]], kies Turkio ankaŭ membras<ref>[https://www.lexpress.fr/actualite/monde/europe/turquie-a-peine-conforte-erdogan-evoque-un-referendum-sur-la-peine-de-mort_1899519.html Ĵus aprobite, Erdogan anoncas referendumon pri mortpuno] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.lexpress.fr%2Factualite%2Fmonde%2Feurope%2Fturquie-a-peine-conforte-erdogan-evoque-un-referendum-sur-la-peine-de-mort_1899519.html arkivo], ĉe ''L'express'' (konsultita la 17-an de aprilo 2017)</ref>. * {{Makedonio}} petis membriĝon al Eŭropa Unio la 22-an de marto 2004 en [[Dublino]] ([[Irlando]]). Ĉi tiu peto estis formaligita de la Eŭropa Komisiono komence de 2005. Kandidatan statuson ricevis ĝi de la [[Eŭropa Konsilio]] en decembro 2005. Ĝia peto estis prezentita dek tri jarojn post ĝia sendependiĝo de la eksa [[Jugoslavio]]. Inter la obstakloj al membreco antaŭ 2019 estis la debato kun [[Grekio]] pri la nomo de Makedonio, tial la Unio oficiale nomis ĝin "la eksa jugoslava respubliko Makedonio", anstataŭ la nomo ''"Respubliko Makedonia"''. Interkonsento estis atingita la 12-an de junio 2018 inter la makedona registaro kaj la greka registaro por alinomi la landon al "Respubliko Norda Makedonio"<ref>[https://www.liberation.fr/planete/2018/06/17/athenes-et-skopje-ont-signe-l-accord-pour-la-macedoine-du-nord_1659779/ Atheno kaj Skopjo subskribis la interkonsenton por Norda Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Fplanete%2F2018%2F06%2F17%2Fathenes-et-skopje-ont-signe-l-accord-pour-la-macedoine-du-nord_1659779 arkivo]) ĉe ''Libération'', 17-a de junio 2018</ref>, interkonsento aprobita la 11-an de januaro 2019 de la Makedona Asembleo<ref>[https://www.lapresse.ca/international/europe/201901/11/01-5210735-changement-de-nom-accord-historique-en-macedoine.php Noma ŝanĝo: historia interkonsento en Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lapresse.ca%2Finternational%2Feurope%2F201901%2F11%2F01-5210735-changement-de-nom-accord-historique-en-macedoine.php arkivo]), ĉe ''La Presse'', 11-a de januaro 2019</ref> kaj la 25-an de januaro 2019 de la greka parlamento<ref>[https://www.lemonde.fr/international/article/2019/01/25/le-parlement-grec-valide-l-accord-sur-le-nouveau-nom-de-la-macedoine_5414561_3210.html La greka parlamento validigas la interkonsenton pri la nova nomo de Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2019%2F01%2F25%2Fle-parlement-grec-valide-l-accord-sur-le-nouveau-nom-de-la-macedoine_5414561_3210.html arkivo])</ref>. La interkonsento oficiale ekvalidis la 12an de februaro 2019. Unia membreco estis identigita kiel la ĉefa strategia prioritato de la makedona registaro. Post kiam [[Slovenio]] kaj [[Kroatio]] aliĝis al Eŭropa Unio, Makedonio estas la tria lando rezultinta de la disiĝo de Jugoslavio, kiu petis membriĝon al EU. Ĝia membreco estis priskribita laŭ perspektivo de "meza kaj longa limtempo" en 2006<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6113926.stm EU elrevigonta balkanajn esperojn] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Feurope%2F6113926.stm arkivo]) , 3-a de novembro 2006</ref>. Tamen en 2020 la aliĝoprocezo de Norda Makedonio al Eŭropa Unio estas blokita de [[Bulgario]], kiu ne agnoskas la [[Makedona lingvo|makedona]]n kiel sendependa lingvo, sed kiel dialekto de la [[Bulgara lingvo|bulgara]]. Bulgario kontraŭas la agnoskon de makedona lingvo pro la ĉeesto de makedona malplimulto en la lando, kiun la lando klasifikas kiel bulgara<ref>[https://www.euronews.com/2020/12/08/bulgaria-s-block-on-north-macedonia-s-bid-to-join-eu-massively-endangers-europe-s-security Bulgario haltas la aliĝon de Norda Makedonio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.euronews.com%2F2020%2F12%2F08%2Fbulgaria-s-block-on-north-macedonia-s-bid-to-join-eu-massively-endangers-europe-s-security arkivo], ĉe ''Euronews'', 8-a de decembro 2020</ref>. Interkonsento kun Bulgario estis atingita ĉi-teme en julio 2022. Tiu interkonsento inkludas modifon de la makedonia konstitucio por konsideri bulgarojn kiel [[etna malplimulto]] en la lando<ref>''[https://www.lefigaro.fr/international/la-macedoine-du-nord-signe-avec-la-bulgarie-un-protocole-lui-ouvrant-la-voie-de-l-ue-20220717 « La Macédoine du Nord signe avec la Bulgarie un protocole lui ouvrant la voie de l'UE »]'' ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lefigaro.fr%2Finternational%2Fla-macedoine-du-nord-signe-avec-la-bulgarie-un-protocole-lui-ouvrant-la-voie-de-l-ue-20220717 arkivo]) [[Le Figaro]], 17-a de jiulio 2022</ref>. * {{Moldavio}} subskribis asocian interkonsenton kun Eŭropa Unio la 27-an de junio 2014, kiu ekvalidis la 1-an de julio 2016. Ĝi petis kandidatan statuson por membriĝo al la Eŭropa Unio la 3-an de marto 2022, unu tagon post Kartvelio kaj tri tagojn post Ukrainio. Tiun kandidatiĝon anoncis [[Maia Sandu]], la landa prezidanto<ref>[https://www.boursorama.com/bourse/actualites/la-moldavie-fait-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-presidente-4558eff994be7504ecef9bc86cc89c24 La Moldavie fait une demande d'adhésion à l'Union européenne - présidente] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.boursorama.com%2Fbourse%2Factualites%2Fla-moldavie-fait-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-presidente-4558eff994be7504ecef9bc86cc89c24#federation=archive.wikiwix.com arkivo] ''Boursorama'', 3-a de marto 2022</ref>. Moldavio akiris la statuson de oficiala kandidato la 23-an de junio 2022. * {{Montenegro}} petis membriĝon al Eŭropa Unio la 15-an de decembro 2008 en Francio. La statuso de oficiala kandidato estis donita al ĝi en decembro 2010 de la Eŭropa Konsilio, do 2 jarojn post ĝia peto. La 9-an de marto 2011, la Eŭropa Parlamento adoptis rezolucion redaktitan de konservativa parlamentano [[Charles Tannock]]. La parlamento bonvenigis la donadon de oficiala kandidata statuso, kaj esperis, ke la intertraktadoj pri aliĝo rapide povas esti malfermitaj. Pluraj problemoj estas levitaj tiurilate<ref>[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-7-2011-0091_FR.html?redirect Rezolucio pri Montenegro de la Eŭropa Parlamento de la 9-a de marto 2011] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fsides%2FgetDoc.do%3Ftype%3DTA%26reference%3DP7-TA-2011-0091%26language%3DFR%26ring%3DB7-2011-0157 arkivo])</ref>: **Korupto, kiu restas "disvastigita en multaj areoj" kaj "estas serioza problemo", precipe en la konstruado, privatigo kaj publikaj aĉetoj. La parlamento precizigis, ke la jura kadro por kontraŭbatali organizitan krimon pliboniĝis, sed ke ĝia efektivigo ankoraŭ mankas. ** Organizita krimo kaj precipe "monlavado kaj kontrabando, [kiuj] ankoraŭ estas problemo". La parlamento emfazis la bezonon plibonigi kunlaboron inter la diversaj landaj, eŭropaj kaj internaciaj policaj instancoj. **La situacio de malplimultoj. La parlamento bonvenigis la bonajn intergentajn rilatojn, kiuj konsistigas "solidan bazon sur kiu konstrui la pacan procezon en [la] regiono", sed bedaŭris ke iuj minoritatoj, precipe la [[romaa]]j, [[Aŝkalioj kaj balkanaj egiptanoj|aŝkaliaj]] kaj [[egipta]]j komunumoj, "ankoraŭ alfrontas oftajn diskriminaciajn problemojn". * {{Serbio}} petis membriĝon en Eŭropa Unio la 23-an de decembro 2009<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8425407.stm Serbio petas aliĝon al EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Feurope%2F8425407.stm arkivo]) ĉe ''BBC News'', 23-a de decembro 009</ref>, la kandidatiĝo estis sendita al la Eŭropa Komisiono la 26-an de oktobro 2010 por ke ĝi komencu ekzameni. La 12-an de oktobro 2011, la Eŭropa Komisiono konfirmis la malfermon de la aliĝa procezo donante al Serbio la statuson de kandidato por aliĝo en Eŭropan Union<ref>[http://www.rfi.fr/europe/20111012-serbie-fait-pas-plus-vers-europe Serbio paŝas plue al Eŭropunio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Feurope%2F20111012-serbie-fait-pas-plus-vers-europe arkivo]), ''RFI'', 12-a de oktobro 2011</ref>. La 2-an de marto 2012 la Eŭropa Konsilio donis la statuson de oficiala kandidato al Serbio, ĉi tiun decidon motivis Francio, Italio kaj Aŭstrio, konsiderante lastatempajn progresojn de Beogrado por klopodi por regiona stabileco, precipe post la interkonsentoj finitaj la 24an de februaro 2012 inter Beogrado kaj Pristina kadre de la dialogo inter Eŭropa Unio kaj la balkanaj landoj<ref>[https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo/serbie/l-union-europeenne-et-la-5258/article/octroi-du-statut-de-candidat-a-la Dono de la kandidata statuso al Serbio fare de EU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130420114833/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/pays-zones-geo/serbie/l-union-europeenne-et-la-5258/article/octroi-du-statut-de-candidat-a-la |date=2013-04-20 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.diplomatie.gouv.fr%2Ffr%2Fpays-zones-geo%2Fserbie%2Fl-union-europeenne-et-la-5258%2Farticle%2Foctroi-du-statut-de-candidat-a-la arkivo]) ĉe ''France Diplomatie'', 2-a de marto 2012</ref>. Serbio povus iĝi la 28-a membro de EU antaŭ 2025<ref>[https://fr.euronews.com/2019/10/30/l-adhesion-de-la-serbie-a-l-ue-est-elle-toujours-possible Ĉu ankoraŭ eblas aliĝo de Serbio?] ĉe ''Euronews'', 30-a de oktobro 2019</ref>. * {{Albanio}} petis membriĝon en Eŭropa Unio la 28-an de aprilo 2009, sed oficiala kandidata statuso estis rekomendita en oktobro 2012, pro malstabila demokratio kaj malsukceso respekti 12 poentojn, kiujn la Unio konsideris esencaj antaŭ agnoski ĉi tiun statuson. La 4-an de junio 2014 la Eŭropa Komisiono konfirmis la rekomendon doni kandidatan statuson al EU al Albanio, kiun ĝi proponis en sia jarraporto en 2013. La 24-an de junio 2014 la Konsilio pri Ĝeneralaj Aferoj laŭvice donis la statuson de kandidato al EU al Albanio<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 Kandidata statuso por Albanio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Frapid%2Fpress-release_MEMO-14-439_en.htm arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono</ref>. Ĉi tiu decido estis aprobita la 27-an de junio de la Eŭropa Konsilio en Bruselo<ref>[https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/fr/ec/143492.pdf Konkludoj de la Eŭropa Konsilio de la 26-a kaj 27-a de junio 2014]</ref>. * {{Ukrainio}} subskribis asocian interkonsenton kun Eŭropa Unio la 21-an de marto 2014, kiu estis unu el la kialoj de la [[Rus-ukraina milito (de 2014)]], kaj ekvalidis la 1-an de septembro 2017. La 24-an de februaro 2022 komenciĝis la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|rusia invado de Ukrainio]] kaj Ukrainio anoncis sian kandidatiĝon por aliĝi al Eŭropa Unio la 28-an de februaro 2022, post kiam ĝia kandidatiĝa letero estis subskribita de [[Volodimir Zelenskij]], ties prezidanto<ref>[https://ua.interfax.com.ua/news/general/803994.html Zelensky signs application for Ukraine's membership in EU] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fua.interfax.com.ua%2Fnews%2Fgeneral%2F803994.html#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Interfax'', 28-a de februaro 2022</ref>. En la sama tago, la prezidantoj de Bulgario, Estonio, Latvio, Litovio, Pollando, Slovakio, Slovenio kaj Ĉeĥio publikigis leteron alvokante iliajn samrangulojn el aliaj membro-ŝtatoj subteni la agnoskon de la statuso de kandidatlando al Ukrainio kaj komenci intertraktadojn<ref>[https://www.hrad.cz/en/for-media/press-releases/open-letter-by-presidents-in-support-of-ukraines-swift-candidacy-to-the-european-union-16316 Open letter by Presidents in support of Ukraine’s swift candidacy to the European Union] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.hrad.cz%2Fen%2Ffor-media%2Fpress-releases%2Fopen-letter-by-presidents-in-support-of-ukraines-swift-candidacy-to-the-european-union-16316#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Ĉeĥia Prezidanteco'', 28-a de fabruaro 2022</ref>. Ukrainio akiris la statuson de oficiala kandidato la 23-an de junio 2022. * {{Bosnio kaj Hercegovino}} ricevis la statuson de ebla kandidato ĉe la Tesalonika Eŭropa Konsilio (19-21-a junio 2003), kio ebligis al ĝi formale deklari sian intencon aliĝi al Eŭropa Unio, kion ĝi faris la 16-an de februaro 2016.<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=celex%3A22015A0630%2801%29 Interkonsento pri Stabiligo kaj Asocio inter la Eŭropaj Komunumoj kaj iliaj Membro-Ŝtatoj, unuflanke, kaj Bosnio kaj Hercegovino, aliflanke] ([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Flegal-content%2FFR%2FTXT%2F%3Furi%3Dcelex%253A22015A0630%252801%2529 arkivo])ĉe ''EUR-Lex''</ref>. La 15an de decembro 2022, Bosnio oficiale akiras la statuson de EU-kandidato<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=https://www.msn.com/fr-fr/actualite/monde/union-europ%C3%A9enne-la-bosnie-obtient-le-statut-officiel-de-candidat-%C3%A0-ladh%C3%A9sion/ar-AA15kIuD|titolo=Union européenne : la Bosnie obtient le statut officiel de candidat à l'adhésion|dato=la 15an decembro 2022|alirdato=la 17an decembro 2022}} ĉe ''msn.com''</ref>. * {{Kartvelio}} subskribis asocian interkonsenton kun Eŭropa Unio la 27-an de junio 2014, kiu ekvalidis la 1-an de julio 2016. Ĝi petis kandidatan statuson por membriĝo al la Eŭropa Unio la 2-an de marto 2022, unu tagon antaŭ Moldavio kaj du tagojn post Ukrainio. Tiu ĉi kandidatiĝa peto estis anoncita de la prezidento [[Salome Zurabiŝvili]] kaj la ĉefministro Irakli Garibachvili dum gazetara konferenco la 2-an de marto 2022. Sekve de la peto, la 28-an de februaro 2022, de ukraina prezidento Volodimir Zelenskij aliĝi al Eŭropa Unio, 4 tagojn post la komenco de la invado de Ukrainio fare de Rusio, la prezidanto de la Kartvela Revo-partio Irakli Kobakhidze ankaŭ anoncis en gazetara konferenco la ''"decidon tuj peti eniron en EU"'', aldonante, ke Bruselo devas urĝe ekzameni tiun ĉi kandidatecon<ref>[https://www.ouest-france.fr/europe/georgie/la-georgie-va-deposer-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-d1a825c8-9a46-11ec-9acb-1f509311c936 Guerre en Ukraine. La Géorgie va déposer une demande d’adhésion à l’Union Européenne] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ouest-france.fr%2Feurope%2Fgeorgie%2Fla-georgie-va-deposer-une-demande-d-adhesion-a-l-union-europeenne-d1a825c8-9a46-11ec-9acb-1f509311c936#federation=archive.wikiwix.com arkivo]) ''Ouest-France'', 2-a de marto 2022</ref>. Krome, tiu ĉi peto referencas la fakton, ke Kartvelio jam spertis rusian invadon en 2008, kiu rezultigis la perdon de du separistaj teritorioj. La kartvela registaro jam estis espriminta sian intencon peti aliĝon al Eŭropa Unio en 2024. Junie de 2022 EU petas al Kartvelio reformi siajn jurajn kaj balotajn sistemojn, pliigi la liberecon de la presaro kaj malpliigi la povon de oligarkoj por ke ĝi povu ekhavi la kandidatan statuson. La {{daton|14|12|2023}} Kartvelio ricevas EU-kandidatecon. Ĉirkaŭ 80% el ĝia loĝantaro subtenas EU-membriĝon<ref>{{Citaĵo el gazeto|lingvo=fr|url=https://www.msn.com/fr-fr/actualite/other/adh%C3%A9sion-%C3%A0-l-ue-la-g%C3%A9orgie-obtient-le-statut-de-candidat-une-immense-%C3%A9tape-pour-sa-pr%C3%A9sidente/ar-AA1lvIXa|titolo=Adhésion à l’UE : la Géorgie obtient le statut de candidat, une « immense étape » pour sa présidente|gazeto=Ouest-France|dato={{dato|14|12|2023}}|alirdato=la {{daton|15|12|2023}} }}</ref>. Tamen, la Eŭropa Konsilio de 27-28 junio 2024 decidis frostigi la procezon de aliĝo de Kartvelio al Eŭropa Unio pro la aprobita leĝo pri [[travidebleco (politiko)|travidebleco]] de eksterlanda influo kiu reprezentas paŝon malantaŭen kompare kun la rekomendoj de la Komisiono rilate al kandidatstatuso<ref>[https://www.consilium.europa.eu/media/fxpfqxoz/euco-conclusions-27062024-fr.pdf « Conclusions du Conseil européen, 27 juin 2024»] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.consilium.europa.eu%2Fmedia%2Ffxpfqxoz%2Feuco-conclusions-27062024-fr.pdf arkivo]), ĉe consilium.europa.eu, 27-a de junio 2024</ref>. ==== Memproklamitaj kandidatoj ==== * {{Kosovo}} petis statuson por EU-kandidatiĝo la 15an de decembro 2022, ĝia ĉefministro [[Albin Kurti]] esperas ke ĝi fariĝu oficiala EU-kandidato post 9 jaroj<ref>{{Citaĵo el gazeto|lingvo=fr|url=https://www.lemonde.fr/international/article/2022/12/15/le-kosovo-debute-son-long-chemin-vers-l-adhesion-a-l-union-europeenne_6154605_3210.html|titolo=Le Kosovo débute son long chemin vers l’adhésion à l’Union européenne|gazeto=Le Monde|dato={{dato|15|12|2022}}|alirdato=la {{daton|17|12|2022}} }}</ref>. Tamen, en tiu dato, 5 EU-membroj ne agnoskas la sendependecon de Kosovo: [[Hispanio]], [[Grekio]], [[Rumanio]], [[Slovakio]] kaj [[Kipro]]<ref>{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=https://www.touteleurope.eu/l-ue-dans-le-monde/reconnaissance-de-l-independance-du-kosovo/|titolo=Reconnaissance de l’indépendance du Kosovo|alirdato=la 17an decembro 2022}} ĉe ''touteleurope.eu''</ref>. === Diversaj teritorioj === * [[Eksteraj Regionoj (Eŭropa Unio)]] * [[Rilataj Transoceanaj Landoj kaj Teritorioj (Eŭropa Unio)]] == Lingvoj == {{Ĉefartikolo|Lingvoj en la Eŭropa Unio|Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio|Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj}} === Oficialaj lingvoj === La lingvoj oficialaj de la institucioj de la Eŭropa Unio estas 24, nome: {| width="100%" |- style="vertical-align: top;" | * [[Angla lingvo|angla]] * [[Bulgara lingvo|bulgara]] * [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] * [[Dana lingvo|dana]] * [[Estona lingvo|estona]] * [[Finna lingvo|finna]] | * [[Franca lingvo|franca]] * [[Germana lingvo|germana]] * [[Greka lingvo|greka]] * [[Hungara lingvo|hungara]] * [[Hispana lingvo|hispana]] * [[Irlanda lingvo|irlanda]] | * [[Itala lingvo|itala]] * [[Kroata lingvo|kroata]] * [[Latva lingvo|latva]] * [[Litova lingvo|litova]] * [[Malta lingvo|malta]] * [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] | * [[Pola lingvo|pola]] * [[Portugala lingvo|portugala]] * [[Rumana lingvo|rumana]] * [[Slovaka lingvo|slovaka]] * [[Slovena lingvo|slovena]] * [[Sveda lingvo|sveda]] |} La oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio estas temo de specifa decido, surbaze de la deziroj de la membroŝtatoj. Iuj landoj postulas, ke ĉiu el iliaj naciaj lingvoj estu oficialaj lingvoj de la Unio, aliaj tiuj plej uzataj. En ĉiuj kazoj, almenaŭ unu nacia lingvo estas la oficiala lingvo. La leĝaro de Eŭropa Unio validas senpere por civitanoj de membroŝtatoj, dum lingva politiko de Eŭropa Unio postulas simbolan agnoskon de ĉiu el ĉi tiuj lingvoj, kio implicas pli vastan panelon ol la [[laborlingvo]]j de la unio. La nombro de membroŝtatoj superas la nombron de oficialaj lingvoj, ĉar pluraj naciaj lingvoj estas kunhavataj de du aŭ pli landoj en EU. La [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], la [[Angla lingvo|angla]], la [[Franca lingvo|franca]], la [[Germana lingvo|germana]], la [[Greka lingvo|greka]] kaj la [[Sveda lingvo|sveda]] estas ĉiuj oficialaj lingvoj sur la nacia nivelo en multaj landoj. Krome, la [[Kroata lingvo|kroata]], la [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], la [[Dana lingvo|dana]], la [[Hungara lingvo|hungara]], la [[Itala lingvo|itala]], la [[Slovaka lingvo|slovaka]] kaj la [[Slovena lingvo|slovena]] estas oficialaj lingvoj en multaj EU-landoj je regiona nivelo. Cetere ne ĉiuj naciaj lingvoj ricevis la statuson de oficialaj EU-lingvoj. Ĉi tiuj inkluzivas la [[Luksemburga lingvo|luksemburga]]n, oficialan lingvon de [[Luksemburgio]] ekde 1984, kaj la [[Turka lingvo|turka]]n, oficialan lingvon de [[Kipro]]. Ĉiuj lingvoj de EU ankaŭ estas [[laborlingvo]]j<ref>[https://ec.europa.eu/info/departments/translation Lingvoj de EU: oficialaj lingvoj] ĉe la retejo de la Komisiono</ref>. Dokumentoj, kiujn membroŝtato aŭ persono sub la jurisdikcio de membroŝtato sendas al institucioj de la Komunumo, povas esti redaktitaj en iu ajn el la oficialaj lingvoj elektitaj de la sendinto. La respondo estas redaktita en la sama lingvo. Regularoj kaj aliaj dokumentoj kun ĝenerala apliko estas redaktitaj en la dudek kvar oficialaj lingvoj. La [[Oficiala Ĵurnalo de Eŭropa Unio]] estas publikigita en la dudek kvar oficialaj lingvoj. Dokumentoj kun grava publika graveco aŭ intereso estas produktitaj en ĉiuj oficialaj lingvoj, sed tio nombras malplimulton de la laboraĵoj de la institucioj. Aliaj dokumentoj - ekz. komunikaĵoj kun la landaj aŭtoritatoj, decidoj adresitaj al apartaj individuoj aŭ entoj kaj korespondado - estas tradukitaj nur al la bezonataj lingvoj. Por internaj celoj la EU-institucioj perleĝe rajtas elekti siajn proprajn lingvajn aranĝojn. La [[Eŭropa Komisiono]], ekzemple, kondukas siajn internajn aferojn en tri lingvoj, angla, franca kaj germana (kelkfoje nomataj "proceduraj lingvoj"), kaj plene plurlingvas nur por publikaj informoj kaj komunikaj celoj. La [[Eŭropa Parlamento]], aliflanke, havas membrojn, kiuj bezonas laborajn dokumentojn en siaj propraj lingvoj, do ĝia dokumenta fluo estas plene plurlingva dekomence. Neinstituciaj EU-instancoj ne laŭleĝe devas uzi ĉiujn 24 lingvojn. La tradukoj estas multekostaj<ref>[https://news.nationalgeographic.com/news/2005/02/0222_050222_translation.html "With 20 Official Languages, Is EU Lost in Translation?"] ĉe ''News.nationalgeographic.com.'', 28-a de oktobro 2010</ref>. Laŭ la anglalingva retejo de EU, la kosto de konservado de la plurlingveca politiko de la institucioj - t.e. la kosto de tradukado kaj interpretado - estis 1.123 milionoj da eŭroj en 2005, kio estas 1% de la jara ĝenerala buĝeto de la EU, aŭ 2,28 € po persono jare. La EU-Parlamento klare diris, ke ĝiaj membroŝtatoj havas aŭtonomecon por lingva edukado, kiun traktate la Unio devas respekti<ref>[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-6-2006-3653_EN.html?redirect "Written question – Public policy on foreign-language teaching: the Grin Report – E-3653/2006"] ĉe '' Europarl.europa.eu''</ref>. === Kromaj lingvoj uzataj === La hispana registaro atingis en 2005 la ekuzon de la [[kataluna lingvo|kataluna]], [[eŭska lingvo|eŭska]] kaj [[galega lingvo|galega]] lingvoj kiel [[Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio#Duonoficialaj lingvoj de EU|duonoficialaj lingvoj]]. La koncernaj ŝtatoj pagas la aldonajn kostojn, ekzemple por la tradukado de oficialaj EU-dokumentoj kiel leĝoj k.s. En ''duonoficiala lingvo'' oni rajtas komuniki kun instancoj de EU kaj ricevos respondon en tiu lingvo inkluzive de tradukoj de juraj aŭ similaj tekstoj. === Aliaj lingvoj === [[Dosiero:Emblem of the Court of Auditors.svg|eta|Latinlingva emblemo de la [[Revizora Kortumo]]|120x120ra]] Eŭropa Unio havas multajn diversajn lingvoj. Aldone al [[Oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio|oficialaj]] kaj duonoficialaj lingvoj, estas lingvoj de minoritatoj regionaj (ekz. la [[Sarda lingvo|sarda]] en Italio, la [[Bretona lingvo|bretona]] en Francio, la [[Rusa lingvo|rusa]] en Estonio kaj Latvio) aŭ disaj en pluraj EU-landoj (ekz. la [[Jida lingvo|jida]], la [[esperanto]] kaj la [[Cigana lingvo|cigana]]) kaj lingvoj de enmigrintoj (ekzemple la [[Turka lingvo|turka]] kaj la [[Araba lingvo|araba]]). Pluraj institucioj de Eŭropa Unio uzas [[Latina lingvo|latinan]] en siaj emblemoj kaj [[Domajna nomo|domajnaj nomoj]] anstataŭ listigi siajn nomojn en ĉiuj oficialaj lingvoj. Eŭropa Unio mem havas latinan [[Eŭropa devizo|moton]]: "In varietate concordia" (''"Unuiĝinta en diverseco"''). == Statuso kaj regado == === Statuso === Laŭ [[internacia juro]], Eŭropa Unio havas [[Jura Personeco|juran personecon]]<ref>Artikolo 48 de la [[Traktato pri Eŭropa Unio]]</ref> kaj ĝia statuso rezultas de traktato, kiu povas esti modifita nur per la unuanima interkonsento de ĉiuj ĝiaj subskribintoj. Kiel aliaj regionaj organizaĵoj ([[Merkosudo]], [[ASEAN]], ktp.), EU plenumas siajn prerogativojn al limigita geografia areo; tamen ĝi havas sian propran politikan rolon kaj fortan povon super siaj membroj laŭ pli granda mezuro ol en tradicia regiona organizo<ref>[http://m2bde.u-paris10.fr/content/le-pouvoir-de-sanction-de-l%E2%80%99union-europ%C3%A9enne-par-thomas-abulius?destination=node%2F1796 La puna potenco de EU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150416230926/http://m2bde.u-paris10.fr/content/le-pouvoir-de-sanction-de-l%E2%80%99union-europ%C3%A9enne-par-thomas-abulius?destination=node%2F1796 |date=2015-04-16 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fm2bde.u-paris10.fr%2Fcontent%2Fle-pouvoir-de-sanction-de-l%25E2%2580%2599union-europ%25C3%25A9enne-par-thomas-abulius%3Fdestination%3Dnode%252F1796 arkivo]) ĉe la retejo de la Universitato Paris-Nanterre</ref>. La naturo de Eŭropa Unio estas temo de debato inter fakuloj. La membroŝtatoj de la Eŭropa Unio klare distingas ĝin de aliaj [[internaciaj organizaĵoj]]. EU havas aspektojn specifajn al "[[Konfederacio|konfederacia]]" tipa ento, kreita surbaze de traktatoj kaj de ŝtatoj, kiuj rajtas forlasi ĝin (tamen iuj [[Federacio|federaciaj ŝtatoj]] ankaŭ donas la rajton apartiĝi). Ĝi tamen estas la rezulto de pli profunda integriĝo, kies leĝaro ĝenerale havas "rektan efikon" sur la rajtoj de civitanoj. Ĝi do prezentas supernaciajn aspektojn kiel ekzemple la ekzisto de la [[Eŭropa Komisiono]] antaŭeniganta la ĝeneralan intereson de la Unio, aŭ la ekziston de [[kvalifikita majoritato]] (kaj ne [[unuanimeco]]) kiel defaŭltan voĉdonan regulon en la Konsilio de la Eŭropa Unio<ref>Hermann-Josef Blanke kaj Stelio Mangiameli, ''The Treaty on European Union (TEU) : a commentary'', Berlino, Eld. Springer, 2013, 1821 p. (ISBN 978-3-642-31706-4, 3642317065 kaj 3642317057, [[Reta Komputila Biblioteka Centro|RKBC]] 868921059, [https://www.worldcat.org/title/treaty-on-european-union-teu-a-commentary/oclc/868921059 legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F868921059 arkivo]), p. 62.</ref>. La Unio ankaŭ havas ŝtatajn aspektojn, kiel [[Eŭro|komuna valuto]] aŭ civitaneco. Tamen ĝi ne povas esti kvalifikita kiel ŝtato, havante nek ĝenerala kompetenteco (laŭ la [[Principo de atribuo (Eŭropunia juro)|principo de atribuo]], kvankam tiel okazas en iuj federaciaj ŝtatoj), nek popolo per si mem, nek monopolo de legitima perforto<ref>Alain Laquièze kaj Anne Paynot: [https://www.fondapol.org/wp-content/uploads/pdf/documents/Etude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf Ĉu Eŭropunio iĝas ŝtato?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200803102626/http://www.fondapol.org/wp-content/uploads/pdf/documents/Etude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf |date=2020-08-03 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/Etude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf?url=http%3A%2F%2Fwww.fondapol.org%2Fwp-content%2Fuploads%2Fpdf%2Fdocuments%2FEtude_L_Union_europeenne_tend_elle_a_devenir_un_Etat.pdf arkivo]), ĉe ''Fondation pour l’innovation politique'', novembro de 2004</ref>. Tiel ofte preferendas konsideri Eŭropunion kiel ''[[sui generis]]''-a<ref>Joël Thalineau, ''« La France, collectivité locale de l'Union européenne »'', Revue politique et parlementaire, N° 979,‎ 1995.</ref> ento, formanta kategorion memstare kaj ne taŭganta en iun alian. La [[germanoj]], [[aŭstroj]] kaj [[Germanlingva Belgio|germanlingvaj belgoj]] donas al ĉi tiu speco de strukturo la nomon ''"Staatenverbund"'', germanlingva termino tradukebla je ''"plurnivela regado"''<ref>Claus Dieter Classen, Die demokratische Legitimation der Tätigkeit Internationaler Organisationen, 2008, pdf (lire en ligne [http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/Demokratische_Legitimation_Internationaler_Organisationen.pdf?url=http%3A%2F%2Fwww.cloeser.org%2Fpub%2FDemokratische_Legitimation_Internationaler_Organisationen.pdf arkivo])</ref>: kiel en federacio, ekzistas ento supera al ŝtatoj; sed kvankam la kompetentoj de EU en iuj kampoj estiĝas pro suverena transdono, la membroŝtatoj restas unuecaj (krom se ili jam estas federaciaj kiel Germanio, Aŭstrio aŭ Belgio)<ref>[https://www.bundesverfassungsgericht.de/entscheidungen/es20090630_2bve000208.html Juĝo de Lisbono] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.bverfg.de%2Fentscheidungen%2Fes20090630_2bve000208.html arkivo])</ref>. Por Robert Schütze, Eŭropa Unio rompas kun la eŭropa jura tradicio, bazante sian funkciadon sur la ideo de "dividita suvereneco", kiu estas kombinaĵo de la nacia kaj internacia niveloj. Tiusence Eŭropa Unio ne estus federacia ŝtato, nek konfederacio, sed "federacio de ŝtatoj"<ref>Schütze, Robert, ''European constitutional law'' (ISBN 978-1-316-50394-2, 1316503941 et 9781107138865, [[Reta Komputila Biblioteka Centro|RKBC]] 920017318, [https://www.worldcat.org/title/european-constitutional-law/oclc/920017318 legi rete] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.worldcat.org%2Foclc%2F920017318 arkivo]), ĉap. 2 (''« Constitutional Nature »'').</ref>. La konduto de EU ĉiam hezitis inter interregistara vojo (kie la ŝtatoj konservas ĉiujn siajn privilegiojn) kaj federacia vojo (kie parto de la suvereneco de la ŝtatoj estas delegita al la Unio). En la unua kazo, komunumaj decidoj fakte estas traktatoj inter ŝtatoj kaj tial devas esti prenitaj unuanime. Ĉi tiu modelo, proksima al la principo de klasikaj interregistaraj organizaĵoj, estas defendata de la "[[Eŭroposkeptikismo|eŭroskeptika]]" skolo, por kiu nur ŝtatestroj havas la demokratian [[Legitimeco|legitimecon]] reprezenti siajn civitanojn kaj la nacioj devas regi la instituciojn de la Unio. La dua kazo respondas al la modelo defendita de la [[Poreŭropismo|poreŭropisma]] skolo de [[Eŭropa federaciismo|federaciistoj]], kiuj opinias, ke la institucioj devas rekte reprezenti la civitanojn kaj ke la metodoj de decidado en la institucioj devas esti adaptitaj laŭ la pligrandigoj de EU<ref>[https://www.diplomatie.gouv.fr/IMG/pdf/FD001353.pdf Debato: la ecoj de EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/FD001353.pdf?url=http%3A%2F%2Fwww.diplomatie.gouv.fr%2Ffr%2FIMG%2Fpdf%2FFD001353.pdf arkivo]) ĉe la retejo de la [[Ministerio pri eksteraj aferoj (Francio)|france ministerio pri eksteraj aferoj]] (konsultita la 30-a de marto 2015)</ref>. La afero de la evoluo de Eŭropa Unio estas multe debatata de la opinioj kaj registaroj de la membrolandoj. Post la ekvalidiĝo de la [[Lisbona Traktato]], la regado de la Unio restas hibrida: la [[Konsilio de Eŭropa Unio|Konsilio]] estas la reprezentanto de la Ŝtatoj (por decidoj ne postulantaj unuanimecon, la voĉoj de ĉiu ŝtato tamen prikalkuliĝas laŭ sia demografia pezo)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0017 La principo de subsidiareco] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0017_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref> kaj la [[Eŭropa Parlamento|Parlamento]], la reprezentanto de la civitanoj. La maniero per kiu la Unio estas administrata estas do hodiaŭ unu el la defioj de la bataloj por influo inter la diversaj eŭropaj institucioj<ref>Paul Magnette, ''Le régime politique de l'Union européenne'', Parizo, Eld. Les Presses de Sciences Po, 2010, 310 p. (ISBN 978-2-7246-0997-4)</ref>. === Eŭropunia juro === {{Ĉefartikolo|Eŭropunia juro|Ĝeneralaj jurprincipoj (Eŭropa Unio)}} [[Dosiero:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (05).jpg|eta|Subskriba ceremonio de la [[Traktato de Lisbono]]]] La [[Eŭropunia juro]], ankaŭ nomata Komunuma juro, konsistas el la reguloj sur kiuj baziĝas Eŭropa Unio. Ĉi tio inkluzivas ĉiujn regulojn, materialajn kaj procedurajn, aplikeblajn ene de Eŭropa Unio (traktatoj, [[Direktivo (Eŭropa Unio)|direktivo]]<nowiki/>j, regularoj, jurisprudenco ktp.). Antaŭ la ekvalidiĝo de la [[Lisbona Traktato]] la 1-an de decembro 2009, Eŭropa Unia juro inkluzivis Komunuman juron (aŭ juron de eŭropaj komunumoj) same kiel kunlaborajn procedurojn kiel la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Komuna Ekstera kaj Sekureca Politiko]] (KESP) kaj Polican kaj Juran Kunlaboron en Krimaj aferoj (PJKK). Post ĉi tiu dato, la Traktato aboliciis la kolonan strukturon de la Unio, kiu akiris juran personecon kiel heredanto de la Komunumoj, sekve la koncepto de Komunuma juro malnoviĝis, sed restas uzata por indiki antaŭan jurisprudencon de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo]]<ref>[https://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo2_7033/ Prezento de la Tribunalo de la Kortumo de Eŭropa Unio] ĉe la retejo de la Kortumo de Eŭropa Unio</ref>. La [[juro de Eŭropa Unio]] ne devas esti konfuzita kun la juro de la [[Konsilio de Eŭropo]], internacia organizo aparta de la EU, kiu konsistigas precipe la Eŭropan Konvencion pri Homaj Rajtoj de 1950 kaj la jurisprudencon de la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]], kiu interpretas ĉi tiun Konvencion. La specifeco de komunuma juro estas, ke ''"male de ordinaraj internaciaj traktatoj, la Traktato de la Eŭropa Ekonomia Komunumo kreis ĝian propran jursistemon, kiu... iĝis integrigita parto de la membroŝtataj jursistemoj"''<ref>{{citaĵo el retejo|url=http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:61964CJ0006#page=7|titolo=''Costa v ENEL'' {{nrsp|{{krampo|1964}} ECR 585}}, {{nrsp|CMLR 425,593}}|formato=PDF|arkivurl=https://perma-archives.org/warc/20160819160855/http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:61964CJ0006#page=7|arkivdato=2016-08-19|paĝo=593|lingvo=en|citaĵo=''{{lang|en|By contrast with ordinary international treaties, the EEC Treaty has created its own legal system which{{tripunkto}}became an integral part of the legal systems of the Member States}}''|alirdato=2016-08-19}}</ref>. (juĝo ''Costa kontraŭ ENEL'', 1964), tio estas, ke ĝi aplikiĝas tuj kaj donas al individuoj rajtojn, kiujn ili povas alvoki en kortumo, eble kontraŭ nacia regulo, kiu ne konformas al la komunuma regulo. Estas la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de Eŭropa Unio]], situanta en [[Luksemburgo]], kiu garantias la aplikon de la juro de Eŭropa Unio. Inter la fontoj de la eŭropa juro, oni distingas: * la ''primara Eŭropunia juro'' (aŭ ''originala juro''), formita de la diversaj traktatoj. La [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] (TFEU aŭ FEU-Traktato) estas unu el la fondaj traktatoj de Eŭropa Unio kune kun la [[Traktato pri Eŭropa Unio]] (TEU aŭ EU-Traktato). Kune ili formas la ĉefan juran bazon de la politika sistemo de EU; Laŭ Artikolo 1 de la Traktato pri Eŭropa Unio, ambaŭ traktatoj havas egalan juran statuson kaj estas nomataj kolektive kiel "la kontraktoj". Foje ĉi tiuj traktatoj estas do ankaŭ nomataj "Eŭropa konstitucia juro", sed formale ili estas internaciaj traktatoj inter la membroŝtatoj de EU. * la ''derivinta juro'', aro de tekstoj kaj agoj faritaj de la eŭropaj institucioj laŭ ĉi tiuj traktatoj: [[Reglamento (Eŭropa Unio)|reglamentoj]] kaj [[Direktivo (Eŭropa Unio)|direktivoj]] kiuj estas vigligitaj de neegala penetra forto. La institucioj de komunuma juro ankaŭ publikigas decidojn, rekomendojn kaj opiniojn, kiuj havas devigan juran forton por la membroŝtatoj rilate al decidoj, nedevigan por opinioj kaj rekomendoj. * la [[jurisprudenco]] de la Kortumo. === Propraj kaj komunaj kapabloj === {{Ĉefartikolo|Traktato pri Eŭropa Unio}} La [[Traktato pri Eŭropa Unio]] (versio de 1992) fondis EU-on laŭ tri "kolonoj", kiuj estis: * Unua kolono: Supernacia kolono rilate al la integritaj politikoj ([[Komuna Agrikultura Politiko]] (KAP), [[Eŭropa Doganunio|Dogana Unio]], [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]], [[Eŭro]], ktp.) de la iamaj "Eŭropaj Komunumoj" ([[Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo|EKKŜ]], [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|EKAE]] kaj [[Eŭropa Ekonomia Komunumo|EEK]]). * Dua kolono: Interregistara kolono rilate al kunlaboro en eksterlandaj aferoj kaj sekureco, nomata kolono "komuna ekstera kaj sekureca politiko". * Tria kolono: Interregistara kolono rilate al polica kaj jura kunlaboro en krimaj aferoj, nomata kolono "justico kaj enlandaj aferoj". La diversaj kapabloj en la tri kolonoj, kiuj ofte interkovris, estis implikiĝo malfacile pritraktebla eĉ por spertuloj. Ĉi tiu opakeco instigis la membroŝtatojn doni al la [[Eŭropa Konvencio]] la taskon simpligi la funkciadon de la institucioj. Ĉi-lasta precipe proponis kunfandi la tri kolonojn, kio estis atingita per la funkciigo de la [[Lisbona Traktato]]. Oni tamen povas daŭre distingi inter la fakoj, depende de ĉu la Unio ekzercas "ekskluzivan kompetenton", "komunan kompetenton" (aŭ samtempan) kun la membroŝtatoj aŭ "komplementan kompetenton" (subteno aŭ kunordigo)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/summary/glossary/community_intergovernmental_methods.html?locale=fr Komunecaj kaj interregistaraj metodoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Fglossary%2Fcommunity_intergovernmental_methods_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Ili estas: * '''Ekskluzivaj kapabloj''' (Artikolo 3 de la [[TFEU]]): Nur la Unio povas leĝigi kaj laŭleĝe adopti jure devigajn aktojn, membroŝtatoj povante fari tion memstare nur se ili estas rajtigitaj de la Unio, aŭ por efektivigi uniajn aktojn: ** [[Eŭropa Doganunio|Dogana Unio]] ** Reguloj pri intrakomunuma konkurenco ** [[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|Ekonomia kaj Mona Unio]] ** Daŭripovo (konservado de biologiaj resursoj surmare kaj surtere) ** Eksterkomunuma komerco ** Konkludo de iuj internaciaj interkonsentoj * '''Komunaj kapabloj''' (Artikolo 4 de la TFEU): Kaj la Unio kaj la membroŝtatoj povas leĝigi kaj laŭleĝe adopti jure devigajn aktojn en ĉi tiuj kampoj. Membro-Ŝtatoj plenumas sian kompetentecon tiom, kiom la Unio ne plenumis sian propran. Membro-Ŝtatoj denove plenumas sian kompetenton, se la Unio decidis ĉesi plenumi sian kompetenton:{{Div col|cols = 2}} ** [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] ** Socia politiko (limigita al fakoj difinitaj en la TFEU) ** [[Regiona politiko de la Eŭropa Unio|Regiona politiko]] (ekonomia, socia kaj teritoria kohezio) ** [[Komuna Agrikultura Politiko|Agrikultura]] kaj fiŝkaptada politiko ** [[Kadra programo por esplorado kaj teknologia disvolviĝo (Eŭropa Unio)|Esplora kaj noviga politiko]] ** Energia politiko ** Medipolitiko ** Protekto de konsumantoj ** Transporta politiko ** [[Paneŭropaj koridoroj]] ** [[Spaco de libereco, sekureco kaj justeco]] ** Disvolva kunlaboro kaj humanitara helpo ** Komunaj problemoj pri sekureco pri publika sano{{Div col end}} * '''Kunordigaj kapabloj''' (Artikolo 6 de la TFEU): La Unio havas la povon plenumi agojn por subteni, kunordigi aŭ kompletigi la agadon de la membroŝtatoj: ** Kultura politiko ** Industria politiko ** Turisma politiko ** [[Erasmus+|Edukado, trejnado kaj junulara politiko]] ** Protekto kaj plibonigo de sano ** Civila protekto ** Administra kunlaboro === Institucioj kaj instancoj === ==== Institucioj ==== Eŭropa Unio havas sep ĉefajn instituciojn, ĉiu el kiuj ludas specifan rolon. ; [[Eŭropa Komisiono]] : [[Dosiero:(Ursula von der Leyen) 2019.07.16. Ursula von der Leyen presents her vision to MEPs 2 (cropped).jpg|eta|[[Ursula von der Leyen]], la [[Prezidanto de la Eŭropa Komisiono]]]] Ĝi konsistas el unu [[Eŭropa Komisionano]] po ​membroŝtato, do 27 komisionanoj. Ĉi tiuj estas proponitaj de la ŝtatestroj aŭ registarestroj de la membroŝtatoj kunvenantaj ene de la Eŭropa Konsilio, kaj aprobitaj de la Eŭropa Parlamento. La ĉefa funkcio de la Eŭropa Komisiono estas proponi kaj efektivigi komunumajn politikojn. ''"Gardanto de la traktatoj"'', ĝi certigas ilian aplikadon kaj ĝuas, pro ĝia centra rolo de garantianto de la "ĝenerala intereso" de EU, kvazaŭ-monopolon de la rajto de [[leĝdona iniciato]] en la kampo de la ekskluzivaj kompetentecoj de la Unio, kiel la [[Eŭropa Doganunio]], la konservado de la biologiaj resursoj de la maro, la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|interna merkato]], la [[Eŭro|ununura valuto]]. Sine de politikaj sistemoj, la Eŭropa Komisiono havas la originalecon reprezenti "la ĝeneralan intereson", kvankam ĝi estiĝas el la Eŭropa Parlamento, elektita per universala voĉdonado. [[Premgrupo]]j, kiuj reprezentas sektorajn publikajn aŭ privatajn interesojn, ludas gravan rolon en la decida procezo. Kvankam la rolo de la Komisiono havas similecojn kun tiu de naciaj registaroj, ĝi ja malsamas. La Komisiono agas sendepende de la registaroj de la membroŝtatoj. Eŭropaj komisionanoj ofte estas politikaj personoj, kiuj, dum la daŭro de unu eŭropa mandato aŭ du, forlasas sian nacian scenon kaj poste revenas al ĝi<ref>Simon Hix, ''The political system of the European Union'', Basingstoke, MacMillan, 1999, p.5</ref>. Krome la buĝeto de la Komisiono dependas de la membroŝtatoj. La Komisiono respondecas antaŭ la Eŭropa Parlamento, kiu povas cenzuri ĝin, sed ekskluzive pri ĝia administrado, kaj per voĉdono de du trionoj de la Parlamento, kiu distingas ĉi tiun "regopovon" de tiu kutime observata en parlamentaj reĝimoj. La Komisiono kunhavas la plenumajn kaj leĝdonajn potencojn kun la Konsilio de la Eŭropa Unio. Ĝia mandato daŭras kvin jarojn, ĝia sidejo estas en [[Bruselo]]. ; [[Eŭropa Parlamento]] : [[Dosiero:Roberta-Metsola-Malta-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|eta|[[Roberta Metsola]], la [[prezidanto de la Eŭropa Parlamento]]]] Balote elektita por 5 jaroj de la popolo de EU per proporcia rekta [[universala voĉdonado]], ĝi nombras 705 [[eŭropdeputito]]jn. Ĝi situas en [[Strasburgo]] por la plenaj kunsidoj, [[Bruselo]] por la komisionoj kaj aldonaj kunsidoj, kaj [[Luksemburgo]] por la sekretariejo. Ĝi ne havas la leĝdonan iniciaton, pri kiu la Eŭropa Komisiono havas monopolon. Kvankam la Parlamento estas la "ĉefa" institucio de Eŭropa Unio (ĝi estas menciita unue en la traktatoj kaj havas ceremonian prioritaton super ĉiuj aliaj eŭropaj aŭtoritatoj<ref>[https://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+IM-PRESS+20060728FCS09980+0+DOC+XML+V0//FR La procedura servo de la EP] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fsides%2FgetDoc.do%3FpubRef%3D-%2F%2FEP%2F%2FTEXT%2BIM-PRESS%2B20060728FCS09980%2B0%2BDOC%2BXML%2BV0%2F%2FFR arkivo]) Eŭropa Parlamento, 25-a de aŭgusto 2006</ref>), la Konsilio de Eŭropa Unio havas pli grandajn leĝdonajn povojn ol ĝi ĉar ĝi ankaŭ adoptas leĝojn en la limigita kadro de la speciala leĝdona procedo. Ekde la [[Lisbona Traktato]], la ordinara leĝdona proceduro, kiu metas la Konsilion (reprezentante la membroŝtatojn) kaj la Eŭropan Parlamenton (reprezentante la loĝantaron) sur egalan bazon por la adopto de eŭropa normo, fariĝis la leĝdona proceduro por la komuna juro<ref>Artikolo 289 de la TFEU</ref>. Tiel, la kampoj, en kiuj ĉi tio ne validas, estas malmultaj (kio ne signifas, ke ili estas marĝenaj: la Eŭropa Parlamento estas tiel plejparte ekskludita de la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Komuna Ekstera kaj Sekureca Politiko]]). La Parlamento ankaŭ regas la elspezan flankon (sed ne la enspezan flankon) de la eŭropa buĝeto<ref>[http://www.europarl.europa.eu/parliament/public/staticDisplay.do?id=46&pageRank=1&language=FR La Parlamento, ties potencoj kaj proceduroj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fparliament%2Fpublic%2FstaticDisplay.do%3Fid%3D46%26pageRank%3D1%26language%3DFR arkivo]) Eŭropa Parlamento, 5-a de julio 2008</ref>. ; [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] : Ankaŭ nomita ''Konsilio de la Ministroj de Eŭropa Unio'', ĝi konsistas el estraranoj (ministroj) de la membroŝtatoj, kiuj kunvenas laŭ fakaj temoj. Ĝi estas plenuma, sed ankaŭ leĝdona, institucio de EU, kiu decidas pri leĝdonaj kaj buĝetaj aktoj. La Konsilion de Eŭropa Unio laŭvice prezidas la ministro pri eksterlandaj aferoj de ĉiu membroŝtato dum ses monatoj. Ekde la subskribo de la [[Traktato de Romo]], la Konsilio respondecas pri kunordigado de la ekonomiaj politikoj de la membroŝtatoj. Ĝi ellaboras la buĝetan projekton kun la Parlamento kaj adoptas ĝin kun ties konsento, sed sole decidas pri la enspezoj. En monaj aferoj, ĝi starigas la ĝeneralajn gvidliniojn por la kurza reĝimo sen parlamenta interveno (mona politiko ne estas unu el la areoj submetitaj al kundecido). La nombro de voĉdonoj en iu lando pli-malpli funkcias laŭ sia demografia pezo, sed por gravaj decidoj, la [[Traktato de Nico]], poste [[Traktato de Lisbono|tiu de Lisbono]], starigis novajn voĉdonajn regulojn<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:xy0016 Nova sojlo por kvalifikita plimulto] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Fnice_treaty%2Fnice_treaty_council_fr.htm arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono, 2007</ref>, precipe la bezonon havi kvalifikitan plimulton favore al la antaŭvidita decido. Kvalifikita plimulto estas atingata se ĝi "kunigas almenaŭ 55% de la membroŝtatoj reprezentantaj almenaŭ 65% de la loĝantaro de Eŭropa Unio"<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0008 Nova difino de la kvalifikita plimulto] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0008_fr.htm arkivo]), ĉe la retejo de la Jura portalo de Eŭropa Unio</ref>. Kiam la Konsilio ne agas laŭ propono de la Komisiono, la kvalifikita plimulto devas tiam atingi "almenaŭ 72% de la membroŝtatoj reprezentantaj almenaŭ 65% de la loĝantaro"<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0008 Nova difino de la voĉdonado laŭ kvalifikita plimulto] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0008_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de Eŭropa Unio</ref>. Ĝi kunhavas sian kompetentecon pri kampoj submetitaj al la ordinara leĝdona proceduro kun la Eŭropa Parlamento, kun kiu ĝi formas dupartan parlamentsistemon. Tiel la Konsilio de la Eŭropa Unio reprezentas la registarojn de la membroŝtatoj dum la Eŭropa Parlamento reprezentas la civitanojn de la membroŝtatoj. ; [[Eŭropa Konsilio]] : [[Dosiero:Antonio Costa Portrait 2024 (cropped).jpg|eta|[[António Costa]], la prezidanto de la [[Eŭropa Konsilio]]]] Ĝi konsistas el kunigo de la registarestroj de la membroŝtatoj (escepte por Francio, Kipro, Litovio kaj Rumanio, kiujn reprezentas la ŝtatestro), sub la superrigardo de prezidanto elektata por 30 monatoj, kies tasko estas faciligi la aperon de kompromiso. Almenaŭ kvar pintkunvenoj de la Eŭropa Konsilio okazas ĉiujare, inkluzive du en julio kaj decembro, ĉe la fino de ĉiu rotacia Prezidanteco de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilio de Ministroj]]. La celo de ĉi tiuj pintkunvenoj inter la ekzekutivaj potencoj de la membroŝtatoj estas difini la ĉefajn liniojn de la Eŭropunia politiko, ĉefe en la areo de eksterlanda politiko. Ili ankaŭ estas uzataj ĉiun kvinan jaron por la nomumo, per kvalifikita plimulto, de la prezidanto de la Eŭropa Komisiono, decido tiam validigita per voĉdonado en la Eŭropa Parlamento. Ĝi ne konfuzendas kun la [[Konsilio de Eŭropo]], internacia organizo aparta de EU, sidanta en Strasburgo. ; [[Justica Kortumo de la Eŭropa Unio|Kortumo de la Eŭropa Unio]] : Ĝi estas juĝista institucio, kiu zorgas pri la observo de la eŭropunia juro: rekta apliko de la eŭropunia juro en la membroŝtatoj kaj supereco de la eŭropunia juro super la naciaj juroj. La Kortumo certigas la aplikon de la juro de Unio kaj la unuformecon de sia interpreto ene de la teritorio de la Unio. Tiucele ĝi kontrolas la laŭleĝecon de agoj de la institucioj de Eŭropa Unio kaj regas pri la plenumo de la membroŝtatoj de la devoj devenantaj de la traktatoj. Ĝi ankaŭ interpretas leĝon de EU laŭ peto de landaj juĝistoj. La Kortumo administras sian propran infrastrukturon, kiu inkluzivas tradukistojn, kiuj en 2012 reprezentis 44,7% de la teamo de la institucio<ref>https://curia.europa.eu/jcms/jcms/Jo2_10742/direction-generale-de-la-traduction ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fcuria.europa.eu%2Fjcms%2Fjcms%2FJo2_10742%2Fdirection-generale-de-la-traduction arkivo])</ref>. Ĝi sidas en Luksemburgo, kio donis al ĝi la kromnomon Luksemburga Kortumo, kontraste kun la Strasburga Kortumo ([[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]]). ; [[Revizora Kortumo]] : Ĝi estas la institucio kiu kontrolas la kontojn de la Eŭropa Unio. La Revizora Kortumo konsistas el po unu civitano de ĉiu membroŝtato. Ĝiaj membroj plenumas siajn taskojn plene sendepende, en la ĝenerala intereso de la Unio. La Revizora Kortumo havas sian sidejon en la urbo Luksemburgo. ; [[Eŭropa Centra Banko]] : [[Dosiero:Christine Lagarde (cropped).jpg|eta|[[Christine Lagarde]], prezidento de la [[Eŭropa Centra Banko]]]] La Eŭropa Centra Banko (ECB) estas la ĉefa mona institucio de Eŭropa Unio. Ĝi estis establita la 1-an de junio 1998 laŭ federacia modelo<ref>[https://www.ecb.europa.eu/ecb/history/emu/html/index.fr.html La Ekonomia kaj Mona Unio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ecb.europa.eu%2Fecb%2Fhistory%2Femu%2Fhtml%2Findex.fr.html arkivo] ĉe la oficiala retejo de la ECB</ref> kaj ĝia sidejo estas en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Ĝi ĝuas monopolon pri elsendo de la eŭro kiel la komuna kaj nura mono de la [[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|Ekonomia kaj Mona Unio]]. Ĝi difinas la gvidliniojn de mona politiko por la [[eŭro-zono]] kaj prenas la decidojn necesajn por ĝia efektivigo; tio estas por konservi la [[aĉetpovo]]n de la eŭro kaj do prezstabilecon en la [[eŭrozono]]. Ĉi tiu zono nuntempe inkluzivas la 19 landojn de Eŭropa Unio, el kiuj 11 enkondukis la eŭron ekde 1999. Ekde la 4-a de novembro 2014, la ECB respondecas pri centra rolo en la superrigardo kaj kontrolo de la [[Centra banko|centraj bankoj]] de eŭropaj ŝtatoj per la [[Ununura Kontrola Mekanismo]] (UKM). ==== Aliaj gravaj instancoj ==== ; [[Ekonomia kaj Socia Komitato]] : La Eŭropa Ekonomia kaj Socia Komitato (EESK) estas la konsulta asembleo de eŭropaj ekonomiaj kaj sociaj partneroj (interalie sindikataj, firmaestraraj, konsumantaraj kaj neregistaraj organizaĵoj). La EESK estas kreita por ebligi al ĉiuj ekonomiaj aktoroj aŭdigi siajn voĉojn (per formalaj konsiloj) al la [[Eŭropa Komisiono|Komisiono]], la [[Eŭropa Konsilio|Konsilio]] kaj la [[Eŭropa Parlamento|Parlamento]], kaj tiel partopreni la decidan procezon de Eŭropa Unio. La komitato konsistas el 329 membroj el sociekonomiaj medioj en Eŭropo. Proponitaj de landaj registaroj, surbaze de sugestoj faritaj de profesiaj kaj sociaj organizaĵoj, ili estas nomumitaj en persona kvalito de la [[Konsilio de Eŭropa Unio]] por 5-jara renovigebla periodo kaj agas en kompleta politika sendependeco. ; [[Komitato de regionoj]] : La Eŭropa Komitato de la Regionoj (KdR) estas la asembleo de lokaj kaj regionaj reprezentantoj de Eŭropa Unio, kiu permesas al subŝtataj aŭtoritatoj (regionoj, distriktoj, provincoj, departementoj, municipoj, urboj, ktp.) aŭdigi sian voĉon senpere ene de la institucia sistemo de EU. La membroj estas elektitaj reprezentantoj en la loka nivelo, inkluzive de urbestroj, prezidantoj de regionoj kaj urbaj konsilistoj. La membroj estas nomumitaj de la Konsilio de EU, laŭ propono de la registaro de la membroŝtatoj, por renovigebla kvinjara periodo. ; [[Eŭropa Investa Banko]] : La Eŭropa Investa Banko (EIB) estas la financa institucio de la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio. Ĝia ĉefa celo estas elprunti sur la financaj merkatoj por financi projektojn ene de Eŭropa Unio. La EIB ankaŭ financas projektojn ekster Eŭropa Unio, precipe en mediteraneaj partneraj landoj, per sia eŭropa-mediteranea investa kaj partnereca fonduso. Ĝi estis kreita en 1957, per la [[Traktatoj de Romo]]. Ĝi havas ĉefsidejon en [[Luksemburgo]] sed ankaŭ havas oficejojn en [[Bruselo]], [[Parizo]], [[Romo]], [[Helsinko]], [[Ateno]], [[Berlino]], [[Lisbono]], [[Madrido]], [[Varsovio]], [[Bukareŝto]], [[Londono]], [[Istanbulo]], [[Tunizo]], [[Dakaro]], [[Rabato]], [[Najrobo]], [[Fort-de-France]], [[Sidnejo]], [[Pretorio]] kaj [[Kairo]]. ; [[Eŭropa Ombudsmano]] : La Eŭropa Ombudsmano estas mediacia organo inter la civitanoj kaj la aŭtoritatoj de la Eŭropa Unio. Ĝi sidas en [[Strasburgo]]. La misio de la Eŭropa Ombudsmano estas esplori kazojn de "misadministrado" en la agoj de la institucioj, instancoj, oficejoj kaj agentejoj de Eŭropa Unio. La esprimo "misadministrado" rilatas al situacio en kiu institucio de la Unio malobservas administrajn procedurojn, la principojn de bona administrado aŭ [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]]. Kazoj de "misadministrado" ĉefe koncernas administrajn malregulaĵojn, maljustaĵojn kaj maljustajn praktikojn, diskriminaciojn, potencan misuzon, mankon aŭ rifuzon de informoj kaj ankaŭ nepravajn prokrastojn. ; [[Eŭropa Prokurorejo]] : La rolo de la Eŭropa Prokurorejo estas esplori kaj persekuti [[fraŭdo]]n rilate al la [[buĝeto]] de EU kaj aliajn krimojn kontraŭ la financaj interesoj de la Unio, inkluzive fraŭdojn kun EU-fondusoj de pli ol 10.000 eŭroj kaj translimajn fraŭdojn kun damaĝoj superantaj 10 milionojn da eŭroj. Antaŭe, nur naciaj aŭtoritatoj povis esplori kaj procesigi ĉi tiujn krimojn kaj ne povis agi preter siaj landlimoj. Ankaŭ KFEO, [[Justica Kunlaborada Agentejo de Eŭropa Unio|Eŭrojust]] kaj [[Eŭropolo]] ne havis la kapablon agi. La intutucio celas esti malcentralizita ĉirkaŭ eŭropaj delegitaj prokuroroj situantaj en ĉiu ana ŝtato. La centra oficejo havas eŭropan ĉefan prokuroron subtenatan de 22 eŭropaj prokuroroj (kiuj formas la kolegion de prokuroroj), teknikistoj kaj enketistoj, do teamo da pli ol 200 homoj kun sidejo en [[Luksemburgio]]. ; [[Eŭropa Agentejo pri Landlimaj kaj Marbordaj Patroloj|Frontex]] : La limoj de la Unio estas gardataj de la Agentejo Frontex, kies respondeco estas la sekurigado de la landlimoj de la membroŝtatoj de la Unio, kunlabore kun la limgardistoj de la uniaj landoj. En marto 2019, EU anoncis, ke ekde la komenco de 2023, civitanoj de pli ol 60 landoj dezirantaj viziti Eŭropon, devas anticipe ricevi retan permeson por tiu celo. Ĉi tiu dokumento estos akirita per aplikaĵo al la Eŭropa Vojaĝa Informo kaj Rajtigo-Sistemo, ETIAS. ; [[Eŭropa Kontraŭfraŭda Oficejo]] (EKFO) : estas agentejo kreita en 1999, respondeca por protekti la financajn interesojn de la Eŭropa Unio. EKFO esploras [[fraŭdo]]n kontraŭ la eŭropa [[buĝeto]], kazojn de [[korupto]] kaj gravan miskonduton ene de la eŭropuniaj institucioj. === Decida procezo === Du principoj gvidas la decidajn procezojn<ref>[https://europa.eu/scadplus/constitution/subsidiarity_fr.htm Decidaj procezoj en EU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170120105914/http://europa.eu/scadplus/constitution/subsidiarity_fr.htm |date=2017-01-20 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fscadplus%2Fconstitution%2Fsubsidiarity_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-a de marto 2015)</ref> de Eŭropa Unio ekde la [[Traktato de Mastriĥto]] de 1992: la [[Subsidiareco|principo de subsidiareco]] (nur efektivigu agojn, kiujn la ŝtatoj ne povis efektivigi) kaj la [[principo de proporcieco]] (privilegiu la rimedojn de malplej devigantaj agoj por la membroŝtatoj). Ĉi tiuj principoj estas la temo de protokoloj aldonitaj al la [[Traktato de Amsterdamo|Amsterdama Traktato]] de 1997<ref>[https://eur-lex.europa.eu/fr/treaties/dat/11997E/htm/11997E.html La traktato de Amsterdamo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130224050937/http://eur-lex.europa.eu/fr/treaties/dat/11997E/htm/11997E.html |date=2013-02-24 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Ffr%2Ftreaties%2Fdat%2F11997E%2Fhtm%2F11997E.html arkivo]) ĉe la partalo pri EU-a juro</ref>. La eŭropa leĝdona proceduro, gvidita de ĉi tiuj du principoj, ankaŭ ekzistas sub du formoj, depende de ĉu la areo, en kiu ĝi devas leĝdoni, estas sub la ekskluziva kompetento de la Unio aŭ alia de komuna kompetenteco kun la membroŝtatoj<ref>[https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies_fr Kompetentoj de la EU-aj institucioj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fabout-eu%2Finstitutions-bodies%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-a de marto 2015).</ref>. En fakoj kie la Unio havas siajn proprajn kompetentojn (areoj de la "eksa unua kolono"): : 1: La [[Eŭropa Komisiono]] eldonas [[Reglamento (Eŭropa Unio)|reglamentojn]] aŭ [[Direktivo (Eŭropa Unio)|direktivojn]] (la direktivoj, malpli devigemaj ol la regularoj, estas ofte privilegiataj pro la principo de proporcieco). : 2: La [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] kaj la [[Eŭropa Parlamento]] akceptas aŭ malakceptas la juran tekston (en la Konsilio de la Unio, ĉiuj ŝtatoj havis kelkajn voĉojn, redifinitajn en 2001 per la [[Traktato de Nico]], por determini la adopton aŭ ne de leĝoj ; la [[Traktato de Lisbono]] anstataŭigas ĉi tiun voĉdonadan sistemon per sistemo de duobla [[kvalifikita majoritato]], surbaze de la ŝtatoj kaj de ties demografioj). : 3: Se la teksto estas adoptita, la registaroj de la membroŝtatoj transdonas ĉi tiun leĝaron en sia juro. Ĉi tiuj transmetoj estas tiam kontrolataj de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de Eŭropa Unio]]<ref>[https://www.conseil-etat.fr/Decisions-Avis-Publications/Etudes-Publications/Dossiers-thematiques/Le-juge-administratif-et-le-droit-de-l-Union-europeenne La administra juĝo kaj la juro de EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.conseil-etat.fr%2FDecisions-Avis-Publications%2FEtudes-Publications%2FDossiers-thematiques%2FLe-juge-administratif-et-le-droit-de-l-Union-europeenne arkivo]) ĉe la oficiala retejo de la franca [[Ŝtatokonsilio (Francio)|ŝtatokonsilio]].</ref>. En fakoj kie la Unio kunhavas kompetentojn (areoj de la "eksaj dua kaj tria kolonoj"): : 1: La [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] preparas la kunvenojn de la [[Eŭropa Konsilio]]. : 2: Fine de ĉi tiuj pintkunvenoj, la Eŭropa Konsilio ellaboras konkludojn, kiujn ĝi sendas al la [[Eŭropa Komisiono]]. : 3: La Eŭropa Komisiono eldonas reglamentojn aŭ direktivojn respondantajn al la petoj de la Eŭropa Konsilio. : 4: La Konsilio de Eŭropa Unio kaj la [[Eŭropa Parlamento]] adoptas aŭ malakceptas la juran tekston, kiu tradukas agaden la gvidliniojn difinitajn de la Eŭropa Konsilio. : 5: Se la teksto estas adoptita, la registaroj de la membroŝtatoj transdonas ĉi tiun leĝaron en siaj juroj. Ĉi tiuj transmetoj estas tiam kontrolitaj de la [[Justica Kortumo de Eŭropaj Komunumoj|Kortumo de Eŭropa Unio]]. En la unua kazo, la [[Eŭropa Komisiono|Komisiono]] do havas monopolon pri [[leĝdona iniciato]]. La paragrafo 1 de Artikolo 293 de la [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] (TFEU), post la revizio de 2007, plue pliigas la gravecon de ĉi tiu rolo: ĝi kondiĉas, ke la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilio de la Unio]] ''"povas modifi la proponon nur agante unuanime"'' (la Konsilio de la Unio povas dekliniĝi el la komisiona propono nur unuanime, kio kelkfoje donas al la Komisiono rolon de akordigo inter membroŝtatoj). En ĉiuj aliaj kazoj, la Komisiono kunhavas la rajton de iniciato kun la membroŝtatoj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/HTML/?uri=CELEX:12012E/TXT&from=FR TFEU kaj TEU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Flegal-content%2FFR%2FTXT%2FHTML%2F%3Furi%3DCELEX%3A12012E%2FTXT%26from%3DFR arkivo]), ĉe la oficiala retejo de la portalo pri juro de EU (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. En fakoj, kie la Komisiono havas monopolon pri iniciato, la [[Eŭropa Parlamento|Parlamento]] kaj la Konsilio de la Unio tamen povas peti, ke ĝi leĝdonu. Krome, se la parlamento ne povas rekte proponi leĝojn, ĝi povas enmeti amendojn al tiuj eldonitaj de la Komisiono aŭ uzi sian vetoon<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0041 Rilatoj inter la Parlamento kaj la Komisiono] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Fdecisionmaking_process%2Fai0041_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. Notindas, ke en la historio de la Unio la Parlamento akiras ĉiam pli gravan potencon: simpla konsulta organo komence, ĝi hodiaŭ akiris potencon de kundecido samrajte kun la Konsilio. Tamen ĝia reprezenteco restas malpliigita per alta [[sindeteno]] en [[eŭropaj balotoj]], ofte pli alta ol tiuj en naciaj balotoj<ref>[https://europa.eu/european-union/about-eu/institutions-bodies/european-parliament_fr Rolo de la Parlamento] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fabout-eu%2Finstitutions-bodies%2Feuropean-parliament%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU (konsultita la 30-an de marto 2015)</ref>. <gallery mode="packed"> Europa building - under construction - night, 11 February 2016.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Konsilio]] en [[Bruselo]] Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Komisiono]] en [[Bruselo]] Frankfurt EZB-Neubau.20130909.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Centra Banko]] en [[Frankfurto]] Europäische Investitionsbank.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Investa Banko]] en [[Luksemburgo]] European Environment Agency, Copenhagen.jpg|Sidejo de la [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] en [[Kopenhago]] </gallery> === Buĝeto === La buĝeto de Eŭropa Unio estas la jura akto, kiu antaŭvidas kaj rajtigas, por ĉiu jara financa jaro, ĉiujn kreditojn por la enspezoj kaj elspezoj, kiujn oni opinias necesaj de la Eŭropa Unio kaj de la [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio]]. Ĝi donas al la institucioj de Eŭropa Unio la rimedojn, kiujn ili bezonas por funkcii kaj plenumi la politikojn, kiuj apartenas al sia kompetenteco. Male al ŝtatoj, kies buĝetoj povas esti malekvilibraj, la antaŭvidita enspezo por la fiska jaro devas egali la pagajn rajtojn por tiu sama fiska jaro. La buĝeto estas starigita kaj efektivigita en eŭroj ekde 1999. La preparado de la buĝeto estas parto de interinstitucia procezo, kiu proksime asocias la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilion]], la [[Eŭropa Parlamento|Eŭropan Parlamenton]] kaj la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropan Komisionon]]. La ĉefaj dispozicioj regantaj ĝin plejparte troviĝas en la artikoloj 310 ĝis 324 de la [[Traktato pri Funkciado de Eŭropa Unio]] (TFEU). La jara buĝeto de EU estas parto de plurjara financa kadro (PFK) fiksita por sep jaroj, kiu determinas la maksimumajn sumojn, kiujn la EU povas elspezi ĉiujare laŭ areo kaj agadprogramo. Entute la financaj rimedoj de EU por la periodo 2021-2027 sumiĝas al 1.824,3 miliardoj da eŭroj en devontigaj kreditoj laŭ prezoj de 2018, kiuj konsistas el la 2021-2027 PFK en la kvanto de 1.074,3 miliardoj da eŭroj kaj el la relanĉa plano kun 750 miliardoj da eŭroj. Nomita "NextGenerationEU", ĉi-lasta estas provizora instrumento por resaniĝo, celanta ripari la ekonomiajn kaj sociajn damaĝojn kaŭzitajn de la [[Pandemio COVID-19|pandemio pro Covid-19]]. EU ne rekte pagigas impostojn. Ĝiaj buĝetaj rimedoj do estas kontribuoj pagitaj de la membroŝtatoj. La ĉefa, konata kiel "[[Malneta nacia enspezo|MNE]]-rimedo", baziĝas sur la ekonomia pezo de ĉiu el ili. Depende de la jaro, ĝi reprezentas inter du trionoj kaj tri kvaronoj de la tutaj buĝetaj rimedoj. La aliaj financaj fontoj estas tradiciaj propraj rimedoj (ĉefe doganaj impostoj), frakcio de la [[Aldonvalora imposto|AVI]] kolektita de la membroŝtatoj kaj diversaj monpunoj kaj akcizoj. [[Germanio]] estas la plej granda kontribuanto al la eŭropa buĝeto, sekvata de [[Francio]] kaj [[Italio]]. La unua elspezo estas la [[Komuna Agrikultura Politiko]], sed ĝia parto malpliiĝas ekde la komenco de la [[2000-aj jaroj]]; ĝi ankoraŭ reprezentis 37% de la elspezoj de la PFK 2014-2020 sed ĝia parto estas 31% de la enspezoj enskribitaj en la PFK 2021-2027. La dua elspezo estas la [[Regiona politiko de la Eŭropa Unio|regiona politiko de EU]], kiu mobilizas pli ol 30% de buĝetaj rimedoj kaj kies celo estas redukti malegalecojn inter regionoj por plifortigi la ekonomian kaj socian koherecon de la Unio. Administradaj elspezoj de EU reprezentas malpli ol 7% de ĝia buĝeto. [[Pollando]] estas la unua profitanto de eŭropaj buĝetoj, sekvata de [[Francio]]. == Ekonomio == {{Ĉefartikolo|Ekonomio de la Eŭropa Unio}} [[Dosiero:Europe-GDP-PPP-per-capita-map.png|eta|Pokapa MEP en Eŭropaj landoj en 2019]] Kiel politika ento Eŭropa Unio estas reprezentata en la [[Monda Komerca Organizo]] (MKO). La ekonomio de EU estas la tria plej granda ekonomio en la mondo laŭ [[Listo de landoj laŭ MEP (ĝenerale)|nominalaj esprimoj]], post [[Usono]] kaj [[Ĉinio]], kaj la tria laŭ [[aĉetpova egaleco]] (APE), post [[Ĉinio]] kaj [[Usono]]. La MEP de Eŭropa Unio ĉirkaŭkalkuliĝis ĉirkaŭ 15 miliardoj da dolaroj (nominale) en 2020<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?a=1&c=998,&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC,&sy=2019&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 Raporto de 2020 de la Internacia Monunua Fonduso], ĉe ties oficiala retejo</ref>, reprezentante ĉirkaŭ 1/6 de la tutmonda ekonomio<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?a=1&c=001,110,163,119,123,998,200,505,511,903,205,400,603,&s=NGDPD,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 Raporto de 2020 de la Internacia Monunua Fonduso], ĉe ties oficiala retejo</ref>. La [[eŭro]] estas la dua plej granda [[rezerva valuto]] kaj la dua plej komercita monunuo en la mondo post la [[usona dolaro]]<ref>[https://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf Triennial Central Bank Survey ], decembro 2007</ref><ref>[https://mpra.ub.uni-muenchen.de/14350/1/MPRA_paper_14350.pdf Compositional Analysis of ForeignCurrency Reserves in the 1999-2007Period : The Euro vs. The Dollar asLeading Reserve Currency], Aristovnik, Aleksander; Čeč, Tanja, Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350, 30-a de marto 2010</ref><ref>[https://www.businessinsider.com/dollar-as-international-reserve-currency-2013-11?IR=T There Are Only Two Real Threats To The US Dollar's Status As The International Reserve Currency], Boesler, Matthew, ''Business Insider'', 11-a de novembro 2013.</ref>. La eŭro estas uzata de 20 el siaj 27 membroj, sed ĝi estas la oficiala valuto en 26 landoj, en la eŭrozono kaj en ses aliaj eŭropaj landoj, oficiale aŭ fakte. La ekonomio de Eŭropa Unio konsistas el [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|interna merkato]] de [[Miksa ekonomio|miksitaj ekonomioj]] surbaze de [[libera merkato]] kaj progresintaj sociaj modeloj. Ekzemple, ĝi inkluzivas internan ununuran merkaton kun libera movado de varoj, servoj, kapitaloj kaj laboro<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210122190105/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/ |date=2021-01-22 }} ''www.cia.gov.''</ref>. La MEP pokape estis 43.188 dolaroj en 2018<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases "World Economic Outlook Database, October 2019". ], Internacia Monunua Fonduso, 30-a de januaro 2020</ref>, kompare al 62.869 dolaroj en Usono, 44.246 dolaroj en [[Japanio]] kaj 18.116 dolaroj en Ĉinio<ref>https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending, Internacia Monunua Fonduso, 31-a de januaro 2020</ref>. Ekzistas signifaj malegalecoj laŭ MEP pokape inter membroŝtatoj intervalantaj de 106.372 USD en [[Luksemburgio]] ĝis 23.169 USD en [[Bulgario]]<ref>https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending, Internacia Monunua Fonduso, 13-a de januaro 2020</ref>. Kun malalta [[Koeficiento de Gini|Gini-koeficiento]], Eŭropa Unio havas pli [[Egalismo|egalecan]] distribuon de enspezoj ol la monda averaĝo<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tessi190 Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table] ''ec.europa.eu''</ref>. La investoj de EU en fremdaj landoj sumis entute 9,1 miliardojn da dolaroj, dum la eksterlandaj investoj faritaj en Eŭropa Unio sumis 5,1 miliardojn da dolaroj en 2012, senkompare la plej altaj enlandaj kaj fremdaj investoj tutmonde<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2198rank.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071211224222/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2198rank.html |date=2007-12-11 }} ''www.cia.gov.''</ref>. [[Euronext]] estas la ĉefa borso de la eŭrozono kaj la sesa plej granda laŭ [[merkata kapitaligo]]<ref>[https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics Monthly Reports] ''www.world-exchanges.org.''</ref>. La plej grandaj komercaj partneroj de Eŭropa Unio estas Usono, Ĉinio, [[Britio]], [[Svislando]], [[Rusio]], [[Turkio]], Japanio, [[Norvegio]], [[Sud-Koreio]], [[Barato]] kaj [[Kanado]]<ref>[http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf Client and Supplier Countries of the EU27 in Merchandise Trade (value %)(2020, excluding intra-EU trade)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170117010658/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf |date=2017-01-17 }}, Eŭropa Komisiono</ref>. Ekde la komenco de la [[eŭropa financa krizo de 2010]], aperis kontraŭaj ekonomiaj situacioj inter [[Suda Eŭropo]] unuflanke, kaj [[Centra Eŭropo|Centra]] kaj [[Norda Eŭropo]] aliflanke: pli alta [[senlaboreco]]procento kaj publika ŝuldo en la mediteraneaj landoj escepte de [[Malto]], kaj malpli alta senlaborecoprocento kun pli alta MEP-kreskorapideco en la orientaj kaj en nordaj membrolandoj. En 2018, publika ŝuldo en Eŭropa Unio estis 80% de MEP, kun diferencoj inter la plej malalta kurzo, [[Estonio]] kun 8,4%, kaj la plej alta, [[Grekio]] kun 181,1%<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=teina225&plugin=1 "Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table".] ''ec.europa.eu.''</ref>. {| class="wikitable collapsible sortable zebra" style="text-align:right" |+ MEP (APE) en miliardoj da dolaroj el 2010 ĝis 2019<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending Datumoj el la Internacia Monunua Fonduso por EU] kaj [https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLs/world-economic-outlook-databases#sort=%40imfdate%20descending aliaj landoj]</ref> |- ! !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 |- |style="text-align:left"| {{EU}} || 16.852 || 17.506 || 17.751 || 18.087 || 18.647 || 19.205 || 20.008 || 20.852 || 22.042 || 20.720 |- |style="text-align:left"| {{USA}} || 14.964 || 15.518 || 16.155 || 16.663 || 17.348 || 17.947 || 18.569 || 19.391 || 20.580 || 21.433 |- |style="text-align:left"| {{CHN}} || 12.279 || 13.717 || 15.046 || 16.468 || 17.961 || 19.392 || 21.292 || 23.159 || 25.279 || 23.393 |- |style="text-align:left"| {{JPN}} || 4.320 || 4.389 || 4.547 || 4.684 || 4.760 || 4.830 || 5.238 || 5.429 || 5.597 || 5.451 |- |style="text-align:left"| {{BRA}} || 2.803 || 2.973 || 3.086 || 3.231 || 3.287 || 3.192 || 3.141 || 3.240 || 3.366 || 3.223 |- |style="text-align:left"| {{RUS}} || 3.234 || 3.442 || 3.628 || 3.734 || 3.824 || 3.718 || 3.800 || 4.008 || 4.227 || 4.136 |- |style="text-align:left"| {{IND}} || 5.312 || 5.782 || 6.219 || 6.740 || 7.347 || 7.965 || 8.662 || 9.459 || 10.485 || 9.542 |} === Monunuo === {{Ĉefartikolo|Eŭro}} [[Dosiero:Euro accession Eurozone as single entity.svg|eta|400px| {{Legendo|#2480FF|Eŭrozono}} {{Legendo|#5FD529|Membroj de ERM II (Bulgario)}} {{Legendo|#5FD48E|EU-ŝtatoj, kiuj iam devos aliĝi al eŭrozono}} {{Legendo|#AA3D01|Landoj, kiuj havas derogon rilate al ilia aliro al eŭrozono (Danio)}} {{Legendo|#FBFF06|Landoj, kiuj ne membras en EU sed uzas eŭron danke al interkonsento kun ĝi (Andoro, Monako, San-Marino kaj Vatikano)}} {{Legendo|#88299F|Landoj, kiuj ne membras en EU kaj uzas eŭron sen interkonsento kun ĝi (Kosovo kaj Montenegro)}}]] La ĉefa monunuo estas la [[eŭro]], kiu oficiale uzatas en 20 el la 27 membroŝtatoj de la Eŭropa Unio: # [[Aŭstraj eŭro-moneroj|Aŭstrio]] (ekde [[1999]]) # [[Belgaj eŭro-moneroj|Belgio]] (ekde [[1999]]) # [[Francaj eŭro-moneroj|Francio]] (ekde [[1999]]) # [[Germanaj eŭro-moneroj|Germanio]] (ekde [[1999]]) # [[Grekaj eŭro-moneroj|Grekio]] (ekde [[2001]]) # [[Finnaj eŭro-moneroj|Finnlando]] (ekde [[1999]]) # [[Hispanaj eŭro-moneroj|Hispanio]] (ekde [[1999]]) # [[Irlandaj eŭro-moneroj|Irlando]] (ekde [[1999]]) # [[Italaj eŭro-moneroj|Italio]] (ekde [[1999]]) # [[Kipraj eŭro-moneroj|Respubliko Kipro]] (ekde [[2008]]) # [[Luksemburgaj eŭro-moneroj|Luksemburgo]] (ekde [[1999]]) # [[Maltaj eŭro-moneroj|Malto]] (ekde [[2008]]) # [[Nederlandaj eŭro-moneroj|Nederlando]] (ekde [[1999]]) # [[Portugalaj eŭro-moneroj|Portugalio]] (ekde [[1999]]) # [[Slovakaj eŭro-moneroj|Slovakio]] (ekde [[2009]]) # [[Slovenaj eŭro-moneroj|Slovenio]] (ekde [[2007]]) # [[Estonaj eŭro-moneroj|Estonio]] (ekde [[2011]]) # [[Latviaj eŭro-moneroj|Latvio]] (ekde [[2014]]) # [[Litovaj eŭro-moneroj|Litovio]] (ekde [[2015]]) # [[Kroataj eŭro-moneroj|Kroatio]] (ekde [[2023]]) Ĉi tiu ŝtatgrupo estas konata kiel [[eŭrozono]] kaj inkluzivas ĉirkaŭ 343 milionojn da civitanoj (en 2019). La eŭro, kiu dividiĝas en 100 [[cendo]]j, estas la dua plej grava kaj dua plej komercita valuto en la [[valutmerkato]] post la [[usona dolaro]]<ref>[https://www.bis.org/publ/rpfx13fx.pdf "Foreign exchange turnover in April 2013: preliminary global results" (PDF).] Bank for International Settlements. Alirita la 7an de februaro 2015.</ref>. La valuto estas uzata ankaŭ oficiale de la institucioj de Eŭropa Unio, de kvar eŭropaj [[mikroŝtato]]j, kiuj ne estas EU-membroj ([[Andoro]], [[Monako]], [[San-Marino]] kaj [[Vatikano]])<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area/what-euro-area_en Kio estas eŭrospaco?] ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono</ref>, de la [[Britaj transmaraj teritorioj|Brita Transmara Teritorio]] de [[Akrotiri kaj Dhekelia]], same kiel unuflanke de [[Montenegro]] kaj [[Kosovo]]. Ekster Eŭropo, kelkaj specialaj teritorioj de EU-membroj ankaŭ uzas la eŭron kiel monunuon. Aldone, pli ol 200 milionoj da homoj tutmonde uzas monunuojn ligitajn al la eŭro{{#tag:ref| Pro antaŭaj interkonsentoj kun la [[franca franko]] kaj la [[portugala eskudo]]: [[Benino]], [[Bosnio-Hercegovino]], [[Burkino]], [[Kamerunio]], [[Kabo-Verdo]], [[Komoroj]], [[Kongo (Brazavila)]], [[Ebur-Bordo]], [[Gabono]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gvineo Bisaŭa]], [[Malio]], [[Niĝero]], [[Nov-Kaledonio]], [[Franca Polinezio]], [[Valiso kaj Futuno]], [[Centrafriko|Centafrika Respubliko]], [[Sao Tomeo kaj Principeo]], [[Senegalo]], [[Ĉadio]], [[Togolando]]. |group="nb"}}. La eŭro estas la dua plej granda [[rezerva valuto]] same kiel la dua plej komercita valuto en la mondo post la usona dolaro<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf|titolo=Triennial Central Bank Survey 2007|alirdato=25a de julio 2009|dato=19a de decembro 2007|eldoninto=BIS}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/14350/1/MPRA_paper_14350.pdf |last=Aristovnik |first=Aleksander |last2=Čeč |first2=Tanja |title=Compositional Analysis of Foreign Currency Reserves in the 1999–2007 Period. The Euro vs. The Dollar As Leading Reserve Currency|publisher=Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350 |date=30a de marto 2010 |accessdate=27a de decembro 2010}}</ref><ref>{{cite news |last=Boesler |first=Matthew |title=There Are Only Two Real Threats To The US Dollar's Status As The International Reserve Currency |url=http://www.businessinsider.com/dollar-as-international-reserve-currency-2013-11 |accessdate=8a de decembro 2013 |newspaper=[[Business Insider]]|date=11a de novembro 2013}}</ref>. En decembro 2019, kun pli ol 1,3 bilionoj da eŭroj en cirkulado, la eŭro havas unu el la plej altaj kombinitaj valoroj de monbiletoj kaj moneroj en cirkulado en la mondo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/banknotes+coins/circulation/html/index.en.html|titolo=Banknotes and coins circulation|alirdato=28a de aŭgusto 2018|eldoninto=European Central Bank}}</ref>. La nomo ''eŭro'' estis oficiale adoptita la 16-an de decembro 1995 en [[Madrido]].<ref name="madrid1995">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.europarl.europa.eu/summits/mad1_en.htm|titolo=Madrid European Council (12/95): Conclusions|alirdato=14a de februaro 2009|eldoninto=European Parliament}}</ref> La eŭro estis enkondukita en la mondaj financaj merkatoj kiel kalkulvaluto la 1an de januaro 1999, anstataŭante la iaman projekton "European Currency Unit" (ECU) je proporcio de 1:1 (1.1743 usonaj dolaroj). Fizikaj moneroj kaj monbiletoj de eŭroj eniris en cirkulado la 1-an de januaro 2002, kio faris ĝin la ĉiutagan funkciantan valuton de ties originaj membroj, kaj ĉirkaŭ marto 2002 ĝi estis komplete anstataŭante la ĝistiamajn valutojn.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/html/index.en.html|titolo=Initial changeover (2002)|alirdato=5a de marto 2011|eldoninto=European Central Bank}}</ref> Kvankam la eŭro falis poste ĝis 0.83 da usonaj dolaroj en du jaroj (26-a de oktobro 2000), ĝi estis komercita super la usona dolaro ekde la fino de 2002, pinte al 1.60 da usonaj dolaroj en la 18-a de julio 2008.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|titolo=Exchange Rate Average (US Dollar, Euro)&nbsp;– X-Rates|alirdato=2013-03-12|eldoninto=X-rates.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120712055755/http://www.x-rates.com/d/USD/EUR/hist2012.html|arkivdato=2012-07-12}}</ref> Fine de 2009, la eŭro eniris en la [[Eŭropa financa krizo de 2010]], kio kondukis al la kreado de la [[Tuteŭropa Financa Stabiliga Fonduso]] same kiel al aliaj reformoj kiuj celis stabiligi kaj plifortigi la valuton. Pluraj membro-ŝtatoj ankoraŭ ne adoptis la eŭron, ĉu ĉar ili ankoraŭ ne plenumas la membrokriteriojn, ĉu ĉar ili ne volas. Inter la lastaj membroj de EU, plej multaj esperas baldaŭ aliĝi al la eŭro-areo, kvankam la [[Eŭropa financa krizo de 2010|ekonomia krizo]] pridubis ĉi tiun haston<ref>Renaud Honoré, ''« Les candidats à l'adhésion ne se bousculent pas en Europe de l'Est »'', Les Échos, no 21091,‎ 30-a de decembro 2011, p. 6 ([https://www.lesechos.fr/economie-politique/monde/actu/0201814411683-les-candidats-a-l-adhesion-ne-se-bousculent-pas-en-europe-de-l-est-269142.php legi rete]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lesechos.fr%2Feconomie-politique%2Fmonde%2Factu%2F0201814411683-les-candidats-a-l-adhesion-ne-se-bousculent-pas-en-europe-de-l-est-269142.php arkivo])</ref>. [[Valdis Dombrovskis]], eŭropa komisionano respondeca pri la eŭro, anoncis en decembro 2015, ke oni ne atendu plian pligrandigon ''"dum la venontaj jaroj"''<ref>[https://www.lepoint.fr/europe/zone-euro-pas-d-elargissement-dans-les-prochaines-annees-28-12-2015-2005595_2626.php Eŭrospaco: ne pligrandiĝo dum la venontaj jaroj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Feurope%2Fzone-euro-pas-d-elargissement-dans-les-prochaines-annees-28-12-2015-2005595_2626.php arkivo]) ĉe ''Le Point'' (konsultita la 29-a de januaro 2016)</ref>. * [[Bulgario]] aliĝis al ERM II en 2020, kaj esperas povi adopti la eŭron komence de 2025<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |url=https://www.lefigaro.fr/conjoncture/la-bulgarie-reporte-a-2025-son-objectif-d-adhesion-a-l-euro-20230217 |titolo=La Bulgarie reporte à 2025 son objectif d'adhésion à l'euro |alirdato={{daton|19|2|2023}}}} ĉe ''www.lefigaro.fr''</ref>. * [[Rumanio]] esperas aliĝi al ERM II en 2024 por ke ĝi povu adopti la eŭron antaŭ 2029<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |url=https://www.msn.com/fr-fr/finance/economie/bulgarie-roumanie-pologne-apr%C3%A8s-la-croatie-qui-seront-les-prochains-pays-%C3%A0-adopter-leuro/ar-AA15Mzs3 |titolo=Bulgarie, Roumanie, Pologne… après la Croatie, qui seront les prochains pays à adopter l'euro ? |alirdato={{daton|1|1|2023}}}} ĉe ''msn.com''</ref>. * [[Ĉeĥio]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭrozono. * [[Hungario]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭroareo. * [[Pollando]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭroareo. * [[Svedio]] ne komunikis templimon aŭ eblan daton por aliĝi al la eŭroareo * [[Danio]], kiu voĉdonis kontraŭe al la [[Traktato de Maastricht]] antaŭ ol akiri kvar derogojn inkluzive unu pri la ununura valuto, malakceptis la eŭron per referendumo la 28-an de septembro 2000. Neniu nova referendumo estas starigita ĝis nun<ref>René Leboutte, ''Histoire économique et sociale de la construction européenne'', Eld. Peter Lang, 2008, p. 257.</ref>. Koncerne la politikon de la ŝtatoj de Eŭropa Unio pri membreco de la ununura valuto, opinisondoj montras la aprobon aŭ la rifuzon de la loĝantaroj aliĝi al la eŭrozono. En Danio (71%) kaj Svedio (87,6%), opozicio ankoraŭ estas forta kaj konstanta ĝis hodiaŭ. En Ĉeĥio (70%) kaj Pollando (75%) la opozicio iĝis plimulto post la [[ekonomia krizo de 2008]]<ref>[https://www.dna.fr/economie/2011/12/28/en-avoir-ou-pas Ekster eŭrospaco, inter esperoj kaj duboj] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.dna.fr%2Feconomie%2F2011%2F12%2F28%2Fen-avoir-ou-pas arkivo]) ''Dernières nouvelles d'Alsace'',‎ 28-a de decembro 2011</ref>. [[Unuiĝinta Reĝlando]] ankaŭ kontraŭis ĝin antaŭ ol [[Briteliro|forlasi Eŭropunion]]. === Sektoroj === ==== Terkulturo ==== [[Dosiero:Festos - Valley of Messara 2.jpg|eta|[[Mesara ebenaĵo]] en [[Kreto]], [[Grekio]]]] [[Dosiero:Hallerburg im Hallertal.jpg|eta|Kampoj en [[Malsupra Saksio]], [[Germanio]]]] Eŭropa Unio estas la ĉefa agrikultura potenco en la mondo. En 2019, la agrikultura produktado de la unio reprezentas ĉirkaŭ 418 miliardojn da eŭroj<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/11519753/5-16112020-AP-FR.pdf/0cdb4ba6-66bc-3c71-06e7-991670c1d54e Totala agrikultura produktado kreskis je 2,4% en EU en 2019 ] Eurostat, 16-a de novembro 2020</ref>. La plej kontribuanta ŝtato estas [[Francio]] (18% de la tuta EU), sekvata de [[Germanio]], [[Italio]], [[Hispanio]], [[Nederlando]], [[Pollando]] kaj [[Rumanio]]. Kune, ĉi tiuj sep membroŝtatoj reprezentas pli ol tri kvaronojn de la tuta agrikultura produktado de EU. Laŭ taksoj de [[Eŭropa Komisiono]], agrikulturo kaj rilataj sektoroj dungis 9,2 milionojn da homoj tra Eŭropo en 2019, t.e. 4,4% el ĉiuj laborpostenoj en la 27 membroŝtatoj. En Rumanio, ĉi tiu procento altiĝas ĝis preskaŭ kvarono, kun 23% de la loĝantaro dungita en ĉi tiu sektoro. [[Legomoj]] kaj hortikulturaj plantoj reprezentas la ĉefan eŭropan agrikulturan produktadon kun 13,6% de la totala valoro, antaŭ [[lakto]] (13%) kaj [[cerealo]]j (11,4%). Por ĉi-lasta varo, Francio estas senkompare la plej granda produktanto (23,8% de la tuta produktado), sekvata de Germanio (14,8%) kaj Rumanio (10,2%). Ĉi tio ankaŭ validas por bovobredado (20,8% de la tuta produktado), dum Germanio kaj Hispanio havas la plej grandan nombron da [[porko]]j. Fine, en EU preskaŭ unu el kvar ŝafoj kreskas en Hispanio<ref>[https://www.touteleurope.eu/agriculture-et-peche/l-agriculture-europeenne-en-10-chiffres-cles/ Eŭropa agrikulturo en 10 ĉefaj nombroj] ĉe ''Toute l'Europe.eu'', 26-a de januaro 2021</ref>. La [[agrikultura sektoro]] estas subtenata de [[subvencio]]j de Eŭropa Unio sub la formo de [[Komuna Agrikultura Politiko]] (KAP). En 2013 tio reprezentis ĉirkaŭ 45 miliardoj da eŭroj (malpli ol 33% de la totala buĝeto de 148 miliardoj da eŭroj) de la tuta elspezo de EU<ref>[https://ec.europa.eu/info/strategy/eu-budget/long-term-eu-budget/2014-2020/spending-and-revenue_en EU-elspezoj kaj enspezoj ] Financa Programado kaj Buĝeto. Eŭropa Komisiono.</ref>. Ĝi estis uzata origine por garantii minimumajn prezojn por kamparanoj en EU. Ĉi tio estas kritikata kiel formo de [[protektismo]], malhelpanta komercon kaj damaĝanta [[evolulando]]jn; unu el la plej laŭtaj kontraŭuloj estis [[Britio]], la dua plej granda ekonomio ene de la unio ĝis ĝia [[Briteliro|retiro en januaro 2020]], kiu plurfoje rifuzis rezigni pri la jara [[brita rabato]] krom se la KAP suferus signifan reformon; [[Francio]], la plej granda profitanto de la KAP kaj la tiama tria plej granda (nun ĝia dua plej granda) ekonomio de la bloko, estas ĝia plej laŭta propagandanto. La KAP tamen plenumis gravajn reformojn: en 1985, ĉirkaŭ 70% de la buĝeto de EU estis elspezita por agrikulturo sed en 2011, senpera helpo al kamparanoj kaj merkat-rilataj elspezoj sumiĝas nur al 30% de la buĝeto, kaj elspezoj al kampara disvolviĝo al 11%. Antaŭ 2011, 90% de senpera subteno fariĝis nekomercaj (ne ligitaj al produktado) dum reformoj daŭre estis faritaj al la KAP, ĝia financado kaj ĝia formiĝado<ref>[https://ec.europa.eu/info/strategy/eu-budget_en#12of15 "EU buĝetaj mitoj". ] EC Eŭropo. Eŭropa Komisiono.</ref>. La [[Protektita Deven-Nomado]] (PDN) estas la nomo de identiga signo de Eŭropa Unio celanta konservi la devenan nomadon de agrikulturaj produktoj. Kreita en 1992, ĉi tiu etikedado ''"nomumas produktojn produktitajn, prilaboritajn kaj disvolvitajn en specifa geografia areo, uzante la agnoskitan scipovon de lokaj produktistoj kaj ingrediencojn de la koncerna regiono"''<ref>[https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/quality-schemes-explained_fr EU-a politiko kaze de la kvalito de agrikulturaĵoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fagriculture%2Fquality_fr arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono</ref>. ==== Industrio ==== Laŭ valoro, eŭropa industrio daŭre kreskas, malforte sed konstante. Eŭropa Unio estas hodiaŭ la dua industria potenco en la mondo. La unio povas apogiĝi sur multaj grandskalaj kompanioj, precipe en la sektoroj de aŭto, transportoj, defendo, [[Ĥemia industrio|ĥemiaĵoj]], medikamentoj kaj [[nutraĵa industrio]] en [[Francio]] aŭ la [[Aŭtindustrio|aŭta]], ĥemiaĵa kaj me [[meĥanika inĝenierarto]] en [[Germanio]]. [[Peugeot]], [[Michelin]], [[Alstom]], [[Safran]], [[Sanofi]], [[Danone]], [[Volkswagen]], [[Daimler]], [[Siemens AG|Siemens]], [[Bayer]] kaj eĉ [[ThyssenKrupp]] estas mondaj referencoj. [[Italio]] estas superregata de teksaĵoj, nutraĵa industrio kaj aŭtoj, dum en [[Pollando]] [[minado]], [[ŝtalo]] kaj [[Ĥemia industrio|ĥemiaĵoj]] estas inter la plej gravaj branĉoj. Kompare kun la serva sektoro, tamen, la pezo de industrio iom post iom malpliiĝas. Tiel okazis de kelkaj jardekoj, en Eŭropo kiel en plej multaj okcidentaj landoj kun la rimarkinda escepto de Germanio. Laŭ statistikoj de la [[Monda Banko]], en Eŭropa Unio ĝi falis el 25,4% al 22,2% de la eŭropa [[MEP (ekonomio)|MEP]] inter 2000 kaj 2019 (inkluzive la konstruan sektoron)<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.TOTL.ZS?locations=EU-US Industrio (inkluzive konstruadon), aldonvalora (% de MEP) - Eŭropa Unio, Usono] ĉe la retejo de la [[Monda Banko]]</ref>. Komparebla tendenco estas observita en [[Usono]], kie ĉi tiu parto falis de 22,5 ĝis 18,6% dum la sama periodo. [[Ĉinio]] kaj [[Rusujo]] ne esceptas, kvankam industrio ankoraŭ respektive reprezentas 39% kaj 32,2% de ilia MEP en 2019. El unu EU-membroŝtato al alia, la graveco de la industria sektoro ankaŭ varias. En du landoj - Irlando kaj Ĉeĥio - ĝi reprezentas pli ol 30% de MEP. Aliflanke, ĝia parto estas malpli ol 20% de MEP en naŭ aliaj membroŝtatoj, inkluzive de [[Belgio]], [[Portugalio]], [[Nederlando]] kaj [[Francio]]. La industrio ankaŭ estas la plej granda dunganto en pluraj orientaj landoj, eĉ se sur eŭropa nivelo, ĝi generas malpli ol 22% de laborpostenoj hodiaŭ kompare kun pli ol 27% dudek jarojn antaŭe<ref>[https://www.touteleurope.eu/economie-et-social/politique-industrielle-que-fait-l-union-europeenne/ Industria politiko: kion faras EU?] ĉe ''Toute l'Europe.eu'', 15-a de februaro 2021</ref>. ==== Servoj ==== La sektoro de servoj estas senkompare la plej grava sektoro en Eŭropa Unio, kun 74,7% de MEP, kompare kun la industrio kun 23,8% de MEP kaj agrikulturo kun nur 1,5% de MEP<ref>[https://de.statista.com/statistik/daten/studie/249078/umfrage/anteile-der-wirtschaftssektoren-am-bruttoinlandsprodukt-bip-der-eu/ "Eŭropa Unio: Parto de ekonomiaj sektoroj en malneta enlanda produkto (MEP) de 2004 ĝis 2014 "] ĉe '' statista.de '', 22-a de marto 2016</ref>. [[Financoj|Financaj servoj]] estas bone disvolvitaj ene de la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|Interna Merkato]] de la Unio. Kompanioj pli dependas de bankaj pruntoj ol en [[Usono]], kvankam ŝanĝo al kompanioj akirantaj pli da financado per kapitalaj merkatoj estas planita per la iniciato de la [[Unio de Kapitalaj Merkatoj]] (UKM), la plano de EU prezentita de la [[Eŭropa Komisiono|Komisiono]] en septembro 2015 por mobilizi la liberan movadon de kapitaloj ene de EU.<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/growth-and-investment/capital-markets-union/what-capital-markets-union_en Kio estas la Unio de Kapitalaj Merkatoj?] ĉe la retejo de la [[Eŭropa Komisiono]]</ref> Laŭ la Indekso de Tutmondaj Financaj Centroj, la du plej grandaj financaj centroj en Eŭropo, [[Londono]] kaj [[Zuriko]], estas ekster Eŭropa Unio<ref>[https://www.longfinance.net/media/documents/gfci_22.pdf La Tutmondaj Financaj Centroj ], ''Long Finance'', Septembro 2017</ref>. La du plej grandaj financaj centroj restantaj ene de EU estas [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]] kaj [[Luksemburgo (urbo)|Luksemburgo]]. ==== Energio ==== [[Dosiero:De Molen (windmill) and the nuclear power plant cooling tower in Doel, Belgium (DSCF3859).jpg|eta|[[Nuklea centralo]] en [[Doel]], [[Belgio]]|maldekstra]] [[Dosiero:Windmills and Sailboats on the Ocean 4890300941.jpg|eta|[[Ventoturbino]]j en [[Danio]]]] Eŭropa Unio estas la tria plej granda energikonsumanto en la mondo laŭ volumeno malantaŭ [[Ĉinio]] kaj [[Usono]], pro sia loĝantaro, sia nivelo de ekonomia kaj industria disvolviĝo, sed ankaŭ la klopodoj faritaj pri la medio. La energia konsumo de Eŭropo sumiĝis al ĉirkaŭ 1.352 milionoj da [[Tuno da ekvivalento de nafto|tunoj da nafta ekvivalento]] (TEN) en 2019 por ĉirkaŭ 447 milionoj da loĝantoj, kompare kun ĉirkaŭ 2.264 TEN en Usono por ĉirkaŭ 333 milionoj da loĝantoj, laŭ la [[Internacia Energia Agentejo]]<ref>https://www.connaissancedesenergies.org/sites/default/files/pdf-actualites/Key_World_Energy_Statistics_2020.pdf, Internacia Energia Agentejo, aŭgusto 2020</ref>. Ĝi restas 4,9% super la celoj pri energiefikeco fiksitaj por 2020. En Eŭropo, la [[Transporto|transporta sektoro]] estas la plej granda konsumanto de energio, antaŭ [[konstruado]], [[industrio]] kaj [[servo]]j. Por kontentigi postulon, EU importis ĉirkaŭ 58% de sia energio en 2018<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Energy_production_and_imports/fr Energiaj produktado kaj importado] ĉe ''Eurostat''</ref>. Fakte, la unio havas nur malmultajn [[Hidrokarbonido|hidrokarbonidajn resursojn]] kaj produktas malmultan energion. Tamen tio ne okazas en [[Francio]], kie energiproduktado venas plejparte de [[nuklea energio]], aŭ eĉ en [[Danio]], kie [[Renoviĝanta energio|renoviĝantaj energioj]], precipe [[Ventoenergio|ventoenergiaj]], konsistigas gravan parton de ĝia [[energia miksaĵo]]. En ĉi tiu kunteksto, la energia dependeco de Eŭropo al la cetera mondo estas alta, kaj pli precipe al [[Rusujo]] kaj [[Mezoriento]]. La grado de ĉi tiu dependeco varias de lando al lando. En 2019, ĝi estis ĉirkaŭ 30% en [[Rumanio]] kaj [[Svedujo]], aŭ eĉ malpli ol 5% en [[Estonio]], lando inter la plej bonaj investintoj rilate al deplojo de renoviĝantaj energioj. Energia dependeco estas sub 50% en Francio kaj [[Pollando]] danke al la disvastiĝo de nuklea energio en la unua kazo{{#tag:ref| Kvankam la [[Uranio|uranierco]] estas importata el [[Aŭstralio]], [[Kanado]], [[Niĝero]] kaj [[Kazaĥio]]<ref>[https://www.orano.group/fr Gravaj kaj diversaj fontoj de uranio] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.new.areva.com%2FFR%2Fnotreoffre-412%2Foffre-intgre-en-combustible-nuclaire.html arkivo]</ref>|group="nb"}} kaj [[karbo]] en la dua. Inter 50 kaj 80% en [[Germanio]], [[Hispanio]] kaj [[Grekio]], ĝi ankaŭ estas tre forta en [[Italio]] kaj [[Belgio]]<ref>[https://www.touteleurope.eu/environnement/l-energie-dans-l-union-europeenne/ La energio en EU], ''Toute l'Europe.eu'', 13-a de aprilo 2021</ref>. === Distribuado inter membroŝtatoj === La du ĉefaj potencoj en EU estas [[Germanio]] kaj [[Francio]], iliaj respektivaj [[MEP (ekonomio)|MEP]] estas 3.853 miliardoj da dolaroj kaj 2.829 miliardoj da dolaroj. Francio kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] alternis kiel la dua plej granda ekonomio en Eŭropa Unio; de 2008 ĝis 2014, ĝi estis Francio, de 2015 ĝis 2020, ĝi estis Britio<ref>[https://lexpansion.lexpress.fr/actualite-economique/la-france-n-est-plus-la-5e-puissance-economique-mondiale_1638147.html Francio ne plu estas la 5-a potenco en la mondo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Flexpansion.lexpress.fr%2Factualite-economique%2Fla-france-n-est-plus-la-5e-puissance-economique-mondiale_1638147.html arkivo]) ''L'Expansion'', 7-a de januaro 2015</ref>. Inter la novaj membroŝtatoj enuniiĝintaj ekde 2004, [[Pollando]] plej multe kontribuas al riĉaĵa kreado en EU; ĝi ankaŭ estas la plej loĝata lando kaj tiu, kiu ricevas la plej grandajn [[Eŭropaj Strukturaj Fondusoj|eŭropajn strukturajn fondusojn]]<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/fr/IP_14_596 La Eŭropa Komisiono adoptas "partneran interkonsenton" kun Pollando pri la mobilizado de EU-strukturaj kaj investaj fondusoj por kresko kaj laborpostenoj por la periodo 2014-2020 ] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Frapid%2Fpress-release_IP-14-596_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de la Komisiono, 3-a de majo 2014</ref>. Malgraŭ [[Europa fonduso por regiona disvolvigo|teritoria kohezia politiko]], la produktado de riĉaĵoj en la regionoj de EU restas malegale distribuita; tiel, la okcidento de la Unio koncentras 85% de la tuta riĉeco, do 14 156 miliardoj da dolaroj, dum la Oriento kontribuas 2,592 miliardojn da dolaroj, oni retrovas ĉi tiun distingon per aliaj indikiloj de homogeneco de la disdono de riĉeco aŭ de nivelo de disvolviĝo kiel la [[Indico de homa disvolviĝo|IHD]] aŭ la [[Koeficiento de Gini]]<ref>Yann Richard, ''« La crise européenne, un regard de géographe, analyse des disparités macro-économiques en Europe sur la base des données de l'Eurobaromètre 2011 »'', EchoGéo, Pôle de recherche pour l'organisation et la diffusion de l'information géographique,‎ 10-a de aprilo 2012, ISSN 1963-1197 ([https://journals.openedition.org/echogeo/13043 Legi rete]) ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fechogeo.revues.org%2F13043 arkivo])</ref>. Ekonomiaj malegalecoj foje tre malkaŝas ene de unu lando. La regiono kun la plej alta MEP en EU estas [[Nordrejn-Vestfalio]] kun MEP de 488 miliardoj da eŭroj, antaŭ [[Francilio]] kun 483 miliardoj da eŭroj<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/GDP_at_regional_level/fr Regionskala MEP en EU] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fepp.eurostat.ec.europa.eu%2Fstatistics_explained%2Findex.php%2FGDP_at_regional_level%2Ffr arkivo] ĉe [[Eurostat]]</ref>. La kontraŭa situacio estas en [[Bulgario]], kie la plej malriĉa regiono estas la provinco [[Pleven]], kies MEP pokape estas ne plu ol 27% de la unia averaĝo (6.400 € pokape). == Politikoj == === Agrikultura politiko === La [[Komuna Agrikultura Politiko|komuna agrikultura politiko]] (KAP), kreita en 1957 kaj efektivigita ekde 1962, baziĝas ĉefe sur prezoj-kontrolado kaj subvenciaj rimedoj por farmoj, celantaj modernigi ilin kaj disvolvi nutraĵan memprovizon kaj daŭripovon de la sektoro kaj de ties oficantoj. La buĝeto destinita al elspezoj ligitaj al la disvolviĝo de agrikulturo en 2014 sumiĝis al preskaŭ 58 miliardoj da eŭroj<ref>[https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/key-policies/common-agricultural-policy/cap-glance La komuna politiko de EU en la koro de nutraĵoj, kampara vivo kaj medio] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fagriculture%2Fcap-overview%2F2014_fr.pdf arkivo] ĉe la retejo de la [[Eŭropa Komisiono|komisiono]], aprilo 2014</ref>, do 40% de la komunuma buĝeto por sektoro, kiu reprezentas 0,5% de la MEP de la EU<ref>[https://www.touteleurope.eu/actualite/l-agriculture-et-la-peche-dans-l-union-europeenne/ La KAP] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.touteleurope.eu%2Fles-politiques-europeennes%2Fagriculture.html arkivo]) ĉe ''toutel'europe.eu'', 2-a de februaro 2016</ref>. Origine la celoj de la KAP estis jenaj: * pliigi [[produktiveco]]n disvolvante teknikajn progresojn kaj certigante optimuman uzon de produktaj faktoroj kaj precipe de dungitaro; * certigi justan [[vivnivelo]]n por la agrikultura loĝantaro, precipe per altigo de la individua enspezo de tiuj, kiuj laboras en agrikulturo; * stabiligi la [[merkato]]jn kaj prezojn de agrikulturaj krudaĵoj kaj finitaj agroindustriaj produktoj; * garantii sekurecon de provizoj kaj [[Nutra Sekureco|nutra sekureco]]; * certigi akcepteblajn prezojn por [[konsumanto]]j. La KAP suferis kvar reformojn (la kvina nuntempe decidiĝas (2021)). La kvara, en 2014, pli emfazas [[Daŭrigebla agrikulturo|daŭrigeblan agrikulturon]] kaj novigadon, subtenante kreon de laborpostenoj kaj kreskon de rilataj sektoroj. La kvalito kaj sekureco de agrikulturaj produktoj surmerkatigitaj en la Eŭropa Unio estas protektitaj per aro de merkataj normoj, atestaj sistemoj kaj reguloj pri [[nutra sekureco]]. Pluraj atestaj sistemoj protektas geografiajn originojn, ekologian produktadon aŭ eĉ la kvaliton de nutraĵoj ([[mediprotektado]], [[bestprotektado]], aŭtentikaj produktoj aŭ [[justa komerco]]): produktoj kun [[Protektita Deven-nomado|protektita deven-nomado]] (PDN), [[Protektita Geografia Indiko]] (PGI), [[Ekologia atesto de Eŭropa Unio|ekologia atesto]], ktp. === Eksterlanda kaj sekureca politikoj === [[Dosiero:EUFOR, 2009-02-18, Jelcz Multi Lift, Czad 01.jpg|eta|Polaj veturiloj de la ESEA en Ĉadio en 2009|300x300ra]] Eŭropa Unio havas, pere de la [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio|Komuna ekstera kaj sekureca politiko]] (KESP), la jurajn povojn por kovri ĉiujn areojn de ekstera politiko kaj ankaŭ ĉiujn petojn rilate al la sekureco de la Unio, inkluzive la progreseman difinon de defenda politiko, kiu povas konduki al komuna defendo<ref>Artikoloj 23 kaj 24 de la [[Traktato pri Eŭropa Unio|TEU]] ([https://europa.eu/european-union/topics_en#page=31 legi rete], [http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/qc3209190frc_002.pdf?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Fpol%2Fpdf%2Fqc3209190frc_002.pdf%23page%3D31 arkivo])</ref><ref>[https://www.consilium.europa.eu/fr/topics/foreign-affairs-international-relations/ Eksterlandaj aferoj kaj internaciaj rilatoj]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.consilium.europa.eu%2Ffr%2Ftopics%2Fforeign-affairs-international-relations%2F arkivo]) ĉe la retejo de la [[Eŭropa Konsilio]]</ref>. Ĉi tiu politiko estas gvidata de la [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]] kaj la [[Eŭropa Servo por Ekstera Agado]] (ESEA). La [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio]] ankaŭ ludas gravan rolon en la ekstera reprezentado de la Unio, en proksima kunlaboro kun la reprezentantoj de la aliaj eŭropaj institucioj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0009 La alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0009_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Koncerne la decidprocezon de KESP, la membroŝtatoj kaj la alta reprezentanto rajtas iniciati; tamen decidoj en la Eŭropa Konsilio devas esti unuanime faritaj de la 27 membroŝtatoj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:ai0025 Eksterlanda kaj sekureca politiko] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Finstitutional_affairs%2Ftreaties%2Flisbon_treaty%2Fai0025_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref> Metita sub la aŭtoritaton de la Alta Reprezentanto, la ESEA konsistigas la diplomatian servon de la Unio kaj en Bruselo kaj eksterlande<ref>[https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_fr La ESEA] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feeas.europa.eu%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Ĝi organizas la diplomatiajn reprezentojn de EU al eksterlandaj registaroj kaj internaciaj institucioj. La Unio estas rolanto sur la internacia sceno, kiu laŭ la kazo reprezentas ĉiujn membroŝtatojn aŭ poziciigas sin apud ili. Ekstera politiko estas strukturita ĉirkaŭ ĉefaj temoj specifaj por la eŭropa komunumo<ref>[http://www.eeas.europa.eu/policies/index_fr.htm Politikoj de la ESEA] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.eeas.europa.eu%2Fpolicies%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de la ESEA</ref>: diplomatio kaj agoj kun registaroj, instancoj kaj eksterlandaj reprezentantoj, komercaj intertraktadoj, disvolva helpo kaj eĉ pacaj operacioj<ref>[https://ec.europa.eu/publications/booklets/move/67/fr.pdf EU kaj la mondo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Fpublications%2Fbooklets%2Fmove%2F67%2Ffr.pdf arkivo]), ĉe la retejo de la Eŭropa Komisiono, junio 2007</ref>. La defenda politiko de Eŭropa Unio, konata kiel la [[Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko de Eŭropa Unio|Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko]] (KSDP) siaflanke konsistas el kunigo de la fortoj kaj militaj rimedoj de la membroŝtatoj por respondi al tiel nomataj misioj pri kriza administrado, tio estas por la konservado de paco, humanitaraj misioj aŭ eĉ la savo kaj evakuado de civitanoj de la Unio<ref>[http://eeas.europa.eu/security-defence/index_en.htm La Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feeas.europa.eu%2Fsecurity-defence%2Findex_en.htm arkivo]) ĉe la retejo de la ESEA</ref>. Se unu el la membroŝtatoj estus objekto de armita agreso sur sia teritorio, la aliaj membroŝtatoj ŝuldas al ĝi helpon per ĉiuj rimedoj en sia povo; la samo validas se ĝi petas ĝin post terorisma atako aŭ natura aŭ homfarita katastrofo; ĉi tiuj dispozicioj estas antaŭviditaj en artikolo 42 de la [[Traktato pri Eŭropa Unio|TEU]] kaj estas nomataj ankaŭ "reciproka defenda klaŭzo" kaj "solidareca klaŭzo"<ref>[https://www.vie-publique.fr/fiches/20393-en-quoi-le-traite-de-lisbonne-t-il-renforce-la-politique-de-defense-ue Kiel la traktato de Lisbono plifortigis la defendan politikon?] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.vie-publique.fr%2Fdecouverte-institutions%2Funion-europeenne%2Faction%2Fpolitiques-communautaires%2Fquoi-traite-lisbonne-fait-il-progresser-politique-defense.html arkivo]) ĉe ''Vie-publique.fr '', 22-a de marto 2021</ref>. La militaj rimedoj de la Unio baziĝas sur la naciaj klopodoj de la membroŝtatoj. [[Grekio]], [[Francio]] kaj [[Estonio]] estas la tri landoj, kiuj dediĉas la plej grandan procenton de sia MEP al sia defendo<ref>[https://donnees.banquemondiale.org/indicateur/MS.MIL.XPND.GD.ZS Militaj elspezoj laŭ la MEP] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fdonnees.banquemondiale.org%2Findicateur%2FMS.MIL.XPND.GD.ZS arkivo]) ĉe la retejo de la [[Monda Banko]], 2019</ref>. Rezulte, la [[Eŭropa Agentejo pri Defendo]] (EAD) konsistigas esencan elementon de la komunuma defenda politiko. Ĝia misio estas kunordigi landajn klopodojn en la kampo de armilaro, plifortigi la eŭropan industrian kaj teknologian bazon, kaj pliigi efikecon en esplorado kaj teknologia disvolviĝo<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/TXT/?uri=LEGISSUM:r00002 La misioj de la EAD] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feuropa.eu%2Flegislation_summaries%2Fforeign_and_security_policy%2Fcfsp_and_esdp_implementation%2Fr00002_fr.htm arkivo]) ĉe la oficiala retejo de EU</ref>. Ĉi tiuj misioj speguliĝas konkrete al la harmoniigo de militaj rimedoj en la Unio (la tiel nomata ''"kunfunkciebleco"'') kaj plifortigo de la industria ŝtofo en ĉi tiu areo kun la efektivigo de komunaj armilaj programoj, precipe tiuj de la [[Airbus Defendo kaj Kosmo|Defenda kaj Kosma branĉo]] de la grupo [[Airbus]] (ekzemple la [[Eurofighter Typhoon]] aŭ la [[Airbus A400M]])<ref>[https://www.ladepeche.fr/article/2004/04/13/411339-allemagne-signe-achat-a400m-eurofighter.html Germanio aĉetas la A400M-on kaj la Eurofighter-on] [http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.ladepeche.fr%2Farticle%2F2004%2F04%2F13%2F411339-L-Allemagne-signe-l-achat-de-l-A400M-et-de-l-Eurofighter.html arkivo]) ĉe ''La Dépêche du Midi'',‎ 13-a de aprilo 2004</ref>. === Ekonomia politiko === [[Dosiero:Paschal Donohoe TD.jpg|eta|[[Paschal Donohoe]], prezidanto de la [[Eŭrogrupo]]]] La ekonomia kaj financa politiko de la Unio, difinita nuntempe de la [[TFEU]]<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_119 Parto 8] de la [[TFEU]]</ref>, fiksas al si la celon kunordigi la ekonomian politikon de la membroŝtatoj pri la [[Interna Merkato (Eŭropa Unio)|interna merkato]] kun la difino de komunaj celoj<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_119 Artikolo 119] de la [[TFEU]]</ref>. Ĉi tiu politiko devigas ĉiujn membroŝtatojn al "[[Ekonomia kaj Mona Unio (Eŭropa Unio)|ekonomia kaj mona unio]]" kaj konfirmas la kreon de tiel nomata "ununura" valuto, la [[eŭro]] (€). La [[Pakto pri Stabileco kaj Kresko]] (PSK) determinas la buĝetajn devontigojn faritajn de la ŝtatoj de la Unio, kiuj enkondukis la ununuran valuton<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Trait%C3%A9_sur_le_fonctionnement_de_l%E2%80%99Union_europ%C3%A9enne#Article_119 Artikolo 119-2] de la [[TFEU]]</ref>. Nuntempe la eŭro estas tiel la efika valuto de 19 membroŝtatoj el 27, difinante la [[eŭrozono]]n<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area_en La eŭroareo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Feconomy_finance%2Feuro%2Findex_fr.htm arkivo]) ĉe la retejo de la [[Eŭropa Komisiono]], 27-a de aŭgusto 2011</ref>, same kiel reale de kelkaj ŝtatoj kaj teritorioj; nome [[Kosovo]] kaj [[Montenegro]], kiuj ne havas formalan interkonsenton, kaj [[Andoro]], [[Monako]], [[San-Marino]] kaj [[Vatikano]] surbaze de monaj interkonsentoj antaŭ la eŭro kaj renovigitaj ekde la tiam. La grandaj gvidlinioj por mona politiko estas difinitaj de la [[Eŭropa Centra Banko]], kiu respondecas pri administrado de la emisio de eŭro kaj garantio de ĝia valoro rilate al aliaj valutoj, precipe la [[usona dolaro]]. Krom la ununura valuto, la ekonomia politiko de la Unio ankaŭ difinas ekonomian strategion. Ĉi tiu ekonomia strategio estas parto de la kadro difinita de la eŭropaj traktatoj, kies principoj estas prezentitaj en tuta serio de artikoloj. La bazaj principoj estas: * libera movado de varoj en la interna merkato de EU: neniu kontrolo de varoj ĉe la limoj inter membroŝtatoj kaj neniu dogana imposto<ref>[https://eur-lex.europa.eu/summary/chapter/customs.html?locale=fr&root_default=SUM_1_CODED%3D12 Doganoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2Fsummary%2Fchapter%2Fcustoms.html%3Flocale%3Dfr%26root_default%3DSUM_1_CODED%253D12 arkivo])</ref>. * libereco de kapitalmovado: ĉiuj limigoj al movado de kapitaloj inter membroŝtatoj kaj inter membroŝtatoj kaj eksteruniaj landoj estas malpermesitaj<ref>[https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/banking-and-finance/financial-markets/capital-movements_en Ĝeneralaj principoj de la libera movado de kapitaloj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fec.europa.eu%2Ffinance%2Fcapital%2Fframework%2Ftreaty%2Findex_fr.htm arkivo])</ref>. * libera konkurenco: interkonsentoj inter dominaj kompanioj en merkato (interkonsentoj pri prezoj aŭ produktokvantoj) estas malpermesitaj, misuzoj de domina pozicio estas malpermesitaj, kaj ŝtataj intervenoj estas malpermesitaj se ili probable misformas konkurencon, ekzemple permesante al publikaj entreprenoj atingi krediton je pli malalta interezoprocento ol tiu portata de privataj entreprenoj<ref>[https://www.vie-publique.fr/fiches La politiko de la konkurenco] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.vie-publique.fr%2Fdecouverte-institutions%2Funion-europeenne%2Fapprofondissements%2Fpolitique-concurrence.html arkivo]</ref>. * la privatigo de ŝtataj entreprenoj ne estas deviga, sed ŝtatoj devas zorgi ne distordi konkurencon, kaj tial ne devas doni al publikaj entreprenoj konkurencajn avantaĝojn<ref>[http://www.touteleurope.eu/actualite/idee-recue-l-europe-a-oblige-la-privatisation-des-services-publics-au-nom-du-liberalisme.html Miskompreniĝo: Eŭropo devigis privatigon de publikaj servoj nome de liberalismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170913093209/http://www.touteleurope.eu/actualite/idee-recue-l-europe-a-oblige-la-privatisation-des-services-publics-au-nom-du-liberalisme.html |date=2017-09-13 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.touteleurope.eu%2Factualite%2Fidee-recue-l-europe-a-oblige-la-privatisation-des-services-publics-au-nom-du-liberalisme.html arkivo]</ref>. Ĉi-kaze, la Eŭropa Komisiono ĝenerale limigas sin al antaŭenigo de la liberaligo de servoj. Eŭropa Unio en 2010 starigis novan projekton (''[[Eŭropo 2020]]'')<ref>[https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:2020:FIN:FR:PDF Eŭropa Komisiono, Eŭropo 2020: Strategio por inteligenta, daŭrigebla kaj inkluziva kresko, Bruselo, 3 marto 2010] ([http://archive.wikiwix.com/cache/display2.php/attachment.pdf?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2FLexUriServ%2FLexUriServ.do%3Furi%3DCOM%3A2010%3A2020%3AFIN%3AFR%3APDF arkivo])</ref> kiu difinas la kreskan strategion por la Unio kun la slogano ''"Inteligenta, daŭrigebla kaj inkluziva ekonomio"''. Ĉi tiu strategio starigas landajn celojn en la kampoj de dungado, esplorado kaj novigado, klimata ŝanĝo kaj energio, edukado kaj batalo kontraŭ malriĉeco. [[Transatlantika traktato pri komerco kaj investado|Transatlantika Traktato pri Komerco kaj Investado]] (akronime TTKI; angle: TTIP aŭ TAFTA) estas traktato en preskaŭ sekreta intertraktada fazo inter la EU-landoj, [[Usono]], [[Kanado]], [[Meksiko]], [[Makedonio|Makedonujo]], [[Serbio|Serbujo]], [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnujo kaj Hercegovino]], [[Montenegro]], [[Turkio|Turkujo]], [[Norvegio|Norvegujo]], [[Svislando]], [[Liĥtenŝtejno]] kaj [[Islando]]. Oni esperas: ekonomia kreskado, bonstato kaj dungiteco, tio estas por la koncernaj landoj <ref>Karel de Gucht, ''Foreword'' in Jean-Frédéric Morin, Tereza Novotná, Frederik Ponjaert and Mario Telò, ''The Politics of Transatlantic Trade Negotiations, TTIP in a Globalized World'', Routledge, 2015, p.xvii</ref>. === Media politiko === La media politiko de Eŭropa Unio estas kampo en kiu la Unio havas vastajn kompetentecojn. Laŭ Artikolo 191 de la [[TFEU]], la celoj de la media politiko de EU estas ''"konservado kaj protektado de la medio kaj plibonigo de ĝia kvalito; Protekto de homa sano; zorgema kaj racia uzo de naturaj rimedoj; Antaŭenigo de rimedoj je internacia nivelo por trakti regionajn aŭ tutmondajn mediajn problemojn kaj precipe kontraŭbatali klimatan ŝanĝon"''<ref>[https://dejure.org/gesetze/AEUV/191.html][[TFEU]]<span>, artikolo 191</span> Servo pri Jura Informo, konsultita la 14an de februaro 2012.</ref>. La [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] kiu ekfunkciis en 1994, dediĉas al observada reto de la eŭropa vivmedio. Multaj programoj pri la protektado de la medio estiĝis, ekzemple [[Reto Natura 2000]]. La komisionano respondeca pri la medio estas la litova politikisto [[Virginijus Sinkevičius]] ekde 2019. [[Dosiero:Carrelets sur l'estuaire de la Gironde.jpg|eta|La [[Ĝirondo|Ĝironda estuaro]] apartenas al la [[reto Natura 2000]]. Kovrante 635 km2, ĝi estas la plej granda estuaro en Eŭropo.|centra|550x550ra]] === Jura kaj homrajta politikoj === La jura politiko de Eŭropa Unio prenas kiel kadron kio poste fariĝos la "Eŭropa jura areo", areo de progresiva konverĝo de la naciaj leĝoj de la membroŝtatoj<ref>[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ladocumentationfrancaise.fr%2Fdossiers%2Fespace-judiciaire-europeen%2Findex.shtml La europa jura areo] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ladocumentationfrancaise.fr%2Fdossiers%2Fespace-judiciaire-europeen%2Findex.shtml arkivo]) ĉe la retejo de ''La documentation française'', 25-a de majo 2003</ref>. Ĝi unue respondas al la tria kolono de la TEU (polica kaj jura kunlaboro en krimaj aferoj), sed ĝi estis etendita al la "[[Spaco de libereco, sekureco kaj justeco]]" per la [[Traktato de Amsterdamo]]. Paralele, diversaj juraj kunfunkciigaj programoj estis kreitaj<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/ALL/?uri=CELEX%3A52010XG0504%2801%29 Eŭropa Konsilio, La Stokholma Tagordo - malferma kaj sekura Eŭropo, kiu servas kaj protektas civitanojn] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2FLexUriServ%2FLexUriServ.do%3Furi%3DCELEX%3A52010XG0504%2801%29%3AFR%3ANOT arkivo]), Oficiala Revuo por la Eŭropa Unio, 4 majo 2010.</ref> kiel la kreo de eŭropa arestordono en 2003, la disvolviĝo de reciproka rekono de juĝaj decidoj kaj politiko de jura kunordigo, la [[Justica Kunlaborada Agentejo de Eŭropa Unio]] (aŭ Eŭrojust)<ref>[https://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/fr/FTU_4.12.6.pdf Jura kunlaborado pri sankcia fako] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130718102609/http://www.europarl.europa.eu/ftu/pdf/fr/FTU_4.12.6.pdf |date=2013-07-18 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.europarl.europa.eu%2Fftu%2Fpdf%2Ffr%2FFTU_4.12.6.pdf arkivo]) ĉe la retejo de la Eŭropa Parlamento</ref>. Eŭropa Unio starigis aron de programoj kaj ankaŭ [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio|ĉarton]] celantajn certigi respekton de [[homaj rajtoj]] ene de siaj membroŝtatoj. La [[Agentejo pri Fundamentaj Rajtoj de Eŭropa Unio|Agentejo pri Fundamentaj Rajtoj]] kontrolas ĉe komunuma nivelo ĉu politikojn por batali kontraŭ [[diskriminacio]], [[rasismo]] kaj [[ksenofobio]] kaj por la protekto de vundeblaj grupoj efikas. La defendo de homaj rajtoj ene de EU celas respondi al la punktoj difinitaj en la [[Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de la Eŭropa Unio|Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/FR/ALL/?uri=CELEX%3A52010XG0504%2801%29 Ĉarto de Fundamentaj Rajtoj de Eŭropa Unio] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Feur-lex.europa.eu%2FLexUriServ%2FLexUriServ.do%3Furi%3DCELEX%3A52010XG0504%2801%29%3AFR%3ANOT arkivo]), 7-a de decembro 2000</ref>, precipe al la unuaj tri ĉapitroj pri la valoroj de [[libereco]], [[digno]] kaj [[egaleco]]. Ĝiaj funkcioj rilatas al la kolekto, analizo, disvastigo kaj taksado de rimedoj faritaj de Eŭropa Unio por respekti fundamentajn rajtojn. Ĝi ankaŭ kunlaboras kun aliaj landaj kaj internaciaj organizaĵoj sed ne havas la povon sankcii unu el la membroŝtatoj pro neobservo de siaj devontigoj<ref>[https://fra.europa.eu/fr/content/nos-activites La misioj de la Agentejo pri Fundamentaj Rajtoj] ([http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Ffra.europa.eu%2Ffr%2Fabout-fra%2Fwhat-we-do arkivo])</ref>. === Instruada kaj esplorada politikoj === Baza instruado estas areo, kie la rolo de EU limiĝas al subtenado de landaj registaroj. En [[altnivela instruado]], la politiko disvolviĝis en la [[1980-aj jaroj]] en programoj subtenantaj interŝanĝojn kaj moveblecon. La plej videbla el ili estas [[Erasmus+]], edukada interŝanĝa programo, kies altnivel-instruada parto [[Erasmus (Eŭropunia programo)|Erasmus]] komenciĝis en 1987. En siaj unuaj 20 jaroj, ĝi ebligis universitatajn internaciajn interŝanĝojn por pli ol 1,5 milionoj da universitataj studentoj kaj fariĝis simbolo de la eŭropa studenta vivo<ref>Eŭropa Komisiono. "[https://ec.europa.eu/education/news/erasmus20_en.html La programo Erasmus festas sian 20-jariĝon]" ([https://web.archive.org/web/20070703000422/http://ec.europa.eu/education/news/erasmus20_en.html arkivo]. Europa retportalo.</ref>. Estas similaj programoj por lernantoj kaj instruistoj, kaj por praktikantoj en [[Metia edukado|profesia edukado kaj trejnado]]. Ĉi tiuj programoj estas desegnitaj por kuraĝigi pli vastan scion pri aliaj landoj kaj disvastigi bonajn praktikojn en la edukaj kaj trejnaj kampoj tra la EU<ref>[https://eacea.ec.europa.eu/index.htm "Pri la Plenuma Agentejo pri Edukado, Aŭdvido kaj Kulturo"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181002145030/http://eacea.ec.europa.eu/index.htm |date=2018-10-02 }} ([https://web.archive.org/web/20150510013246/http://eacea.ec.europa.eu/index_en.php arkivo]</ref>. Per sia subteno al la [[Bolonja Procezo]], EU subtenas kompareblajn normojn kaj kongruajn diplomojn tra Eŭropo. Scienca esplorado kaj disvolviĝo faciliĝas per la [[Kadra programo por esplorado kaj teknologia disvolviĝo (Eŭropa Unio)|Kadraj Programoj]] de EU, kiuj komenciĝis en 1984. La celoj de la EU-politiko en ĉi tiu kampo estas kunordigi kaj stimuli esploradon. La sendependa [[Eŭropa Esplorkonsilio]] asignas EU-financojn al eŭropaj aŭ landaj esplorprojektoj. EU-esploraj kaj teknologiaj kadraj programoj traktas plurajn areojn, ekzemple energion, kie la celo estas disvolvi diversan miksaĵon de [[Renovigebla energio|renovigeblaj energioj]] por helpi la medion kaj redukti dependecon de importitaj brulaĵoj<ref>[https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation_en Energioj] ĉe la retejo de la Eŭropa komisiono</ref>. === Kultura politiko === La [[Traktato de Mastriĥto]] ebligis al EU plivastigi siajn kompetentajn kampojn kaj disvolvi komunuman politikon orientitan al [[kulturo]]. Ĉi tio reflektas en diversaj agoj kaj projektoj realigitaj ĉeloke kiel ekzemple [[Europeana]], projekto de eŭropa cifereca biblioteko, la aljuĝo de la titolo de [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|eŭropa kulturĉefurbo]] por unu aŭ pluraj urboj ĉiujare, kaj diversaj helpoj por kulturaj projektoj. === Aliaj programoj kaj politikoj === * [[Konferenco pri la estonteco de Eŭropo]] - civitana konsultado * [[Programo Phare]] — programo por helpi aliĝontajn landojn * [[Programo Comenius]] — prilingvaj edukaj interŝanĝoj * Programo [[Erasmus Mundus]] * [[Plenuma agentejo por edukado kaj kulturo]] * [[Eŭropa Agentejo pri Landlimaj kaj Marbordaj Patroloj]] == Kulturo, integriĝo kaj interŝanĝo == [[Asociiga Interkonsento]] estas interkonsento inter la Eŭropa Unio kaj tria lando, kiu establas kadron por kunlaboro inter ili. La areoj kovritaj de ĉi tiuj interkonsentoj inkluzivas la disvolviĝon de politikaj, komercaj, sociaj, kulturaj kaj sekurecaj ligoj. {{Ĉefartikolo|Eŭrovido-Kantokonkurso}} * [[Mezeŭropa tempo]] * European Union Association Agreement * [[Eŭropa Kosma Agentejo]] * [[Eŭropa Vivmedia Agentejo]] * [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo]] * [[Eŭropa Futbal-Ĉampionado]] * [[Eŭropa Unio de Radio kaj Televido]] * [[Atletika Eŭropa Ĉampioneco]] * [[Samseksemo en Eŭropo]] * [[Eŭropa Koncerto]] * European Youth Olympic Festival * European Olympic Committees * European Grand Prix * [[Eŭropa gejfiero]] * European Union Emissions Trading System * Ligo de Ĉampionoj de UEFA * EuroTech Universities Alliance == Simboloj == {{Ĉefartikolo|Eŭropaj simboloj}} [[Dosiero:European flag in Karlskrona 2011.jpg|eta|maldekstra|La [[Flago de Eŭropo|flago de Eǔropa Unio]] ]] [[Dosiero:Spain2023EU.webp|eta|La logotipo de la [[Hispanio|hispania]] [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio|prezidanteco de la Konsilio de la Eŭropa Unio]]]] * [[Eŭropa flago]]: cirklo de dek du oraj steloj sur blua fono. La steloj reprezentas la popolojn de Eŭropo, kaj formas cirklon kiel signo de unuiĝo. Ili estas la senvaria nombro de dek du, simbolo de perfekteco kaj pleneco en la [[Antikva Grekio|antikva greka]] tradicio. * [[Eŭropa himno]]: eltiraĵo el la Simfonio 9-a de [[Ludwig van Beethoven]], laŭ aranĝaĵo de [[Herbert von Karajan]], ankaŭ alnomata ''Himno al Ĝojo''. Por eviti lingvajn problemojn, oni rezignis pri teksto, pro tio ĝi ne havas oficialan tekston kaj do ne eblas kanti ĝin. Tamen ekzistas multaj diverslingvaj tekstoj laŭ la melodio. * La [[Eŭropa tago (Eŭropa Unio)|Eŭropa tago]] aŭ la ''tago de Eŭropo'' estas internacia tago celebrata ekde 1985 ĉiujare la 9-an de majo en la membroŝtatoj de Eŭropa Unio por kunmemori la [[Deklaro de Schuman|Deklaron de Schuman]]. * La [[Eŭropa devizo]]: latinlingve ''In varietate concordia'' (esperante: "Unuiĝinta en diverseco") * La logotipoj, elektitaj de la ŝtatoj siavice plenumantaj la [[Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio]], kaj ĝenerale funkciantaj kiel dua emblemo post la eŭropa flago por reprezenti EU-on, ĉar ĝi ne havas oficialan blazonon. == Esperanto en EU == Krom la multe postulanta ideo de oficialeco de Esperanto ekzistas la ideo havi por Esperanto statuson de oficiale agnoskata lingvo de EU, kies evoluon EU sekvas, aŭ statuson similan al duonoficialeco. [[Esperanto]] estas [[Transnaciismo|transnacia]], neŭtrala lingvo, do ne estas la lingvo de superrega [[ŝtato]]. Ĝi estas tiam tre bona aliancano de la egaleco de la eŭropaj lingvoj kaj ŝtatanoj. Pensfluo ekzistas ([[Claude Piron|Piron]] 1994, Flochon 2000, [[François Grin|Grin]] 2004) kiu konsideras, ke Esperanto povus esti laborlingvo aŭ oficiala lingvo kune kun aliaj lingvoj en la eŭropaj institucioj kaj poste inter la civitanoj. Tiu pensfluo nuntempe ne estas tre grava. === Esperanto en la 'raporto Grin' === En sia raporto ''L’enseignement des langues étrangères comme politique publique''<ref>(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝo 2, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref> aŭ [[Raporto Grin|Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko]] - versioj en 6 diversaj lingvoj), je peto de la franca ''Haut Conseil de l'évaluation de l'école'' (Alta Konsilio pri Taksado de la Instrusistemo) , la franca ekonomikisto [[François Grin]] proponas komparon inter tri eblaj scenaroj: # ĉio en la angla, # [[plurlingveco]], # Esperanto Grin konkludas, ke la adopto de Esperanto estus el ĝenerale analiza vidpunkto la plej bona solvo<ref name=":0">(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝo 100, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref>, ŝparante eĉ 25 miliardoj € / jaro aŭ 17 % de jara EU-buĝeto el ekonomia vidpunkto<ref name=":1">(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝoj 9, 102, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" /> de kiu '85% de la loĝantaro en la 25 EU-membroŝtatoj havus rektan kaj evidentan intereson, sendepende de la politikaj kaj kulturaj riskoj pro [[Lingva imperiismo|lingva hegemonio]]'<ref>(fr) François Grin, ''[https://www.vie-publique.fr/sites/default/files/rapport/pdf/054000678.pdf L’enseignement des langues étrangères comme politique publique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010075147/http://cisad.adc.education.fr/hcee/documents/rapport_Grin.pdf |date=2006-10-10 }} - PDF, paĝo 9, Haut Conseil de l'évaluation de l'école, 2005''</ref>. La eblecon de "''sinarkia reĝimo"'' kun '''ekzemple Esperanto, kiu fariĝus la oficiala lingvo''<nowiki/>', li studis jam en 2004 en ''Coûts et justice linguistique dans l’élargissement de l’Union européenne''<ref>(fr) F. Grin, ''L’éventail des régimes linguistiques'', en: ''[https://www.academia.edu/971813/_Co%C3%BBts_et_justice_linguistique_dans_l%C3%A9largissement_de_lUnion_europ%C3%A9enne_97-104_en Coûts et justice linguistique dans l’élargissement de l’Union européenne],'' p. 5, Academia.edu, 2004</ref>. La parlamentanino [[Margareta Handzlik]], [[Renato Corsetti]] ([[UEA]]) kaj [[Seán Ó Riain]] ([[EEU]]) sendis en majo 2006 [http://lingvo.org/GRIN_eo.pdf leteron] al ĉiuj EU-parlamentanoj, en kiu ili citis la raporton de Grin. La teksto asertas ke «per pli justa sistemo EU ŝparus minimume € 25 miliardojn jare!»<ref name=":1" /><ref name=":2">(en) Grin, François, 2003a : "''Economics and language planning''", Current Issues in Language Planning 4(1), p. 1-66.</ref><ref name=":3">Grin, F. 2000 : ''The Economics of English as a Global Language''. In Kam, H. W. and Ward, C. (dir.), Language in the Global Context. Singapore: SEAMEO Regional Language Centre, Series No. 41, p. 284-303.</ref>. La letero ne proponis ke Esperanto fariĝu sola oficiala lingvo de EU. Ne estas klare laŭ la letero kaj la raporto de Grin, kiel eblus ŝpari sumon de 25 miliardoj en EU, se oni enkondukus Esperanton nur kiel internan lingvon; ja la EU-instancoj elspezas por lingvaj servoj nur ĉirkaŭ 1 miliardon da eŭroj. [[Johan Derks]], eksa kasisto de EEU, kritikis la leteron en [http://www.liberafolio.org/2006/derksgrin/ Libera Folio] («Ŝoka misinformo»). Laŭ la kompreno de la EU-Komisiono la propono de Esperanto signifas havi ĝin kiel unusolan oficialan EU-lingvon. Ekzemple la [[Ĝenerala Direkcio por Tradukado]] skribis en oktobro 2008: «Esperanto, aŭ la latina, estas ofte proponata kiel la sola, tuteŭropa lingvo, kiun EU devus akcepti (…).<ref>En: EUROPEAN COMMISSION, Directorate-General for Translation DGT.02 - Communication and Information: "WHAT DOES MULTILINGUALISM MEAN IN THE EUROPEAN UNION?", 6 p. (Eŭropa Komisiono, Ĝenerala Direkcio por Tradukado DGT.02 - Komunikado kaj Informado: Kion signifas multlingvismo en la Eŭropa Unio?). La citita duonfrazo troviĝas en ĉapitro 8, WHY NOT ADOPT A SINGLE OFFICIAL LANGUAGE FOR THE EUROPEAN UNION? (Kial ne akcepti solan oficialan lingvon por la Eŭropa Unio?) Komparu la foruman diskuton ĉe [http://esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1338 EsperantoLand] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716221233/http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1338 |date=2010-07-16 }}.</ref>». La Esperanto-parolantoj tiurilate havas malsamajn poziciojn. Multaj ''ne'' deziras Esperanton kiel solan oficialan lingvon. Ili volas — almenaŭ en la venontaj jardekoj — konservi la uzadon de la oficialaj EU-lingvoj en la EU-institucioj kaj en kontakto kun la civitanoj. Plurfoje aperis tekstoj apogantaj la lingvan diversecon de EU. Vidu ankaŭ: [[Plurlingveco#Plurlingveco en Eŭropo|Plurlingveco en Eŭropo]] kaj Esperanto Aliflanke ofte Esperanto-parolantoj parolas pri la multekosta lingva servo de EU<ref>Ekzemple sur [http://blog.seniorennet.be/taaldemocratie/archief.php?startdatum=1234134000&stopdatum=1234738800] Dan Van Herpe komparas, ke EU elspezas 800 milionojn da eŭroj por tradukado, dum UK havas neniujn tradukajn kostojn; tradukis la paĝon [[Germain Pirlot]].</ref>. Tiujn kostojn redukti helpe de Esperanto eblas en la kadro de la EU-institucioj nur, se oni forigas la tradukadon de kaj al naciaj lingvoj. Krome la Esperanto-parolantoj multe aplaŭdis la raporton [[François Grin|Grin]], kie multpaĝe prezentiĝas modelo ('scenaro 3') kun 'ekzemple Esperanto kiel oficiala EU-lingvo'. Tiu supozata celo de Esperanto-parolantoj estas verŝajne parta kaŭzo, ke multaj EU-oficistoj kontraŭas Esperanton kaj vidus Esperantistojn kiel fanatikulojn. Aldoniĝas la insistemo de kelkaj mesaĝoj al EU-instancoj. === Artikolo de Áron Lukács === En iama retejo ekolingvo.com Áron Lukács<ref>[http://esperanto-strato.blogspot.com/2009/03/la-karavelo-2224-ekolingvocom-novaj.html Letero de András Lukács]</ref> raportis eldiron de EU-oficisto pri la ĉi-tema etoso en Bruselo (2009): «Kiam Esperanto ekvenas en iu interparolo, eĉ la plej malfermaj kaj saĝaj homoj forturniĝas kaj fermas siajn orelojn… Tio estas pro la forumoj kaj aliaj tro fortaj, sencelaj agadoj (do, preskaŭ nur por-Esperantaj kaj ne sufiĉe da per-Esperantaj agadoj). Ili pensas (kaj tio estas la ĝenerala sento) ke esperantistoj estas fanatikuloj… Ili neniam subtenos programon por Esperanto, ĉar laŭ ili tio ne estas grava aŭ esenca…»<ref>[[Lu Wunsch-Rolshoven]]''',''' [http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1341 Kostoj de lingva malegalrajteco. Agado en EU-parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200608102244/http://www.esperantoland.org/forum/viewtopic.php?t=1341 |date=2020-06-08 }}, 2009,</ref>. === Esperanto en la Konferenco pri la estonteco de Eŭropo === La [[Konferenco pri la estonteco de Eŭropo]] (de majo 2021 ĝis marto 2022) enhavas elementon de civitana konsulto, kiun partoprenas EU-civitanoj per propraj proponoj pri kiamaniere EU evoluu estontece. Kelkaj dekoj de proponoj pledas por iu rolo de Esperanto en la Eŭropa Unio. Universala Esperanto Unio, per sia [https://uea.org/asocio/komisionoj/europa_agado Komisiono por eŭropa agado], kaj [[Eŭropa Esperanto-Unio]] instigas siajn membrojn en EU kaj ĉiujn esperantistojn en EU partopreni la civitanan konsulton kaj apogi por-esperantajn proponojn. Pri tiu kampanjo informas [https://uea.org/vikio/Konferenco_pri_la_estonteco_de_E%C5%ADropo UEA-vikipaĝo]. ==Literaturo== * Vilhelmo Lutermano (ed.) : ''La Eŭropa Unio, Greklando kaj la eŭropanoj.'' Diver­s­aj konceptoj por la estonteco. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2015, 106 p., ISBN 978-2-36960-027-5 * Áron Lukács: [http://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/eo_ekonomiaj_aspektoj_de_lingva_malegalrajteco.pdf Ekonomiaj aspektoj de la lingva malegaleco], 2007 * María Rafaela Urueña Álvarez, ''ABC de la Eŭropa Unio. Enkonduko en la Eŭropan Juron'', Enkonduko en la Eŭropan [[Juro]]n, Eld. Universidade de Santiago de Compostela, 1997, 109 p. * [[Zlatko Tišljar]] & div. aŭtoroj (2013), ''Kia estus la nuna Eŭropo sen EU?/How would Europe look today if there were no EU?'', Referaĵkolekto de Eŭropa konferenco (9-a ĝis 11-a de majo 2012), [[Triesto|Trieste]], eld. [[Eŭropa Esperanto-Unio|EEU]], 231 p., diverslingvaj tekstoj sed ĉefe en Esperanto, ISBN 9789612766849.{{Portalo|Eŭropo}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Notoj == <references group="nb"/> == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa Servo por Ekstera Agado]] * [[Eŭrobarometro]] * [[Eŭropa politika komunumo]] * Aliaj internaciaj regionaj organizaĵoj: ** [[Afrika Unio]] ** [[ASEAN]] ** [[Merkosudo]] ** [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] * Rilataj politikaj frakcioj: ** [[Eŭroposkeptikismo]] ** [[Poreŭropismo]] ** [[Sennaciismo]] ** [[Eŭropa federaciismo]] * Aliaj eŭropaj organizaĵoj ** [[Benelukso]] ** [[EUREKA]] ** [[Eŭropa Kosma Agentejo]] ** [[Konsilio de Eŭropo]] ** [[Nordia Konsilantaro]] ** [[Viŝegrada grupo]] * Aliaj ** [[Efiko de Bruselo]] ** [[Eŭropa identeco]] ** [[Eŭropa integrado]] ** [[Gold-plating (Eŭropa Unio)]] ** [[IATE (terminologio)]] ** [[Eŭropa Liber-Komerca Asocio]], alternativa organizaĵo por eŭropaj landoj kiuj ne volis aŭ ne rajtis aliĝi al la Eŭropa Ekonomia Komunumo, kiu poste iĝis Eŭropa Unio. Ĉefe inter tiuj landoj estas [[Norvegio]], [[Svislando]] kaj [[Islando]]. ** [[Kandidatoj por aliĝo al la Eŭropa Unio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Eŭropa Unio|s=Kategorio:Eŭropa Unio|q=Eŭropa Unio}} * [https://european-union.europa.eu/ Oficiala retejo de Eŭropa Unio]; Detalaj informoj pri la Eŭropa Unio estas disponeblaj en ĉiuj oficialaj lingvoj de EU. * [https://www.europo.eu/ EEU - La Eŭropa Esperanto-Unio kaj Brusela Komunikad-Centro] * [https://www.monato.be/2003/008051.html Marko Naoki Lins: EŬROPO: Bruselo-Babelo: lingvo-kulturo en Eŭropa Unio] el [[Monato (gazeto)|Monato]] (2003/4, p.&nbsp;17) * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/europa-unio-fuson-post-fuso.html | titolo = Eŭropa Unio: fuŝon post fuŝo | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2015-03-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170919155330/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/europa-unio-fuson-post-fuso.html | arkivdato = 2017-09-19 | citaĵo = }} ''(recenzo pri libro «Eŭropa Unio: paŝon post paŝo»)'' * (18 lingvoj) [https://www.kla.tv/26033 Historio de la Eŭropa Unio], Kla.tv {{Havenda artikolo|Eŭropa Unio}} {{Elstara|jaro=2021 |monato=11 |tago=23}} {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{Nobel-premio pri paco}} {{G7-Ŝtatoj}} {{G20-Ŝtatoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭropa Unio| ]] [[Kategorio:Konfederacioj]] [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1957]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Internaciaj politikaj organizaĵoj]] [[Kategorio:Politikaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Bruselo]] [[Kategorio:Kulturspacoj]] [[Kategorio:Komercoblokoj]] [[Kategorio:Supernaciaj unioj]] [[Kategorio:Politikaj sistemoj]] [[Kategorio:Observantoj de Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] ha5aots6ph1kvdyc4vchc41sdnofy4u 0 1014 9371486 8712142 2026-05-12T12:53:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | tipo = Institucio de Eŭropa Unio | lingvoj = [[Angla lingvo|angla]], [[Franca lingvo|franca]], [[Germana lingvo|germana]] | estro1 = [[Charles Michel]] | estro1_tipo = Prezidanto }} La '''Eŭropa Konsilio''' estas institucio, kiu kunigas la ŝtatestrojn aŭ registarestrojn de la dudek sep membroŝtatoj de la [[Eŭropa Unio]], sub la superrigardo de prezidanto respondeca por faciligi la aperon de kompromiso. Almenaŭ kvar Eŭropaj Konsilioj (pintkunvenoj, aŭ eŭropaj pintkunvenoj) okazas ĉiujare, inkluzive du en julio kaj decembro, ĉe la fino de ĉiu rotacia prezidanteco de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] (ĝi estas do alia afero ol la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] kaj la [[Konsilio de Eŭropo]]). Tiuj ĉi pintkunvenoj inter la ekzekutivoj de la Membro-Ŝtatoj celas difini la ĉefajn liniojn de la politiko de Eŭropa Unio, ĉefe laŭ la ekstera politiko. Ili estas uzataj ankaŭ ĉiujn kvin jarojn por la nomumo, per kvalifikita plimulto, de la [[Prezidanto de la Eŭropa Komisiono]], decido poste validigita per voĉdonado de la [[Eŭropa Parlamento]]. Ĝi ne konfuzendas kun la ''[[Konsilio de la Eŭropa Unio]]'', alia rilata EU-institucio, aŭ kun la ''[[Konsilio de Eŭropo]]'', tute aparta internacia organizaĵo. == Historio == La Eŭropa Konsilio oficiale akiris la statuson de EU-institucio post la [[Traktato de Lisbono]] en 2007, aparta de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] (Konsilio de Ministroj). Antaŭ tio, la unuaj pintkunvenoj de EU-ŝtatestroj aŭ registarestroj estis okazigitaj en februaro kaj julio 1961 (en [[Parizo]] kaj [[Bonn]] respektive). Ili estis neformalaj pintkunvenoj de la gvidantoj de la [[Eŭropa Komunumo]], kaj estis komencitaj pro la indigno de tiama franca prezidanto [[Charles de Gaulle]] pri la dominado de supernaciaj institucioj (precipe la [[Eŭropa Komisiono]]) super la integriĝoprocezo, sed forvelkiĝis. La unua influa pintkunveno okazigita, post la foriro de de Gaulle, estis la Haga pintkunveno de 1969, kiu atingis interkonsenton pri la akcepto de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] en la Komunumon kaj iniciatis eksterpolitikan kunlaboron (la Eŭropa Politika Kunlaboro, praa [[Komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]]) prenanta integriĝon preter ekonomiko. La pintkunvenoj estis nur formaligitaj en la periodo inter 1974 kaj 1988. En la decembra pintkunveno en Parizo en 1974, laŭ propono de la tiama franca prezidanto [[Valéry Giscard d’Estaing|Valéry Giscard d'Estaing]], estis interkonsentita ke pli altnivela, politika kontribuo estis necesa sekvante la "malplen-seĝa krizo" kaj ekonomiaj problemoj.[8] La inaŭgura ''Eŭropa Konsilio'', kiel ĝi nomiĝis, estis okazigita en [[Dublino]] la 10-an kaj 11-an de marto 1975 dum la unua Prezidanteco de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilio de Ministroj]] de [[Irlando]]. En 1987, ĝi estis inkludita en la traktatoj por la unua fojo (la [[Unueca Eŭropa Akto]]) kaj havis difinitan rolon por la unua fojo en la [[Traktato de Mastriĥto]]. Komence nur minimumo de du renkontiĝoj estis postulata ĉiujare, kiu rezultigis mezumon de tri renkontiĝoj estanta okazigita ĉiujare por la 1975-1995 periodo. Ekde 1996, la nombro da renkontiĝoj estis postulata por esti minimumo kvar. Por la pli malfrua 2008-2014 periodo, tiu minimumo estis superita, per mezumo de sep renkontiĝoj okazantaj ĉiujare. La sidejo de la Konsilio estis formaligita en 2002, bazigante ĝin en [[Bruselo]]. Ekzistas tri specoj de Eŭropaj Konsilioj: Neformalaj, Planitaj kaj Eksterordinaraj. Dum la neformalaj renkontiĝoj ankaŭ estas planitaj 1,5 jaron anticipe, ili devias de la planitaj ordinaraj renkontiĝoj ne finiĝante kun oficialaj Konsilio-konkludoj, ĉar ili anstataŭe finiĝas per pli larĝaj politikaj deklaroj pri kelkaj elektitaj politikaj aferoj. La eksterordinaraj kunvenoj ĉiam finiĝas per oficialaj Konsilio-konkludoj - sed diferencas de la planitaj kunvenoj pro tio, ke ili ne estas planitaj pli ol unu jaron antaŭe, kiel ekzemple en 2001 kiam la Eŭropa Konsilio kunvenis por gvidi la respondon de la Eŭropa Unio al la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|atakoj de la 11-a de septembro]]<ref name=consolidated>[https://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/st06655-re01.en08.pdf "Consolidated versions of the Treaty on European Union and the Treaty on the functioning of the European Union"] ([https://web.archive.org/web/20170822135115/http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsUpload/st06655-re01.en08.pdf arkivo]) ''Eŭropa Konsilio'', 30-a de aprilo 2008</ref>. La Traktato de Lisbono igis la Eŭropan Konsilion formala institucio aparta de la (ordinara) Konsilio de la EU, kaj kreis la nunan pli longperspektivan kaj plentempan [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio|prezidantecon]]. Kiel elkreskaĵo de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio|Konsilio de EU]], la Eŭropa Konsilio antaŭe sekvis la saman Prezidantecon, rotaciante inter ĉiu membroŝtato. Dum la Konsilio de EU konservas tiun sistemon, la Eŭropa Konsilio establis, sen ŝanĝo de rolo kaj povo, sistemon de nomumado de prezidanto (kiu ne estas nacia gvidanto) por du-kaj-duono-jara mandato - kiu povas esti renovigita nur unufoje. Post la ratifiko de la traktato en decembro 2009, la Eŭropa Konsilio elektis la tiaman ĉefministron de Belgio [[Herman Van Rompuy]] (kiu do eksoficiĝis el sia nacia posteno) kiel ĝian unuan permanentan prezidanton<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8367589.stm EU foreign head dismisses critics], ''BBC'', 20-a de novembro 2009</ref>. Liaj posteuloj estis [[Donald Tusk]] (2014-2019) kaj [[Charles Michel]] (ekde 2019). <gallery mode="packed" caption="Prezidantoj de la Eŭropa Konsilio ekde la ekvalido de la Traktato de Lisbono"> Dosiero:Herman Van Rompuy 675.jpg|[[Herman Van Rompuy]] Dosiero:Donald Tusk (cropped).jpg|[[Donald Tusk]] Dosiero:Charles Michel 2019 (cropped).jpg|[[Charles Michel]] </gallery> == Anoj == Antaŭ la ekvalidiĝo de la [[Traktato de Lisbono]], la artikolo 4 de la TEU kondiĉis, ke la Eŭropa Konsilio kunvenigas la ŝtatestrojn aŭ registarestrojn de la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio same kiel la prezidanton de la [[Eŭropa Komisiono]]. Ĉi tiuj povus esti helpataj de la Ministroj pri Eksteraj Aferoj de la Membro-Ŝtatoj de la Eŭropa Unio kaj, kaze de la Prezidanto de la Komisiono, de unu el la [[Eŭropa Komisionano|membroj de la Komisiono]] (kutime la Eŭropa Komisionano pri Eksteraj Rilatoj). Ekde la Traktato de Lisbono, la Artikolo 15 de la TEU disponas, ke la Eŭropa Konsilio konsistas el la [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio]], elektita por oficperiodo de du jaroj kaj duono renovigebla unufoje, la Ŝtatestroj kaj Registarestro kaj la Prezidanto de la Komisiono. Tamen la artikolo precizigas, ke la [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]] partoprenas ĝian laboron. Fine, ministroj kaj membroj de la Komisiono, krom la Prezidanto de la Komisiono, povas esti invititaj partopreni iujn kunvenojn pri specifaj temoj. Estas do distingo inter la membroj de la Eŭropa Konsilio kaj tiuj, kiuj pro diversaj kialoj povas ĉeesti la kunvenojn. == Povoj kaj funkciado == [[Dosiero:Europa building February 2016.jpg|eta|La [[Konstruaĵo Europa]], sidejo de la Eŭropa Konsilio]] La Eŭropa Konsilio estas oficiala institucio de la EU, priskribita en la [[Lisbona Traktato]] kiel organo kiu ''"provizas al la Unio la necesan impulson por ĝia evoluo"''. Esence ĝi difinas la politikan tagordon de la EU kaj estas tiel konsiderita kiel la motoro de eŭropa integriĝo<ref name=consolidated/>. Preter la bezono disponigi "impeton", la konsilio disvolvis pliajn rolojn: ''"solvi aferojn elstarajn de diskutoj sur pli malalta nivelo"'', gvidadi la eksteran politikon, agante kiel "kolektiva ŝtatestro", kaj plenumi al ''"formala ratifiko de gravaj dokumentoj"'' kaj ''"engaĝiĝo en la intertraktado de la ŝanĝoj de la eŭropuniaj traktatoj"''<ref>[https://ec.europa.eu/archives/european-council/index%20en.htm "EUROPA – The European Council: Presidency Conclusions".]</ref><ref>[http://www.dragoman.org/ec/belfast-2002.pdf Stark, Christine. "Evolution of the European Council: The implications of a permanent seat"] ([https://web.archive.org/web/20070709220601/http://www.dragoman.org/ec/belfast-2002.pdf arkivo)]</ref>. Ĉar la institucio estas aro de naciaj gvidantoj, ĝi kunigas la [[Plenuma povo|plenumajn povojn]] de la membroŝtatoj kaj havas tiel grandan influon en altnivelaj politikaj areoj kiel ekzemple la ekstera politiko. Ĝi ankaŭ plenumas povojn de nomumo, kiel ekzemple nomumo de sia propra [[Prezidanto de la Eŭropa Konsilio|Prezidanto]], la [[Alta Reprezentanto por la komuna ekstera kaj sekureca politiko de la Eŭropa Unio]], kaj la Prezidanto de la [[Eŭropa Centra Banko]]. Ĝi proponas, al la [[Eŭropa Parlamento]], kandidaton por la [[Prezidanto de la Eŭropa Komisiono|Prezidanteco de la Eŭropa Komisiono]]. Krome, la Eŭropa Konsilio influas polican kaj justicplanadon, la konsisto de la komisiono, aferojn rilatajn al la organizo de la rotacia Konsilio-prezidanteco, la suspendon de membrecrajtoj, kaj ŝanĝado de la balotsistemoj. Kvankam la Eŭropa Konsilio havas neniun rektan leĝdonan povon, ŝtato voĉdone malplimultigita en la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] povas plusendi disputigan leĝaron al la Eŭropa Konsilio<ref>[https://www.statewatch.org/media/documents/news/2007/aug/eu-reform%20treaty-csfp1-2-2.pdf EU Reform Treaty Analysis no. 2.2: Foreign policy provisions of the revised text of the Treaty on the European Union (TEU) ]</ref><ref>https://www.statewatch.org/media/documents/news/2007/aug/eu-reform-treaty-jha-analysis-1.pdf</ref>. Tial kun povoj super la supernacia ekzekutivo de la EU, aldone al ĝiaj aliaj povoj, la Eŭropa Konsilio estis priskribita de iuj kiel la ''"supera politika aŭtoritato"'' de la Unio<ref>[https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/20691fde-ea17-4c58-bb7a-6aeb23024a84 How does the EU work] [[ISBN]] 9789279205125</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * la artikolon pri [[Eŭropa Konvencio]] * [http://www.europedia.moussis.eu/books/Book_2/ Europedia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071020052235/http://europedia.moussis.eu/books/Book_2/ |date=2007-10-20 }} * [[Eŭropa politika komunumo]] {{Ligiltabelo Institucioj de la Eŭropa Unio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eŭropa Konsilio| ]] [[Kategorio:Institucioj de Eŭropa Unio]] e4is47hqf3amwj6hv27t1qnw7i9qdkl 0 1186 9371834 9281685 2026-05-13T04:07:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371834 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Propra_nomo=suomi |Landoj={{Finnlando}}<br />{{Estonio}}<br />{{Svedio}}<br />{{Norvegio}}<br />{{Rusio}} |Denaske=proksimume 5 milionoj |Klasifiko={{LingvaKlasifiko|[[Urala lingvaro|Urala]]|[[Finn-ugra lingvaro|Finn-ugra]]|[[Finno-perma lingvaro|Finno-perma]] |'''Finna'''}} |Koloro=Urala |Oficiala lingvo={{flago|Finnlando|nomo=jes|grandeco=25px}}<br />{{Eŭropa Unio}} |ISO2T=fin |SIL=FIN |vikipedio=fi | Mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P1846}} }} La '''finna lingvo'''<ref>[https://vortaro.net/#finna_kd Laŭ NPIV]</ref>, {{lang-fi|suomi|ligilo=ne}}, estas [[finn-ugra lingvaro|finno-ugra]] lingvo ĉefe parolata en Finnlando. Ĝi estas fore parenca al la [[hungara lingvo]], al pluraj lingvoj parolataj en Rusujo kaj, pli proksime, al la [[estona lingvo|estona]] kaj [[samea lingvo|sameaj]] lingvoj. La lingvon parolas denaske ĉ. 5,5 milionoj da homoj. La Finna estas lingvo de [[Aglutina lingvo|aglutina tipo]], t.e. ĝi kreas vortformojn kaj novajn vortojn per aldono de relative senŝanĝaj morfemoj. En la Finna la aldonataj morfemoj estas lokataj post la radiko kiel finaĵoj kaj sufiksoj. Substantivoj, adjektivoj, pronomoj, numeraloj kaj verboj estas fleksiataj laŭ la rolo, kiun ili havas en frazo. La plej ofta vortordo estas [[Subjekto Verbo Objekto|subjekto–verbo–objekto]], sed la ampleksa fleksia sistemo permesas ankaŭ aliajn ordojn laŭ bezonoj de stilo, emfazo aŭ informa strukturo. La Finna alfabeto estas derivaĵo de la Latina kun du aldonitaj literoj (ä kaj ö). La ortografio sekvas la principon ''unu litero = unu sono'', kun malmultegaj esceptoj. La lingvo distingas longajn kaj mallongajn sonojn, vokalojn kaj konsonantojn, kaj oni skribe duobligas la longajn. La finna estas unu el la du [[oficiala lingvo|oficialaj lingvoj]] de [[Finnlando]] kaj oficiala malplimulta lingvo en [[Svedio]] ({{nombro|300000}} parolantoj). En la nordo de Svedio estas parolata ''meänkieli'', kiu havas similan minoritatan statuson. Ĝin oni povas konsideri ankaŭ variaĵo de la finna. Malnovaj grupoj de parolantoj de la finna lingvo ekzistas ankaŭ en [[Rusio]], plejparte en [[Ingrio]] (dum la 20-a jarcento plejparte forpelita kaj asimiliĝinta), kaj norda [[Norvegio]]. Pli novaj finnalingvaj komunumoj troviĝas en Norda Ameriko (aparte en Usonaj ŝtatoj [[Miĉigano]] kaj [[Minnesota]], nuntempe ankaŭ en [[Florido]], kaj en Kanada provinco [[Ontario]], en Rusia [[Karelio]] kaj [[Siberio]] (asimiliĝinta) kaj [[Estonio]]. Oni taksas, ke la finna entute havas 5 milionojn da parolantoj. == Alfabeto == La finna alfabeto havas 29 literojn: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z, å, ä, ö Tamen B kaj F aperas nur en [[pruntovorto]]j; C, Q, W, X, Z kaj Å (“sveda” O) estas tre maloftaj kaj aperas nur en [[fremdvorto]]j. Krome d praktike ne estas uzata en dialektoj, sed ja en norma skriba lingvo. Same kiel en la sveda, å, ä kaj ö oni rigardas kiel propraj literoj, ne kiel literoj kun [[diakrita signo|diakritaj signoj]]. La finna (same kiel ekzemple la estona kaj hungara) ne havas apartajn pronomojn por ''li'' kaj ''ŝi''. La ununombra triapersona pronomo ''hän'' signifas simple ''tiu homo'' kaj ne indikas sekson. La vortordo en la finna estas kutime S-V-O (subjekto - verbo - objekto). == Historio == [[Dosiero:Finnish language 2021.png|eta|366x366ra|Bluo: oficiala lingvo<br />Blu-verdo: parolata de minoritato]] La finnan [[skribo|skriban]] lingvon [[Mikael Agricola]] (16-a jarcento) bazis sur la modeloj de la [[sveda lingvo|sveda]], [[germana lingvo|germana]] kaj [[latina lingvo|latina]] lingvoj. Tamen dum longa tempo en la finna ne aperis multe da literaturo, preskaŭ nur religiaj tekstoj kaj administraj komunikaĵoj. La sveda lingvo restis la sola oficiala lingvo de Finnlando ankaŭ post kiam la teritorio de Finnlando fariĝis aŭtonoma parto de Rusio en 1809. Nur en 1863 estis akceptita leĝo laŭ kiu la finna fariĝos oficiala lingvo post periodo de 20 jaroj. En la 19-a jarcento stabiliĝis ankaŭ finnalingva gazetaro kaj nereligia literaturo kaj la finna komencis esti uzata en duagradaj kaj superaj lernejoj. En tiu periodo okazis t.n. dialekta batalo dum kiu la malnova norma lingvo, kiu baziĝis al sud-okcidentaj dialektoj, ricevis pli da elementoj el aliaj dialektoj, ankaŭ el orientaj dialektoj kaj formiĝis literatura lingvo, kiu ne apartenas al iu el dialektoj. === Lingva purismo === Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni anstataŭigis sveddevenajn vortojn per "puraj" finnaj: * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) → keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) → haarukka<ref>[https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli informeto pri ''kahveli'' kaj ''haarukka'' en la retejo ''kaino.kotus.fi'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{fi}})</ref> (sed en [[meänkieli]], kies parolantoj geografie proksimas al svedlingvantoj, ''kahveli'' estas plu la kutima vorto) * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) → kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) → käsipyyhe Iam oni uzas pri la vortoj, kiuj estis anstataŭigitaj per "puraj" finnaj, la vorton ''kyökkiruotsi'' (kuireja sveda). Ankaŭ familinomojn oni finnigis, kvankam ankoraŭ en la lando estas multe ankaŭ tute finnlingvaj familioj kun svedlingva familinomo. Ekzemploj: * Forsberg → Koskivuori (svede ''fors'' kaj finne ''koski'', "rapidfluo" kaj svede ''berg'' kaj finne ''vuori'', monto) * Sjöberg → Merivaara (svede ''sjö'' kaj finne ''meri'', "maro" kaj svede ''berg'', "monto" kaj finne ''vaara'', monteto en orienta aŭ norda Finnlando) * Stenlund → Kivilehto (finne ''sten'' kaj finne ''kivi'', "ŝtono" kaj svede ''lund'' kaj finne ''lehto'', "bosko") * Schulman → Koulumies (germane ''Schule'' kaj finne ''koulu'', "lernejo" kaj germane ''Mann'' kaj finne ''mies'', "viro") === Kelkaj finnaj vortoj kiel ekzemploj === [[Dosiero:Surstrata signalo.jpg|eta|Surstrata signalo en la finna lingvo (Lahtio).]] * ''kyllä'' = jes (normale oni jesas per ripeto de la verbo) * ''ei'' = ne * ''anteeksi'' = pardonon * ''katu'' = strato * ''pysäkki'' = bushaltejo * ''rautatieasema'' = fervoja stacio * ''keskusta'' = centro * ''määränpää'' = celloko * ''kielletty'' = malpermesata === Specimeno: La [[Patro Nia]] === :Isä meidän, joka olet taivaissa. :Pyhitetty olkoon sinun nimesi. :Tulkoon sinun valtakuntasi. :Tapahtukoon sinun tahtosi myös maan päällä niin kuin taivaassa. :Anna meille tänä päivänä meidän jokapäiväinen leipämme. :Ja anna meille anteeksi velkamme, :niin kuin mekin annamme anteeksi velallisillemme. :Äläkä saata meitä kiusaukseen, :vaan päästä meidät pahasta. :(Sillä sinun on valtakunta :ja voima ja kunnia iankaikkisesti.) :Aamen. == Vokala harmonio == [[Dosiero:Finnish vowel harmony Venn diagram.svg|eta|dekstra|[[Venn-a diagramo]] de la vokalharmonia sistemo de la finna.]] Same kiel ekz. la [[Hungara lingvo|hungara]] kaj [[Turka lingvo|turka]] lingvoj, la finna posedas [[Vokala harmonio|vokalan harmonion]]. En la finna tio signifas, ke oni ne povas miksi antaŭajn vokalojn (ä, ö, y) kaj malantaŭajn vokalojn (a, o, u) en sama vorto, krom en kunmetitaj vortoj. E kaj i estas neŭtralaj rilate la vokalan harmonion, kvankam ili estas prononcataj antaŭe. E kaj i povas esti pli malantaŭaj, se en la vorto estas a, o aŭ u, sed tia variado de e ne diferencigas sencojn. Pro la vokala harmonio multaj finaĵoj kaj sufiksoj havas du formojn: ekzemple, -''ssa'' kaj -''ssä'' signifas “en”. Oni diras: ''taloss'''a''''' (en domo) sed ''metsäss'''ä''''' (en arbaro). Kiam vorto enhavas nur neŭtralajn vokalojn, oni uzas la formon kun antaŭa vokalo. En kunmetitaj vortoj, oni konsideru la vokalojn de la lasta elemento. == Gramatiko == === Substantivoj === La finnaj substantivoj havas multajn kazojn. Ekzemple: * ''talo'' - "la domo" * ''talon'' - "de la domo" * ''talo'', ''talon'' aŭ ''taloa'' - "la domon" * ''talona'' - "kiel la domo" * ''taloksi'' - "fariĝas la domo" * ''talossa'' - "en la domo" * ''talosta'' - "el la domo" * ''taloon'' - "en la domon" * ''talolla'' - "sur la domo" * ''talolta'' - "el la proksima areo de la domo" * ''talolle'' - "sur la domon" * ''talotta'' - "sen la domo" * ''taloineen'' - "kun sia domo". === Verboj === La finna havas konjugaciojn. Jen ekzemploj de prezencaj verboj. {| class="wikitable" style="margin: auto;" ! colspan="2" | Persono || Pronomo || Olla (esti) || Puhua (paroli) || Etsiä (serĉi) |- | rowspan="3" | Ununombra || 1-a || minä || ole'''n''' || puhu'''n''' || etsi'''n''' |- | 2-a || sinä || ole'''t''' || puhu'''t''' || etsi'''t''' |- | 3-a || hän, se¹ || '''on''' || puh'''uu''' || ets'''ii''' |- | rowspan="3" | Multenombra || 1-a || me || ole'''mme''' || puhu'''mme''' || etsi'''mme''' |- | 2-a || te || ole'''tte''' || puhu'''tte''' || etsi'''tte''' |- | 3-a || he, ne² || '''ovat''' || puhu'''vat''' || etsi'''vät''' |} : ¹ ''Hän'' signifas “ri/li/ŝi”, kaj ''se'' signifas “ĝi” : ² ''He'' estas multenombra ''hän'', ''ne'' estas multenombra ''se'' La triapersonaj pronomoj estas devigaj en subjekta rolo (krom en la verbaj respondoj, en kiuj la subjekto normale mankas), sed en la plej multaj kazoj oni povas forlasi la unua- kaj duapersonajn. Ilin oni uzas tipe tiam, kiam la parolanto aŭ skribanto volas speciale akcenti tiun faranton, same kiel ekzemple en hispana kaj itala. En aliaj situacioj estas normale pli rekomendata uzi nur la personmorfon de la verbo. En parollingva lingvo, la triapersona singulara formo estas tre ofte uzata anstataŭ la triapersona plurala formo. Estis iom da diskuto, ĉu tio estu akceptita kiel librolingvo, sed la propono ne ricevis multe da subteno. La ŝanĝo verŝajne ne tute paralelus kiel la de går -tipo estis finfine akceptita en la sveda literatura lingvo en la 1950-aj jaroj. Je la tempo de tiu ŝanĝo, la de gå -tipo jam malaperis el la parollingva parolo tiel ĝisfunde, ke ĝi ŝajnus sufiĉe stranga eĉ en la ĉiutaga parolado de emerita profesoro. ==== Nea verbo ==== Por fari nean frazon, la finna uzas nean helpverbon. Post ĝi oni uzas la verbon, kiun oni volas nei: oni trovas la formon de la verbo prenante la unuapersonan formon kaj forigante la finan ''-n''. Ekzemple, “mi ne parolas” estas: “''(minä) en puhu''”. La konjugacio de la verbo estas jena. {| class="wikitable" style="margin: auto;" ! colspan="2" | Persono || Pronomo || Verbo |- | rowspan="3" | Ununombra || 1-a || minä || en |- | 2-a || sinä || et |- | 3-a || he, se || ei |- | rowspan="3" | Multenombra || 1-a || me || emme |- | 2-a || te || ette |- | 3-a || he, ne || eivät |} La nea verbo ne havas partizipojn, infinitivon nek aliaj tempusoj. La preterito ("imperfekto") estas farita do, ke la preterita partizipo de la neata verbo anstataŭigas la nean formon de la neata verbo. Ekzemple ''puhunut'' estas preterita partizipo de la verbo ''puhua'', (minä) ''en puhu'' signifas "mi ne parolas" kaj (minä) ''en puhunut'' signifas "mi ne parolis". === Demandoj === La vorton “ĉu” oni tradukas per sufikso -''ko''/-''kö'', kiu varias laŭ vokalharmonio. Oni komencas la frazo per la vorto, pri kiu oni volas demandi, kaj oni aldonis al ĝi tiun sufikson. Ekzemple : * ''Hän osti sen eilen.'' Li (aŭ ŝi) aĉetis ĝin hieraŭ. * ''Osti'''ko''' hän sen eilen?'' Ĉu li aĉetis ĝin hieraŭ? * ''Hän'''kö''' osti sen eilen?'' Ĉu li aĉetis ĝin hieraŭ? (La demando estas pri “li”.) * ''Sen'''kö''' hän osti eilen?'' Ĉu tion li aĉetis hieraŭ? * ''Eilen'''kö''' hän osti sen?'' Ĉu hieraŭ li aĉetis ĝin? == Dialektoj == [[Dosiero:Suomen murteet.png|eta|Ĉefaj dialektoj de la finna en regionoj kie ili estis parolataj ĉ. jaro 1900. La mapo montras ankaŭ la limojn de regionoj.]]La finna lingvo havas naŭ bazajn dialektojn kiu grupiĝas al du grupoj: okcidentaj (sur la mapo numeroj 1-5) kaj orientaj dialektoj (numeroj 6-7). En la flavaj teritorioj estas parolata la sveda lingvo. La mapo priskribas la situacion ĉirkaŭ la jaro 1900. === 1. Sud-okcidentaj dialektoj === Ili estas relative multe proksimaj al la estona lingvo, ekzemple apud la longaj kaj mallongaj vokaloj, tiuj dialektoj havas ankaŭ meze longajn vokalojn. Sudokcidentaj dialektoj havas ankaŭ multajn fremdvortojn el la ĝermanaj lingvoj. Partikulare oni indikas al la [[Raŭma dialekto]], kvankam iuj homoj asertas ke la Raŭma dialekto ne estas dialekto de la finna lingvon sed ke ĝi estas lingvo<ref>https://ls24.fi/raumalainen/lukija-kysyy-miksi-rauman-gial-eika-rauman-murre</ref> === 2. Tavastiaj dialektoj === Tavastiaj dialektoj estas parolataj en suda, interna parto de okcidenta Finnlando. La grupo estas interne relative ne-unueca. === 3. Sud-ostrobotniaj dialektoj === {{Ĉefartikolo|Sud-ostrobotniaj dialektoj}} Tre unueca grupo da dialektoj, kiu estas parolataj en malgranda regiono en okcidenta Finnlando. === 4. Mez- kaj nordostrobotniaj dialektoj === Tiuj ĉi dialektoj estas parolataj en regionoj Meza Ostrobotnio kaj Norda Ostrobotnio. Ili havas multajn trajtojn el orientaj dialektoj, kvankam kutime ili estas kalkulitaj en la grupo de okcidentaj dialektoj. En Meza Ostrobotnio ĉiu rivera valo havas sian distingeblan dialekton. === 5. Ekstrem-nordaj dialektoj === Tiuj dialektoj estas parolataj en vasta regiono kiu etendiĝas ĝis norda Svedio kaj Norvegio. En Norda Svedio la loka dialekto estas kalkulata nuntempe aparta lingvo kiun la lokanoj nomiĝas ''[[Meänkieli|Meän kieli]]'' (nia lingvo), sed pri kiu oni uzas ankaŭ nomon '''[[tornival-finna]]'''. En Norvegio estas uzata nomo '''[[kvena lingvo]]'''. Ekstrem-nordaj dialektoj havas trajtojn kaj el okcidentaj kaj orientaj dialektoj. === 6. Savoniaj dialektoj === {{Ĉefartikolo|Savoniaj dialektoj}} Savoniaj dialektoj havas plurajn subgrupojn kaj ili estas parolataj en vasta geografia teritorio. Ankaŭ malaperintaj dialektoj de [[arbar-finnoj]] en Meza Svedio apartenis al tiu ĉi grupo. Savoniaj dialektoj estas tre kreemaj kaj havas plurajn priskribajn vortojn kaj esprimojn. === 7. Sud-orientaj dialektoj === Sud-orientaj dialektoj (foje oni nomas ilin ankaŭ kareliaj dialektoj, tamen ne temas pri [[karela lingvo]]) estas parolataj en sud-orienta Finnlando. Nuntempe ilia teritorio estas relative malgranda sed antaŭ la dua mondmilito ili estis parolataj ankaŭ en [[Karelia istmo]] kaj en [[Ingrio]]. == Famaj finnolingvaj aŭtoroj == [[Aleksis Kivi]], [[Elias Lönnrot]], [[Mika Waltari]], [[Erno Paasilinna]], [[Arto Paasilinna]], [[Anja Snellman]], [[Väinö Linna]] kaj [[Kalle Päätalo]]. Atentu ke neniel ĉiuj aŭtoroj en Finnlando verkas en la finna, ekzemploj estas [[Tove Jansson]] (kreinto de libroj pri [[Mumintroloj]]), [[Ulla-Lena Lundberg]], [[Johan Ludvig Runeberg]] aŭ [[Edith Södergran]]. == Finnaj vortoj en Esperanto == [[saŭno]], suoma (1), lirli (2), [[kantelo]] (3), [[runo]] (4), madala (5), [[raŭmismo]] (6) Notoj: :(1) “finna” ĝermandevenas :(2) sono de rivereto, uzata interalie en la Esperanta traduko de [[Kalevala]] :(3) finna [[liuto]] :(4) vers-tipo :(5) poezia neologismo signifanta "malprofunda" aŭ "neprofunda" (laŭ la finna 'matala'), uzita en [[tankao]] de [[Arthur Dawson Foote]] en ambaŭ eldonoj de [[Esperanta Antologio]] :(6) Laŭ la devenurbo [[Rauma]] == Referenco == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sisu (koncepto)]] : tipa finna koncepto * [[Nord-samea lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://finna.lukinluotteet.fi/ Esperantlingva bazkurso de finna lingvo] {{Projektoj |wiktionary = Kategorio:Finna |s = Kategorio:Finna lingvo |w = fi: |ReVo=finn.0alingvo}} {{-}} {{Oficialaj lingvoj de Rusio}} {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finna lingvo| ]] [[Kategorio:Lingvoj de Finnlando]] [[Kategorio:Lingvoj de Svedio]] [[Kategorio:Lingvoj de Norvegio]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] r4rnielq6v05b2bkq4233gy3qx9ly1y 0 1233 9371861 9303884 2026-05-13T04:55:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | eonomo = Fiĝioj | nomoenlokalingvo = Fiji | ĉefministro= Sitiveni Rabuka | lingvoj falde=jes | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} }} '''Fiĝioj'''<ref>"[https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj]", Nova Plena Ilustrita Vortaro 2020 (NPIV), reta versio en la retejo ''vortaro.net'', alirita la 8-an de aŭgusto 2024.</ref><ref>Ankaŭ la presita, norma referenca publikaĵo [[Plena Ilustrita Vortaro]] (PIV) de 1970, paĝo 282, dokumentigas la ŝtaton en plurala formo "Fiĝioj"</ref><ref>Same la esperantlingva "[[Poŝatlaso de la mondo]]", eldonita 1971 en Prago, ĝis nun la sola [[atlaso]] en Esperanto, en sia mapaj tabuloj 40 kaj 41 esperantigas la ŝtaton ''Fiĝioj''.</ref> aŭ '''Fiĝio'''<ref>[https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/landnomoj/listo_de_rekomendataj_landnomoj/index.html "Listo de Rekomendataj Landnomoj"], Akademio de Esperanto, Numero 12 - 2009 05 04.</ref><ref>"[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1f.html#figxi.0o Fiĝio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220129135211/https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-1f.html#figxi.0o |date=2022-01-29 }}", Reta Vortaro, alirita la 24-an de novembro 2021.</ref> ({{lang-fj|Viti}} [ˈβitʃi]; ''[[Fiĝia hindia lingvo|fiĝihindie]]'': फ़िजी Fijī; {{lang-en|Fiji}}, prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|ˈfiːdʒi}}], do {{prononco|FIĝi}}), oficiale la '''Respubliko''' '''Fiĝioj''',<ref>Je februaro 2011, la ĉefministro deklaris, ke la nomo de la ŝtato oficiale ŝanĝiĝis de la formo Respubliko Insuloj Fiĝioj al formo Respubliko Fiĝioj, kaj ke la nomo de la konstitucio de 1997 ne plu validas (la konstitucio estas neefektiva ekde aprilo 2009).</ref> {{lang-en|Republic of Fiji}}, {{lang-fj|Viti}} [{{IFA|ˈβitʃi}}], ''[[Fiĝia hindia lingvo|fiĝihindie]]'' फ़िजी गणराज्य Fijī Gaṇarājya {{prononco|FIĝi ganaRAĝja}}, estas [[Landinsulo|insula lando]] en [[Melanezio]], parto de [[Oceanio]] en la [[Pacifiko|Suda Pacifiko]]. Ĝi situas proksimume {{Nombro|2000}} kilometrojn nordoriente de [[Nov-Zelando]]. La Fiĝioj estas [[insularo]] de pli ol {{Nombro|330}} insuloj—de kiuj proksimume {{Nombro|110}} estas konstante loĝataj—kaj pli ol {{Nombro|500}} [[Insuleto (geografio)|insuletoj]], kunenetuta terareo de proksimume {{Nombro|18300}} kvadrataj kilometroj. La plej periferia insula grupo estas Ono-i-Lau. Proksimume 87% de la entuta loĝantaro de {{Nombro|883483}} loĝas en la du gravaj insuloj, [[Viti Levu]] kaj [[Vanua Levu]]. Proksimume tri kvaronoj de fiĝianoj loĝas en la marbordoj de Viti Levu: aŭ en la ĉefurbo [[Suvo]], aŭ en pli malgrandaj urbaj centroj kiel Nadi—kie turismo estas la grava loka industrio, aŭ en [[Lautoka]], kie la sukerkana industrio plej gravas. La interno de Viti Levu estas maldense loĝata pro ĝia tereno.<ref name="Fiji: People22">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1834.htm#profile|title=Fiji: People|publisher=United States of America State department|date=28-a de junio 2010|access-date=15-a de septembro 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170122194413/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/1834.htm#profile|archive-date=22a de januaro 2017|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Bounty Island beach Fiji.jpg|eta|maldekstra|250px|{{centre|Insula strando de la Fiĝioj}}]] La plimulto da insuloj de la Fiĝioj estis formitaj de [[Vulkano|vulkana]] agado komence proksimume antaŭ {{Nombro|150}} miliono da jaroj. Iom da geoterma agado ankoraŭ okazas hodiaŭ en la insuloj Vanua Levu kaj [[Taveuni]].<ref name="Fiji: Geography2">{{cite web|url=http://www.fijidiscovery.com/geography.php|title=Fiji Geography|publisher=fijidiscovery.com|year=2005|access-date=15-a de septembro 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110223155922/http://www.fijidiscovery.com/geography.php|archive-date=23a de februaro 2011}}</ref> La geotermaj sistemoj de Viti Levu estas devene nevulkanaj kaj havas eligaĵojn de malalta temperaturo (de inter proksimume 35 kaj 60 gradoj C). Homoj loĝis en la Fiĝioj ekde la dua jarmilo antaŭ nia erao — unue [[Aŭstronezia lingvaro|aŭstronezianoj]] kaj poste [[Melanezio|melanezianoj]], kun kelkaj [[Polinezianoj|polineziaj]] influoj. Eŭropanoj unue vizitis la Fiĝiojn en la 1800-aj jaroj.<ref name="Fiji: History2">{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0107509.html|title=Fiji: History|publisher=infoplease.com|year=2005|access-date=15-a de septembro 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100831173516/http://www.infoplease.com/ipa/A0107509.html|archive-date=31-a de aŭgusto 2010|url-status=live}}</ref> En 1874, post nelonga periodo en kiu la Fiĝioj estis sendependa reĝlando, Britio establis ''the Colony of Fiji'' (la Kolonion Fiĝioj). La Fiĝioj funkciis kiel [[kronkolonio]] ĝis 1970, kiam ĝi akiris sendependecon kaj nomiĝis ''the Dominion of Fiji'' (la Regejo Fiĝioj). En 1987, post serio de puĉoj, la militista registaro deklaris ĝin respubliko. Dum puĉo en 2006, [[Komodoro]] Frank Bainimarama kaptis la registaron. En 2009, la Fiĝia Alta Kortumo decidis, ke la militista gvidantaro estis kontraŭleĝa. Tiam Prezidanto Ratu Josefa Iloilo, kiun la militistaro retenis kiel la nominala ŝtatestro, formale forigis la konstitucion de 1997 kaj reelektis Bainimarama-n kiel provizoran ĉefministron. Poste en 2009, Ratu Epeli Nailatikau fariĝis prezidanto.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7993295.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413063643/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7993295.stm|archive-date=13a de aprilo 2009|title=Fiji's president takes over power|publisher=BBC|date=10a de aprilo 2009|access-date=15-a de septembro 2010}}</ref> Je la 17-a de septembro 2014, post jaroj da prokrastoj, demokrata balotado okazis. La partio Fiji First de Bainimarama gajnis 59,2% de la voĉdonoj kaj internaciaj observantoj opiniis, ke la balotado estis kredinda.<ref name="bigstory.ap.org3">{{cite news|last1=Perry|first1=Nick|last2=Pita|first2=Ligaiula|title=Int'l monitors endorse Fiji election as credible|url=http://bigstory.ap.org/article/6e44f8f77b6e4c0e867b9d8750689e5b/international-monitors-endorse-fiji-election|access-date=25-a de septembro 2014|agency=Associated Press|date=29-a de septembro 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140921010517/http://bigstory.ap.org/article/6e44f8f77b6e4c0e867b9d8750689e5b/international-monitors-endorse-fiji-election|archive-date=21-a de septembro 2014|df=dmy|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140921010517/http://bigstory.ap.org/article/6e44f8f77b6e4c0e867b9d8750689e5b/international-monitors-endorse-fiji-election|arkivdato=2014-09-21}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140921010517/http://bigstory.ap.org/article/6e44f8f77b6e4c0e867b9d8750689e5b/international-monitors-endorse-fiji-election |date=2014-09-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://bigstory.ap.org/article/6e44f8f77b6e4c0e867b9d8750689e5b/international-monitors-endorse-fiji-election |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140921010517/http://bigstory.ap.org/article/6e44f8f77b6e4c0e867b9d8750689e5b/international-monitors-endorse-fiji-election |arkivdato=2014-09-21 }}</ref> La Fiĝioj havas unu el la plej disvolvitaj ekonomioj en Pacifiko<ref>{{Cite web|url=http://www.fiji.org.nz/about-fiji/|title=Fiji High Commission :: About Fiji|website=www.fiji.org.nz|access-date=2020-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231014075547/http://www.fiji.org.nz/about-fiji/|archivedate=2023-10-14}}</ref> pri ĝiaj abundaj arbaroj, mineraloj, kaj fiŝoj. La valuto estas la [[Fiĝia dolaro]], kaj la ĉefaj fontoj de [[valutmerkato]] estas la turisma industrio, [[Rimeso|monsendoj]] de fiĝianoj laborantaj eksterlande, eksportoj de enboteligita akvo, kaj sukerkano.<ref name="Factbook-Fiji3">{{cite web|title=Fiji|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/fiji/|access-date=20-a de aŭgusto 2020|website=The World Factbook|publisher=CIA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the|archivedate=2021-08-27}}</ref> La Ministrejo de Loka Registaro kaj Urba Disvolvo kontrolas la lokan registaron de la Fiĝioj.<ref name="Fiji: Our Government2">{{cite web|url=http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=646&Itemid=197|title=Fiji – Our Government|publisher=fiji.gov.fj|date=9-a de novembro 2009|access-date=15-a de septembro 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100619115655/http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=646&Itemid=197|archive-date=19-a de junio 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100619115655/http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=646&Itemid=197|arkivdato=2010-06-19}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=646&Itemid=197 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100619115655/http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=646&Itemid=197 |arkivdato=2010-06-19 }}</ref> == Nomo == La nomo de ĉefa insulo de la Fiĝioj, [[Viti Levu]], estas la deveno de la nomo "Fiji" en la angla, kaj poste "Fiĝioj" en Esperanto, kvankam tiu angla/esperanta prononco devenas de tiu de la insulaj najbaroj de la Fiĝioj en [[Tongo]]. Oficiala priskribo de la apero de la nomo klarigas:<blockquote>Fiĝianoj unue aperis en la eŭropa konscio per la verkoj de la membroj de la ekspedicioj de [[James Cook]] kiu renkontis ilin en Tongo. Oni priskribis ilin imponaj batalantoj kaj ferocaj hommanĝuloj, konstruistoj de la plej bonaj ŝipoj en Pacifiko, sed ne bonegaj maristoj. Ili inspiris respektegon inter la Tonganoj, kaj ĉiuj iliaj Fabrikaĵoj, precipe arboŝela tuko kaj bastonoj, estis tre valorataj kaj multe dezirataj. Ili nomis sian hejmon Viti, sed la Tonganoj nomis ĝin Fisi, kaj laŭ ĉi tiu fremda prononco, Fiĝi, unue disvastigita de Kapitano James Cook, oni nun konas ĉi tiujn insulojn.<ref>[http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html About Fiji] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211103191239/http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html |date=2021-11-03 }}, section on Europeans in Fiji.</ref></blockquote> == Historio == [[Dosiero:Chronological dispersal of Austronesian people across the Pacific (per Benton et al, 2012, adapted from Bellwood, 2011).png|eta|{{centre|Mapo montranta la migradon kaj vastiĝon de la [[Aŭstronezia lingvaro|aŭstronezianoj]] kiu komencis je proksimume 3000 AKE de [[Tajvano]]}}|maldekstra]] === Frua setlado === [[Ceramiko|Ceramika]] arto de fiĝiaj urboj montras ke setlis Fiĝion aŭstroneziaj popoloj dum almenaŭ 3500 ĝis 1000 A.K.E., kaj poste melanezianoj proksimume mil jarojn poste, kvankam ankoraŭ estas multaj demandoj pri la specifaj datoj kaj skemoj de homa migrado en Fiĝion kaj multajn aliajn Pacifikajn insulojn. Oni kredas, ke aŭ la [[Lapita kulturo|Lapita popolo]] aŭ la prapatroj de la Polinezianoj setlis la insulojn unue, sed oni ne scias multon pri kio okazis de ili post la alveno de la melanezianoj; la malnova kulturo eble havis ian influon al la nova, kaj arkeologia indico montras, ke iuj el la migrantoj daŭris al [[Samoo]], [[Tongo]], kaj eĉ [[Havajo]]n. Arkeologia pruvaĵo ankaŭ montras spurojn de homa setlado sur Insulto Moturiki komencanta je almenaŭ 600 A.K.E. kaj eble eĉ 900 A.K.E. Kvankam kelkaj ecoj de fiĝia kulturo estas similaj al la melanezia kulturo de la okcidenta Pacifiko, fiĝia kulturo havas pli fortan konekton al la pli malnovaj polineziaj kulturoj. La pruvaĵo estas klara, ke estis komerco inter la Fiĝioj kaj najbaraj insularoj longe antaŭ ol eŭropanoj faris kontakton kun la Fiĝioj. Ekzemple, oni trovis la restaĵojn de antikva boatetoj farita de indiĝena fiĝiaj arboj en Tongo; la lingvo de la [[insularo Lau]] de la Fiĝioj enhavas tongajn vortojn; kaj antikvajn kruĉojn, kiuj estis faritaj en la Fiĝioj, oni trovis en Samoo kaj eĉ tiom for kiom [[Markizinsuloj]]. En la 900aj jaroj, la [[Tuitonga imperio|Imperio Tu'i Tonga]] establiĝis en Tongo, kaj la Fiĝioj fariĝis parto de ĝia area de influo. La tonga influo alportis polineziajn tradiciojn kaj lingvon en la Fiĝiojn. Tiu imperio komencis malfortiĝi en la 1200aj jaroj. [[Dosiero:BureNavala2.jpg|eta|250px|{{centre|''Bure'' (dometoj) en vilaĝo Navala en Montetaro Nausori}}|maldekstra]] Pro tio, ke la Fiĝioj etendiĝas trans {{Nombro|1000}} kilometrojn ({{Nombro|620}} mejlojn) de oriento al okcidento, ĝi estis nacio de multaj lingvoj. La Fiĝioj longe havis konstantajn setlejojn, sed ĝiaj popoloj ankaŭ havas historion de translokiĝo. Dum la jarcentoj, unikaj fiĝiaj kulturaj praktikoj evoluis. Fiĝianoj konstruis grandajn, elegantajn marveturilojn, kun veloj nomataj ''drua,'' kaj eksportis iujn al Tongo. Fiĝianoj ankaŭ kreis apartan stilon de vilaĝa arkitekturo, inkluzive komunajn kaj individuajn domojn (''bure'' kaj ''valeta''), kaj altnivela sistemo de remparoj kaj ĉirkaŭfosaĵoj kiujn ili kutime konstruis ĉirkaŭ la pli gravaj setlejoj. Porkoj estis uzataj por manĝaĵo kaj variaj agrikulturaj plantejoj, kiel bananaj plantejoj, ekzistis de frua tempo. Vilaĝoj estis provizitaj de akvo alportita de konstruitaj lignaj akveduktoj. Fiĝianoj vivis en socioj gvidita de estroj, plejaĝuloj kaj rimarkindaj batalantoj. Spiritaj gvidantoj, ofte nomitaj ''bete'', estis ankaŭ gravaj kulturaj personoj, kaj la produktado kaj manĝado de [[Kavao|''yaqona'']] estis parto de iliaj ceremoniaj kaj komunumaj ritoj. Fiĝianoj kreis monsistemon, kiu uzis la poluritajn dentojn de [[kaĉaloto]]j, nomitajn ''tambua'', kiel valuton. Tipo de skribsistemo ekzistis, kiun oni povas vidi hodiaŭ en diversaj simboloj skribiaj sur rokoj en la insuloj.<ref>Gravelle, Kim (1983). ''Fiji's Times: A History of Fiji''. eldonita per la landa gazeto ''[[Fiji Times]]''.</ref> Fiĝianoj kreis industrion de rafinita teksaĵo ''masi'', kaj uzis ĝin por produkti velojn kaj vestaĵojn kiel la ''malo'' kaj la ''liku''. Kiel je la plejparto de aliaj antikvaj homaj civilizacioj, militfarado aŭ preparado por militfarado estis grava parto de ĉiutaga vivo en la antaŭkoloniaj Fiĝioj. La fiĝianoj estis famaj pri ilia aparta uzo de armiloj, precipe militaj bastonoj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Fijian weapons & warfare|familia nomo=Fergus.|persona nomo=Clunie|dato=2003|eldoninto=Fiji Museum|ISBN=978-9822080063|OCLC=55604396}}</ref><ref>{{cite book|last1=Brewster|first1=Adolph|title=The hill tribes of Fiji|date=1922|publisher=Seeley|location=Londono|url=https://archive.org/details/hilltribesoffiji00brew}}</ref> Fiĝianoj uzas multajn malsamajn tipojn de bastonoj, kiujn oni povas klasifiki en du larĝajn grupojn: dumanaj bastonoj kaj malgranda specialaj ĵetbastonoj nomitaj ''ula''.<ref>{{cite web|url=https://www.new-guinea-tribal-arts.com/fijian-war-clubs/|title=Fijian War clubs {{!}} Native weapons from Fiji {{!}} sell club {{!}} sell native weapon|date=19a de marto 2018|website=new guinea tribal arts|access-date=28-a de decembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115195040/https://www.new-guinea-tribal-arts.com/fijian-war-clubs/|archive-date=15-a de novembro 2018|url-status=live}}</ref> === Hommanĝado === [[Dosiero:Le Tour du monde-01-p200.jpg|maldekstra|eta|{{centre|Bure-kalou (spirita domo) kaj loko de hommanĝado}}]] Kun la alveno de eŭropanoj en la 1600aj jaroj, kaj eŭropa setlado je la fino de la 1800aj jaroj, multaj ecoj de fiĝia kulturo estis aŭ subpremitaj aŭ modifitaj por certigi eŭropan – specife, britan – direktadon. Estis tiel precipe pri tradiciaj fiĝiaj spiritaj kredoj. Unuaj koloniistoj kaj misiistoj indikis [[Kanibalismo|hommanĝadon]] en la Fiĝioj kiel moralan kialon pravigantan koloniismon.<ref>{{cite book|last1=Williams|first1=Thomas|title=The islands and their inhabitants.|date=1858|publisher=A. Heylin|page=[https://archive.org/details/fijiandfijians00calvgoog/page/n223 205]|url=https://archive.org/details/fijiandfijians00calvgoog}}</ref> Eŭropanoj taksis multajn indiĝenan fiĝiajn kutimojn primitivaj. Tial multaj koloniistoj taksis Fiĝion "paradizo malŝparita je sovaĝaj hommanĝuloj".<ref>{{cite journal|last1=Banivanua-Mar|first1=Tracey|title=Cannibalism and Colonialism: Charting colonies and frontiers in 19th century Fiji|journal=Comparative Studies in Society and History|date=2010|volume=52|issue=2|pages=255–281|jstor=40603087|doi=10.1017/S0010417510000046|s2cid=145307937 | issn=0010-4175 }}</ref> Oni rakontis pri hommanĝado dum la 1800aj jaroj, ekzemple unu rakonto pri Ratu Udre Udre, kiu onidire manĝis 872 homojn kaj faris staplon de ŝtonoj registri sian atingon.<ref>Sanday, Peggy Reeves (1986) ''[https://books.google.com/books?id=SYW6EzB9rYkC&pg=PA166 Divine hunger: cannibalism as a cultural system] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160101005134/https://books.google.com/books?id=SYW6EzB9rYkC&pg=PA166 |date=2016-01-01 }}'', Cambridge University Press, p. 166, IBNS 0521311144.</ref> Tiaj rakontoj faciligis, ke eŭropanoj havu malbonan ideon pri fiĝianoj kiel sovaĝuloj. Aŭtoroj kiel Deryck Scarr<ref name="Scarr2">Scarr, Deryck (1984). ''[https://books.google.com.hk/books?id=IkoxAQAAIAAJ&redir_esc=y Fiji: A short history]''. Institute for Polynesian Studies, Brigham Young University—Hawaii Campus. ISBN <bdi>978-0-939154-36-4</bdi>. OCLC 611678101. p. 3.</ref> konstantigis asertojn de la 1800aj jaroj pri "ĵus mortigitaj kadavroj amasigitaj por manĝado" kaj ceremonia amasa hommortigado je la konstruo de novaj domoj kaj boatoj.<ref>Scarr, Deryck (1984). ''[https://books.google.com.hk/books?id=IkoxAQAAIAAJ&redir_esc=y Fiji: A short history]''. Institute for Polynesian Studies, Brigham Young University—Hawaii Campus. ISBN <bdi>978-0-939154-36-4</bdi>. OCLC 611678101. p. 19.</ref> Fakte, dum koloniaj tempoj, oni konas la Fiĝiojn kiel la Hommanĝulaj Insuloj. Aliflanke, William MacGregor, la longatempa kuraca ĉefoficiro en la britaj koloniaj Fiĝioj, skribis, ke gusti de la karnon de malamiko estis farita nur je maloftaj okazoj, kaj nur por "indiki superan malamon kaj ne pro ĝuo de gustuma regalo".<ref>{{cite book|last1=Gordon|first1=A.H.|title=Letters and Notes written during the disturbances in the highlands of Viti Levu, Fiji, 1876. Vol. 2|date=1879|publisher=R&R Clark|location=Edinburgh|page=[https://archive.org/details/lettersandnotes00stangoog/page/n183 174]|url=https://archive.org/details/lettersandnotes00stangoog}}</ref> Modernaj arkeologiaj esploroj ĉe fiĝiaj lokoj estas montrintaj, ke fiĝianoj ja manĝis homojn. Esploroj de Degusta,<ref>{{Cite journal|last=Degusta|first=David|date=1999|title=Fijian Cannibalism: Osteological Evidence from Navatu|pmid=10502244|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=110|issue=2|pages=215–241|doi=10.1002/(SICI)1096-8644(199910)110:2<215::AID-AJPA7>3.0.CO;2-D}}</ref> Cochrane,<ref name=":03">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Culturally Modified Human Remains Recovered from an Earth-Oven Interment on Waya Island, Fiji|familia nomo=Cochrane|persona nomo=Ethan|dato=2004|gazeto=Archaeology in Oceania|volumo=39|COI=10.1002/j.1834-4453.2004.tb00559.x|paĝoj=54–59}}</ref> kaj Jones<ref name=":24">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Kana Tamata or Feasts of Men: An Interdisciplinary Approach for Identifying Cannibalism in Prehistoric Fiji|familia nomo=Jones|persona nomo=S|dato=2012|gazeto=Freshwater Biology|volumo=10|numero=2|COI=10.1002/oa.2269|paĝoj=127–145}}</ref> donas pruvaĵojn de bruligitajn aŭ tranĉitajn homajn ostarojn, indikante, ke hommanĝado okazis en la Fiĝioj. En studo en 2015 de Jones k.a., [[Izotopo|izotopa]] analizo de osta [[kolageno]] indikis, ke homa karno estis manĝita de fiĝianoj, tamen probable malgranda kaj ne necese regula parto de la dieto.<ref name=":24"/> Tamen, ĉi tiuj esploroj indikas, ke hommanĝado okazis probable malpli ofte ol eŭropanoj kredis. Ili ankaŭ indikis, ke manĝando de alitribanoj, kaj manĝado kiel perforto aŭ venĝo, estis pli malgranda parto de la kulturo ol eŭropanoj kredis. Ŝajnas, ke hommanĝado eble estis plej ofte senperforta kaj ceremonieca.<ref name=":03"/><ref name=":24"/> === Alveno de eŭropanoj === La nederlanda esploristo [[Abel Tasman]] estis la unua eŭropa vizitanto al la Fiĝioj, ekvidante la nordan insulon Vanua Levu kaj la insularon Norda Taveuni en 1643 dum serĉado de la Granda Suda Kontinento. [[James Cook]], la brita navigisto, vizitis unu el la sudaj insuloj Lau en 1774. Tamen oni ne mapis la insulojn ĝis 1789, kiam [[William Bligh]], la kapitano de la ŝipo ''HMS Bounty'', pasis [[Ovalau]] kaj velis inter la ĉefaj insuloj Viti Levu kaj Vanua Levu envoje al [[Ĝakarto|Batavia]], en nuna Indonezio. Bligh Water, la markolo inter la du ĉefaj insuloj, havas lian nomon kaj dum tempoperiodo, la insulara grupiĝo Fiĝioj estis konataj laŭ la nomo ''Insuloj Bligh''. [[Dosiero:FIJI CLUB DANCE.png|maldekstra|eta|{{centre|La unuaj eŭropanoj kiuj venis kaj loĝis inter la fiĝianoj estis maristoj kiuj travivis ŝipdetruon kiel Charles Savage}}]] La unuaj eŭropanoj daŭrigi kontakton kun la fiĝianoj estis komercistoj de [[santalo]], [[Balenkaptado|balenĉasistoj]], kaj negocistoj de [[markukumo]]j. La unua balenĉasa ŝipo, kiu vizitis, estis la ''Ann and Hope'' en 1799, kaj poste venis multaj aliaj en la 1800aj jaroj.<ref>Robert Langdon (ed.</ref> Ĉi tiuj ŝipoj venis por trinkakvo, manĝaĵo, brulligno kaj, poste, por viroj por labori sur la ŝipoj. Iuj eŭropanoj kiuj venis al la Fiĝioj en ĉi tiu periodo estis akceptitaj de la loka popolo kaj estis permesitaj resti kiel loĝantoj. Verŝajne la plej fama el ĉi tiuj estis svedo Kalle Svenson, pli bone konata kiel Charlie Savage. Al Savage oni permesis preni edzinojn kaj sinestabli en alta rango en la socio de Bau pro tio, ke li helpis venki lokajn malamikojn. En 1813, Savage estis mortigita dum fuŝita atako.<ref>Gravelle, Kim (1983). ''Fiji's Times: A History of Fiji''. eldonita per la landa gazeto ''[[Fiji Times]]'', paĝoj 29–42</ref> Je la 1820aj jaroj, [[Levuka]] estis establita kiel la unua eŭrop-stila urbo en la Fiĝioj, sur la insulo [[Ovalau]]. La merkato por [[markukumo]]j en [[Ĉinio]] estis profitdona kaj britaj kaj usonaj negocistoj starigis staciojn sur diversaj insuloj. Ili uzis lokajn fiĝianojn por kolekti, prepari, kaj paki la produkton kiu tiam estis sendota al Azio. Bona kargo rezultis je duonajara profito de proksimume US${{Nombro|25000}} por la negocisto.<ref>{{cite book|last1=Wilkes|first1=Charles|title=Narrative of the United States Exploring Expedition. Vol. 3|publisher=C. Sherman|date=1849|location=Philadelphia|page=[https://archive.org/details/narrativeunited08wilkgoog/page/n277 220]|url=https://archive.org/details/narrativeunited08wilkgoog}}</ref> La fiĝiaj laboristoj ofte ricevis pafilojn kaj municion kiel pagon por ilia laboro, kaj de la fino de la 1820aj jaroj, la plejparto da fiĝiaj estroj havis pafilojn kaj multaj lerte scipovis uzi ilin. Iuj fiĝiaj estroj uzis la novajn armilojn por perforte donigi pli fortajn armilojn de la eŭropanoj. En 1834, viroj de Viwa kaj Bau sukcesis forpreni la francan ŝipon ''L'amiable Josephine'' kaj uzi ĝian pafilegon kontraŭ siaj malamikoj en la rivero Rewa.<ref>Gravelle, Kim (1983). ''Fiji's Times: A History of Fiji''. eldonita per la landa gazeto ''[[Fiji Times]]'', paĝoj 47–50</ref> Kristanaj misiistoj kiel David Cargill ankaŭ alvenis en la 1830aj jaroj de antaŭnelonge kristanigitaj regionoj kiel Tongo kaj [[Tahitio]], kaj je 1840 la eŭropa setlejo ĉe Levuka kreskis al proksimume 40 domoj kun eminenta loĝanto eksa balenĉasisto David Whippey. La kristanigo de la fiĝianoj estis laŭpaŝa procezo, kiun observis Kapitano [[Charles Wilkes]] de la Usona Esploranta Ekspedicio. Wilkes skribis, ke "ĉiuj la estroj ŝajne konsideris kristanismon ŝanĝo, pri kiu ili povas perdi multon kaj akiri malmulton".<ref>{{cite book|last1=Wilkes|first1=Charles|title=Narrative of the United States Exploring Expedition Vol. 3|publisher=C. Sherman|date=1849|page=[https://archive.org/details/narrativeunited08wilkgoog/page/n206 155]|url=https://archive.org/details/narrativeunited08wilkgoog|access-date=16-a de aprilo 2018}}</ref> Kristanigitaj fiĝianoj, krom forlasi siajn spiritajn kredojn, estis kuraĝigitaj tranĉi siajn harojn mallongaj, uzi la formon ''sulu'' de vesto de Tongo, kaj fundamente ŝanĝi siajn geedziĝajn kaj enterigajn tradiciojn. Ĉi tiu procezo de devigita kultura ŝanĝo estis nomita ''lotu''.<ref>{{cite book|last1=Brewster|first1=Adolph|title=Hill Tribes of Fiji|date=1922|publisher=Seeley|location=Londono|page=[https://archive.org/details/hilltribesoffiji00brew/page/25 25]|url=https://archive.org/details/hilltribesoffiji00brew}}</ref> Intensiĝo de konflikto inter la kulturoj pliiĝis kaj Wilkes organizis grandan punan ekspedicion kontraŭ la popolo Malolo. Li ordonis atakon kun raketoj. La vilaĝo, kun la loĝantoj kaptitaj interne, rapide fariĝis fajrego, kaj Wilkes notis, ke la "kriegoj de viroj estis intermiksitaj kun la krioj kaj kriĉoj de la virinoj kaj infanoj" dum ili brulmortis. Proksimume 57 ĝis 87 Maloloanoj estis mortigitaj en ĉi tiu renkonto.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/narrativeunited08wilkgoog}}</ref> === Cakobau kaj la kontraŭkristananismaj militoj === [[Dosiero:Ratu Tanoa Visawaqa.jpg|eta|250px|{{centre|Ratu Tanoa Visawaqa}}]] La 1840-aj jaroj estis tempo de konflikto. Diversaj fiĝiaj klanoj penis aserti superregadon super la aliaj. Poste, militestro Seru Epenisa Cakobau de Insulo Bau sukcesis fariĝi potenca influo en la regiono. Lia patro estis Ratu Tanoa Visawaqa, la ''Vunivalu'' (estra titolo kiu signifas militestron, ofte tradukita ankaŭ kiel supera estro) kiu antaŭe subigis multan okcidentan Fiĝion. Cakobau, post sia patro, fariĝis tiom superrega, ke li povis elpeli la eŭropanojn de Levuka dum kvin jaroj pri disputo pri tio, ke ili donis armilojn al liaj lokaj malamikoj. En la komencaj 1850-aj jaroj, Cakobau deklaris militon kontraŭ ĉiuj kristanoj. Liaj planoj estis malhelpitaj kiam la misiistoj en la Fiĝioj ricevis subtenon de la jam kristaniĝintaj tonganoj kaj la ĉeesto de brita militŝipo. La tonga princo Enele Maʻafu, kristano, establis sin sur la insulo Lakeba en 1848, perforte kristanigante la lokan popolon al la [[Metodismo|metodista eklezio]]. Cakobau kaj aliaj estroj en la okcidento de la Fiĝioj taksis Maʻafu-n minaco al sia potenco kaj rezistis liajn klopodojn vastigi la superregon de Tongo. La influo de Cakobau, tamen, komencis malkreski, kaj lia devigo de grandaj impostoj al alia fiĝiaj estroj, kiuj taksis lin nur [[Primus inter pares|unua inter egaluloj]], kaŭzis ke ili ĉesis subteni lin.<ref>Gravelle, Kim (1983). ''Fiji's Times: A History of Fiji''. eldonita per la landa gazeto ''[[Fiji Times]]'', paĝoj 67–80</ref> [[Dosiero:Cakobau, died February 1883, photograph by Francis H. Dufty.jpg|maldekstra|eta|{{centre|Ratu Seru Epenisa Cakobau, mem-proklamita ''Tui Viti''}}]] Je ĉi tiu tempo Usono ankaŭ interesiĝis pri la regiono, kaj minacis intervenon post kelkaj okazaĵoj okupantaj sian konsulon ĉe la insuloj, John Brown Williams. En 1849, La komerca vendejo de Williams estis prirabita post hazarda fajro kaŭzita de vaga kanona pafo dum festo de usona sendependiĝo, kaj en 1853 la eŭropa kolonio Levuka estis bruligita entute. Williams kulpigis Cakobau-n pri ambaŭ ĉi tiuj okazaĵoj kaj la Usona reprezentanto deziris, ke oni responde detruu la ĉefurbon de Cakobau ĉe Bau. Anstataŭe, maramea blokado estis instalita ĉirkaŭ la insulo, kio metis premon sur Cakobau, ke li ĉesu militfaradon kontraŭ la fremduloj kaj iliaj kristanaj amikoj. Fine, je la 30-a de aprilo 1854, Cakobau ofertis sian ''soro'' (pardonpeton), faris la ''lotu'' kaj kristaniĝis. La tradiciaj fiĝiaj temploj en Bau estis detruitaj kaj la sanktaj arboj ''nokonoko'' estis tranĉitaj. Cakobau kaj liaj restantaj subtenantoj estis tiam devigitaj aliĝi kun la tonganoj, subtenitaj de la usonanoj kaj britoj, por subigi la restantajn estrojn en la regiono kiuj ankoraŭ rifuzis kristaniĝi. Ĉi tiuj estroj estis baldaŭ venkitaj, Qaraniqio de la Rewa estis venenita kaj Ratu Mara de Kaba estado pendumita en 1855. Post ĉi tiuj militoj, la plejparto de regionoj de Fiji, escepte la internaj altejoj, estis devigitaj forlasi multe de siaj tradiciaj sistemoj kaj estis nun vasaloj de okcidenta intereso. Cakobau estis retenita kiel plejparte simbola reprezentanto de kelkaj fiĝiaj popoloj kaj estis permesita preni la ironian kaj mem-proklamitan titolon "Tui Viti" ("Reĝo de Fiĝi"o), sed la supera direktado estis ĉe fremdaj potencoj.<ref>Gravelle, Kim (1983). ''Fiji's Times: A History of Fiji''. eldonita per la landa gazeto ''[[Fiji Times]]'', paĝoj 76–97</ref> === Konfederacio === [[Dosiero:Flag of the Confederacy of Independent Kingdoms of Fiji.svg|eta|{{centre|Flago de la Konfederacio de Sendependaj Reĝlandoj de la Fiĝioj, 1865–1867}}]] La leviĝanta prezo de kotono dum la [[Usona Enlanda Milito|usona enlanda milito]] (1861–1865) kaŭzis enfluon de centoj da setlantoj al la Fiĝioj en la 1860-aj jaroj de [[Aŭstralio]] kaj Usono por akiri teron kaj kreskigi kotonon. Sen funkcianta registaro en la Fiĝioj, ĉi tiuj farmistoj ofte kapablis akiri la teron perforte aŭ fraŭde, ekzemple interŝanĝante armilojn aŭ alkoholon kun fiĝianoj kiu eble ne estis la veraj posedantoj. Kvankam la malmultekosta terakirado, konkurencantaj asertoj inter la farmistoj fariĝis problemo. En 1865, la setlantoj proponis konfederacion de la sep ĉefaj indiĝenaj reĝlandoj en la Fiĝioj por establi ian registaron. Ili sukcesis, kaj Cakobau estis elektita kiel la unua prezidanto de la konfederacio.<ref>Gravelle, Kim (1983). ''Fiji's Times: A History of Fiji''. eldonita per la landa gazeto ''[[Fiji Times]]'', paĝo 102</ref> === Reĝlando de la Fiĝioj === [[Dosiero:Flag of the Kingdom of Fiji (1871-1874).svg|eta|{{centre|Flago de la Reĝlando de la Fiĝioj, 1871–1874}}]] Post la disfalo de la konfederacio, Enele Maʻafu establis stabilan administron en la Insuloj Lau kaj Tongo. Aliaj fremdaj potencoj kiel Usono konsideris la eblecon aneksi la Fiĝiojn. Ĉi tiu situacio ne plaĉis al multaj setlantoj, kiuj preskaŭ ĉiuj estis britoj de Aŭstralio. Britio, tamen, rifuzis aneksi la landon kaj kompromiso estis necesa.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article63106962|title=The Empire.|issue=5767|location=New South Wales, Australia|date=11-a de majo 1870|access-date=10-a de aprilo 2018|page=2|via=National Library of Australia}}</ref> En junio 1871, George Austin Woods, eksa leŭtenanto de la Reĝa Mararmeo, sukcesis influi Cakobau-n kaj organizi grupon de samideaj setlantoj kaj estroj, ke ili kreu regantan administron. Cakobau estis deklarita la monarĥon (''Tui Viti'') kaj la Reĝlando de la Fiĝioj estis establita. La plimulto da fiĝiaj estroj konsentis partopreni, kaj eĉ Ma'afu decidis agnoski Cakobau-n kaj partopreni en la [[Konstitucia monarkio|konstitucia monarĥio]]. Tamen, multaj el la setlantoj venis de [[Aŭstralio]], kie intertraktado kun la [[Indiĝenaj aŭstralianoj|indiĝenaj popoloj]] preskaŭ ĉiam inkluzivis perfortan devigon. Rezulte, kelkaj agresemaj, racismaj kontraŭstaraj grupoj, kiel la Brita Interprotekta Societo, aperis. Unu grupo nomis sin la [[Ku-Kluks-Klano]] omaĝe al la [[Blankula supereco|blankula supereca]] grupo en Usono.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article191569882|title=No title|work=The Ballarat Courier|issue=1538|location=Victoria, Australia|date=22-a de majo 1872|access-date=10-a de aprilo 2018|page=2|via=National Library of Australia}}</ref> === Koloniiĝo === Malgraŭ militaj venkoj kontraŭ la Kai Colo, la registaro de Cakobau havis problemojn de akcepteco kaj ekonomia daŭrigeblo. Indiĝenaj fiĝianoj kaj blankuloj rifuzis pagi impostojn kaj la prezo de kotono malaltiĝis. Pro ĉi tiuj gravaj aferoj, John Bates Thurston proponis al la brita registaro je la peto de Cakobau cedi la insulojn. La nove elektita konservativa brita registaro sub [[Benjamin Disraeli]] kuraĝigis pri vastigo de la imperio kaj tial multe pli ema al la ideo aneksi Fiĝion. La murdo de Episkopo John Patteson de la Melanezia Misio ĉe Nukapu en la Rifaj Insuloj provokis publikan koleregon, pliigitan kiam laborantoj sur la ŝipo ''Carl'' amasmurdis pli ol 150 surŝipaj fiĝianoj. Du britaj komisionestroj estis senditaj al la Fiĝioj prienketi la eblecon de anekso. Malfaciligis la aferon tio, ke Cakobau kaj ties delonga kontraŭanto, Ma'afu, ambaŭ klopodis akiri potencon al si mem. Je la 21-a de marto 1874, Cakobau faris finan proponon, kiun la britoj akceptis. Je la 23-a de septembro, Hercules Robinson, baldaŭ nomumota la brita guberniestro de la Fiĝioj, alvenis sur la ŝipo ''HMS'' ''Dido'' kaj ricevis Cakobau-n per reĝa 21-pafila saluto. Post iom da nedecidado, Cakobau konsentis rezigni sian titolon ''Tui Viti'', kaj reteni la titolon ''Vunivalu'' (Protektanto). La formala cedo okazis je la 10-a de oktobro 1874, kiam Cakobau, Ma'afu, kaj kelkaj altrangaj estroj de la Fiĝioj subskribis du ekzemplerojn de la Dokumento de Cedo. Tiel la Kolonio de la Fiĝioj fondiĝis; 96 jaroj da brita regado sekvis.<ref>Sarah Searight, "The British Acquisition of Fiji" ''History Today'' (Nov 1972), paĝoj 806-813, online</ref> === Sendependeco === Oni mallevis la britan flagon lastfoje je sunsubiro la 9-an de oktobro 1970. La fiĝia flago leviĝis post tagiĝo la matenon de la 10-a de oktobro 1970; la lando oficiale fariĝis sendependa je noktomezo, en la ĉefurbo Suvo, je la 10-a de oktobro. ==== Puĉoj de 1987 ==== Interrompis demokratan regadon du militistaj puĉoj en 1987<ref name="RSB2">{{cite book|last1=Blum|first1=William|title=Rogue State|date=2002|publisher=Common Courage Press|location=Monroe|isbn=184277221X|pages=153–154}}</ref> ekigita pro kreskanta sento, ke la registaro estis superregita de la baratfiĝia komunumo. La dua puĉo de 1987 anstataŭis kaj la fiĝian monarĥion kaj la Ĝeneralan Guberniestron per neadministra prezidanto, kaj la nomo de la lando ŝanĝiĝis de ''Dominion of Fiji'' (Regejo de la Fiĝioj) al ''Republic of Fiji'' (Respubliko la Fiĝioj) kaj poste en 1997 al ''Republic of the Fiji Islands'' (Respubliko Insuloj Fiĝioj). La du puĉoj kaj la rilata civila tumulto kontribuis al multa baratfiĝia elmigrado; la rezulta loĝantara malpliiĝo kaŭzis ekonomian malhelpon kaj certigis, ke melanezianoj fariĝis la plimulto.<ref>{{cite web|url=http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=110|title=Fiji Islands: From Immigration to Emigration|last=Lal|first=Brij V|date=Aprilo 2003|publisher=Migration Policy Institute|access-date=14-a de junio 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304101928/http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=110|archive-date=4a de marto 2010|url-status=live}}</ref> En 1990, la nova konstitucio instituciigis la superregadon de etnaj fiĝianoj en la politika sistemo. La Grupo Kontraŭ Rasa Diskriminacio formiĝis por kontraŭi la unupartie truditan konstitucion kaj restarigi la konstitucion de 1970. En 1992, Sitiveni Rabuka, la Leŭtenanta Kolonelo kiu faris la puĉon de 1987, fariĝis ĉefministro post balotado laŭ la nova konstitucio. Tri jarojn poste, Rabuka establis la Komisionon pri Konstitucia Revizio, kiu en 1997 kreis novan konstitucion, kiun subtenis la plejparto de gvidantoj de la indiĝena fiĝia kaj baratfiĝia komunumoj. La Fiĝioj re-aliĝis al la [[Komunumo de Nacioj]]. ==== Puĉo de 2000 ==== En 2000, instigis puĉon George Speight, kiu efike faligis la registaron de Mahendra Chaudhry, kiu en 1997 fariĝis la unua baratfiĝia ĉefministro de la lando post la akcepto de la nova konstitucio. Komodoro Frank Bainimarama fariĝis la plenuma povo post la eksiĝo, eble devigita, de Prezidanto Ratu Sir Kamisese Mara. Poste en 2000, la Fiĝioj estis skuita de du soldataj ribeloj ĉe Kazerno Reĝino Elizabeto en Suvo. La Alta Kortumo ordonis la restarigon de la konstitucio, kaj en septembro 2001, por restarigi demokration, ĝenerala balotado okazis, kiun gajnis la partio Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua de provizora ĉefministro Lasisenia Qarase.<ref>{{Cite journal|last=Lal|first=Brij V.|date=2002|title=In George Speight's Shadow: Fiji General Elections of 2001|journal=The Journal of Pacific History|volume=37|issue=1|pages=87–101|jstor=25169576|doi=10.1080/00223340220139298|s2cid=162166648}}</ref> En 2005, la registaro de Qarase dum multa polemiko proponis Komisionon de Repacigo kaj Unueco kun povo rekomendi kompenson por viktimoj de la puĉo de 2000 kaj amnestion por ĝiaj partoprenantoj. Tamen, la militistaro, precipe la plej altranga militista komandanto, Frank Bainimarama, forte kontraŭis ĉi tiun leĝproponon. Bainimarama konsentis kun kritikantoj, kiuj diris, ke doni amnestion al subtenantoj de la nuna registaro kiuj ludis rolon en la perforta puĉo estis fuŝaĵo. Lia atako kontraŭ la leĝpropono, kiu daŭris senĉese dum majo kaj en junio kaj julio, streĉis plu lia jam malbona interrilato kun la registaro. ==== Puĉo de 2006 ==== En novembro kaj frua decembro 2006, Bainimarama ludis gravan rolon en la puĉo de 2006. Bainimarama donis liston de postuloj al Qarase post kiam oni proponis leĝon en la parlamento, parto de kiu pardonus al partoprenantoj en la malsukcesa puĉo de 2000. Li donis al Qarase daton la 4-an de decembro antaŭ kiam li devas konsenti aŭ eksiĝi de sia posteno. Qarase rifuzis aŭ cedi aŭ eksiĝi kaj je la 5-a de decembro Prezidanto Ratu Josefa Iloilo subskribis leĝan ordon kiu nuligis la parlamenton post renkontiĝo kun Bainimarama. Citante korupton en la registaro, Komodoro Bainimarama, Komandanto de la Militistaj Fortoj de la Respubliko Fiĝioj, okazigis militistan akiron je la 5-a de decembro 2006 kontraŭ la ĉefministro kiun li enpostenigis post la puĉo de 2000. Bainimarama nuligis la parlamenton, deklaris sin prezidanto, kaj nomumis Jona Senilagakali-n provizora ĉefministro.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.nzherald.co.nz/section/story.cfm?c_id=2&ObjectID=10414033|titolo=Fiji – alone under the gun|alirdato=30-a de septembro 2007|aŭtoro=Phil Taylor|dato=6-a de decembro 2006|verkaĵo=The New Zealand Herald}}</ref> Je la 4-a de januaro 2007, la militistaro anoncis, ke ĝi redonos plenuman povon al prezidanto Iloilo,<ref>{{cite news|url=http://www.fijivillage.com/artman/publish/article_34881.shtml|title=Commander hands back executive authority to Ratu Iloilo|publisher=FijiVillage.com|date=4a de januaro 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070107051230/http://www.fijivillage.com/artman/publish/article_34881.shtml|archive-date=7a de januaro 2007|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070107051230/http://www.fijivillage.com/artman/publish/article_34881.shtml|arkivdato=2007-01-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070107051230/http://www.fijivillage.com/artman/publish/article_34881.shtml |date=2007-01-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fijivillage.com/artman/publish/article_34881.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070107051230/http://www.fijivillage.com/artman/publish/article_34881.shtml |arkivdato=2007-01-07 }}</ref> kiu faris elsendon aprobante la agojn de la militistaro.<ref>{{cite news|url=http://www.fijilive.com/news/show/news/2007/01/04/04fijilive09.html|title=I support army takeover: Iloilo|publisher=Fijilive|date=4a de januaro 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125100134/http://www.fijilive.com/news/show/news/2007/01/04/04fijilive09.html|archive-date=25-a de januaro 2007}}</ref> La sekvan tagon, Iloilo nomumis Bainimarama-n la provizora ĉefministro,<ref>{{cite news|url=http://www.fijilive.com/news/show/news/2007/01/05/05fijilive08.html|title=President swears in interim PM|publisher=Fijilive|date=5-a de januaro 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125100307/http://www.fijilive.com/news/show/news/2007/01/05/05fijilive08.html|archive-date=25-a de januaro 2007}}</ref> indikante, ke la militistaro ankoraŭ direktas aferojn. En aprilo 2009, la Kortumo de Pledo de la Fiĝioj renversis la decidon de la Alta Kortumo, ke la puĉo de Komandanto Bainimarama estis laŭleĝa, kaj deklaris, ke la provizora registaro estis kontraŭleĝa. Bainimarama konsentis eksiĝi de la posteno de provizora ĉefministro tuj, kune kun sia registaro, kaj prezidanto Iloilo estus nomumonta novan ĉefministron. Prezidanto Iloilo nuligis la konstitucion, forigis ĉiujn postenojn sub la konstitucio inkluzive ĉiujn juĝistojn kaj la guberniestron de la Centra Banko. Laŭ siaj propraj vortoj, li "nomumas [sin] mem kiel Ŝtatestro de la Fiĝioj laŭ nova leĝa ordo".<ref>{{cite web|url=http://www.fiji.gov.fj/publish/page_14712.shtml|title=President's Address to the Nation|access-date=22a de aprilo 2009|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20090818171844/http://www.fiji.gov.fj/publish/page_14712.shtml|archive-date=18-a de aŭgusto 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090818171844/http://www.fiji.gov.fj/publish/page_14712.shtml|arkivdato=2009-08-18}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fiji.gov.fj/publish/page_14712.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090818171844/http://www.fiji.gov.fj/publish/page_14712.shtml |arkivdato=2009-08-18 }}</ref> Li tiam renomumis Bainimarama-n provizora ĉefministro kaj efektivigis "Publikkrizan Regulon" kiu limigis internan vojaĝadon kaj permesis gazetaran cenzuron. Je la 2-a de majo 2009, la Fiĝioj fariĝis la unua nacio iam ajn suspendiĝi de partopreno en la [[Pacifikinsula Forumo|Pacifika Insula Forumo]], pro tio, ke ĝi ne okazigis demokratajn balotadojn je la promesita dato.<ref>[http://www.forumsec.org/pages.cfm/newsroom/press-statements/2009/forum-chair-on-suspension-of-fiji-military-regime-from-pif.html Statement by Forum Chair on suspension of the Fiji military regime from the Pacific Islands Forum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180323213617/http://www.forumsec.org/pages.cfm/newsroom/press-statements/2009/forum-chair-on-suspension-of-fiji-military-regime-from-pif.html |date=2018-03-23 }}; PIFS Press Statement (21/09), 2-a de majo 2009</ref><ref name="RNZI_463202">{{cite web|url=http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=46320|title=Chair of Pacific Islands Forum says Fiji has been suspended|date=2-a de majo 2009|website=[[Radio New Zealand International]]|access-date=30-a de septembro 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303132142/http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=46320|archive-date=3a de marto 2012|url-status=live}}</ref> Tamen, ĝi restas membro de la Forumo. Je la 1-a de septembro 2009, la Fiĝioj estis suspendita de la [[Komunumo de Nacioj]]. Oni faris tion ĉar Bainimarama ne okazigis balotadojn antaŭ 2010 kion la Komunumo de Nacioj postulis post la puĉo en 2006. Bainimarama deklaris bezonon de pli da tempo por nuligi balotan sistemon kiu multe helpas etnajn fiĝianojn kaj malhelpas la multietnajn malplimultojn. Kritikantoj asertis, ke li suspendis la konstitucion kaj prirespondis malrespekton de [[homaj rajtoj]] pro tio, ke li arestis kaj detenis oponantojn.<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/213088/010909fijisuspended.htm|title=Fiji suspended from the Commonwealth|date=1-a de septembro 2009|publisher=Commonwealth.org|access-date=2-a de majo 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090904153829/http://www.thecommonwealth.org/news/34580/213088/010909fijisuspended.htm|archive-date=4-a de septembro 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8231717.stm|title=Fiji suspended from Commonwealth|work=BBC News|date=1-a de septembro 2009|access-date=2-a de majo 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610103352/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8231717.stm|archive-date=10-a de junio 2010|url-status=live}}</ref> En sia Novjara prelego en 2010, Bainimarama anoncis la levon de la Publikkrizaj Reguloj. Tamen, la reguloj ne estis revokitaj ĝis januaro 2012 kaj la Suvo Filozofia Klubo estis la unua organizaĵo kiu reorganiziĝis kaj kunvenigis publikajn kenvenojn.<ref>Fiji Times, 'PER Lifted' (12a de januaro 2012)</ref> La reguloj estis starigitaj en aprilo 2009 kiam la eksa konstitucio estis nuligita. La reguloj permesis restriktojn de parolado, publikaj kunvenoj, kaj cenzuro de la amaskomunikilaro, kaj donis al sekurigaj fortoj aldonajn povojn. Li ankaŭ anoncis tutlandan konsultan procezon gvidantan al nova konstitucio sub kiu la balotado de 2014 okazos. Je la 14-a de marto 2014, la Komunuma Ministra Aggrupo voĉdonis por ŝanĝi la plenan suspendon de la Fiĝioj de la [[Komunumo de Nacioj]] al suspendo de la konsilioj de la Komunumo, permesante al ili partopreni en kelkaj Komunumaj aagadoj, inkluzive la Komunumaj Ludoj de 2014.<ref>[http://thecommonwealth.org/media/news/fiji-flag-flies-again-following-commonwealth-ministerial-action-group-decision Fiji flag flies again following Commonwealth Ministerial Action Group decision] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211124043941/https://thecommonwealth.org/media/news/fiji-flag-flies-again-following-commonwealth-ministerial-action-group-decision |date=2021-11-24 }}. thecommonwealth.org. 17a de marto 2014</ref> La suspendo finiĝis en septembro 2014.<ref>{{cite web|url=http://thecommonwealth.org/media/press-release/fiji-rejoins-commonwealth-full-member|title=Fiji rejoins Commonwealth as a full member|publisher=The Commonwealth|date=26-a de septembro 2014|access-date=28-a de septembro 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140927121336/http://thecommonwealth.org/media/press-release/fiji-rejoins-commonwealth-full-member|archive-date=27-a de septembro 2014|url-status=live|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190901024106/http://thecommonwealth.org/media/press-release/fiji-rejoins-commonwealth-full-member|arkivdato=2019-09-01}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190901024106/http://thecommonwealth.org/media/press-release/fiji-rejoins-commonwealth-full-member |date=2019-09-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://thecommonwealth.org/media/press-release/fiji-rejoins-commonwealth-full-member |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190901024106/http://thecommonwealth.org/media/press-release/fiji-rejoins-commonwealth-full-member |arkivdato=2019-09-01 }}</ref> == Geografio == La Fiĝioj situas proksimume {{Nombro|5100}} kilometrojn sudokcidente de Havajo kaj proksimume {{Nombro|3150}} kilometrojn de [[Sidnejo]], Aŭstralio.<ref>{{Cite web|url=http://distancebetween.info/fiji/hawaii|title=Distance between Fiji and Hawaii|website=distancebetween.info|access-date=13a de februaro 2020|archive-date=13a de februaro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213201827/http://distancebetween.info/fiji/hawaii|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://distancebetween.info/fiji/australia|title=Distance between Fiji and Australia|website=distancebetween.info|access-date=13a de februaro 2020|archive-date=13a de februaro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213201825/http://distancebetween.info/fiji/australia|url-status=dead}}</ref> La Fiĝioj estas centro de la Sudokcidenta Pacifiko, mezvoje inter [[Vanuatuo]] kaj [[Tongo]]. La insularo troviĝas inter 176° 53′ oriente kaj 178° 12′ okcidente. La insularo estas proksimume 1,3 kvadrataj kilometroj ({{Nombro|498000}} kvadrataj mejloj) kaj malpli ol 2% estas seka tero.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.go-fiji.com/geography.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211123113917/https://www.go-fiji.com/geography.html |arkivdato=2021-11-23 }}</ref>. La meridiano 180° pasas tra [[Taveuni]], sed la [[internacia datlinio]] fleksiĝas por doni saman tempzonon (UTC+12) al la tuta insulgrupo. Escepte de [[Rotuma]], la grupo Fiĝioj troviĝas inter 15° 42′ kaj 20° 02′ sude. Rotuma situas {{Nombro|410}} kilometrojn (250 mejlojn) norde de la grupo, {{Nombro|670}} kilometrojn (410 mejlojn) disde [[Suvo]], 12° 30′ sude de la ekvatoro. La Fiĝioj kovras entutan areon de {{Nombro|194000}} kvadrataj kilometroj ({{Nombro|75000}} kvadrataj mejloj) el kiom proksimume 10% estas tero. La Fiĝioj konsistas el {{Nombro|332}}<ref name="Factbook-Fiji3"/> insuloj (de kiuj 106 estas loĝataj) kaj 522 pli malgrandaj insuletoj. La du plej gravaj insuloj estas [[Viti Levu]] kaj [[Vanua Levu]], kiu estas tri kvaronoj de la entuta tera areo de la lando. La insuloj estas montaj, kun pintoj ĝis {{Nombro|1324}} metroj ({{Nombro|4341}} futoj) kaj kovrita kun dikaj tropikaj arbaroj. La plej alta loko estas [[Tomanivi|Monto Tomanivi]] sur Viti Levu. Viti Levu gastigas la ĉefurbon [[Suvo]] kaj loĝigas preskaŭ tri kvaronojn de la loĝantaro. Aliaj gravaj urboj inkluzivas Nadi-n (la loko de la internacia flughaveno),<ref name="cruise-rep2">[https://www.cruisesalefinder.com.au/blog/ports/fiji-cruises Fiji Cruises Destination Topics] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191107153700/https://www.cruisesalefinder.com.au/blog/ports/fiji-cruises |date=2019-11-07 }}.</ref> kaj Lautoka, la dua plej granda urbo de la Fiĝioj kun grandaj sukerkanaj muelejoj kaj haveno. La ĉefaj urboj sur Vanua Levu estas Labasa kaj Savusavu. Aliaj insuloj kaj insularoj estas [[Taveuni]] kaj [[Kadavu]] (la tria kaj kvara plej grandaj insuloj, respektive), la Insularo Mamanuca (apud Nadi), kaj Insularo Yasawa, kiuj estas popularaj turismaj cellokoj, la Insularo Lomaiviti, apud Suvo, kaj la izolita [[insularo Lau]]. Rotuma havas [[Administraj unuoj de la Fiĝioj|specialan administracian statuson]] en la Fiĝioj. Ceva-i-Ra, neloĝata rifo, troviĝas proksimume {{Nombro|460}} kilometrojn ({{Nombro|290}} mejlojn) sudokcidente de la ĉefa insularo. [[Dosiero:Fiji topo.png|eta|{{centre|Topografio de la Fiĝioj}}]] La Fiĝioj enhavas du ekologiajn regionojn: fiĝiaj tropikaj malsekaj arbaroj kaj [[fiĝiaj tropikaj sekaj arbaroj]].<ref name="DinersteinOlson20172">{{cite journal|last1=Dinerstein|first35=José C.|first40=Jonathan|last40=Timberlake|first39=Shahina A.|last39=Ghazanfar|first38=Annette|last38=Patzelt|first37=Anthony G.|last37=Miller|first36=Othman A.|last36=Llewellyn|last35=Brito|first41=Heinz|first34=Lilian|last34=Pintea|first33=Nadia|last33=de Souza|first32=Alexandra|last32=Tyukavina|first31=Svetlana|last31=Turubanova|first30=Peter|last30=Potapov|first29=Tanya|last41=Klöser|last42=Shennan-Farpón|first28=David|last49=Saleem|pmc=5451287|pmid=28608869|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pages=534–545|year=2017|issue=6|volume=67|journal=BioScience|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|first49=Muhammad|first48=Khalaf F.|first42=Yara|last48=Al-Shammari|first47=Maianna|last47=Voge|first46=Lars|last46=Graudal|first45=Paulo|last45=van Breugel|first44=Jens-Peter Barnekow|last44=Lillesø|first43=Roeland|last43=Kindt|last29=Birch|last28=Thau|first1=Eric|last8=Palminteri|last13=Ellis|first12=Harvey|last12=Locke|first11=Matt|last11=Hansen|first10=Reed|last10=Noss|first9=Prashant|last9=Hedao|first8=Suzanne|first7=Nathan|last14=Jones|last7=Hahn|first6=Eric|last6=Wikramanayake|first5=Neil D.|last5=Burgess|first4=Carly|last4=Vynne|first3=Anup|last3=Joshi|first2=David|last2=Olson|first13=Erle C|first14=Benjamin|first27=Rebecca|first21=Lori|last27=Moore|first26=Nigel|last26=Sizer|first25=Crystal|last25=Davis|first24=Kierán|last24=Suckling|first23=Don|last23=Weeden|first22=Jonathan E. M.|last22=Baillie|last21=Price|last15=Barber|first20=Wes|last20=Sechrest|first19=Eileen|last19=Crist|first18=Vance|last18=Martin|first17=Cyril|last17=Kormos|first16=Randy|last16=Hayes|first15=Charles Victor|doi-access=free}}</ref> Ĝi havis en 2018 meznombran indicon de arbara pejzaĝon integreco de 8,35/10, rango 24a tutmonde el 172 landoj.<ref name="FLII-Supplementary2">{{cite journal|last1=Grantham|last35=Saatchi|last40=Stevens|first39=B.|last39=Strassburg|first38=A.|last38=Shapiro|first37=J.|last37=Silverman|first36=C.|last36=Samper|first35=S.|first34=J.|last41=Stokes|last34=Radachowsky|first33=H.|last33=Possingham|first32=N. J.|last32=Murray|first31=R.|last31=Mittermeier|first30=M.|last30=Mendez|first29=S.|last29=Maxwell|first40=T.|first41=E.|last28=Malhi|first48=J. E. M.|pmc=7723057|pmid=33293507|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|page=5978|year=2020|issue=1|volume=11|journal=Nature Communications|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material|last48=Watson|last42=Taylor|first47=S.|last47=Wang|first46=P.|last46=Visconti|first45=O.|last45=Venter|first44=R.|last44=Tizard|first43=T.|last43=Tear|first42=R.|first28=Y.|first27=M.|first1=H. S.|last8=Ray|last13=DeGemmis|first12=H. M.|last12=Costa|first11=T.|last11=Clements|first10=M.|last10=Callow|first9=J. G.|last9=Robinson|first8=J. C.|first7=J.|last14=Elsen|last7=Walston|first6=R.|last6=Schuster|first5=H. L.|last5=Beyer|first4=K. R.|last4=Jones|first3=T. D.|last3=Evans|first2=A.|last2=Duncan|first13=A.|first14=P. R.|last27=Linkie|first21=P.|first26=S.|last26=Lieberman|first25=W. F.|last25=Laurance|first24=P.|last24=Langhammer|first23=A.|last23=Kang|first22=S.|last22=Jupiter|last21=Jantz|last15=Ervin|first20=E.|last20=Hofsvang|first19=A.|last19=Hansen|first18=S.|last18=Goetz|first17=E.|last17=Goldman|first16=P.|last16=Franco|first15=J.|doi-access=free}}</ref> [[Nausori]] estas la kvara plej loĝata municipo en la lando. La [[Koroa maro]] estas maro inter la insulo Viti Levu okcidente kaj la Lau Insularo oriente, ĉirkaŭita de la insuloj de la Fiĝia arkipelago. === Klimato === La klimato de la Fiĝioj estas tropikmara kaj varma dum la tuta jaro. La varma sezono estas de novembro ĝis aprilo kaj la pli malvarma sezono daŭras de majo ĝis oktobro. Temperaturoj en la malvarma sezono estas meznombre {{GdC|22}} ({{GdF|72}}). Pluvokvanto varias, la varma sezono spertas pli pezan pluvokvanton, precipe enlande. Por la pli grandaj insuloj, pluvokvanto estas pli peza je la sudorientaj partoj de la insuloj ol sur la nordokcidentaj partoj, kio efikas agrikulturon en tiuj areoj. Vento estas modera, kvankam ciklonoj okazas proksimume unufoje ĉiujare (10–12 fojoj ĉiujardeke).<ref>{{cite web|title=Our Country|url=http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=645&Itemid=196|website=fiji.gov|publisher=Government of the Republic of the Fiji Islands|date=novembro 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323104147/http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=645&Itemid=196|archive-date=23a de marto 2010|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100323104147/http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=645&Itemid=196|arkivdato=2010-03-23}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=645&Itemid=196 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100323104147/http://www.fiji.gov.fj/index.php?option=com_content&view=article&id=645&Itemid=196 |arkivdato=2010-03-23 }}</ref><ref>{{cite web|title=Fiji: Land|url=https://www.britannica.com/place/Fiji-republic-Pacific-Ocean/Land#ref1003314|website=britannica.com|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=6-a de aŭgusto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806224731/https://www.britannica.com/place/Fiji-republic-Pacific-Ocean/Land#ref1003314|archive-date=6-a de aŭgusto 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Suva, Fiji Monthly Weather|url=https://weather.com/weather/monthly/l/Suva+Fiji+FJXX0009:1:FJ|website=weather.com|publisher=The Weather Company|access-date=6-a de aŭgusto 2017}}</ref> == Registaro == La Fiĝioj havas kadron de [[Multpartia sistemo|multpartia]] [[Parlamenta demokratio|parlamenta]] [[Reprezenta demokratio|reprezenta demokrata]] respubliko, en kiu la ĉefministro estas la [[registarestro]] kaj la prezidanto la ŝtatestro. La registaro havas [[Plenuma povo|plenuman potencon]], kaj la registaro kaj la parlamento havas [[Leĝdona povo|leĝdonan potencon]], kaj la [[Justica povo|juĝistaro]] estas sendependa de la registaro kaj de la parlamento. Ĝenerala balotado okazis je la 17-a de septembro 2014. La partio FijiFirst de Bainimarama gajnis kun 59,2% de la voĉdonoj, kaj grupo de internaciaj observantoj el Aŭstralio, Barato, kaj Indonezio taksis ĝin kredinda.<ref name="bigstory.ap.org3"/> === Dividaĵoj === {{Ĉefartikolo|Administraj unuoj de la Fiĝioj}} [[Dosiero:Dividaĵoj de la Fiĝioj.png|eta|{{centre|Mapo de administraj dividoj de la Fiĝioj}}]] La Fiĝioj havas kvar gravajn dividaĵojn, kiuj plu dividiĝas en 14 provincojn. Ili estas: * La Centra aŭ [[Suvo|Suva]] Dividaĵo ({{lang-en|Central Division}}) havas 5 provincojn: Naitasiri, Namosi, Rewa, Serua kaj Tailevu, * la Orienta aŭ Levuka Dividaĵo ({{lang-en|Eastern Division}}) havas 3 provincojn: Kadavu, [[insularo Lau]] kaj Lomaiviti, * la Norda aŭ Labasa Dividaĵo ({{lang-en|Northern Division}}) havas 3 provincojn: Bua, Cakaudrove kaj Macuata kaj * la Okcidenta aŭ Lautoka Dividaĵo ({{lang-en|Western Division}}) havas 3 provincojn: Ba, Nadroga-Navosa kaj Ra. La Fiĝioj havis tri konfederaciojn aŭ registarojn dum la reĝado de Seru Epenisa Cakobau. Kvankam oni ne konsideras ĉi tiujn politikaj dividoj, oni ankoraŭ konsideras ilin gravaj en la sociaj dividoj de la indiĝena fiĝianoj: {| class="wikitable" !Konfederacio !Estro |- |Kubuna |Neniu |- |Burebasaga |Ro Teimumu Vuikaba Kepa |- |Tovata |Ratu Naiqama Tawake Lalabalavu |} === Militistaro === La militistaro konsistas el la Militistaj Fortoj de la Respubliko de la Fiĝioj kun entute {{Nombro|3500}} aktivajn soldatojn kaj {{Nombro|6000}} rezervistojn, kaj inkluzivas mararmean unuon de {{Nombro|300}} homoj. La landa forto konsistas el la Fiĝia Infanteria Regimento (regula kaj teritoria forto organizita je ses malpezaj infanteriaj batalionoj), Fiĝia Inĝeniera Regimento, Loĝistika Subtena Unuo, kaj Forttrejna Grupo. Kompare kun ĝia grandeco, la Fiĝioj havas grandan armeon kaj estis grava kontribuanto al [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj|pactrupoj de misioj de la Unuiĝintaj Nacioj]] en diversaj partoj de la mondo. Krome, granda nombro de eksaj militistoj laboris en la profitema sekureca sektoro en Irako post la Usono-gvidita invado de 2003.<ref>{{cite web|author1=Hermione Gee|title=Fijian peacekeepers in Iraq aren't just a battalion — they're a choir|url=https://www.pri.org/stories/2014-09-05/fijian-peacekeepers-iraq-arent-just-battalion-theyre-choir|website=Public Radio International|access-date=8a de februaro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208124532/https://www.pri.org/stories/2014-09-05/fijian-peacekeepers-iraq-arent-just-battalion-theyre-choir|archive-date=8a de februaro 2018|url-status=live}}</ref> == Ekonomio == [[Dosiero:Suva, Fiji 84.jpg|eta|{{centre|[[Suvo]], ĉefurbo kaj komerca centro de la Fiĝioj}}]] Kun arbaroj, mineraloj, kaj fiŝoj, la Fiĝioj estas unu el la plej disvolviĝintaj landoj de Pacifiko, kvankam ankoraŭ kun granda [[Vivtena ekonomio|vivtena sektoro]]. Iom da progreso okazis kiam Marion M. Ganey venigis [[Kredita Unio|kreditajn uniojn]] al la insuloj en la 1950aj jaroj. Naturaj rimedoj inkluzivas lignon, fiŝojn, oron, kupron, maran petrolon, kaj [[Hidroelektra centralo|akvocentralo]]. La Fiĝioj spertis periodon de rapida kresko en la 1960aj kaj 1970aj jaroj sed ĉesis kreski en la 1980aj jaroj. La puĉoj de 1987 kaŭzis plian malkreskon.<ref>{{cite journal|last1=Narayan|first1=Paresh|last2=Prasad|first2=Biman|title=The long‐run impact of coups on Fiji's economy: evidence from a computable general equilibrium model|date=30-a de majo 2006|journal=Journal of International Development|volume=19|issue=2|pages=149–160|doi=10.1002/jid.1296}}</ref> Ekonomia liberaligo en la jaroj post la puĉoj kreis prosperiĝon en la vestaĵindustrio kaj konstanta kreskindico malgraŭ pliiĝanta necerteco pri la sukera industrio. La eksvalidiĝo de luadoj por kultivistoj de sukerkano (kune kun malpliiĝinta efikeco de bienoj kaj fabrikejoj) rezultis je malpliiĝo en produktado de sukero malgraŭ subvencioj por sukero provizitaj de la [[EU]]. La ormina industrio estas en Vatukoula. Urbiĝado kaj vastiĝado en la serva sektoro kontribuis al lastatempa kresko de [[Malneta Nacia Produkto|MNP]]. Eksportado de sukero kaj rapide kreskanta turisma industrio – kun turistoj je {{Nombro|430800}} en 2003<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726122800/http://www.asiarooms.com/travel-guide/fiji/fiji-overview/fiji-economy-and-politics.html|url=http://www.asiarooms.com/travel-guide/fiji/fiji-overview/fiji-economy-and-politics.html|title=Fiji Economy and Politics|url-status=usurped|archive-date=26-a de julio 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080726122800/http://www.asiarooms.com/travel-guide/fiji/fiji-overview/fiji-economy-and-politics.html|arkivdato=2008-07-26}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080726122800/http://www.asiarooms.com/travel-guide/fiji/fiji-overview/fiji-economy-and-politics.html |date=2008-07-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.asiarooms.com/travel-guide/fiji/fiji-overview/fiji-economy-and-politics.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080726122800/http://www.asiarooms.com/travel-guide/fiji/fiji-overview/fiji-economy-and-politics.html |arkivdato=2008-07-26 }}</ref> kaj pliiĝantaj en la postaj jaroj – estas la gravaj fontoj de eksterlanda valuto. La Fiĝioj tre dependas je turismo por enspezo. [[Sukero]] estas triono de la industria agado. Longatempaj problemoj inkluzivas malaltan investadon kaj necertajn rajtojn pri tereno. Gvida gazeto en la lando estas la ĉiutaga aperanta ''[[Fiji Times]]''. La Sudpacifika Borso estas la sola licenchava borso en la Fiĝioj kaj situas en Suvo. Ĝi intencas fariĝi regiona borso.<ref>{{cite web|url=http://www.spse.com.fj/About-SPSE/Mission-Vison-Values.aspx|title=South Pacific Stock Exchange|website=South Pacific Stock Exchange|access-date=5-a de junio 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180531202617/http://www.spse.com.fj/About-SPSE/Mission-Vison-Values.aspx|archive-date=31-a de majo 2018|url-status=live}}</ref> [[Dosiero:Shangri-La Fijian Resort 15.jpg|maldekstra|eta|{{centre|Fiĝia luksa feriejo}}]] === Turismo === Laŭ la Fiĝia Buroo de Statistiko, la plejparto da vizitantoj kiuj alvenas al la Fiĝioj mallongtempe venas de la jenaj landoj aŭ loĝregionoj:<ref>{{Cite web|title=PROVISIONAL VISITOR ARRIVALS - June 2020 - Fiji Bureau of Statistics|url=https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/latest-releases/tourism-and-migration/visitor-arrivals/1081-provisional-visitor-arrivals-june-2020|access-date=2020-08-21|website=www.statsfiji.gov.fj|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929170120/https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/latest-releases/tourism-and-migration/visitor-arrivals/1081-provisional-visitor-arrivals-june-2020|archivedate=2020-09-29}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! style="background:#0072C6" |Lando ! style="background:#0072C6" |2019 ! style="background:#0072C6" |2018 ! style="background:#0072C6" |2017 ! style="background:#0072C6" |2016 ! style="background:#0072C6" |2015 |- |[[Aŭstralio]] |{{nombro|367020}} |{{nombro|365660}} |{{nombro|365689}} |{{nombro|360370}} |{{nombro|367273}} |- |[[Nov-Zelando]] |{{nombro|205998}} |{{nombro|198718}} |{{nombro|184595}} |{{nombro|163836}} |{{nombro|138537}} |- |[[Usono]] |{{nombro|96968}} |{{nombro|86075}} |{{nombro|81198}} |{{nombro|69628}} |{{nombro|67831}} |- |[[Ĉinio]] |{{nombro|47027}} |{{nombro|49271}} |{{nombro|48796}} |{{nombro|49083}} |{{nombro|40174}} |- |[[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] |{{nombro|16856}} |{{nombro|16297}} |{{nombro|16925}} |{{nombro|16712}} |{{nombro|16716}} |- |[[Kanado]] |{{nombro|13269}} |{{nombro|13220}} |{{nombro|12421}} |{{nombro|11780}} |{{nombro|11709}} |- |[[Japanio]] |{{nombro|14868}} |{{nombro|11903}} |{{nombro|6350}} |{{nombro|6274}} |{{nombro|6092}} |- |[[Sud-Koreio]] |{{nombro|6806}} |{{nombro|8176}} |{{nombro|8871}} |{{nombro|8071}} |{{nombro|6700}} |- |Entute |{{nombro|894389}} |{{nombro|870309}} |{{nombro|842884}} |{{nombro|792320}} |{{nombro|754835}} |} La Fiĝioj ankaŭ estis loko por diversaj filmoj de Hollywood komence je ''[[:en:Mr. Robinson Crusoe|Mr Robinson Crusoe]]'' en 1932 al ''The Blue Lagoon'' (La Blua Laguno) (1980) kun [[Brooke Shields]] kaj [[Christopher Atkins]], kaj ''Return to the Blue Lagoon'' (Reveno al la Blua Laguno) (1991) kun [[Milla Jovovich]]. Aliaj popularaj filmoj faritaj en la Fiĝioj inkluzivas ''Cast Away'' (2000) kaj ''Anacondas: The Hunt for the Blood Orchid'' (Anakondoj: La Ĉaso por la Sanga Orkideo) (2004).<ref>{{Cite web|url=https://www.fiji.travel/us/fiji-in-the-movies|title=Fiji In The Movies|website=Tourism Fiji|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507001608/https://www.fiji.travel/us/fiji-in-the-movies|archive-date=7-a de majo 2019|url-status=dead}}</ref> === Transporto === [[Dosiero:Nadi airport - Arrivals 2.jpg|eta|{{centre|Internacia Flughaveno Nadi – alvenoj}}]] Internacia Flughaveno Nadi situas 9 kilometrojn (5,6 mejlojn) norde de centra Nadi kaj estas la plej granda fiĝia flughaveno.<ref>[http://www.airportsfiji.com/ Airports Fiji Limited] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211105182825/http://www.airportsfiji.com/ |date=2021-11-05 }}.</ref> Internacia Flughaveno Nausori estas proksimume 23 kilometrojn (14 mejlojn) nordoriente de la urbocentro de Suvo kaj estas uzata plejparte por enlandaj flugoj sed ankaŭ por fludoj de Aŭstralio kaj Nov-Zelando. La ĉefa flughaveno en la dua plej granda insulo Vanua Levu estas Flughaveno Labasa<ref>[http://www.airportsfiji.com/outer_islands.php Airports Fiji Limited – Outer Islands] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211103204310/http://www.airportsfiji.com/outer_islands.php |date=2021-11-03 }}.</ref> ĉe Waiqele, sudokcidente de Labasa-Urbo. La plej granda aviadilo pritraktata de Flughaveno Labasa estas la ATR 72. Airports Fiji Limited (AFL)<ref>http://www.airportsfiji.com/</ref> respondecas pri la funkciado de 15 publikaj flughavenoj en la insuloj de la Fiĝioj. Ĉi tiuj inkluzivas du internaciajn flughavenojn (Nadi kaj Nausori) kaj 13 flughaveno de eksteraj insuloj. La ĉefa flugkompanio de la Fiĝioj estas Fiji Airways.<ref>{{cite news|title=Air Pacific reverts to original Fiji Airways name|url=http://www.nbr.co.nz/article/air-pacific-reverts-original-fiji-airways-name-wb-118735|work=[[National Business Review]]|first=Nevil|last=Gibson|date=14-a de majo 2012|access-date=14-a de majo 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517023006/http://www.nbr.co.nz/article/air-pacific-reverts-original-fiji-airways-name-wb-118735|archive-date=17-a de majo 2012|url-status=live}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120517023006/http://www.nbr.co.nz/article/air-pacific-reverts-original-fiji-airways-name-wb-118735 |date=2012-05-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.nbr.co.nz/article/air-pacific-reverts-original-fiji-airways-name-wb-118735 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120517023006/http://www.nbr.co.nz/article/air-pacific-reverts-original-fiji-airways-name-wb-118735 |arkivdato=2012-05-17 }}</ref> Pli grandaj insuloj de la Fiĝioj havas ampleksajn aŭtobusajn vojojn kiuj estas malaltekostaj kaj konstantaj.<ref name="lonelyplanet2">[http://www.lonelyplanet.com/fiji Fiji Travel Information and Travel Guide] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211123160532/https://www.lonelyplanet.com/fiji |date=2021-11-23 }}.</ref> Estas aŭtobusaj haltejoj, kaj en kamparaj areoj aŭtobusoj estas ofte simple mansignataj kiam ili alproksimiĝas.<ref name="lonelyplanet2" /> Aŭtobusoj estas la ĉefa formo de publika transportado<ref>[http://www.ltafiji.com/public.php Land Transport Authority – "Steering Fiji Safely"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304050310/http://www.ltafiji.com/public.php |date=2016-03-04 }}.</ref> kaj pasaĝera movado inter la urboj sur la ĉefaj insuloj. Aŭtobusaj veturoprezoj kaj vojoj estas reguligitaj de la Tera Transporta Aŭtoritato. Interinsulaj pramŝipoj provizas servojn inter la ĉefaj insuloj de la Fiĝioj, kaj grandaj ŝipoj transportas veturilojn kaj grandajn kvantojn da kargo inter la ĉefa insulo Viti Levu kaj Vanua Levu, kaj aliaj pli malgrandaj insuloj.<ref>{{cite web|url=https://www.fiji.travel/us/information/transport|title=Transport|website=Tourism Fiji|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203191339/http://www.fiji.travel/us/information/transport|archive-date=3a de februaro 2018|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180203191339/http://www.fiji.travel/us/information/transport|arkivdato=2018-02-03}}</ref> == Demografio == La censo de 2017 malkaŝis, ke la loĝantaro de la Fiĝioj estis {{Nombro|884887}}, kompare kun {{Nombro|837271}} en la censo de 2007. La loĝdenso en 2007 estis [[kvadrata kilometro]] po 45,8 loĝantoj. La [[vivdaŭro]] en la Fiĝioj estis 72,1 jaroj. De la 1930aj jaroj ĝis nun la loĝantaro de la Fiĝioj pliiĝis je indico po 1,1% jare La mediana aĝo de la loĝantaro estis 29,9 kaj la seksproporcio estis 1,03 viroj por 1 virino. === Etnoj === [[Dosiero:Fijian women ceremonial.jpg|eta|{{centre|Indiĝenaj fiĝianinoj en ceremonia vestaĵo, 1935}}]] La loĝantaro de la Fiĝioj estas plejparte indiĝenaj fiĝianoj, kiuj estas melanezianoj (54,3%), kvankam multaj ankaŭ havas [[Polinezianoj|polinezian]] genealogion; kaj baratfiĝianoj (38,1%), posteuloj de barataj kontraktaj laboristoj alportitaj al la insuloj de la britaj koloniaj potencoj dum la 1800aj jaroj. La procento de la loĝantaro de baratfiĝia deveno malpliiĝis multe dum la lastaj du jardekoj per elmigrado pro diversaj kialoj.<ref>[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=110 Fiji Islands: From Immigration to Emigration] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140214121109/http://migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=110 |date=2014-02-14 }}.</ref> Baratfiĝianoj suferis venĝatencojn dum tempo post la puĉo de 2000.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/830926.stm Future bleak for Fiji's Indians] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211123122712/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/830926.stm |date=2021-11-23 }}".</ref><ref>"[http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25339291-28737,00.html Dealing with the dictator] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090421212510/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,25339291-28737,00.html |date=2009-04-21 }}".</ref> Interrilatoj inter etnaj fiĝianoj kaj baratfiĝianoj en politiko ofte estis streĉita kaj la streĉiteco inter la du komunumoj superregis politikon en la insuloj dum la pasinta generacio. La nivelo de politika streĉiteco varias inter malsamaj regionoj de la lando.<ref>{{cite web|author=Minority Rights Group International|title=Fiji Islands Overview|url=http://www.minorityrights.org/4371/fiji-islands/fiji-islands-overview.html|access-date=3-a de septembro 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090729195456/http://www.minorityrights.org/4371/fiji-islands/fiji-islands-overview.html|archive-date=29-a de julio 2009}}</ref> Proksimume 1,2% de la loĝantaro estas rotumanoj — indiĝenoj de Insulo [[Rotuma]], kies kulturo pli rilatas al landoj kiel [[Tongo]] aŭ [[Samoo]] ol al la cetero de la Fiĝioj. Rotuma estas dependaĵo de la Fiĝioj, konsistanta el la insulo Rotuma kaj apudaj insuletoj. La insularo estas hejmo al malgranda sed unika indiĝena etna grupo kiu konsistigas rekoneblan minoritaton ene de la loĝantaro de la Fiĝioj. Laŭ la censo de 2007 sur la insulo loĝis {{Nombro|2002}} rotumanoj, kvankam multe pli, proksimume {{Nombro|10000}}, loĝas sur la ĉefaj fiĝiaj insuloj. Ekzistas ankaŭ malgrandaj sed ekonomie gravaj grupoj de eŭropanoj, ĉinoj, kaj aliaj pacifikinsulaj malplimultoj. La aliaj etnoj nombras proksimume 4,5%.<ref>{{cite web|title=Fiji|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/fiji/|website=World Fact Book|access-date=10a de februaro 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the|archivedate=2021-08-27}}</ref> {{Nombro|3000}} homoj aŭ 0,3% de la loĝantaro en la Fiĝioj estas de Aŭstralio.<ref>{{Cite web|url=https://fiji.embassy.gov.au/suva/relations.html|title=Australia-Fiji relationship|website=Australian High Commission, Fiji}}</ref> === Lingvoj === La Fiĝioj havas tri oficialajn lingvojn laŭ la konstitucio de 1997 (kaj tio ne ŝanĝis en la konstitucio de 2013): [[Angla lingvo|la angla]], [[Fiĝia lingvo|la fiĝia]] (iTaukei), kaj [[Fiĝia hindia lingvo|la fiĝihindia]]. La fiĝia estas [[Aŭstronezia lingvaro|Aŭstronezia]] lingvo de la [[Malajopolinezia lingvaro|Malajopolinezia familio]] parolata en la Fiĝioj. Ĝi havas 550 000 denaskajn parolantojn, kaj 200 000 parolas ĝin kiel duan lingvon. La insuloj de la Fiĝioj havas multajn dialektojn, kiun oni povas klasifiki en du gravajn branĉojn—orientan kaj okcidentan. Misiistoj en la 1840aj jaroj elektis orientan dialekton, la parolmanieron de Insulo Bau estu la skriba normo de la fiĝia lingvo. Insulo Bau estis la hejmo de Seru Epenisa Cakobau, la estro kiu poste fariĝis la memproklamita Reĝo de la Fiĝioj. [[Fiĝia hindia lingvo|La fiĝihindia]] estas la lingvo parolata de plej multaj fiĝiaj civitanoj de [[Barato|barata]] deveno. Ĝi devenas plejparte de la hindiaj varioj Awadhi kaj Bhojpuri. Ĝi ankaŭ prenis multajn vortojn de la fiĝia kaj de la angla. La rilato inter la [[Fiĝia hindia lingvo|fiĝihindia]] kaj la [[Hindia lingvo|hindia]] estas simila al la rilato inter la [[afrikansa]] kaj la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]]. Barataj laboristoj estis komence alportitaj al la Fiĝioj plejparte de distriktoj de orienta [[Utar-Pradeŝo]], [[Biharo]], Nordokcidenta limregiona provinco (nune [[Ĥajber-Paŝtulando]]), kaj [[Suda Barato]] ekzemple [[Andra-Pradeŝo|Andra-Predeŝo]] kaj [[Tamilnado]]. Ili parolis multajn, plejparte hindiajn, dialektojn kaj lingvojn depende de sia devena loko. La angla, restaĵo de brita kolonia regado de la insuloj, estis la sola oficiala lingvo ĝis 1997 kaj estas ĝenerale uzata en la registaro, komerco, kaj eduko kiel [[lingvafrankao]]. {| class="wikitable" !Esperanto |saluton |bonan matenon |ĝis la revido |- !Angla |hello/hi |good morning |goodbye |- !Fiĝia<ref>[http://www.fiji-faqs.com/index.cfm/bula/15/fijian-language.html Fijian Language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100813000000/https://web.archive.org/web/20100813233105/http://www.fiji-faqs.com/index.cfm/bula/15/fijian-language.html |date=2010-08-13 }}.</ref> |bula |yadra (prononcita jandra) |moce (prononcita mose) |- !Fiĝihindia |नमस्ते (namaste) |सुप्रभात (suprabhat) |अलविदा (alavidā) |} === Religio === Laŭ la censo de 2007, 64,4% de la loĝantaro estis kristanoj, 27,9% [[Hindua|hinduoj]], 6,3% [[islamano]]j, 0,8% nereligiaj, 0,3% [[sikoj]], kaj la cetera 0,3% aliaj religioj.<ref name="2007 Census – Religion2">{{cite web|title=Population by Religion and Province of Enumeration|url=http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/426-population-by-religion-province|website=2007 Census of Population|publisher=Fiji Bureau of Statistics|access-date=7-a de novembro 2015|ref=2007-Census-Religion|date=junio 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909212947/http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/426-population-by-religion-province|archive-date=9-a de septembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-11-23|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150909212947/http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/426-population-by-religion-province|arkivdato=2015-09-09}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150909212947/http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/426-population-by-religion-province |date=2015-09-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/426-population-by-religion-province |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-11-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150909212947/http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/426-population-by-religion-province |arkivdato=2015-09-09 }}</ref> Inter kristanoj, 54% estis [[Metodismo|metodistoj]], 14,2% [[Katolika Eklezio|katolikoj]], 8,9% [[Asembleoj de Dio]], 6,0% [[Sepataga Adventisma Eklezio|sepatagaj adventistoj]], 1,2% [[Anglikanismo|anglikanoj]], kaj la cetera 16,1% aliaj konfesioj.<ref name="2007 Census – Religion2" /> La plej granda kristana konfesio estas la Metodista Eklezio de la Fiĝioj kaj Rotuma. Kun 34,6%<ref name="2007 Census – Religion2" /> de la loĝantaro (inkluzive preskaŭ du-trionoj de etnaj fiĝianoj), la proporcio de la loĝantaro aliĝanta al metodismo estas pli alta en la Fiĝioj ol en iu alia lando. [[Katolika Eklezio|Romkatolikoj]] en la Fiĝioj estas gviditaj de la metropola [[ĉefepiskopujo]] de Suvo, kies provinco ankaŭ inkluzivas la [[episkopujo]] de [[Rarotonga]] (sur la [[Kukinsuloj]], por tiuj kaj [[Niuo]], ambaŭ Nov-Zelando-rilataj landoj) kaj [[Bairikio|Taravo]] kaj [[Nauro]], kaj la Misio Sui Iuris de [[Tokelao]] (Nov-Zelando). La Asembleoj de Dio kaj la Sepa-tago Adventist konfesioj estas grave reprezentita. La Fiĝioj estas la bazo por la Anglikana Episkopujo de Polinezio (parto de la Anglikana Eklezio en Aotearoa, Nov-Zelando kaj Polinezio). Ĉi tiuj kaj aliaj konfesioj havas malmultajn baratfiĝianajn membrojn; kristanoj de ĉiuj specoj konsistigis 6,1% de la baratfiĝia loĝantaro en la censo de 1996.<ref>{{cite web|title=Religion – Fiji Bureau of Statistics|url=http://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/religion|website=www.statsfiji.gov.fj|access-date=7-a de septembro 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417193329/http://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/religion|archive-date=17-a de aprilo 2018|url-status=live}}</ref> Hinduoj en la Fiĝioj plejparte apartenas al la Sanata sekto (74,3% el ĉiuj hinduoj). Islamanoj en la Fiĝioj estas plejparte [[Sunaismo|Sunaaj]] (96,4%). === Eduko === La Fiĝioj havas altan indicon de legopovon (91,6%), kaj kvankam eduko ne estas deviga, pli ol 85% de infanoj inter la aĝoj de 6 kaj 13 ĉeestas bazlernejon. Eduko estas senkosta kaj provizorata de kaj registaraj kaj preĝejaj lernejoj. Ĝenerale etnaj fiĝiaj kaj hinduaj infanoj ĉeestas apartajn lernejojn, spegulante la politikan dividon de la lando.<ref name=":32">{{Cite web|url=https://education.stateuniversity.com/pages/466/Fiji.html|title=Fiji|website=education.stateuniversity.com|language=en|access-date=2020-02-16}}</ref> == Ekologio == [[Biogeografio|Biogeografie]] la Fiĝioj troviĝas en la [[pacifika ekozono]] laŭ la [[tipologio]] de la [[WWF]]. Tiu ĉi kaj [[Naturprotekto Internacie]] konsideras la insulojn kiel parton de la [[biodiverseco-riĉaĵejo]] "[[Polinezio]] kaj [[Mikronezio]]". == Ekstera politiko == La Fiĝioj apartenas al la [[AKP-ŝtatoj]], internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj [[Afriko]], [[Karibio]] kaj la [[Pacifiko]]. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de maraj ekoregionoj]] == Referencoj == {{referencoj|2}} {{Projektoj|n=Kategorio:Fiĝio|ReVo=figxi}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20091027131521/http://www.geocities.com/lilandr/kantoj/nacihimn/tekstoj/fj_eo.htm Nacia Himno] ({{eo}}) * {{en}} [http://www.pacific-pictures.com/fiji/ vojaĝaj fotoj en la retejo ''pacific-pictures.com''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051217175856/http://www.pacific-pictures.com/fiji/ |date=2005-12-17 }} ({{en}}) * {{en}} [http://www.conservation.org/where/asia-pacific/pacific_islands/pages/overview.aspx Pacifikaj insuloj (''Naturprotekto Internacie'',] {{en}}) * {{en}} [http://www.cepf.net/resources/hotspots/Asia-Pacific/Pages/Polynesia-Micronesia.aspx Biodiverseco-riĉaĵejo "Polinezio-Mikronezio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140525213739/http://www.cepf.net/resources/hotspots/Asia-Pacific/Pages/Polynesia-Micronesia.aspx |date=2014-05-25 }} ({{en}}) {{Komunumo de Nacioj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fiĝioj| ]] [[Kategorio:Maraj ekoregionoj]] [[Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj]] [[Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1970]] kkom0c2unujkwr6vc3kqs9zd4h6gwjo 0 1237 9371534 9363119 2026-05-12T15:20:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371534 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Australia Cairns Flame.jpg|eta|dekstra|Torĉoflamo.]] [[Dosiero:Large bonfire.jpg|eta|dekstra|Eksterhejma fajro uzante [[ligno]]n, nome ''ŝtiparo''.]] [[Dosiero:Feu-de-paille-couverture.ogg|eta|dekstra|Brulo kaj malbrulo de amaso el lignaĵoj.]] [[Dosiero:MOD14A1 M FIRE.ogv|eta|La fajromapo montras la lokojn de aktivaj brulofajroj (incendioj) tra la tuta mondo en monata tempoperiodo, bazita sur observoj el la ''Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer'' (MODIS) de la tersatelito de [[NASA]]. La koloroj estas bazitaj sur kalkulo de la nombro (ne de grando) de fajroj observitaj en areo de 1,000 km². Blankaj pikseloj montras la altan pinton de la kalkulo — tiom multaj kiom ĝis 100 fajroj en areo de 1,000 km² tage. Flavaj pikseloj montras tiom multajn kiom ĝis 10 fajroj, oranĝaj montras tiom multajn kiom ĝis 5 fajroj, kaj ruĝaj areoj tiom multajn kiom ĝis 1 fajro tage.]] '''Fajro''' estas [[fenomeno]] konsistanta en brulkonsumado de diversaj substancoj, kun produktado de [[lumo]] kaj [[varmo]], krom de aliaj reagoproduktaĵoj.<ref>{{Cite journal | url = http://www.nwcg.gov/pms/pubs/glossary/pms205.pdf | title = Glossary of Wildland Fire Terminology | date = Novembro 2009 | publisher = National Wildfire Coordinating Group | accessdate = 2008-12-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821230940/http://www.nwcg.gov/pms/pubs/glossary/pms205.pdf |date=2008-08-21 }}</ref> [[Kemio|Kemie]], ĝi estas rapida [[oksido|oksida]] [[Redoksa reakcio|reago]] nome [[brulo]] de ia materialo. Por havi fajron oni devas miksi oksidigontan kaj oksidigotan kemiaĵojn, kaj poste enmeti sufiĉe da [[energio]] por komenci ĝin - sed poste ĝi faras sian propran energion por daŭrigi sin. Pli malrapidaj oksidigaj procezoj kiaj [[Rusto|rustiĝado]] aŭ [[digestado]] ne estas inkluditaj en tiu difino. Fajro en ties plej oftaj formoj povas rezulti en [[incendio]], kio havas la eblon okazigi fizikan damaĝon pere de [[brulo]]. Fajro estas grava procezo kiu tuŝas ekologiajn sistemojn tra la tuta mondo. La pozitivaj efikoj de fajro estas stimulado de la kresko kaj eltenado de variaj ekologiaj sistemoj. Fajro estis uzata de homoj por [[kuirado]], generado de varmo, lumo, signalado, kaj elpelado de diversaj forigendaĵoj, ĉu nedezirata bestaro, fiplantaro, neutilaj instalaĵoj ktp. La negativaj efikoj de fajro estas akcidentoj al vivo kaj posedaĵoj, atmosfera [[poluado]], kaj akvo malpurigo.<ref>Lentile, ''et al.'', 319</ref> Se fajro movas [[grunderozio|protektan vegetaĵaron]], forta [[pluvo]] povas konduki al pliigo de la [[grunderozio|grunderozio pro akvo]].<ref>Morris, S. E. and Moses, T. A. (1987), Forest Fire and the Natural Soil Erosion Regime in the Colorado Front Range. Annals of the Association of American Geographers, 77: 245–254</ref> Ankaŭ, kiam la vegetaĵaro estas bruligita, la [[nitrogeno]] kiun ĝi enhavas estas liberigita en la atmosferon, malkiel elementoj kiaj la [[kalio]] kaj la [[fosforo]] kiuj restas en [[cindro]]j kaj estas rapide reuzataj en la grundon. Tiu perdo de nitrogeno okazigita de fajro produktas longdaŭran malpliigon en la fekundeco de la grundo, kiu nur malrapide rekuperiĝas kiel nitrogeno kiam ĝi estas "[[Nitrogena fiksado|fiksita]]" el la atmosfero pere de [[lumo]] kaj de [[Guŝo|guŝplantoj]] kiaj [[trifolio]]. == Historio == La eltrovo de fajro antaŭ proksimume {{Unuo|400000}} jarojn, estis tre grava por la disvastigo de [[civilizoj|civilizo]]. Ekzemple, uzante fajron, homoj povis moviĝi en pli malvarmajn zonojn, kiuj estis antaŭe tro negastamaj por ili. Ĉi tio rapidigis la disvastigon de [[prahomo]]j trans la [[mondo]]. Homoj kiuj povis regi fajron, povis ŝirmi sin (el akra [[vetero]] kaj el malamikoj) en pli bonaj loĝejoj en [[kaverno]]j. Uzi fajron ankaŭ havis influon al homa fizika disvolviĝo. Pro kuirita manĝaĵo grandaj dentoj estis nenecesaj, kaj [[dento]]j iom post iom evoluis al la pli malgrandaj, kiuj karakterizas modernajn homojn. Fajro ankaŭ donis eblecon al [[metalurgio|metalprilaboro]], helpis la homaron al [[progreso]] en la bronza kaj fera epokoj. == Evoluo de la scienca koncepto de fajro == En la [[Grek-romia antikvo]] la fajro estis unu de la kvar [[klasikaj elementoj]], kune kun [[akvo]], [[aero]] kaj [[tero]]. La kvar elementoj reprezentis la kvar formoj tiam konataj de la [[materio]] kaj ili estis uzataj por klarigi diferencajn kondutojn de la naturo. En la okcidenta kulturo, la origino de la teorio de la kvar elementoj troviĝas en la [[antaŭsokrataj filozofoj]] de la [[klasika Grekio]], kaj ekde tiam tiu koncepto estis celo de nombraj verkoj de arta kaj filozofia esprimoj, daŭris dum la [[Mezepoko]] kaj la [[Renesanco]] kaj influis profunde en la kulturo kaj la eŭropa pensaro. Paralele, [[hinduismo]] kaj [[budhismo]] estis disvolviginta tre similajn konceptojn. En la plej parto de tiuj pensoskoloj oni aldonas kvinan elementon al la kvar tradiciaj, kiu estas nomita, altern, ideo, vakuo, etero aŭ [[kvinesenco]] (laŭvorte "la kvina esenco"). La koncepto de la klasikaj elementoj pluis valida en [[Eŭropo]] dum la Mezepoko, pro la hegemonio de la aristotela mondorigardo kaj la aprobo fare de la [[katolika eklezio]] de la koncepto de etero kiu apogis la koncepton de la surtera vivo kiel neperfekta stato kaj la paradizo kiel io eterna. La uzado de la koncepto de la kvar elementoj en la scienco estis forlasita en la [[16a jarcento|16-a]] kaj [[17-a jarcento]]j, kiam la novaj malkovroj pri la statoj de la materio superis la klasikan koncepton. En la 17-a jarcento, [[Johann Joachim Becher]] proponis partikularan version de la teorio de la kvar elementoj: la fundamenta rolo estis rezervita al la [[tero]] kaj al la [[akvo]], dum fajro kaj [[aero]] estis konsiderataj simplaj transformiloj. Ĉiuj entoj, kaj animalaj kaj vegetalaj kaj mineralaj, estas formataj, laŭ Becher, per miksoj de akvo kaj tero. Li defendis ankaŭ ke la veraj elementoj de la korpoj devas esti esploritaj pere de la analizo, kaj, kohere, li proponis klasigon bazita sur pliiĝanta ordo de kompono. Becher asertis, ke la tujaj komponantoj de la mineralaj korpoj estas tri diversaj tipoj de teroj, ĉiu el ili estas portanto de propraĵo: nome la vitreca aspekto, la brulebla karaktero kaj la flueco aŭ flugebleco. La tero, kiun li nomis ''terra pinguis'', estis konsiderata portanto de la principo de la brulebleco. Ties nomo estas tradukebla al ''grastero'' aŭ ''oleeca tero'', kiu en [[alkemio]] estas konata per la nomo [[sulfuro]], kvankam Becher uzis ankaŭ aliajn esprimojn por nomi ĝin; inter ili, ''flogista sulfuro'' (tiu adjekto derivita el la greka ''flogistos'', kiu signifas ‘bruligebla’). Finfine estis la vorto "flogisto" kiu iĝis hegemonia, ĉefe pro la laboro de la plej efika defendanto de tiuj ideoj, nome [[Georg Ernst Stahl]]. === Teorio de la brulado de Lavoisier === La teorio pri flogisto restis ĝis la 1780-aj jaroj, kiam [[Antoine Laurent Lavoisier]], konsiderita la patro de la moderna [[kemio]], desegnis eksperimenton por pritaksi ĝin. Lavoisier metis malgrandan kvanton de [[hidrargo]] sur solida korpuso flosanta sur akvo, enfermis ĝin sur vitra kasono kaj okazigis la bruladon de la hidrargo. Laŭ la teorio de la flogisto, la flosanta korpuso devus esti malpli merĝita post la brulado, ĉar la restinta kvanto de substanco kun la [[cindro]] devus pezi malpli ol tiu dekomenca kaj la volumeno de aero ene de la kasono devus pliiĝi kiel rezulto de la asimilado de la flogisto, kaj pro tio la nivelo de likvo enfermita devus esti pli malalta ol dekomence. La rezulto de la eksperimento kontraŭdiris la esperitajn rezultojn laŭ tiu teorio. Lavoisier ĝuste interpretis la bruladon, eliminante la teorion de la flogisto en sia klarigo. La substancoj kiuj brulas kombiniĝas kun la [[oksigeno]] de la aero, pro kio ili pliigas sian pezon. La aero kiu estas en kontakto kun la substanco kiu brulas perdas oksigenon kaj, pro tio, ili perdas ankaŭ volumenon. Kun Lavoisier la kemiistoj iom post iom forlasis la teorion de la flogisto kaj aliĝis al la teorio de la brulado bazita sur la oksigeno. == Mitologio == [[Dosiero:Etna Volcano Paroxysmal Eruption July 30 2011 - Creative Commons by gnuckx (10).jpg|300px|eta|En la [[Helena mitologio]], [[Etno]] estis la [[vulkano]] en kies interno estis la forĝejoj de [[Hefesto]], kiu laboris akompane de ciklopoj kaj gigantoj. La monstra [[Tifeo]] kuŝis sub tiu monto, okazigante oftajn tertremojn kaj erupciojn de fumo kaj [[lafo]].]] Ekde la homo ekdominis la fajron, prezentiĝis grava problemo: nome ekfajri. Pro tio la diversaj religioj tuj iĝis gardantoj de fajro: nome pluhavi konstantan fajron estas grava se la hejmaj fajroj rezultis estingitaj, kaj de tie ĉiuj religioj, eĉ ankoraŭ nuntempe, plutenas bruligitan fajron en la [[sanktejo]]. La kulto al la fajro sekvis al tiu kiu estis farata al la [[Suno]] kaj preskaŭ ĉiuj popoloj adoris ĝin kiel la plej nobelan el la elementoj kaj kiel vivanta imago de la taga astro. La [[Ĥaldeoj]] havis ĝin kiel suprema diaĵo. Tamen, ĉefe en [[Persio]] etendiĝis ĝia kulto preskaŭ ekskluzive. Ĉie ajn estis cirkloj fermitaj per muroj kaj sen tegmentoj, ene de kiuj, oni brulis konstante la fajron kaj tien la adorantoj venis por preĝadi. La grandaj senjoroj metis enen valorajn esencojn kaj bonodorajn florojn, kaj tio estis [[privilegio]] inter la plej gravaj rajtoj de la nobelato. Tiu sentegmentaj temploj estis konataj de la grekoj per la nomo {{lang-el|Πυραία|t=''Pyreia''}} aŭ {{lang-el|Πυραταία|t=''Pyrateia''}}. Ankaŭ la modernaj vojaĝantoj parolis pri ili kiel el la plej antikvaj monumentoj de la kulto al fajro. Kiam reĝo de Persio estis mortanta, oni estingis la fajron en la ĉefaj urboj de la regno kaj oni ne rebruligis ĝin ĝis post la [[kronigo]] de lia sukcedanto. Tiu popoloj kredis, ke la fajro estis portita el la [[ĉielo]] kaj metita sur la altaro de la unua templo kiun Zoroastro konstruigis en la urbo Ksis en [[Medio (regiono)|Medio]]. Estis malpermesita meti en la sanktan fajron ion ajn kiu ne estas pure pura, ĝis la punkto ke neniu kuraĝis rigardi al la fajro rekte. La sacerdotoj konservis ĝin sekrete kaj kredigis la popolon ke ĝi estas neŝanĝebla kaj nutrata nur de si mem. Oni kredis, ke tiu kulto havas nuran celon reprezenti la Supreman Estaĵon. [[Dosiero:Heinrich fueger 1817 prometheus brings fire to mankind.jpg|eta|maldekstre|Prometeo liverante fajron al la homoj, [[Heinrich Füger]], ĉ. 1817.]] Tiu kutimo pasis al Grekio. Ardis la sankta fajro en la sanktaj temploj de [[Apolono]] en [[Ateno]] kaj en [[Delfo]], en tiu de [[Cereso (mitologio)|Cereso]] en Mautiŭaa, en tiu de [[Minervo]], en tiu de Jupitero Amono kaj en la pritaneoj de ĉiuj grekaj urboj, en kiuj ardis kontinue la lampoj kaj la respondeculoj zorgis ege partikulare ke ili ne estingiĝu. La romianoj, imitantoj de la grekoj, adoptis tiun kulton kaj Numa fondis lernejon de [[vestalo]]j, kies funkcioj konsistis je la konservado de la sankta fajro. La [[antikvaj Grekoj]] konsideris la fajron tiel granda eltrovo, ke ili kredis ĝin donaco de unu el la [[Titanoj]], nome [[Prometeo]], al [[homo]]j. Laŭ Greka [[mito]], Prometeo estis punita de la [[dioj]] pro tio ke li donis la sekreton pri fajro al homoj. Ĉi tiu mito, kune kun multaj aliaj rakontoj kaj kutimoj, montras kiel antikvaj homoj multe grave konsideris ilian regadon de fajro. La fajro estas egale unu de la ĉefaj diaĵoj de la [[tataroj]]. Ili ne permesis alproksimigon al sia teritorio de ajna fremdulo sen antaŭa purigo pasanta inter du fajroj. Ili evitas grandzorge meti en la fajron [[tranĉilo]]n aŭ eĉ tuŝi ĝin per tiu ilo. Estis krimo ankaŭ dispecigi lignon per [[hakilo]] proksime de la flamoj. Trinkontaj, ili havis kutimon turni sin al sudo, nome la flanko kiu, laŭ ili, korespondas al fajro, honore de kiu ili konstruas ankaŭ siajn kabanojn havantaj poron al la sudo. Oni konstruis kabanon en la loko kie kampadejis la imperiestro de la [[Monomotapa imperio]] ([[Suda Afriko]]), en kiu oni bruligis fajron konservenda per religia zorgo. La antikvaj afrikanoj omaĝis per diaj honoroj al tiu elemento kaj pluhavis en siaj temploj eternan fajron. La [[jakutoj]], popolo el [[Siberio]], kredas, ke ekzistas en la fajro estaĵo, al kiu ili atribuas la povon havigi bonon kaj malbonon kaj pro tio ili proponas eternajn oferojn. La [[indianoj]] loĝantaj borde de [[Kolumbio]] rigardis la fajron kiel pova kaj terura estaĵo. Ili konstante proponis oferojn kaj same supozis ĝin arbitro de la bono kaj de la malbono. Ili serĉis ties apogon ĉar nur tiu povis peri per sia flugilhava protektanto kaj havigi al ili ĉion necesan ekzemple virfilojn, tio estas, abunda ĉasado kaj fiŝkaptado, tio estas riĉo kaj bonfarto. == Fizikaj proprecoj == Tiu forta kemia reakcio de oksidigo estas [[Ekzoterma reakcio|ekzoterma procezo]], nome tio estas, samtempe, ĝi eligas [[energio]]n en formo de varmo al la ĉirkaŭa areo. La aero kiu troviĝas apude de la varmaj [[molekulo]]j aŭ [[partiklo]]j malmpliigas la [[denseco]]n kaj tendencas flosi super la pli malvarma aero ([[konvekcio]]). En la partikulara okazo de la fajro de solida stato, la varma aero veturas supren tiom rapide ke ĝi pelas ankaŭ pezajn partiklojn de brulaĵo en la sama direkto (ankoraŭ varmaj kaj brilaj), kiuj malaltigas sian temperaturon same kiel la ĉirkaŭa aero, kaj ĉesas brili iĝante ĝenerale de koloro nigra kiel [[karbo]]; la aero, malvarmiĝinta, ekmalrapidiĝas, ĝis la punkto ke ĝi jam ne povas peli la partiklojn supren kaj tiuj komencas (se ili pezas pli ol la aero) leviĝi sed ne supreniras, kaj poste falas denove teren. === Kemio === Fajro estas varma ĉar la konverto de la malforta duobla ligo en molekula [[oksigeno]], O₂, al pli fortaj ligoj en la brulo produktas [[karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj akvo liberigas [[energio]]n (418 kJ por 32 g de O₂); la liberigita energio de la [[brulaĵo]] ludas nur gravan rolon tie.<ref name="Schmidt-Rohr 15">Schmidt-Rohr, K. (2015). "Why Combustions Are Always Exothermic, Yielding About 418 kJ per Mole of O₂" ''J. Chem. Educ.'' '''92''': 2094-2099. http://dx.doi.org/10.1021/acs.jchemed.5b00333</ref> Je ia punkto en la brulreago, nome la ekbrula punkto, flamoj estas produktitaj. La ''[[flamo]]'' estas la videbla parto de la fajro. Flamoj konsistas ĉefe el [[karbona dioksido]], [[akva vaporo]], [[oksigeno]] kaj [[nitrogeno]]. Se estas sufiĉe da varmo, la [[gaso]]j povas iĝi ionigitaj por produkti [[plasmo]]n.<ref>{{cite web | url = http://chemistry.about.com/od/chemistryfaqs/f/firechemistry.htm | title = What is the State of Matter of Fire or Flame? Is it a Liquid, Solid, or Gas? | publisher = About.com | accessdate = 2009-01-21 | last = Helmenstine | first = Anne Marie | postscript = <!--None--> | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090124152217/http://chemistry.about.com/od/chemistryfaqs/f/firechemistry.htm | archivedate = 2009-01-24 }}</ref> Depende el la brulataj substancoj, kaj el malpuraĵoj eksteraj, la [[koloro]] de la flamo kaj la intenseco de la fajro estos diferencaj. === Flamo === {{Ĉefartikolo|Flamo}} [[Dosiero:Bunsen_burner_flame_types.jpg|eta|Diversaj flamoj de [[Bunsen-bruligilo]].]] '''Flamo''' estas la ejo de brulantaj aŭ alie ekzoterme reagantaj [[gaso]]j kaj [[vaporo]]j, en kie [[radiado]] videbla estas emisiita. La koloro kaj la temperaturo de flamo dependas de la specio de la brulaĵo. Signifika parto de la flam-koloro estas kaŭzita per: * oranĝkoloro: fulgeroj * turkiskolora: aktivigitaj C₂ kaj CH-radikaloj === Flamotemperaturoj === ==== Flamotemperaturoj laŭ aspekto ==== Vere objektoj je specifaj temperaturoj elradias videblan [[lumo]]n. Objektoj kies surfaco estas je temperaturo super proksimume {{GdC|470}} ({{GdF|878}}) brilos, elsendante lumon je koloro kiu indikas la temperaturon de tiu surfaco. Pro tio oni parolas pri "ruĝa varmo" ekzemple de fandotaj metaloj. Temas pri miskoncepto ke oni povas konstati la temperaturon de fajro per la koloro de ties flamoj aŭ la sparkoj de la flamoj. Pro multaj tialoj, kaj kemie kaj laŭvide, tiuj koloroj povas ne kongrui kun la ruĝ/oranĝ/flav/blankaj varmotemperaturoj en la varmotabelo. Baria nitrato ekzemple brulas je verda brilo, kaj tio ne estas en la varmorango. ==== Tipaj flamotemperaturoj ==== La "adiabatikaj flamotemperaturoj" de difinita paro de brulaĵo plus oksidigilo indikas la temperaturon je kiu la gasoj atingas stabilan brulon. * [[Oksigeno|Oksigen]]–dicianoacetileno {{GdC|4,990}} ({{GdF|9,000}}) * [[Oksigeno|Oksigen]]–[[acetileno]] {{GdC|3,480}} ({{GdF|6,300}}) * Oksigen-[[hidrogeno]] {{GdC|2,800}} ({{GdF|5,100}}) * [[Aero|Aer]]–[[acetileno]] {{GdC|2,534}} ({{GdF|4,600}}) * Ŝalmo (aer–MAPP gaso) {{GdC|2,200}} ({{GdF|4,000}}) * [[Brulilo de Bunsen]] (aer–[[natura gaso]]) 1,300 al {{GdC|1,600}} (2,400 al {{GdF|2,900}})<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.derose.net/steve/resources/engtables/flametemp.html|titolo=Flame Temperatures|alirdato=2019-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140417022946/http://www.derose.net/steve/resources/engtables/flametemp.html|arkivdato=2014-04-17}}</ref> * [[Kandelo]] (aer–[[parafino]]) {{GdC|1,000}} ({{GdF|1,800}}) * [[Braĝo|Braĝa]] cigaredo: ** Temperaturo senenspire: apud la lumparto; {{GdC|400}} ({{GdF|750}}); mezo de la lumparto: {{GdC|585}} ({{GdF|1,100}}) ** Temperaturo dumenspire: mezo de la lumparto: {{GdC|700}} ({{GdF|1,300}}) ** Ĉiam pli varma en la mezo de la lumparto. == Fajrekologio == Ĉiu natura ekosistemo havas sian propran fajroreĝimon, kaj tiele la [[organismo]]j de tiuj ekosistemoj estas adaptitaj aŭ dependaj el tiu fajroreĝimo. Fajro kreas mozaikon de diferencaj [[habitato|habitatajn]] areojn, ĉiu je diferenca stadio de [[Sukcesio (ekologio)|sukcesio]].<ref>Begon, M., J.L. Harper kaj C.R. Townsend. 1996. ''Ecology: individuals, populations, and communities'', Tria Eldono. Blackwell Science Ltd., Cambridge, Massachusetts, USA.</ref> Diferencaj specioj de [[planto]]j, [[animalo]]j, kaj [[mikrobo]]j specializiĝas en la ekspluatado de partikulara stadio, kaj per kreado de tiuj diferencaj tipoj de areoj, fajro ebligas ke pli granda nombro de [[specio]]j ekzistu ene de difinta [[pejzaĝo]] aŭ ekologia aŭ geografia areo. == Fosilia registro == [[Dosiero:Deerfire high res edit.jpg|eta|221px|maldekstre|Nuntempa natura fajro kaj minacataj [[cervo]]j.]] La fosilia registro de fajro unuafoje aperis kun la establo de ter-bazita flaŭro en la mezo de la [[Ordovicio]], antaŭ 470 milionoj da jaroj,<ref>Wellman, C. H.; Gray, J. (2000). "The microfossil record of early land plants". Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 355 (1398): 717–31; discussion 731–2. doi:10.1098/rstb.2000.0612. PMC 1692785. PMID 10905606.</ref> kio ebligis la akumuladon de [[oksigeno]] en la [[atmosfero]] kiel neniam antaŭe, ĉar la novaj amasoj de terplantoj elpumpis ĝin kiel ruba produkto. Kiam tiu koncentro superis la 13%, ĝi ebligis naturajn fajrojn.<ref>Jones, Timothy P.; Chaloner, William G. (1991). "Fossil charcoal, its recognition and palaeoatmospheric significance". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 97 (1–2): 39–50. doi:10.1016/0031-0182(91)90180-Y.</ref> Natura fajro estis unuafoje registrita en fosilioj de fino de la [[Silurio]], antaŭ 420 milionoj da jaroj, ĉe fosilioj de karbigitaj plantoj.<ref>Glasspool, I.J.; Edwards, D.; Axe, L. (2004). "Charcoal in the Silurian as evidence for the earliest wildfire". Geology 32 (5): 381–383. doi:10.1130/G20363.1.</ref><ref name="Scott, AC 2006 PMC">Scott, AC; Glasspool, IJ (2006). "The diversification of Paleozoic fire systems and fluctuations in atmospheric oxygen concentration". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 103 (29): 10861–5. doi:10.1073/pnas.0604090103. PMC 1544139. PMID 16832054.</ref> Krom polemika vakuo en la fino de [[Devonio]], karbo ekzistis ekde tiam.<ref name="Scott, AC 2006 PMC"/> La nivelo de atmosfera oksigeno estas tre rilata al la hegemonio de [[karbo]]: klare oksigeno estas ŝlosila faktoro por la abundo de naturaj fajroj.<ref name="Bowman, D. M. J 2009">Bowman, D. M. J. S.; Balch, J. K.; Artaxo, P.; Bond, W. J.; Carlson, J. M.; Cochrane, M. A.; d'Antonio, C. M.; Defries, R. S.; Doyle, J. C.; Harrison, S. P.; Johnston, F. H.; Keeley, J. E.; Krawchuk, M. A.; Kull, C. A.; Marston, J. B.; Moritz, M. A.; Prentice, I. C.; Roos, C. I.; Scott, A. C.; Swetnam, T. W.; Van Der Werf, G. R.; Pyne, S. J. (2009). "Fire in the Earth system". Science 324 (5926): 481–4. Bibcode:2009Sci...324..481B. doi:10.1126/science.1163886. PMID 19390038</ref> Fajro iĝis pli abunda ankaŭ kiam [[herbo]]j disradiiĝis kaj iĝis la hegemonia komponanto de multaj ekosistemoj, antaŭ ĉirkaŭ 6 al 7 milionoj da jaroj;<ref>Retallack, Gregory J. (1997). "Neogene expansion of the North American prairie". PALAIOS 12 (4): 380–90. doi:10.2307/3515337.</ref> tiu brulaĵotaro havigis [[tindro]]n kiu ebligis pli rapidan disvastigon de fajro. Tiuj disvastigitaj fajroj povis estis komencintaj pozitivan memnutran procezon, pere de kiu ili produktis pli varman, pli sekan klimaton pli preta bruliĝi.<ref name="Bowman, D. M. J 2009"/> == Homa kontrolo == {{Ĉefartikolo|Fajroregado}} [[Dosiero:Des8.jpg|eta|dekstre|[[Boŝmanoj|Boŝmano]] ekproduktanta fajron en [[Namibio]].]] Regado de fajro fare de unuaj homoj estis turnpunkto en la socikultura evoluo, kiu ebligis homojn disvastiĝi pro la nutrado per kuiritaj [[proteino]]j kaj [[karbohidrato]]j, pro ebligo de homa agado dum noktaj horoj kaj pro protekto kontraŭ rabobestoj.<ref>↑ Energy and Human Evolution. de David Price [http://www.dieoff.org/page137.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120514174312/http://dieoff.org/page137.htm|date=2012-05-14}} Alirita la 6an de Marto 2016.</ref> La fajro generis varmon kaj lumon, kio permesis la kuiradon, samtempe pliigante la varion kaj disponeblon de nutraĵoj kaj malpliigante malsanojn per mortigo de organismoj en la manĝaĵoj. La varmo produktis ankaŭ helpon por resti varme dum la malvarma [[vetero]], ebligante la vivon en pli malvarmaj klimatoj. Fajro ankaŭ tenis noktajn predantojn for. Pruvaro de kuirita manĝo troviĝis en restaĵoj de antaŭ 1.9 milionoj da jaroj,<ref>J. A. J. Gowlett; R. W. Wrangham (2013). "Earliest fire in Africa: towards the convergence of archaeological evidence and the cooking hypothesis". Azania: Archaeological Research in Africa. 48:1: 5–30. doi:10.1080/0067270X.2012.756754.</ref> kvankam estas teorio ke fajro povis esti uzata per kontrolita maniero antaŭ ĉirkaŭ unu miliono da jaroj.<ref name="Bowman2009b">Bowman, D. M. J. S.; Balch, J. K.; Artaxo, P.; Bond, W. J.; Carlson, J. M.; Cochrane, M. A.; d'Antonio, C. M.; Defries, R. S.; Doyle, J. C.; Harrison, S. P.; Johnston, F. H.; Keeley, J. E.; Krawchuk, M. A.; Kull, C. A.; Marston, J. B.; Moritz, M. A.; Prentice, I. C.; Roos, C. I.; Scott, A. C.; Swetnam, T. W.; Van Der Werf, G. R.; Pyne, S. J. (2009). "Fire in the Earth system". Science. 324 (5926): 481–84. Bibcode:2009Sci...324..481B. doi:10.1126/science.1163886. PMID 19390038.</ref><ref>[https://abcnews.go.com/Technology/early-humans-cooking-food-million-years-ago/story?id=16080804#.T4IyWe1rFDI "Early humans harnessed fire as early as a million years ago, much earlier than previously thought, suggests evidence unearthed in a cave in South Africa."] Alirita la 15an de decembro 2019.</ref> Estas pruvaro ke ĝi disvastiĝis antaŭ ĉirkaŭ 50 al 100 mil jaroj, sugestante regulan uzadon ekde tiam; rezistado al [[aerpoluado]] ekevoluis en homaj populacioj je simila punkto.<ref name="Bowman2009b"/> La uzado de fajro iĝis iom post iom pli prilaborita, kaj ĝi estis uzata por krei karbon kaj por kontroli la naturon ekde antaŭ dekoj da miloj da jaroj.<ref name="Bowman2009b"/> Fajro estis uzita dum jarcentoj ankaŭ kiel metodo de torturo kaj ekzekuto, kiel pruvas la ekzisto de [[brulŝtiparo]]j same kiel de torturaparatoj kiel la ferboto, kiu estis plenigita el akvo, [[oleo]] aŭ eĉ [[plumbo]] kaj poste varmigita super malferma fajro ĝis agonio de la botulo. [[Dosiero:北海道の野焼きIMG 1210.JPG|eta|maldekstre|[[Fajra senveprigo]] en [[Hokajdo]].]] Ĉirkaŭ la [[Neolitika revolucio]], dum la enkonduko de gren-bazita [[agrikulturo]], popoloj tra la tuta mondo uzis fajron kiel ilo por la regado de la [[pejzaĝo]]. Tiuj fajroj estis tipe [[Fajra senveprigo|kontrolitaj incendioj]] aŭ "malvarmaj incendioj", notraste al la nekontrolitaj "varmaj incendioj", kiuj damaĝas la grundon. Varmaj incendioj detruas plantojn kaj animalojn, kaj endanĝeras komunumojn. Tio estas speciale problemo en la nuntempaj arbaroj kie tradiciaj incendioj estas evitataj por helpi la kreskadon de lignorikoltoj. Malvarmaj incendioj estas ĝenerale farataj printempe kaj aŭtune. Ili celas klarigi subkreskaĵaron, forbruligante [[Biomaso (ekonomio)|biomason]] kiu povus nutri varmajn incendiojn se ĝi fariĝas tro densa. Ili povus havigi grandan varion de medioj, kiu helpus la diversecon de ĉasbestoj kaj plantoj. Por homoj, malvarmaj incendioj povas fari densajn, netrapaseblajn arbarojn trauzeblaj. Alia homa uzado por malvarmaj incendioj rilate al la regado de la pejzaĝo estas ties uzado por klarigi la teron por agrikulturo, sed kio iĝis ege problemiga en multaj mondopartoj nuntempe. Agrikulturo per [[hakado kaj bruligado]] estas ankoraŭ ofta en multaj mondopartoj kaj partikulare de multo de tropika Afriko, Azio kaj Sudameriko. "Por malgrandaj terkultivistoj, temas pri taŭga maniero klarigi subkreskaĵaron el areoj kaj liberigi nutraĵojn el la staranta vegetaĵaro reen al la grundo", diris Miguel Pinedo-Vasquez, ekologiisto de la [http://www.cerc.columbia.edu/ Earth Institute’s Center for Environmental Research and Conservation] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121205080303/http://www.cerc.columbia.edu/ |date=2012-12-05 }}.<ref name="blogs.ei.columbia.edu">{{Citaĵo el la reto|url=http://blogs.ei.columbia.edu/2011/11/16/farmers-flames-and-climate-are-we-entering-an-age-of-mega-fires/|titolo=Farmers, Flames and Climate: Are We Entering an Age of ‘Mega-Fires’? – State of the Planet|alirdato=2012-05-23|eldoninto=Blogs.ei.columbia.edu}}</ref> Tamen tiu iam utila strategio estas nuntempe ege problemiga. Kreskantaj populacioj, fragmentado de arbaroj kaj [[Plivarmigo|plivarmiĝinta]] [[klimato]] faras la Teran surfacon pli preta al tre grandaj arbarincendioj. Tio detruas ekosistemojn kaj homajn infrastrukturojn, okazigas sanproblemojn, kaj elsendas spiralojn de karbo kaj cindroj kiuj povas helpi pli da varmigo en la atmosfero – kaj tiel nutri siavice pli da incendioj. Tutmonde nuntempe, tiom multe kiom ĝis 5 milionoj da kvadrataj kilometroj – nome areo pli ol duono de la grando de Usono – estas bruligita en unu jaro.<ref name="blogs.ei.columbia.edu"/> [[Dosiero:Royal Air Force Bomber Command, 1942-1945. CL3400.jpg|eta|dekstre|[[Hamburgo]] post kvar bombatakoj en julio 1943, kiuj mortigis ĉirkaŭkalkulite 50 000 personojn.<ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/pop_ups/03/europe_german_destruction/html/4.stm En Pictures: German destruction]". BBC News.</ref>]] Estas nombraj modernaj aplikoj de fajro. En ties plej larĝa senco, fajro estas uzata de preskaŭ ĉiu homa estaĵo sur la tero en kontrolata maniero ĉiutage. Uzantoj de veturiloj de [[eksplodmotoro]]j uzas fajron ĉiam kiam ili ŝoforas. Termikaj [[Elektrejo|elektroproduktejoj]] havigas [[elektro]]n dum granda parto de la historio de la homaro. La uzado de fajro en [[Konvencia milito|milito]] havas longdaŭran [[milita historio|historion]]. Fajro estis la bazo de ĉiuj fruaj varmig-armiloj. [[Homero]] detalis la uzadon de fajro fare de grekaj soldatoj kiuj kaŝiĝis en [[Troja ĉevalo (mitologio)|ligna ĉevalo]] por bruligi [[Trojo]]n dum la [[Troja milito]]. Poste la [[Bizanca imperio|Bizanca ŝiparo]] uzis la nomitan [[Greka fajro|Grekan fajron]] por ataki ŝipojn kaj homojn. En la [[Unua Mondmilito]], la unuaj modernaj [[flamĵetilo]]i estis uzitaj de la infanterio, kaj estis sukcese muntitaj sur kiras-vehikloj en la [[Dua Mondmilito]]. En tiu lasta jaro, [[Brulbombo|incendiaj bomboj]] estis uzitaj kaj de la [[Akso Berlino-Romo-Tokio|Aksaj potencoj]] kaj de la [[Aliancanoj]] simile, notinde sur Tokio, Roterdamo, Londono, Hamburgo kaj, plej notinde sur [[Dresdeno]]; en tiuj du laste menciitaj urboj oni kreis intencajn fajroŝtormojn en kiuj oni okazigis fajroringon ĉirkaŭ ĉiu urbo kiu etendiĝis internen helpite de centra kerno de fajroj. Ankaŭ la Usonarmea Aerforto etende uzis incendiojn kontraŭ celojn en Japanion en la lastaj monatoj de la milito, detruante tutajn urbojn de domoj konstruitaj ĉefe el ligno kaj papero. La uzado de [[napalmo]] estis faritaj jam en julio 1944, proksime al la fino de la [[Dua Mondmilito]];<ref name="napalm">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.globalsecurity.org/military/systems/munitions/napalm.htm|titolo=Napalm|alirdato=8a de majo 2010|eldoninto=GlobalSecurity.org}}</ref> kvankam ties terura uzado akiris publikan atenton dum la [[Vjetnama milito]] kiam usonanoj detruegis per ĝi tutajn ĝangalojn, malamikojn, civilajn loĝantojn, bestojn, plantojn kaj la tutan naturon, kiu bezonis jardekojn por iel rekuperiĝi.<ref name="napalm"/> En diversaj lokoj kaj epokoj estis uzataj ankaŭ [[Molotov-koktelo]]j. == Danĝeroj == [[Dosiero:New Orleans Fire 2005-09-02.jpg|eta|maldekstre|Incendio en domo de [[Nov-Orleano]], post la paso de la [[Uragano Katrina]] en 2005.]] Fajro povas konduki al aro de danĝeroj, el kiuj unuarangaj kaj plej evidentaj estas la korpobruloj. Multaj statistikoj laŭlonge de la jaroj montris, ke plej akcidentoj okazas en la hejmoj, kaj ĉefe en banĉambroj kaj kuirejoj. El tiuj lastaj, tre oftaj estas brulvundoj, pro diversaj okazoj dum kuirado, ĉu rekte el fajro aŭ el per fajro ĵus varmigitaj oleo aŭ akvo. En [[hospitalo]]j estas apartaj instalaĵoj kaj fakaj [[kuracisto]]j por trakti kaj kuraci tiajn vundojn. Ankaŭ en apartaj sansistemaj areoj estas specifaj hospitaloj kiuj plej akurate traktas tiajn okazojn. Se temas pri brulo de granda parto de la korpohaŭto, la procento de damaĝita haŭto ludas gravan rolon en la ŝancoj savi la vivon de la bruligito. Aliaj danĝeroj tre oftaj estas la [[venenigo]] pro enspirado de [[fumo]]. En multaj okazoj la fajro estas minimume granda kun tre malgrandaj kaj eĉ apenaŭ konstateblaj flamoj, sed la produktado de fumo estas konstanta kaj enhavanta diversajn brulproduktojn, kio povas rezulti en tuja [[morto]] de homoj aŭ bestoj, onidiras, ke tute sendolora kaj neavertebla. Foje tio okazas kiam venas forta malvarmo kaj oni urĝe turnas sin al netaŭgaj [[varmigilo]]j, kiuj povas produkti fajron. En la fako psikologio estas la [[piromanio]], kiu estas difinita kiel mensa malordo en kiu persono sentas la neceson bruli ion kaj ju pli granda la fajro des pli bone (por la piromaniulo). Tiu ne estu konfuzita kun la incendiemulo kiu estas la persono kiu intence decidas okazigi incendiojn antaŭplane, cele al ekonomia gajno (per reuzado de la bruligaĵo aŭ senbalastigo) aŭ simple por okazigi damaĝon al celita persono aŭ institucio aŭ eĉ al iu ajn (tiuokaze la mensa malordo ne celas specife fajron, sed la damaĝon mem). Ambaŭ aferoj ofte rezultas en intencitaj urbaj aŭ [[Arbara incendio|arbaraj incendioj]] ege damaĝaj al posedaĵoj (fabrikoj, bienoj, domoj, bestoj ktp) kaj tro ofte al la vivo de personoj (loĝantoj, fajrestingantoj, foje eĉ piromaniuloj mem) kaj bestoj (naturo kaj brutobredado). [[Brulatenco]] estas la [[krimo]] komenci fajron kun malica intenco aŭ damaĝi konstruaĵojn, homojn, naturajn lokojn kaj vegetaĵaron. Krimbruligo ofte estas [[delikto]] kiu konsistas el ekbruligo de fajro kun kontraŭleĝa aŭ maljusta celo, karakterizita per fajrodetruo al la posedaĵo de aliaj, aŭ al la posedaĵo de la krimbruliganto kun la intenco de [[Fraŭdo|fraŭde]] postuli [[Asekuro|asekurprofitoj]]n <ref name="findlaw">{{Cite web|url=https://criminal.findlaw.com/criminal-charges/arson.html|title=Arson|website=FindLaw|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105000600/https://criminal.findlaw.com/criminal-charges/arson.html|archive-date=5a de Januaro, 2019|url-status=live|access-date=4a de Januaro, 2019}}</ref><ref>[http://dictionary.reference.com/browse/arson '''arson'''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080210000000/https://web.archive.org/web/20080210095348/http://dictionary.reference.com/browse/arson |date=2008-02-10 }}. Dictionary.com. ''[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]'', Kvara Eldono. Houghton Mifflin Company, 2004. Alirita la 27an de Januaro, 2008</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.firehouse.com/prevention-investigation/investigation-equipment/article/10464930/arson-investigation-the-six-motives-for-firesetting|title=StackPath|access-date=23a de Novembro, 2020|archive-date=27a de Januaro, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127143044/https://www.firehouse.com/prevention-investigation/investigation-equipment/article/10464930/arson-investigation-the-six-motives-for-firesetting|url-status=live}}</ref>. == Proverboj == [[Dosiero:Fumo el stoplo.jpg|eta|[[Fumo]] el [[stoplo]]: ''Kie fumo leviĝas, tie fajro troviĝas.'']] Ekzistas pluraj (13, kaj 7 pri [[fumo]]) [[proverbo]]j pri fajro en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-09-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Fajro provas la oron, mizero la koron.''}} * {{citaĵo|''Kie fumo leviĝas, tie fajro troviĝas.''}} * {{citaĵo|''Sen fajro ne brulas eĉ pajlo.''}} == Fajro en kulturo == * Fajro estas unu el la kvar [[Klasikaj elementoj|klasikaj elementoj de antikva Grekio]] kune kun [[tero]], [[aero]] kaj [[akvo]]. * [[Fajro de Sankta Elmo]] estas la brilanta elektra deŝargo, videbla en la pintoj de altaj objektoj, kiel kirkturoj kaj mastoj de ŝipoj, dum ŝtorma vetero. * [[Fajro de Rizstako]] (Japane: 稲むらの火 aŭ 稲村の火 [inamura no hi]; Angle: The burning of the rice field) estas rakonto bazita de okazaĵo en kiu Gihei (poste Hamaguchi Goryo (濱口梧陵 aŭ 浜口梧陵), en la rakonto Gohei) helpis loĝantojn en Hiro-vilaĝo (nune Hirogaŭa-urbeto) en Ansei-Nankai-Tertremo (1854). [[Dosiero:Léon Bakst 001.jpg|eta|maldekstre|200px|Léon Bakst: ''La Fajra Birdo'', Ballerina (dancistino), 1910]] * [[Piroteknikaĵo]] ([[Fajraĵo]] aŭ ''Artfajraĵo''), Op. 4 (Fajraĵo, en [[rusa]] Фейерверк, Feyerverk) estas frua komponaĵo de [[Igor Stravinski]], verkita en 1908. * [[La Fajra Birdo]] aŭ ''Fajrbirdo'' (en franca ''L'Oiseau de feu''; en rusa Жар-птица, Zhar-ptitsa) estas baleto de la rusa komponisto Igor Stravinski, verkita por la pariza sezono de 1910 de la Rusaj Baletoj de [[Sergej Djagilev]], kun koreografio de Miĥail Fokin. * ''El amor brujo'' (La sorĉa amo) estas [[baledo]] de [[Manuel de Falla]] kiu enhavas tre popularajn pecojn inspiritajn de kaj rilatajn al fajro, nome ''Danza ritual del fuego'' (ceremonia danco de fajro) kaj la ''Canción del fuego fatuo'' (kanto de la vag-lumo), el kiuj la unua populare konata kiel ''Danco de la fajro'' estas unu el la plej popularaj muzikpecoj kaj de Falla kaj de la tuta hispana [[klasika muziko]]. * [[La fajrobrigadisto]] estas la dua filmo de [[Charlie Chaplin]] kreita por [[Mutual Film Corporation]] en [[1916]]. Publikigita la 12-an de junio, ĝi ĉefroligis Chaplin kiel la fajrobrigadiston kaj [[Edna Purviance]] kiel la filinon de [[Lloyd Bacon]]. * La [[Fajroj de Alakanto]] (en hispana lingvo: Hogueras de Alicante, en valencia lingvo: Fogueres d'Alacant), estas festoj kiuj celebras la sankta-Johanon en [[Alakanto]]. * [[La Reĝo de Fajro]] (en tradicia ĉina: 火王; angle The King of Blaze aŭ Fire King; nederlande De Brand Koning) estas tajvana manhua de You Su-lan, aperinta en magazino Gong Juu Comics ekde 1991, kaj poste en 13 [[tankobon]]aj volumoj inter junio 1992 kaj februaro 1998 fare de Da Ran Culture. * Estas kanto nomata '''''Fire''''' (esperante: "Fajro") de [[Sud-Koreio|sudkorea]] [[hiphopo|hiphopa]] grupo [[2NE1]] (6-a de Majo 2009). == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Literaturo== * {{Cite journal |title=Community Involvement in and Management of Forest Fires in South East Asia |url=http://www.asiaforests.org/doc/resources/fire/pffsea/Report_Community.pdf |format=PDF |year=2002 |publisher=Project FireFight South East Asia |last=Karki |first=Sameer |accessdate=2009-02-13 |postscript= |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225154641/http://www.asiaforests.org/doc/resources/fire/pffsea/Report_Community.pdf |archivedate=25a de februaro, 2009 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090225154641/http://www.asiaforests.org/doc/resources/fire/pffsea/Report_Community.pdf |arkivdato=2009-02-25 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090225154641/http://www.asiaforests.org/doc/resources/fire/pffsea/Report_Community.pdf |date=2009-02-25 }} * Gaston Bachelard, La Psychanalyse du feu, 1938 (ISBN 2070323250) * Marie-Nicolas Bouillet kaj Alexis Chassang (dir.), «Feu» dans Dictionnaire universel d’histoire et de géographie, 1878 * Louis Boyer, Feu et flammes, eld. Belin, kol. «Pour la science», 2006 (ISBN 2-7011-3973-2) * Helmut Gebelein: ''Das Element Feuer in Haushalt und Familie.'' En: Trude Ehlert (Eld.): ''Haushalt und Familie in Mittelalter und früher Neuzeit.'' Sigmaringen 1991, S. 137–151. * Johan Goudsblom: ''Feuer und Zivilisation''. 2. Auflage, Springer VS, Wiesbaden 2016, ISBN 978-3-658-06505-8. * Haung, Kai. 2009. Population and Building Factors That Impact Residential Fire Rates in Large U.S. Cities. Applied Research Project. [[Texas State University]]. [http://ecommons.txstate.edu/arp/287/ TXstate.edu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120308201531/http://ecommons.txstate.edu/arp/287/ |date=2012-03-08 }} * {{cite journal |author1=Lentile, Leigh B. |author2=Holden, Zachary A. |author3=Smith, Alistair M. S. |author4=Falkowski, Michael J. |author5=Hudak, Andrew T. |author6=Morgan, Penelope |author7=Lewis, Sarah A. |author8=Gessler, Paul E. |author9=Benson, Nate C |title=Remote sensing techniques to assess active fire characteristics and post-fire effects |url=http://www.treesearch.fs.fed.us/pubs/24613 |year=2006 |journal=International Journal of Wildland Fire |issue=15 |volume=3 |pages=319–345 |doi=10.1071/WF05097 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140812022744/http://www.treesearch.fs.fed.us/pubs/24613 |date=2014-08-12 }} * Kosman, Admiel: [http://www.haaretz.com/weekend/magazine/sacred-fire-1.329892 Sacred fire]. En: 13a de januaro, 2011. * Adam Merschbacher: ''Brandschutz: Praxishandbuch für die Planung, Ausführung und Überwachung.'' Verlagsgesellschaft Rudolf Müller, 2005, ISBN 3-481-02054-6. * J. Warnatz, U. Maas, R. W. Dibble, Verbrennung, 3. Auflage, Springer, Berlin Heidelberg 2001, ISBN 3-540-42128-9. == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Alumeto]] * [[Arbara incendio]] * [[Brulaĵo]] * [[Bruligilo]] * [[Bruligo de libroj]] * [[Fajrero]] * [[Fajrejo]] * [[Fajrigilo]] * [[Fajrobrulo]] * [[Fajroestingilo]] * [[Fajroestingista muzeo (Ostrava)]] * [[Fajroestingisto]] * [[Fajrokorbo]] * [[Fajrolando]] * [[Fajroŝirmilo]] * [[Fajroturo]] * [[Fire Eagle]] * [[Firefox]] * [[Flamigilo]] * [[Flamo]] * [[Greka fajro]] * [[Incendio]] * [[Incendio de Reichstag]] * [[Lumo]] * [[Meĉo]] * [[Pirolizo]] * [[Prometeo]] * [[Sinbruligo]] * [[Surardaĵa promeno]] * [[Tindro]] * [[Tindrujo]] * [[Torĉo]] * [[Vaglumo]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=fajr}} * [http://www.howstuffworks.com/Fire.htm How Fire Works] en HowStuffWorks * [http://www.straightdope.com/columns/021122.html What exactly is fire?] en The Straight Dope * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/fire/onfire.html On Fire], Adobe Flash - en usona TV programo NOVA * [http://discovermagazine.com/2011/oct/20-things-you-didnt-know-about-fire#.UwxjwmdwnH5 20 Things You Didn't Know About... Fire] el gazeto ''Discover'' * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Fire|revizio=707528457}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Fuego |revizio=121562823 }} {{Leginda|2022|10|25}} {{ADLM|2025|06}} {{Havenda artikolo|Fajro}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fajro| ]] [[Kategorio:Varmo]] [[Kategorio:Substancoj]] [[Kategorio:Kuirartaj teknikoj]] 9r1e3ld2ofjnu9d8b9djna7g4cdd450 0 2096 9371815 9356517 2026-05-13T03:30:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371815 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=speco de arto|ne plu ofte uzata bendo sur kiu estas konservitaj fotitaj bildoj|Filmo (fotografio)|apa=Filmo (apartigilo)}} {{Portalo Kino}} [[Dosiero:Cinemaaustralia.jpg|eta|210ra|Kinejo por rigardi filmojn.]] [[Dosiero:Cinematographo Aparelho.jpg|eta|210ra|Kinkamerao de la fratoj Lumière.]] [[Dosiero:Proyectordepelículas FH99-35 700.jpg|eta|210ra|Projektilo FH99-35/70 kie videblas la du filmujoj.]] [[Dosiero:35mmProjectorUnknown.jpg|300ra|eta|Projekciilo de [[35 mm]].]] <!--[[Dosiero:Film reel and film.jpg|eta|250ra|La vorto "filmo" devenas de la ĉi-supra filmorulo]]--> '''Filmo''' estas la produkto kaj suma termino por [[kinematografio]] (kinematografiaĵo aū kinaĵo<ref>Kinaĵo laŭ [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#kin.0ajxo]</ref>) kaj ĉiuj ties aspektoj — artaj, teknikaj, komercaj, kaj sociaj. Komune kun la [[Presarto|presaro]], [[Radiofonio|radiodisaŭdigo]] kaj [[televido]], ĝi apartenas inter la komunikaj rimedoj kun la plej granda agdistanco kaj influo. Laŭ [[Akademia Vortaro]] (citanta la 8-an [[oficialan aldonon]]), «filmo» estas «1. Bendo kovrita de fotoemulsio. 2. Tuto de la bildoj fiksitaj sur tia(j) bendo(j) kaj projekcieblaj sur ekranon». Laŭ [[Francisko Azorín]] ''filmo'' estas ''Impresebla membrano, el celuloido aŭ simila substanco, uzata por fotografado. Banderolo de rivelitaj sinsekvaj fotografaĵoj, kiujn oni projekcias sur ekranon en kinematografejo.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 74.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el latina ''filamentum'' (fadenaĵo),<ref name="Azorín, samloke">Azorín, samloke.</ref> kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj ''filmi'', por fotografi sur filmo; ''filmokaseto'', por speciala ujo por la uzado de filmoj en fotografmaŝino; ''kartoĉofilmo'' aŭ ''rulfilmo'', por cilindroforma volvaĵo de filmo k. nigra papero; ''filmoteko'', por kolekto de filmoj k. ejo por konservi ĝin.<ref name="Azorín, samloke"/> Kiel en ĉiuj artaj spektakloj, kinematografa verko — aŭ filmo — destiniĝas ĝenerale al publiko, kunigita tiuokaze en dediĉita loko, tiel nomata [[kinejo]]. Pro la multaj formoj de filmoj kiuj aperis kaj aperas nuntempe kaj pro la krea diverseco, la [[kino]] estas malfacile difinebla. La kreado de rakontoj kun movantaj bildoj kompreneble ne difinas la fakon, ĉar ekzistas filmoj "sen-intrigaj", ekzemple, la [[dokumentaj filmoj]], la poeziaj filmoj kaj la [[Abstraktado|abstraktaj]] filmoj. Oni vidis filmojn sen ŝajna movo, kiel en ''La jetée'' de [[Chris Marker]], komponita de filmataj [[fotografio]]j, filmoj sen filmado (arkivaj filmoj, eksperimentaj filmoj, kiel tiuj de [[Martin Arnold]], aŭstria reĝisoro kiu majstris reĝisori filmojn kun "trovata filmobobeno"), filmoj sen muntado kiel kutimis fari la [[Fratoj Lumière]], filmoj sen sono (mutaj filmoj, kompreneble, sed ankoraŭ eksperimentaj [[silenta filmo|silentaj filmoj]] kaj eĉ ekzistas filmoj sen bildoj kiel atestas la nursona filmo de [[Walter Ruttmann]], nome ''Weekend''. Nek oni povas referenci al la fama filmobobeno por reprezenti kinon ĉar la tutnovaj bit-teknikoj revolucias tiun procedon. Ne, kino estas fako kiu neniel similas al aliaj artoj sen tamen estas multforma, multvizaĝa kaj, kiel la aliaj artoj, ĉiam evoluanta. == Priskribo == [[Dosiero:undeveloped film.png|eta|350ra|dekstra|Nigrablanka filmo Arista [[ISO]] 125/22°.]] [[Dosiero:Film strip.jpg|eta|Filmostrio.]] Filmo estas serio de daŭrigantaj bildoj kiuj, kiam montrite sur ekrano, kreas la iluzion de movado de bildoj pro Fiofenomeno. Tiu optika iluzio igas onin percepti kontinuan moviĝon inter apartaj objektoj rigarditaj rapide en sinsekvo. Filmo estas kreita fotante faktajn scenojn per [[filmilo]]; de fotodesegnaĵoj aŭ miniaturmodeloj uzante tradiciajn [[Animacio|animaciajn teknikojn]]; per [[Komputil-generita bildaro]] kaj komputilanimacio; aŭ per kombinaĵo de kelkaj aŭ ĉiuj tiuj teknikoj kaj aliaj vidaj efikoj. Nuntempa difino de kino estas la arto ŝajnigi travivaĵojn, kiuj komunikas ideojn, rakontojn, perceptojn, sentojn, belecon aŭ atmosferon de la rimedoj de registritaj aŭ laŭprogramaj kortuŝaj bildoj kune kun aliaj sensaj stimuloj.<ref>{{Cite web|first=Andrei|last=Severny|url=http://tribecafilm.com/future-of-film/future-of-the-movie-theater-is-in-your-mind|title=The Movie Theater of the Future Will Be In Your Mind|work=Tribeca film|date=2013-09-05|accessdate=5a de Septembro, 2013|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130907214603/http://tribecafilm.com/future-of-film/future-of-the-movie-theater-is-in-your-mind|arkivdato=2013-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130907214603/http://tribecafilm.com/future-of-film/future-of-the-movie-theater-is-in-your-mind|archivedate=2013-09-07}} {{Citaĵo el la reto |url=http://tribecafilm.com/future-of-film/future-of-the-movie-theater-is-in-your-mind |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130907214603/http://tribecafilm.com/future-of-film/future-of-the-movie-theater-is-in-your-mind |arkivdato=2013-09-07 }}</ref> La procezo de filmproduktado estas kaj [[arto]] kaj [[industrio]]. Filmoj estis origine filmitaj sur plasta folio kiu estis montrita tra [[filmprojekciilo]] sur granda [[ekrano]]; pli modernaj teknikoj povas uzi tute ciferecajn filmigon kaj stokadon, kiel ekzemple la fotilo Red One kiu registras sur disko aŭ montrokartoj. Filmoj kutime inkludas optikan muzikon, kio estas grafika registrado de la parolitaj vortoj, muziko kaj aliaj sonoj kiuj devas akompani la bildojn. Ĝi etendiĝas laŭ parto de la filmo ekskluzive rezervite por ĝi kaj ne estas projekciita. Filmoj estas kulturaj artefaktoj kreitaj fare de specifaj kulturoj. Ili reflektas tiujn kulturojn, kaj, en victurno, influas ilin. Filmo estas konsiderita kiel grava arta [[ĝenro]], fonto de popolplezuro, kaj potenca medio por edukado - de aŭ endoktrinigaj - civitanoj. La vida bazo de filmo donas al ĝi universalan potencon de komunikado. Kelkaj filmoj fariĝis popularaj tutmondaj altiroj uzante [[dublado]]n aŭ [[subtekstoj]]n por traduki la [[dialogo]]n en la lingvon de la spektanto. Kelkaj kritikis la gloradon de la filmindustrio de violento<ref>Media, Sex, Violence, and Drugs in the Global Village - Paĝo 51, Kuldip R. Rampal - 2001</ref> kaj ĝia seksisma traktado de virinoj.<ref name="rachelsimmons.com">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rachelsimmons.com/2011/04/the-astonishing-sexism-of-hollywood-and-what-it-means-for-girls/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170101073522/http://www.rachelsimmons.com/2011/04/the-astonishing-sexism-of-hollywood-and-what-it-means-for-girls/ |arkivdato=2017-01-01 }}</ref><ref name="thewrap.com">[http://www.thewrap.com/music/article/sexist-hollywood-women-still-struggle-find-film-jobs-study-finds-74076] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161020065746/http://www.thewrap.com/music/article/sexist-hollywood-women-still-struggle-find-film-jobs-study-finds-74076/ |date=2016-10-20 }}</ref> La unuopaj bildoj kiuj konsistigas filmon estas nomitaj ''kadroj''. Dum projekcio, rotacia obturatoro kaŭzas intervalojn de mallumo tiel ke ĉiu kadro en victurno estas proponita en pozicion por esti projekciita, sed la spektanto ne rimarkas la interrompojn pro efiko konata kiel persisto de vizio, per kio la okulo (kaj la tuta vida sistemo, cerbo inkludita) retenas vidan bildon por frakcio de [[sekundo]] post kiam la fonto estis forigita. La percepto de moviĝo ŝuldiĝas al psikologia efiko nomita beta-movado. La nomo "filmo" originas de la fakto ke fotografia filmo (ankaŭ nomita krudfilmo) historie estis la komunikilo por registrado kaj elmontrado de filmoj. Multaj aliaj esprimoj ekzistas por unuopa filmo, inkluzive de bildo, bildekspozicio, kortuŝa bildo, fotoludo kaj simple filmo. == Tipoj de filmoj == === Longa filmo === {{Ĉefartikolo|Longa filmo}} Longa filmo estas filmo kun sufiĉa daŭro por esti konsiderata la ĉefa aŭ nura filmo por plenigi programon. Laŭ la [[Akademio de Filmaj Artoj kaj Sciencoj]], la [[Usona Kininstituto]], kaj la [[Brita Kininstituto]], longa filmo daŭras 40 minutojn aŭ plie, dum la ''Screen Actors Guild'' defendas ke ĝi estu 80 minutojn aŭ pli longe. La majoritato de longaj filmoj estas inter 70 kaj 210 minutojn longaj. ''The Story of the Kelly Gang'' (1906, Aŭstralio) estis la unua drama longa filmo publikigita (daŭra proksimume 60 minutojn). Aliaj longaj filmoj estis ''The Inferno (L'Inferno)'' (1911), ''Quo Vadis?'' (1912), ''Oliver Twist'' (1912), ''Richard III'' (1912), ''From the Manger to the Cross'' (1912), kaj ''Cleopatra'' (1912). Ĝenerale kiam oni parolas pri filmoj, oni subkomprenas pri longa filmo, kaj same rilate al famaj reĝisoroj, aktoroj, kinĝenroj ktp. [[Dosiero:Birth-of-a-nation-klan-and-black-man.jpg|eta|maldekstre|Sceno el ''Birth of a Nation'' (Nasko de nacio, 1915, 190 minutoj).]] El la socia vidpunkto, konsiderante la filmon kiel tialo por veni al [[kinejo]], pagi enirbileton, restadi enombre dum la spektado de la filmo kaj reveni surstraten al aliaj celoj ([[vespermanĝo]], reveno hejmen ktp.) la daŭro de 90 minutoj ĝis 120' estas konvena, dum malplie ne meritus la penon multe pagi kaj plie estus tro postula por agrabla libertempo. Kompreneble tio varias depende de la kulturoj, landoj ktp. Alia konsidero tiukadre estas la kompono de la kineja restado pere de longa filmo, plus mallonga filmo, [[propagando|propagandaj reklamaĵoj]] aŭ eĉ prifilmaj propagandaj reklamaĵoj, nome film-anoncoj. En kelkaj okazoj la muntado de film-anoncoj iel iĝis nova arto (por nova subĝenro) kiu plenumu du celojn: nome altiri la atenton de la spektanto (ekzemple pere de konvena ritmo aŭ elekto de sceneroj) kaj sukcesi veki la deziron spekti la anoncitan filmon. El historia vidpunkto, tiu daŭro de ĉirkaŭ aŭ malpli ol du horoj de filmoj iel anstataŭis la tipan daŭron de teatraĵo en la komencaj jardekoj de la 20-a jarcento. Tamen la unuaj filmoj ([[mutaj filmoj]]) ne tiom daŭris kaj la manko estis kompensita pro la magio de la nova arto, nome la fascino de la bildoj kiuj moviĝas mekanike. En la komenco ankaŭ manko de parolo estis kompensita per de tempo al tempo klarigaj skribaĵoj kaj ofte [[muziko]] rekte ludata. [[Dosiero:Charlton Heston in Ben Hur trailer.jpg|eta|300ra|Charlton Heston en "Ben-Hur" (1959 kun 212 minutoj).]] Kiam filmoj jam estis sufiĉe enradikiĝinta [[modo]], en kelkaj landoj oni proponis al la publiko duoblajn programojn, tio estas normale du longdaŭrajn filmojn, kio igis la vesperon tuta spektaklo de ĉirkaŭ kvar horoj aŭ plie, taŭga por [[dimanĉo]]j kaj feritagoj. En diktaturaj epokoj kaj landoj (ankaŭ en milittempo), oni atingis similan daŭron per projekciado de po unu longdaŭra filmo, plus reklamaĵoj kaj novaĵoj direktitaj el politika vidpunkto. Aliajn fojojn la grandaj holivudaj produktaĵoj povis per si mem kovri la tutan daŭron de la vespero, ekzemple "The Ten Commandments" (1956 kun 220 minutoj) kaj "Ben-Hur" (1959 kun 212 minutoj). En tiu epoko kun la popularigo de la [[televido]] kaj la eblo spekti kinajn filmojn televide, la tempaj postuloj estis mildigitaj. Hejme oni povis facile interrompi la spektadon, la [[televidkanalo|kanaloj]] mem intermetis interrompojn ktp. Siaflanke la televidaj filmoj pro sama tialo malpliigis sian daŭron al ĉirkaŭ malpli ol unu horo, kio ebligis la aperon de la [[televidserio]]j. === Mallonga filmo === {{Ĉefartikolo|Mallonga filmo}} [[Dosiero:Le Voyage dans la lune.jpg|eta|maldekstre|alt=Georges Méliès Le Voyage dans la Lune, showing a projectile in the man in the moon's eye from 1902|Fama bildo el la filmo de [[Georges Méliès]] nome ''Le Voyage dans la Lune (Lunveturo)'' (9 al 18 minutoj, 1902), frua [[Aktorfilmo|rakontofilmo]] kaj ankaŭ frua [[scienc-fikcio|scienc-fikcia filmo]].]] Mallonga filmo aŭ neologisme '''kurta filmo''' (angle ''short film'', france ''court métrage'', germane ''Kurzfilm'' ktp.) difiniĝas en kontrasto al longa kineja filmo nur per sia mallongeco, kaj povas aparteni al ĉiu ajn filma genro. Ĝia daŭro kutime difiniĝas esti malpli ol 30 minutoj, sed ekzistas iom malsamaj kategoriigoj: la [[Akademio de la Kinaj Artoj kaj Sciencoj]] en Usono, kiu atribuas la [[Oskar-premio]]jn, difinas daŭron de malpli ol 40 minutoj. La internacia filmfestivalo [[Berlinale]] fiksas la maksimuman longon de mallonga filmo laŭ premia kategorio je inter 15 kaj 30 minutoj. La germana mallongfilma premio (germane ''Deutscher Kurzfilmpreis'') havas kategorion de ĝis 7 minutoj kaj plian ĝis 30 minutoj, kaj la "leĝo pri subteno de filmoj" en Germanio difinas ke mallongaj filmoj ŝtate subvencieblaj daŭru minimume 1 kaj maksimume 15 minutojn. La prezentado de tiaj filmoj en kinejoj evidente ne povas esti komerce sukcesa se oni limigas al projekciado de vere mallonga kurta filmo, ekzemple de nur 15 minutoj. Oni ne pagas enirbileton por tio. Tiel plej ofte oni projekcias po unu el tiaj filmoj normale antaŭ po unu longdaŭra aŭ eĉ oni organizas specifajn spektaklojn kun projekciado de kelkaj kurtoj, ekzemple kvar, kvin aŭ ses de ĉirkaŭ po 15 minutoj, tiel ke oni atingas mezaveraĝan daŭron de vespera spektaklo. Rilate al Esperanto la kreado kaj popularigo de interretaj platformoj kiel [[Jutubo]] malfermis eblojn por la kreado de kurtoj tute en Esperanto, kaj ankaŭ de malfermo de specifaj kanaloj por kurtaj filmoj pri kongresoj, landaj asocioj, temoj ktp. Foje eĉ oni organizis festivalojn kaj konkursojn kun specifa temo ekzemple "Teo kaj amo". Foje la filmoj estas nur informaj, dokumentaj, muzikaj, registraj kaj ne tute artaj, sed foje junaj filmemuloj esperantistaj kapablis produkti filmetojn pere de malmultekosta teknologio, limigita geaktoraro kaj entuziasmo. Tiu platformo ebligas ne nur liberan senpagan spektadon de filmoj, sed ankaŭ kontroli la popularecon (rigardofojoj), alŝuti komentariojn ktp. Vidu enzemple ĵusan afrikan filmeton "La Venĝemo" de novembro 2019.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DhnXZriYVKE] Alirita la 1an de januaro 2020.</ref> === Eksperimenta filmo === {{Ĉefartikolo|Eksperimenta kinarto}} '''Eksperimenta filmo''', estas tiu kiu ampleksigas aŭ movas la limojn de la konvencia esprimmaniero de la [[kinarto]] kaj ĉefe de la rakonta kino tradicie strukturita ĉirkaŭ historia intriga [[rakonto]], respektante eble nur la skeleton de [[scenaro]], uzante novajn rimedojn por esprimi kaj sentigi emociojn, espertojn, sentojn, mondorigardojn, kritikojn al la propra kinarto ktp. En multaj filmoj, la rakonto permesas vojon al [[eksperimento]]j de tipo forma, kaj oftas la uzado de plastikaj aŭ ritmaj rimedoj, ligite al la traktado aŭ manipulado de la figuro aŭ la [[sono]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=z9LNv2u1h3A "Esperanto"] en Jutubo, tute neesperantlingva eksperimenta filmeto. Kun esperantlingvaj subtekstoj (iom fuŝaj) Alirita la 1an de januaro 2020.</ref> La eksperimenta filmo difiniĝas laŭ sia etoso de aplikado kaj ricevo, ĉar ĝi ne kutimas esti ligita al la [[Kulturo|kultura industrio]], nek direktas sin al ampleksa publiko, sed male ĝi estas tre specifa kaj minoritata, kaj kunhavas intereson por produktoj pritakseblaj kiel marĝenaj, ankaŭ nomataj "de kulto". === Muta filmo === {{Ĉefartikolo| Muta filmo}} [[Dosiero:Le Spectre rouge (1907) de Chomón.jpg|280ra|dekstra|eta|''Satán se divierte'' ([[1907]]), de [[Segundo de Chomón]] el [[Hispanio]].]] '''Muta filmo''' (aŭ "silenta filmo") estas filmo, ne havanta [[sono]]n kaj konsistanta nur el [[rolo|rolado]]. La ideo kombini bildojn kun registrita sono estas preskaŭ tiom malnova kiom [[kino]] mem, sed ĝis fine de la [[1920-aj jaroj]], la plejparto de la filmoj estis ankoraŭ mutaj. Tiu periodo antaŭa al la enmeto de sono estas konata kiel la "muta erao" aŭ la "silenta periodo". La arto de kino atingis plenan maturaĝon antaŭ la apero de filmoj kun sono. Ĉar la muta kino ne povis uzi sinkronan sonon kun la bildo por prezenti la dialogojn, oni aldonis titolojn por klarigi la situacion al la spektantaro aŭ por montri gravajn konversaciojn. La projekcioj de mutaj filmoj kutime ne okazis en kompleta silento: kutime ili estis akompanataj de viva muziko, ofte ludata de [[piano|pianisto]] aŭ [[orgeno|orgenisto]]. Jam en la komencoj de la kina industrio oni rekonis la muzikon kiel esencan parton de ĉiu ajn filmo, por etosigi la agadon kiu okazis sur la ekrano. La kinejoj de malgrandaj urboj kutime havis [[piano|pianiston]] por akompani la projekciadon; tiuj de grandaj urboj povis havi [[orgeno|orgenistojn]] aŭ eĉ kompletajn [[orkestro]]jn, kiuj povis aldoni sonajn efektojn. En kelkaj okazoj estis rakontisto kiu, per fora voĉo, rakontis la intertitolojn aŭ priskribis kio estis okazanta, ĉefe kiam la spektantaro ne scipovis legi la skribajn klarigojn aŭ eĉ parolis alian lingvon. La silenteco de la ludado de la geaktoroj postulis pli evidentan gestemon. Tiele la aktoradostilo markis tutan generacion de kinaktoroj tiel ke kiam alvenis la [[sonkino]], plej parto de la iamaj geaktoroj apenaŭ povis adaptiĝi al la novaj sonfilmoj. === Sonfilmo === {{Ĉefartikolo|Sonkino}} '''Sonfilmoj''' prezentas filmon kun [[Sinkronigo|sinkronigita]] sono, aŭ sono teknologie kongruigita kun la bildo, male al [[muta filmo]]. La unua konata publika prezento de projektitaj sonfilmoj okazis en [[Parizo]] en 1900, sed pasis jardekoj antaŭ sonfilmoj estis faritaj komerce praktikaj (eblaj). Fidinda sinkronigo estis malfacile atingebla pere de la komencaj sistemoj per sono sur disko, kaj ankaŭ la kvalito de pliamplifikado kaj registrado estis ankoraŭ maltaŭgaj. Plinovigoj en la sistemoj de sono sur filmo kondukis al la unua komerca surekranigo de [[Mallonga filmo|mallongaj filmoj]] uzante tiun teknologiojn, kio okazis en 1923. La unua aktorfilmo origine prezentita kiel [[sonfilmo]] estis ''[[The Jazz Singer]]'', publikigita en Oktobro 1927. En tiu ŝanĝo el silentaj al sonhavaj filmoj, multaj geaktoroj ne povis adaptiĝi, ĉu ĉar iliaj gestoj estis jam troigitaj ĉu ĉar iliaj voĉoj estis malagrablaj por la publiko. === Tutkolora filmo === {{Ĉefartikolo|Kolora filmo}} '''Kolora filmo''' aŭ '''kolorfilmo''' estas filmo prezentanta [[koloro|kolorajn]] bildojn. La unuaj filmoj estis faritaj per fotografa emulsio bazanta je [[arĝento]]. La bildoj estis projekciitaj en koloroj de nigra ĝis blanka, laŭ la [[lumintenso|luma intenso]] de la objekto. Koloraj filmoj registras ne nur la lumecon de objekto, sed ankaŭ la [[koloro]]n. La plej fruaj kolorfilmoj registris bluverdan lumon, sed ne ruĝan lumon. ==Klasoj de filmoj== ===Laŭ stilo=== [[Dosiero:TopHatORGI.jpg|eta|maldekstre|Filma afiŝo por la muzika filmo ''Top Hat'' de 1935.]] * [[Agadfilmo|Agadfilmoj]] — kies intrigo temas pri morala interagado inter «bono» kaj «malbono» pere de elano kaj fizika forto. * [[Sciencfikcio]] — pri estonteco, en kiu aperas la progreso de la teknologio. * [[Komedia filmo|Komediaj filmoj]] — faritaj por okazigi humuron, distron, kaj eĉ ridon. * [[Drama filmo|Dramaj filmoj]] — centriĝas ĉefe en la disvolvigo de konflikto inter la protagonistoj, aŭ de la protagonisto kun sia etoso aŭ kun si mem.<ref>Pri la termino «dramo» oni atentu pri jeno: * [[Drama filmo|Drama]]: vorto kiu devenas de la grekaj kun simpla signifo «agado». * [[Dramaturgio]]: teatra koncepto pri la ludado de scenaro. * [[Melodramo]]: ĝenro kiu markas la emociigon de la roluloj. * [[Tragedio]]: greka ĝenro karakterizita per scenoj konfuzaj kaj malfeliĉa, fatalisma fino.</ref> * [[Fantasto|Fantazio]] — anstataŭ la teknologio kaj estonteco de sciencfikcio, per nerealaj rimedoj oni aliras al pasinteco. Magio, mitologiaj bestoj aŭ nelogikaj okazoj formas parton de tiu mondo. * [[Melodramo]] — kun emociaj aŭ moralaj elementoj tre fortaj. * [[Muzika filmo|Muzikaj filmoj]] — enhavas interrompojn en sia disvolviĝo, por montri muzikan fragmenton ĉu kantitan ĉu dancitan. * [[Amafera filmo|Amaferaj filmoj]] —kun pli malpli romantisma amafero inter du personoj. * [[Trilero|Trileraj filmoj]] — celas okazigi streĉitecon. * [[Horora filmo|Terurfilmoj]] — faritaj cele al okazigo de teruro, streĉiteco, timo aŭ subita malagrabla surprizo en la publiko. * [[Dokumenta filmo|Dokumentaj filmoj]] - referencas al temoj de scienca, socia aŭ kultura interesoj, inter aliaj. ===Laŭ enhavo=== [[Dosiero:Paths of Glory (1957 poster).jpg|thumb|200px|Afiŝo de ''[[Paths of Glory]]'' (1957), militfilmo de [[Stanley Kubrick]]. Ekzemplo de militfilmo.]] * [[Militaj filmoj]] — rakontas ĉu fikciajn ĉu reale okazintajn batalojn, ofte el vidpunkto de partoprenanta tendaro. * [[Filmbiografio|Biografiaj filmoj]] - pri la vivo de gravulo * [[Sciencfikcia filmo|Sciencfikciaj filmoj]] — presenta la progresión de lo desconocido a lo conocido por el descubrimiento de una serie de enigmas, donde el espacio es dominado por el hombre o civilizaciones de un posible futuro. * Kino pri [[katastrofo]]j - grandaj incendioj, inundoj, tertremoj, vrakoj, grandaj vulkanaj erupcioj, invadoj de eksterteranoj, pandemioj aŭ epidemioj kaj eĉ hipoteza kolizio de asteroido kontraŭ la Tero, plej ofte fikciaj, sed ankaŭ realaj (cunamo, anda aviadilkraŝo ktp). * Kino de ekspluatado de krudaj temoj, sensaciismaj aŭ morale neakceptebla, ĉefe pri sekso, violento ktp. * Kino de fantazio — enhavas mitajn faktojn, mondojn, kreitaĵojn aŭ aĵojn, kiuj devenas nur de la imagopovo. * [[Historia kino|Historiaj filmoj]]. La agado okazas en la pasinteco, ofte kun la intenco de historia rekreado. * [[Krimfilmo|Krimaj filmoj]]. La malvenko de la «Malbono», en la kunteksto de la krimagado. * Erota kino- enhavas scenojn de [[Nudo|nudaĵoj]], sed centrigas atenton en amo ĉu arte ĉu laŭsente, ne en la seksorganoj. * [[Pornografio|Pornografiaj filmoj]] — enhavas scenojn de nudaĵoj, sed centrigas atenton en sekso, kaj ne en amo. * [[Vakera filmo|Vakeraj filmoj]] — de la kolonia al la moderna epoko de Usono, ofte mite. === Laŭ formatoj aŭ produktado === * [[B filmo|B filmoj]] — kun minimuma buĝeto kaj reklamado kaj kies ambicio estas trafi moderan sukceson, ĉefe inter la 1930-aj kaj 1960-aj jaroj, kiam la publiko povis vidi du aŭ tri filmojn per la sama enirbileto. * [[Nigra filmo|Nigraj filmoj]] — ĉefe post la Dua Mondmilito, kie la protagonisto estas kontraŭheroa, ofte ligita al ''femme fatale''. * [[Muta kinarto|Mutaj filmoj]] — karakteraj de la unuaj filmoj (1895-1937), kiuj ne registris sonon. * [[Sonkino|Sonfilmoj]] — kiuj registris ankaŭ sonon, nomitaj "talkies" se temas pri la unuaj filmoj kiuj kunigis sonon kaj bildon en la sama bendo, inter 1927 kaj 1937. == Esperanto en filmoj == La utiligo de Esperanto en filmoj ne estis ofta en la historio de la kinarto. En scenoj de [[La Granda Diktatoro|''La Granda Diktatoro'']] de [[Charlie Chaplin|Chaplin]] aperis afiŝoj en Esperanto, en [[Delekto de Idioto|''Delekto de Idioto'']] kun [[Clark Gable]] kaj en la [[Japanujo|japana]] filmo [[Jan Arima no shūgeki|''Jan Arima no shūgeki'']] iuj dialogoj estis en Esperanto; en la hispana filmo [[El coche de pedales]] (la pedalaŭto) la protagonistoj parolas foje parolas en Esperanto, samkiel en la usona filmo '[[Captain Fantastic|''Captain Fantastic'']]' (2016). Longdaŭraj filmoj uzantaj nure Esperanton estas esceptegaj, apartenas al ili ekzemple kulta ''[[Incubus|Inkubo]]'' kun ĉefrola [[William Shatner]]; tamen ekzistas proksimume dek kvin, kiuj iel la temon de la internacia lingvo tuŝas. Turka reĝisorino realigis kurtmetraĵon (''Senmova'' <ref>Tuğçe Sen: ”E [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/senmova/ n mia koro kaj menso mi naskiĝis esperantisto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}”, Libera Folio, la 26-a de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 2018.</ref><ref>Senmova, [http://filmoj.net/senmova/ Verda Filmejo].</ref>) kun voĉoj nur en Esperanto. Reĝisorino Natalie MacMahon kreis mallongan filmon ''A Universal Love Story (Universala Amrakonto)'' kiu havis esperantecajn elementojn kaj en [[2018]] ŝi kreis la retan filmoserion "''Malsano Nomita Amo''" kiu estas multe parolata en Esperanto kaj en kiu Esperanto 'rolas kiel elemento, kiu rekunigas homojn, kiel revolucio necesa por povi vere kompreni unu la alian denove kaj esprimi sentojn' <ref>Rogier Huurman, ''[https://www.liberafolio.org/2018/09/11/esperanto-en-reta-serio-pri-socio-sen-amo/ Esperanto en reta serio pri socio sen amo]'', Libera Folio, la 11-an de septembro 2018, alirite la 13-an de septembro 2018.</ref>. Lastatempe aperis ankaŭ kelkaj amatoraj Esperantistaj filmprojektoj kaj asocioj, produktantaj mallongajn filmetojn plene Esperantajn. Ilia longo estas kutime ĉirkaŭ kelkdek minutoj<ref name="Ĝisdate pri Esperanto" >[https://uea.org/pdf/ghisdate/ghisdate_esperanta.pdf Ĝisdate pri Esperanto.] Universala Esperanto‑Asocio (2009-12-14). Arkivita el la originalo je 2016-07-05. “La lingvo estis malpermesita, kaj ĝiaj uzantoj persekutataj . . . de Hitler, por kiu ĝi estis lingvo de judoj . . . Zamenhof, kreinto de la lingvo, estis judo”.</ref><ref>''Esperanto movie titles.'' Internet Movie Database. Atingita je 2007-09-01. http://www.imdb.com/List?language=Esperanto&&tv=off&&nav=/Sections/Languages/Esperanto/include-movies&&heading=10;Esperanto%20movie{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. La brazila kinofirmo Imagu Filmoj<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/ Retejo de Imagu Filmoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918233417/https://imagufilmoj.wordpress.com/ |date=2016-09-18 }}.</ref> produktis kelkajn esperantlingvajn filmojn, longajn, kaj etajn. En 2006 kadre de UK en Italio Imagu lanĉis ''{{Senapartligilo|Gerda malaperis (filmo)}}''. En la laŭvica jaro aperis ''La Patro''<ref>[https://imagufilmoj.wordpress.com/aliaj-projektoj/la-patro/ El la retejo de ''Imagu Filmoj'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Krom ĉi tiuj la firmo produktis aliajn filmojn. En 2017 turniĝis kurtmetraĵo de Christian Laubacher: "''Das Porträt von Parzival, einem Mann, der sich für eine Sache einsetzt: Esperanto''" (la portreto de [[Parsifalo]]<ref name=":5">Noto : Serge Reverdin (aŭ Parzival) estas nevo de grava politikisto, Olivier Reverdin: la sola svisa parlamentano kiu iam prezidis la Konsilion de Eŭropo. (fonto: Heroldo de Esperanto, 2281 (2:2018), 94a jarkolekto, p. 2.</ref>, viro kiu strebas por afero: Esperanto) prezentita dum la filmofestivalo de Soloturno<ref name=":5" />. Se filmistoj uzis la lingvon Esperanto en filmoj faritaj de neesperantistoj, ĝi estis uzata por doni al diversaj filmoj nuancon de universaleco, [[fremdeco]], utopieco, [[multlingveco]], estonteco, neŭtraleco, ekzoteco, [[Anarkiismo|anarkiismeco]] aŭ mistereco<ref>[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2010/ne-nur-senmova-esperanto-en-retaj-filmoj.html Ne nur Senmova: Esperanto logas filmistojn]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Libera Folio, la 19-an de septembro 2010, alirite la 26-an de februaro 201.</ref>. == Historio de filmoj == * [[Fratoj Lumière]] * [[Fakterminaro de Kino]] * [[Listo de Filmoj kun originala nomo]] * [[Listo de Filmoj kun esperanta nomo]] === Filmaj serioj === Kiam filmo gajnas imponan sukceson, la produktoroj ofte cedas fari duan epizodon kaj eĉ krei trilogion, alinome veran filmoserion. Tiu logiko estas multe kritikata ĉar la sekvaĵoj estas kelkfoje bonkvalitaj kaj do honoras la unuan filmon sed eblas ke ĝi montriĝas fuŝfarita, denuncante volon de produktoroj (precipe usonaj, respektive holivudaj) fari "facilan monon". Ĉiaokaze, kelkaj filmaj serioj starigis la famon de [[Holivudo]] tra neforgeseblaj verkaĵoj. Sed tiu emo ekzistas ankaŭ tutmonde. [[Dosiero:007GEsoundtrack.jpg|eta|210ra|Afiŝo de la filmo [[GoldenEye]] el la serio de [[James Bond (fikcia universo)|James Bond]].]] * [[Alien (fikcia universo)|Alien]] * [[Asteriks|Asteriks kaj Obeliks]] * [[Back to the Future (filma serio)|Back to the Future]] * [[Harry Potter]] * [[Indiana Jones]] * [[James Bond (fikcia universo)|James Bond]] * [[La Mastro de l' Ringoj (filma serio)|La Mastro de l' Ringoj]] * [[Les Bronzés (filmo)|Les Bronzés]] * [[Triopo Nikulin Morgunov Vicin|Nikulin Morgunov Vicin]] * [[Spider-Man (filma serio)|Spider-Man]] * [[Star Wars (fikcia universo)|Star Wars]] * [[The Matrix]] * [[X-Men (filmo)|X-Men]] == Filmistoj kaj rilataj profesioj == [[Dosiero:Gary Cooper and Marlene Dietrich in Morocco trailer 2.jpg|eta|230ra|[[Gary Cooper]] kaj [[Marlene Dietrich]] en la filmo ''Maroko'' (1930).]] * [[Aktoroj]] ** [[Listo de aktoroj]] * [[Reĝisoroj]] ** [[Listo de reĝisoroj]] * [[Kameraistoj|Kameraisto]] * [[filma muntado|Filmomuntisto]] * [[Dublado]] * [[Figuranto]] * [[Stuntado]] == Landoj == Ĉiu lando havas sian kinarton. Kvankam la elspezo implikita en farado de filmoj preskaŭ tuj igis filmoproduktadon koncentriĝi sub la eltenado de produktor-[[entrepreno]]j, progresoj en alirebla filmofarada ekipaĵo, kaj vastiĝo de ŝancoj akiri investitan [[kapitalo]]n de ekster la kinindustrio mem, permesis la evoluon de sendependa kinproduktado. [[Holivudo]] estas la plej malnova filmindustrio de la mondo<ref>La plej frua dokumentita rakonto de montro de projekciita filmo en Usono estis en Junio 1894 en [[Richmond (Indianao)]] fare de Charles Francis Jenkins</ref> kaj la plej granda laŭ biletvendado kaj nombro da ekranoj. Laŭ spektantaro [[Bolivudo]] estas plej rigardata nome de 3.2 mil milionoj da spektantoj plejparte en [[Azio]], komparite kun Holivudo kiu havas nur 2.6 mil milionojn da spektantoj<ref>Matusitz, J., & Payano, P. (2011). The Bollywood in Indian and American Perceptions: A Comparative Analysis. India Quarterly: A Journal of International Affairs, 67(1), 65–77. doi:10.1177/097492841006700105</ref> kaj produktas 1,986 longajn filmojn ĉiujare.<ref>"INDIAN FEATURE FILMS CERTIFIED DURING THE YEAR 2017". Film Federation of India. 31a de Marto 2017. [http://www.filmfed.org/IFF2017.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181124213649/http://filmfed.org/IFF2017.HTML |date=2018-11-24 }} Alirita la 3an de Septembro 2018.</ref> Ankaŭ vidu la liston de festivaloj pri kino: [[Festivaloj de Kino]]. == Filmoj en la socio == La produktorado kaj spektado de filmoj estas grava parto en la historio de la socioj de la plej diversaj landoj en la mondo ĉefe dum la [[20a jarcento]]. La disvastigado de filmoj povas esti helpata ĉu de la ekonomia pelado de la kinindustrio, ĉefe el [[Holivudo]], ĉu el la kultura prestiĝo de la diversaj festivaloj. [[Filmfestivalo]] estas festo kiun oni okazigas por alporti filmojn al la atento de la publiko. Dum tia festivalo, oni montras en unu aŭ pli da kinejoj antaŭ-elektitajn filmojn. Regule premieras novaj filmoj kaj oni disdonas premiojn ĉe filmo-festivalo. Ofte multaj famaj aktoroj kaj reĝisoroj ankaŭ ĉeestas dum gravaj filmfestivaloj. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''kinematografo''' estas ''Aparato por projekcii moviĝantajn bildojn sur ekranon.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 110.</ref> Li indikas [[etimologio]]n el la [[greka]] ''kinema + graphos'' (mova bildo). Kaj li aldonas la terminojn ''kinematografejo'' aŭ ''kinejo'' por ''Salono, teatreto, loko por projekciaj spektakloj''; ''kinetofono'', por ''parolanta filmo''.<ref name="Azorín, samloke"/> La '''filmindustrio''' aŭ [[kinindustrio]] konsistas el la teknologiaj kaj komercaj rimedoj de [[filmofarado]], t.e., [[produktoro|filmoproduktorado]], filmo-[[studio]]j, [[kinarto|kinematografio]], [[animacio]], [[kinfarado|filmoproduktado]], [[scenaristo|scenarverkado]], antaŭ-produktado, postproduktado, [[kinfestivalo]]j, distribuado; kaj [[aktoro]]j, kino-[[reĝisoro]]j kaj alia filmteama laboristaro. == Filmoteĥniko == [[Dosiero:Paramount logo.jpg|eta|220ra| La Paramount Pictures emblemo uzita ekde [[2003]].]] [[Dosiero:Foxstudios.jpg|eta|230ra|dekstra|Fox-Studioj en Los-Anĝeleso.]] * [[Filmformato]]j * [[Kamerao]] * [[Kinematografio]] == Firmaoj == * [[Barrandov studio]] * [[Columbia Pictures]] * [[DEFA]] * [[Gaumont]] * ''Lucasfilm'', la filmprodukta firmao de [[George Lucas]] * [[MGM]] * [[Paramount]] * [[Pathé]] * [[UFA]] * [[United Artists]] * [[20th Century Fox]] == Filmoskoloj == * [[Ĉeĥoslovaka Nova Ondo]] * [[Dogmo 95]] * [[Franca Nova Ondo]] * [[Itala novrealismo]] * [[Nova Germana Kino]] == Ĝenroj == {{Div col|cols = 4}} * [[Animeo]] * [[Animacio]] * [[Agfilmo]] * [[Aventura filmo]] * [[Desegnofilmo]] * [[Dokumenta filmo]] * [[Drama filmo]] * [[Esperanto-filmo]] * [[Kinoĵurnalo]] * [[Komedia filmo]] * [[Krimfilmo]] * [[Kulta filmo]] * [[Longa filmo]] * [[Mallonga filmo]] * [[Peplofilmo]] * [[Sciencfikcia filmo]] * [[suspenso|Suspensa filmo]] * [[Vakera filmo]] * [[Vesterno]] {{Div col end}} ==En Esperanto== * Artikolo pri la filmoj faritaj de [[CNT]] kaj la liberecana movado dum la [[Hispana Enlanda Milito]]: Pau Martínez Muñoz, "Frontokino. Konkludo", [[Sennacieca Revuo]], 2023-2024, nº 151-152, pp. 35-40, tradukis Kani. == Rilataj temoj == * [[Sonfilmo]] * [[Muta filmo]] * [[Malferma sekvenco]] * [[Ferma sekvenco]] == Vidu ankaŭ == * ''[[Cahiers du Cinéma]]'' * [[Desegnita filmo]] * [[Fakterminaro de Kino]] * [[Filmanonco]] * [[Filmofarado]] * [[Interreta filma datenbazo]] * [[Kinfoto]] * [[Kino]] * [[Listo de filmoj pri rilatoj kun granda aĝo-diferenco]] * [[Oskar-premio]] * [[Seksosimbolo]] * [[Tempopasa filmado]] == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=Reel Women: Pioneers of the Cinema, 1896 to the Present|aŭtoro=Acker, Ally|jaro=1991|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Continuum|ISBN=0-8264-0499-5}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Glorious Technicolor: The Movies' Magic Rainbow|aŭtoro=Basten, Fred E.|jaro=1980|loko=Cranbury, NJ|eldoninto=AS Barnes & Company|ISBN=0-498-02317-6}} * {{Cite video |people=Basten, Fred E. (verkisto); Peter Jones (reĝisoro kaj verkisto); Angela Lansbury (rakontisto)|date=1998 |title=Glorious Technicolor |url=http://imdb.com/title/tt0274530/ |medium=Documentary |publisher=Turner Classic Movies }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Theories of Cinema, 1945-1995|aŭtoro=Casetti, Francesco|jaro=1999|loko=Austin, TX|eldoninto=University of Texas Press|ISBN=0-292-71207-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Cinema Book, Third Edition|aŭtoro=Cook, Pam|jaro=2007|loko=Londono|eldoninto=British Film Institute|ISBN=978-1-84457-193-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Animation Unlimited: Innovative Short Films Since 1940|aŭtoro=Faber, Liz, & Walters, Helen|jaro=2003|loko=Londono|eldoninto=Laurence King, in association with Harper Design International|ISBN=1-85669-346-5}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Film: An International Bibliography|aŭtoro=Hagener, Malte, & Töteberg, Michael|jaro=2002|loko=Stuttgart|eldoninto=Metzler|ISBN=3-476-01523-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Oxford Guide to Film Studies|aŭtoro=Hill, John, & Gibson, Pamela Church|jaro=1998|loko=Oxford; New York|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-871124-7}} * {{Citaĵo el libro|titolo=New Hollywood Cinema: An Introduction|aŭtoro=King, Geoff|jaro=2002|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Columbia University Press|ISBN=0-231-12759-6}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Complete Anime Guide: Japanese Animation Film Directory and Resource Guide|aŭtoro=Ledoux, Trish, & Ranney, Doug, & Patten, Fred|jaro=1997|loko=Issaquah, WA|eldoninto=Tiger Mountain Press|ISBN=0-9649542-5-7}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Celluloid Mavericks: A History of American Independent Film|aŭtoro=Merritt, Greg|jaro=2000|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Thunder's Mouth Press|ISBN=1-56025-232-4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Oxford History of World Cinema|aŭtoro=Nowell-Smith, Geoffrey|jaro=1999|loko=Oxford; New York|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-874242-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Reel Racism: Confronting Hollywood's Construction of Afro-American Culture|aŭtoro=Rocchio, Vincent F.|jaro=2000|loko=Boulder, CO|eldoninto=Westview Press|ISBN=0-8133-6710-7}} * {{Cite journal|author=Schrader, Paul|date=Printempo 1972| title = Notes on Film Noir| journal = Film Comment| volume = 8| issue = 1| pages= 8–13| issn=0015-119X }} * {{Cite video |people=Schultz, John (writer and director); James Earl Jones (narrator)|date=1995 |title=The Making of 'Jurassic Park' |url=http://imdb.com/title/tt0256908/ |medium=Documentary |publisher=Amblin Entertainment }} * {{Citaĵo el libro|titolo=Africa Shoots Back: Alternative Perspectives in Sub-Saharan Francophone African Film|aŭtoro=Thackway, Melissa|jaro=2003|loko=Bloomington, IL|eldoninto=Indiana University Press|ISBN=0-85255-576-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Film as a Subversive Art|aŭtoro=Vogel, Amos|jaro=1974|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Random House|ISBN=0-394-49078-9}} == Notoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == === En Esperanto === * [http://dokumentarioj.blogsome.com/category/kino Dokumentfilmoj pri rusia kino, subtekstigitaj en E-o] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312201444/http://dokumentarioj.blogsome.com/category/kino |date=2007-03-12 }} * [http://filmoj.atspace.com Interret-magazeno de rusiaj filmoj kun subtitoloj en Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080915120243/http://filmoj.atspace.com/ |date=2008-09-15 }} <!--* [http://groups.yahoo.com/group/per-esperanto-kino Per-esperanto-KINO]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Diskutejo pri klasikaj kaj nuntempaj filmoj per esperanto.--> * [http://eo.wikibooks.org/wiki/Terminareto_de_kino Terminareto de kino] * [http://www.actingaustralia.com.au/filmindustria-vortaro-la-oficiala-filmindustria-vortaro-de-esperanto-tv/ Filmindustria Vortaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140320042416/http://www.actingaustralia.com.au/filmindustria-vortaro-la-oficiala-filmindustria-vortaro-de-esperanto-tv/ |date=2014-03-20 }} {{eo}}, {{it}}, {{ru}} * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/filmindustria-vortaro-de-auxstrala-etv.htm Filmo-industrio,] - laborlisto de aŭstrala ETV, en E-o, angla, rusa kaj itala * [http://filmoj.net/ Verda Filmejo] Ĉi tie vi trovos la filmojn, kiuj aŭ origine estis faritaj en Esperanto, aŭ subtekstigitaj per esperantaj subtitoloj aŭ voĉigitaj en Esperanto. * [https://stanobelov.blogspot.com/p/filmoj.html Recenzoj pri filmoj] {{eo}} {{Projektoj |commonscat=Cinema |commons=Cinema |ReVo=film |wikinewscat_title=Filmarto |wikinewscat=Filmarto |q=Filmo }} === Pri Esperanto === * [http://www.delbarrio.eu/cine.htm El esperanto y el cine] Esperanto kaj kino (en hispana) <!--===Alilingve===--> {{-}} {{Havenda artikolo|Filmo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filmo| ]] [[Kategorio:Kino| ]] [[Kategorio:Kinarto]] pro16xlj7e5rgavgr2cjxllhrdvq7sf 0 2224 9371948 9367789 2026-05-13T07:45:06Z Sj1mor 12103 9371948 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=lando en Ameriko|apa=Kubo (apartigilo)}} {{Informkesto lando | eonomo = Kubo <!-- necesas por ke artikoloj al tekstoj pri la flago kaj blazono de Kubo bone funkciu --> | nomoenlokalingvo = Kubo<br />''República de Cuba'' | flago = [[Dosiero:Flago-de-Kubo.svg|120px|Flago de Kubo]] | blazono = [[Dosiero:Coat of Arms of Cuba.svg|120px|Blazono de Kubo]] | nacia himno = [[Nacia Himno de Kubo]] | nacia devizo = Patria o muerte, ¡venceremos! — (Patrio aŭ morto, ni venkos!) | lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationCuba.svg|280px]] | lingvoj = [[hispana lingvo|hispana]] | ĉefurbo = [[Havano]] (2.250 mil) | religio = katolikoj, afrikdevenaj kredoj, div. kristanaj konfesioj, judismo. | km2 = 110.861 | akvo = 42.803 | loĝantaro = ne <!-- 9 748 532 (2024) --> | loĝdenso = | valuto = [[kuba peso]] (CUP)<br /> | horzono = -5 (en somero -4) | ttt = cu | landkodo = CU | tel = 53 | politika sistemo = [[Unupartiismo|Unu-Partia]] [[socialisma respubliko]] | ŝtatestro = [[Miguel Díaz-Canel]] | ĉefministro = [[Manuel Marrero Cruz]] | nacia tago = 1-a de januaro | sendependeco = de [[Hispanio]] - deklarita = 1868 - rekonita = 1898 - [[Kuba revolucio]] = 1959 | esperanto-asocio = [[Esperanto-movado en Kubo]] | kesteroj = {{Informkesto geografiaĵo|insulo |subŝablono = jes |priskribo de bildo= |regiono-ISO = CU |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |longo = |larĝo = |plej alta = |plej alta leviĝo = |parenco = Karibio |parenco_tipo = Akvejo |areo= |loĝantoj= |censo= }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> La '''Kuba Respubliko''' ({{lang-es|República de Cuba}}) aŭ nur '''Kubo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Kubo_kd Kubo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> estas lando ([[insularo]], [[arkipelago]]) en [[Kariba Maro]], la plej granda el la [[Antiloj]]. La ĉefa insulo konata kiel Kuba Insulo, estas la plej granda el la [[Grandaj Antiloj]] kaj [[Listo de insuloj laŭ areo|la 17a plej granda insulo en la mondo]]. Ankaŭ apartenas al la arkipelago la [[Insulo de la Junularo]] (antaŭe nomata "Isla de Pinos") kaj multnombraj insuletoj kiuj ĉirkaŭas la laste menciitajn. [[Havano]] estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo. [[Santiago de Kubo]] estas la dua plej grava urbo de la lando, situanta en la oriento.<ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=Cuba; the Pursuit of Freedom|date=March 1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=0060142596|authorlink=Hugh Thomas}}</ref><ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=The Slave Trade: The Story of the Atlantic Slave Trade, 1440–1870|year=1997|publisher=Simon & Schuster|location=New York, NY|isbn=0684835657}}</ref> Norde troviĝas [[Usono]] kaj la [[Bahamoj]], okcidente [[Meksiko]], sude la [[Kajman-insuloj]] kaj [[Jamajko]] kaj sudoriente [[Haitio]]. Estas la unusola lando en la okcidenta hemisfero deklarita socialista ŝtato. En [[1492]], [[Kristoforo Kolumbo]] elŝipiĝis en la insulo Kubo kaj postulis ĝin por la tiama [[Reĝlando Kastilio]], poste [[Hispanio]]. Kubo apartenis al Hispanio ekde tiu epoko ĝis la [[Hispana-usona milito]] kiu finiĝis en [[1898]], kaj formale akiris sendependecon de Usono en [[1902]]. Delikata [[demokratio]], regita de radikalaj politikoj evoluis ĝis solidiĝo per la [[Kuba konstitucio de 1940]]. Sed ĝi estis definitive malvalidigita en [[1952]] fare de la eks-prezidanto [[Fulgencio Batista]], kiu per [[puĉo]] establis [[Aŭtoritatismo|aŭtoritatan]] [[Reĝimo (politiko)|reĝimon]], intensigante la [[Korupto|koruptadon]], malbonajn ekonomiajn leĝojn kaj {{N|politika subpremado}}.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/JFK+Pre-Pres/1960/002PREPRES12SPEECHES_60OCT06b.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://archive.is/20120524192217/http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/JFK+Pre-Pres/1960/002PREPRES12SPEECHES_60OCT06b.htm |arkivdato=2012-05-24 }}</ref><ref name=horowitz/><ref name="Thomas 1173">{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=Cuba; the Pursuit of Freedom|date=Marto 1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=0060142596|page=1173}}</ref> Batista estis definitive forpelita en januaro [[1959]] fare de la [[Movado 26-a de Julio]], kaj nova administrado sub [[Fidel Castro]] establiĝis, kiu ekde [[1965]] evoluis kiel [[Unupartia sistemo|unupartia]] [[socialisma ŝtato]]. Kubo okupas la 51an lokon en la «[[Indekso de homa disvolviĝo]]» farita de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (la 4a inter landoj de [[Latinameriko]], post [[Ĉilio]], [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]]).<ref>Cf. [http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_ES_Complete.pdf Informo pri homa disvolviĝo, 2009], paĝo 157.</ref> Krome laŭ informoj ankaŭ de UN, Kubo estus la ununura lando en la mondo, kiu plenumas la du kriteriojn kiu, laŭ la organizo [[WWF]], signifas la ekziston de la [[daŭripovo]]: alta [[homa disvolvigo]] ([[Landoj laŭ indico de homa disvolvigo|IHD]] > 0,8) kaj pludaŭra [[Ekologia premsigno]] ([[Landoj laŭ Ekologia premsigno|Ekologia premsigno]] < 1,8 ha/p).<ref>Cf. [[WWF]], [http://assets.panda.org/downloads/living_planet_report.pdf '''Living Planet Report 2006'''], paĝo 21.</ref> Kubo estas hejmo de ĉirkaŭ 9 milionoj da homoj kaj estas la plej loĝata insulo kaj lando en Karibio.<ref>http://elnuevoherald.com/noticias/america-latina/cuba-es/articles290250429.html.</ref> La homoj, kulturo, kaj kutimoj estas miksaĵo de diversaj fontoj, inkluzive de la [[Indiĝenaj amerikanoj|indiĝenaj]] de [[tainoj]] kaj [[sibonejoj]], la periodo de [[Hispana Imperio|hispana koloniismo]], la enmeto de [[sklaveco|afrikaj sklavoj]] kaj ties proksimeco al Usono kaj duarange al aliaj landoj, kiel Meksiko kaj Haitio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180207062332/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html |arkivdato=2018-02-07 }}</ref> == La nomo == [[Dosiero:Hatuey monument, Baracoa, Cuba.JPG|eta|dekstra|220px|Monumento al la taina kaciko [[Hatuey]], en [[Baracoa]] (Kubo).]] La vorto Kubo estas [[Taina lingvo|taina]]. Tamen, la preciza signifo ne estas tute klara kaj kelkaj ĝin tradukas kiel "kie la fruktodona [[grundo]] abundas" (cubao).<ref>Alfred Carrada, ''[http://www.alfredcarrada.org/notes8.html The Dictionary of the Taino Language (plate 8)]''</ref> Aliaj diras, ke ĝi venas de [[Cuba (Portugalio)|Cuba]], vilaĝo portugala kie, laŭ [[portugaloj]], naskiĝis Kristoforo Kolumbo, kiu malkovrinte la insulon nomis ĝin tiel<ref>Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lisbono 1988. En angla: The Portuguese Columbus: secret agent of King John&nbsp;II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8</ref><ref>da Silva, Manuel L. kaj Silvia Jorge da Silva. (2008). ''Christopher Columbus was Portuguese'', Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.</ref>. Aliaj diras, ke ĝi estas kunmeto de du [[aravakoj|aravakaj]] vortoj: «coa» (loko, tero, [[tereno]]) kaj «bana» (granda).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |titolo=Dictionary — Taino indigenous peoples of the Caribbean Dictionary |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080430163856/http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |arkivdato=2008-04-30 }}</ref> == Historio == === Antaŭkolumba epoko === La ĉefa informofonto pri la [[Antaŭkolumba Ameriko|antaŭkolumbaj]] loĝantoj de Kubo, estas la rakontoj kaj kronikoj de la tiel nomataj "kronikistoj de Indioj", kiuj estas nuancigitaj pere de eŭropa kaj kristana pensmanieroj. Unu el tiuj kronikistoj, [[Bartolomé de las Casas]], distingis tri grupojn de malsamaj kulturoj laŭ trajtoj etnaj, lingvaj kaj laŭ teknologia kaj socia evoluoj, kiujn li nomis [[gvanahatebejoj]], [[sibonejoj]] kaj [[tainoj]]. La unua etno eble venis dum la unuaj migradoj de [[Centrameriko]] ([[Belizo]], [[Golfo de Honduro|Hondura Golfo]]), dum la aliaj du eble venis dum diversaj ondumoj el aravakaj grupoj de la nordo de [[Sudameriko]].<ref>{{Cite book|title=Art and archaeology of pre-Columbian Cuba|page=22|year=1996|author=Ramón Dacal Moure, Manuel Rivero de la Calle|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=082293955X|url=http://books.google.com/?id=PEE9oipDYksC&pg=PA22}}</ref> Alia informofonto estas la [[Arkeologio|arkeologiaj]], [[Etnologio|etnologiaj]] kaj [[Morfologio (lingvo)|morfologiaj]] esploroj faritaj dum la [[20-a jarcento]], kiuj permesis pli bone konatiĝi kun la vivo de tiuj praloĝantoj de la arkipelago. Ĉi tiuj esploroj klasifikas la antaŭhispaniajn homgrupojn de Kubo en tri grupoj: tiuj de la "konkepoko" (gvanahatebejoj), tiuj de la "ŝtonepoko" (sibonejoj) kaj tiuj de la "ceramikepoko" (tainoj).<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.indio.net/taino/main/language/Tisland.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101030184753/http://indio.net/taino/main/language/Tisland.htm |arkivdato=2010-10-30 }}</ref> La tainoj nomis la insulon ''Caobana''. Ili estis [[terkultivisto]]j kaj ankaŭ la sibonejoj estis terkultivistoj, spertaj [[fiŝkaptisto]]j kaj [[ĉasistoj-kolektistoj]]. Ĉiuj ĉi grupoj de indiĝenoj, komune havis la [[Matriarkeco|matriarkan]] organizadon de la triboj, kun [[Divido de laboro en la socio|dividado de la laboro]] laŭ [[sekso]] kaj [[aĝo]]. Ilia [[religio]] estis [[animismo|animisma]] kaj ankaŭ la [[Kulto|kultado]] al la [[antaŭulo]]j estis parto de ĝi. === Hispana koloniado === [[Dosiero:Kuba-Indios.jpg|eta|250px|maldekstra|Indiĝenoj en Kubo. Gravuraĵo de [[1558]].]] [[Dosiero:1893 Nina Pinta Santa Maria replicas.jpg|eta|250px|maldekstra|Replikaĵoj de la karaveloj de Kolumbo.]] [[Dosiero:Mapa de La Habana Vieja.JPG|eta|250px|maldekstra|Mapo de Havano en la 19-a jarcento.]] [[Dosiero:Centro histórico de Trinidad.jpg|250px|eta|maldekstra|Vidaĵo de Trinidad, unu el la sep unuaj urboj, fonditaj en Kubo.]] Post la unua surteriĝo sur insulo tiam nomata [[Guanahani]] la [[12-an de oktobro]] [[1492]], [[Kristoforo Kolumbo]] eltrovis la nordorientan marbordon de Kubo proksime de kio nun estas [[Baracoa]], la [[27-an de oktobro]]<ref name=Henken2008>{{Cite book|author=Ted Henken|title=Cuba: a global studies handbook|url=http://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851099849|page=[http://books.google.com/books?id=Mv7anQoCbzgC&pg=PT59 30]}} (datigas la surteriĝon en Kubo en la 27a de Oktobro)</ref> aŭ 28an<ref>{{Cite book|author=Cuba Oficina Del Censo|title=Cuba: Population, History and Resources 1907|url=http://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C|year=2009|publisher=BiblioBazaar, LLC|isbn=9781110288182|page=[http://books.google.com/books?id=E0iIQ1nxJB4C&pg=PA28 28]}} (datigas la surteriĝon en Kubo en la 28a de Oktobro)</ref><ref>Tiuj estas datoj de la [[Julia kalendaro]].</ref>. Li postulis la insulon por la ĵus kreita [[Hispanio|Hispana reĝlando]]<ref>{{Cite book|title=Cuba: a new history|last=Gott|first=Richard|publisher=Yale University Press|location=New Haven, Conn.|year=2004|page=13|isbn=0300104111}}</ref> kaj nomis ĝin ''Insulo Johana'', omaĝe al [[Johano de Aragono kaj Kastilio|Johano, Princo de Asturio]].<ref>{{Cite book|first=Alfred J.|last=Andrea|coauthor=Overfield, James H.|title=The Human Record|volume=1|chapter=Letter by Christopher Columbus concerning recently discovered islands|publisher=Houghton Mifflin Company|year=2005|page=8|isbn=0618370404}}</ref>. En [[1513]] [[Diego Velázquez de Cuéllar]] estis sendita de la gereĝoj de Hispanio kiel la "[[Adelantado]]" (Antaŭenirinto) de la Kortego por la novaj posedaĵoj de la reĝlando. Tuj poste li estis nomumita kiel Reganto de Kubo, kun la aŭtoritato interalie fondi urbojn kaj disdoni indiĝenojn. Velázquez fondis la unuan urbon sur la kuba teritorio, nome [[Baracoa|Nia Sinjorino de la Ĉieliro de Barakoao]] en [[1511]]. En 1513 li fondis la urbon [[Bayamo|Sankta Savinto de Bajamo]], kaj tiel li preparis la sekvan fazon por la [[Konkero de Ameriko|konkerado]], nome la [[ekspluatado]] de la cetero de la insulo, antaŭaĵo por la kreado de novaj urboj. En januaro [[1514]] fondiĝis [[Trinidad (Kubo)|Trinidado]], la [[2-an de februaro]] 1514 oni fondis la ununuran urbon situinta ĉe la norda marbordo (poste translokigita al la interno), nome [[Sankta Maria de Princ-Havenoe]] (nuna [[Camagüey (urbo)|Camagüey]]), inter aprilo kaj majo 1514 estis fonditaj [[Havano|Sankta Kristoforo de Havano]] kaj [[Sancti Spíritus|Sankta-Spirito]] kaj laste, en aŭgusto [[1515]], [[Santiago de Kubo]]. La hispanoj sklavigis ĉirkaŭ 100 000 indiĝenojn kiuj supozeble rezistis aŭ eĉ malkapablis plenumi [[konvertiĝo]]n al [[kristanismo]], kaj uzis ilin ĉefe por la serĉado de [[oro]]. Post unu jarcento, la indiĝenoj estis fakte tute ekstermitaj pro multaj faktoroj, inkluzive de [[Eŭrazio|eŭraziaj]] [[Infekta malsano|infektaj malsanoj]] (pro manko de natura rezisto) kaj pro submetiĝo al la novaj alvenintoj<ref>{{Cite book|title=Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies|last=Diamond|first=Jared M.|publisher=W.W. Norton & Co|location=New York, NY|year=1998|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html|isbn=0393038912}}</ref><ref>{{Cite book | first = Joseph Patrick | last = Byrne | title = Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A-M | url = http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA413&dq | publisher = ABC-CLIO | year = 2008 | page = 413 | isbn = 0313341028 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2012-03-24 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111026065200/http://books.google.com/books?id=5Pvi-ksuKFIC&pg=PA413&dq#v=onepage&q=&f=false | arkivdato = 2011-10-26 }}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>J. N. Hays (2005). "''[http://books.google.com/books?id=GyE8Qt-kS1kC&pg=PA82&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Epidemics and pandemics: their impacts on human history]''". p. 82. ISBN 1-85109-658-2</ref>. En [[1529]], ekapero de [[morbilo]] en Kubo mortigis du trionojn de la indiĝenoj, kiuj antaŭe postvivis [[variolo]]n. La [[enkomendo]] estis la institucio kiu desegnis la trajtojn de la unua [[kolonio]]. Ĝi lasis la kubajn indiĝenojn ĉe la manoj de la hispanaj [[Komandanto|enkomendantoj]], kiuj devis [[Kristanigo|kristanigi]] ilin kaj instrui al ili diversajn [[profesio]]jn; sed tiu jura dokumento nur utilis por kovri la veron: la ekspluatado de la indiĝenoj en kondiĉoj similaj al sklaveco. La [[10-an de februaro]] [[1516]], laŭ la peto de Velázquez, estis kreita la [[Episkopejo]] de Kubo, kies unua sidejo troviĝis en Baracoa kaj ekde [[1523]] en Santiago de Kubo. Dum la unuaj jaroj de la kolonio, la ĉefa ekonomia sektoro estis la [[minado]], specife la elfosado de oro, aktiveco por kiu estis uzataj la indiĝenoj kaj foje nigraj sklavoj, kiuj tre frue kuniĝis kun la etna [[aglomeraĵo]], kiu kelkajn jarcentojn poste konsistigus la kuban popolon. Post elĉerpiĝo de la orminejoj, la aktivado daŭris ĉe la kuprominejoj de [[Santiago del Prado]]. La evoluo kaj disvolviĝo de la urboj kaj vilaĝoj estis malegala. [[Havano]] estis, meze de la [[18a jarcento]], la tria urbo kaj la unua haveno de la [[Nova Mondo]] kun aktiva kaj brua havena kaj komerca vivoj. En [[1728]] estis fondita la [[Havana Universitato|Reĝa kaj Pontifika Universitato Sankta Jeronimo de Havano]] kaj la kolegio Sankta Jozefo, kiu kune kun la [[monaĥejo]]j Bet-Leĥemo kaj Sankta Francisko, okupiĝis pri la edukado en la ĉefurbo kaj la Pastrolernejo Sankta Bazilo la Granda en [[Santiago de Cuba]]. La Pastro [[Félix Varela]], estis la iniciatinto de la ideologio pri la kuba sendependeco. Edukisto, politikisto kaj filozofo, li defendis la ideon ke Kubo estu sendependa same de Hispanio kaj Usono kaj ke tiu sendependeco estos vera nur se ĝi estos atingita de la kubanoj mem. Li estis [[Mortkondamno|mortkondamnita]] fare de la Hispana Krono kaj loĝis en la [[ekzilo]] ĝis la morto [[1853]]. Kubo estis [[Hispana koloniado de Ameriko|hispana posedaĵo]] dum preskaŭ 400 jaroj (1511-1898), kun ekonomio bazita sur plantad-agrikulturo, [[minado]], la [[eksporto]] de [[sukero]], [[kafo]], kaj [[tabako]] al [[Eŭropo]] kaj poste al [[Nordameriko]]. La laboro estis farita precipe de afrikaj sklavoj portitaj al la insulo. Malgranda [[elito]] de [[terposedanto]]j estris la socian kaj ekonomian vivon de la insulo — plejparte temis pri filoj de hispanoj, kiuj naskiĝis en Kubo (kubaj [[kreolo]]j) kun aliaj eŭropanoj kaj sklavoj. La loĝantaro en [[1817]] estis ĉ. 630 980, el kiuj 291 021 estis [[blankulo]]j, 115 691 liberaj [[nigrulo]]j kaj 224 268 nigraj sklavoj.<ref>''[http://books.google.com/books?id=o-OVsN5SwPIC&pg=PA352&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Latin America's Wars: The age of the caudillo, 1791–1899]''. Robert L. Scheina (2003). p.352. ISBN 1-57488-450-6</ref> ==== Militoj por sendependiĝo ==== En la [[1820-aj jaroj]], kiam la cetero de la [[Hispana Imperio]] en Latinameriko ribelis kaj fondis sendependajn ŝtatojn, Kubo restis lojala al Hispanio. Kvankam ekzistis agitado por sendependeco, la [[hispana krono]] donis al Kubo la [[moto]]n ''La Siempre Fidelísima Isla'' (La Ĉiam Fidelega Insulo). Tiu [[lojaleco]] estis parte pro la dependeco de kubaj loĝantoj de [[Hispanio]] pro la komercaj aferoj, ilia bezono esti protektataj kontraŭ [[pirato]]j kaj kontraŭ [[ribelo]] de la sklavoj, kaj eble ĉar ili timis la altiĝantan potencon de [[Usono]]. ==== Dekjara Milito ==== [[Dosiero:Carlos Manuel de Cespedes.jpg|eta|upright|Carlos Manuel de Céspedes konata kiel ''[[Patro de la Patrio]]'' en Kubo, ekis la militon por la sendependeco de Kubo en 1868.]] La sendependiĝo disde Hispanio estis la kialo por ribelo okazinta en [[1868]], gvidita de [[Carlos Manuel de Céspedes]]. En [[Manzanillo]], la [[10-an de oktobro]] [[1868]] en la sukerfabrikejo "[[La Demajagua]]", Carlos Manuel de Céspedes, liberigis siajn sklavojn en sukerplantejo kaj instigis ilin batali kontraŭ la [[koloniismo]] kaj por la Kuba sendependiĝo. La [[27-an de decembro]] [[1868]], li diskonigis [[dekreto]]n, per kiu li kondamnis la sklavecon.<ref name="ChomskyCarrSmorkaloff2003pp115-117">{{Harvnb|Chomsky|Carr|Smorkaloff|2003|pp=[http://books.google.com/books?id=Sr2hQkCIihMC&pg=PA115 115–117]}}</ref> La ribelo de 1868 kondukis al longdaŭra konflikto konata kiel la [[Dekjara Milito (Kubo)|Dekjara Milito]]. Usono malakceptis rekoni la novan kuban registaron, kvankam pluraj eŭropaj kaj latinamerikaj landoj faris tion.<ref>[http://www.cubagenweb.org/mil/e-war-hist.htm]</ref> En [[1878]], la [[Pakto de Zanjón]] metis finon al la konflikto, en kiu Hispanio promesis pli grandan [[aŭtonomeco]]n al Kubo. En 1879-1880, la kuba [[Patriotismo|patrioto]] [[Calixto García]] provis komenci alian militon, konata kiel la [[Malgranda Milito (Kubo)|Malgranda Milito]], sed ĝi ne ricevis sufiĉe da subteno.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170815055924/http://www.historyofcuba.com/history/funfacts/lilwar.htm |arkivdato=2017-08-15 }}</ref> Dum la daŭro de la milito aperis elstaraj revoluciaj [[militestro]]j, kiuj havis historian signifon en la postaj militoj. Inter ili troviĝis [[Ignacio Agramonte]], [[Antonio Maceo]], [[José Maceo]], [[Máximo Gómez]], [[Vicente García]] kaj [[Calixto García]]. ==== Intermilita periodo ==== En Kubo, la prospera sukerindustrio uzis la [[laborforto]]n de la nigraj sklavoj ĝis la lasta triono de la 19-a jarcento. Kubo produktis 720 250 [[tuno]]jn da sukero en 1868, kaj pli ol 40 % de ĝia kansukero ([[saĥarozo]] el [[sukerkano]]) atingis la [[Monda merkato|mondan merkaton]] en tiu jaro. Sklaveco restis en Kubo dum en aliaj lokoj ĝi estis forigita (vidu la tekston [[aboliciismo]]). La forigo de la sklaveco en Kubo komenciĝis en la lasta triono de la 19-a jarcento, kaj estis kompletigita en la [[1880-aj jaroj]].<ref>{{Cite book|author=Rebecca Jarvis Scott|title=Slave emancipation in Cuba: the transition to free labor, 1860–1899|url=http://books.google.com/books?id=-mMBmhYxg8sC|year=2000|publisher=University of Pittsburgh Pre|isbn=9780822957355|page=[http://books.google.com/books?id=–mMBmhYxg8sC pg=PA3 3]}}</ref><ref name="ChomskyCarrSmorkaloff2003pp37-38">{{Cite book|last1=Chomsky|first1=Aviva|last2=Carr|first2=Barry|last3=Smorkaloff|first3=Pamela María|title=The Cuba reader: history, culture, politics|url=http://books.google.com/books?id=Sr2hQkCIihMC|year=2003|publisher=Duke University Press|isbn=9780822331971|pages=37–38|ref=harv}}</ref> ==== Milito de 1895 ==== [[Dosiero:MartiJohnManuel K TRestauration.jpg|eta|maldekstra|220ra|José Martí, nacia heroo de Kubo.]] La ekzilita [[disidento]] nomata [[José Martí]] fondis la [[Kuba Revolucia Partio|Kuban Revolucian Partion]] en [[Novjorko]] en [[1892]]. La celo de la partio estis atingi kuban sendependecon disde Hispanio.<ref name=sandler>{{Cite book|title=Ground warfare: an international encyclopedia|volume=Part 25, Volume 1|page=549|year=2002|editor=Stanley Sandler|publisher=ABC-CLIO|isbn=1576073440|url=http://books.google.com/?id=L_xxOM85bD8C&pg=PP1|accessdate=2009-09-06}}</ref> En januaro [[1895]] Martí vojaĝis al [[Montecristi]] kaj [[San-Domingo]] por aliĝi al la klopodoj kaj penoj de [[Máximo Gómez]]<ref name=sandler/>. Martí klarigis siajn politikajn opiniojn en la ''Manifesto de Montecristi''.<ref name=arias>{{Cite book|title=Spanish-americans: Lives And Faces|page=171|author=David Arias|url=http://books.google.com/?id=7AlqghmzQVUC&pg=PA171|year=2005|isbn=141204717X|publisher=Trafford Publishing|location=Victoria, BC, Canada|accessdate=2009-09-06}}</ref> Bataloj kontraŭ la hispana armeo komenciĝis en Kubo la [[24-an de februaro]] 1895, sed Martí ne povis atingi Kubon ĝis la [[11-a de aprilo]] 1895.<ref name=sandler/> Li estis mortigita en batalo okazinta ĉe [[rivero Kaŭto|Dos Ríos]] la [[19-an de majo]] 1895. Lia verkaro, idealoj, laboro kaj morto eternigis lin kiel la [[Nacia heroo|Nacian Heroon]] de Kubo.<ref name=arias/> La hispanaj [[Trupo (armeo)|trupoj]] konsistis el 200 000 homoj, multege superinte la malgrandan ribelarmeon, kiu plejparte militis per [[taktiko]]j de [[gerilo]] kaj [[sabotado]]. La hispanoj komencis kampanjon de subpremado. La generalo [[Valeriano Weyler]], Kapitano-Generalo de Kubo, arigis la kamparan loĝantaron, en [[operaco]] konata kiel ''rekoncentriĝo'', priskribita de internaciaj observantoj kiel "fortikigitaj urboj". Tio estas ofte konsiderata la [[prototipo]] de la [[koncentrejo]]j de la [[20-a jarcento]].<ref>{{Cite book|title=Of Planting and Planning: The Making of British Colonial Cities|publisher=Chapman and Hall|author=Robert K. Home|year=1997|isbn=0419202307|page=195|url=http://books.google.com/?id=1ovC4TylXNkC&pg=PA195|accessdate=2009-09-06}}</ref> Inter 200 000 kaj 400 000 kubaj civitanoj mortis pro [[malsato]] kaj [[malsano]]j en la [[tendaro]]j, laŭ kalkuloj konfirmitaj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj la [[Senato de Usono]] kaj iama Usona Sekretario de Milito, [[Redfield Proctor]]. Okazis usonaj kaj eŭropaj protestoj kontraŭ la hispana miskonduto en la insulo.<ref>[http://www.spanamwar.com/proctorspeech.htm]</ref> ==== Hispan-usona milito ==== [[Dosiero:USS Maine h60255a.jpg|eta|dekstra|220px|La [[kirasŝipo Maine|kirasŝipo Majno]].]] La usona [[kirasŝipo Maine|batalŝipo Majno]] atingis [[Havano]]n la [[25-an de januaro]] [[1898]] por doni protekton al pli ol 8 000 usonaj loĝantoj de la insulo, sed la hispanoj konsideris tion timigado. En la vespero de la [[15-a de februaro]] 1898, Majno eksplodis en la haveno, 252 ŝipanoj pereis. Aliaj ok ŝipanoj mortis pro vundoj en malsanulejo en sekvaj tagoj<ref name=morison>{{Cite book|title=The American Battleship|url=http://books.google.com/?id=SYurkGIlgLMC&pg=PA18|page=18|first=Samuel Loring|last=Morison|coauthor=Morison, Samuel Eliot; Polmar, Norman Polmar|year=2003|location=St. Paul, Minn.|publisher=MBI Publishing Company|isbn=0760309892|accessdate=2009-09-15}}</ref>. La Usona Konsilio de Maramea Esploro estis gvidita de la Kapitano [[William T. Sampson]], enoficigita por esplori la kialojn de la eksplodo. Ekzameninte la ŝiprompiĝon kaj preninte atestojn de ĉeestintoj kaj fakuloj, la komisiono raportis la [[21-an de marto]] 1898, ke la kirasŝipo estis detruita de "duobla [[magazeno (armilo)|magazeno]], kiu venis de ekster la ŝipo".<ref name=morison/> La okazintaĵo estas pridisputata ĝis nun, kvankam esploro de la admiralo [[Hyman G. Rickover]] en [[1976]] konkludis, ke la krevo plej verŝajne okazis pro granda interna eksplodo. Rickover kredis, ke la eksplodo estis kaŭzita de [[spontana ekbrulo]] pro neadekvata ventumado, kiu flamigis la [[pulvoro]]n de apuda magazeno.<ref>{{Cite book|title=How the Battleship Maine Was Destroyed|first=Hyman George|last=Rickover|publisher=Naval Institute Press|location=Annapolis, Md.|year=1994|isbn=1557507171}}</ref><ref>{{Cite book|title=Sea Power: a Naval History|first=Elmer Belmont|last=Potter|coauthors=Fredland, Roger; Adams, Henry Hitch|url=http://books.google.com/?id=zql2rWh6QAsC&pg=PA176|page=176|publisher=United States Naval Institute|location=Annapolis, Md.|year=1981|isbn=0870216074|accessdate=2009-09-15}}</ref> La unua estraro de 1898 estis nekapabla trovi kulpulon de la katastrofo, sed la kolerema usona loĝantaro, instigita de aktiva gazetaro, precipe de gazetoj de [[William Randolph Hearst]], konkludis, ke la hispanoj kulpis kaj postulis reagon.<ref name=morison/> La [[Usona Kongreso]] aprobis rezolucion por interveno, kaj la prezidanto [[William McKinley]] obeis al la sciigoj pri la hispana [[komploto]]. Hispanio kaj Usono deklaris reciproke militon fine de aprilo.<ref>{{Cite book|title=Documentary Source Book of American History, 1606–1898|page=597|last=Macdonald|first=William|publisher=Macmillan Co|location=New York, NY|year=1908|url=http://books.google.com/?id=zaUmd7uAuFsC&pg=PA597|accessdate=2009-09-14|isbn=9781406763454}}</ref> === La Respubliko (1902-1959) === [[Dosiero:Tomas estrada palma.jpg|220px|maldekstra|eta|Tomás Estrada Palma, unua prezidanto de la Kuba Respubliko.]] Post la [[Hispana-usona milito]], Hispanio kaj Usono subskribis la [[traktato de Parizo (1898)|Pacon de Parizo]] en 1898, per kiu Hispanio cedis [[Puerto-Riko]]n, [[Filipinio]]n, kaj [[Gvamo]]n al Usono kontraŭ 20 milionoj da usonaj dolaroj.<ref>[http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp]</ref> Laŭ la sama traktato, Hispanio rezignis ĉiajn pretendojn de [[suvereneco]] je Kubo. [[Theodore Roosevelt]], kiu batalis en la Hispan-usona milito kaj kiu havis [[simpatio]]n por la sendependeca movado de Kubo, sukcedis McKinley kiel [[Prezidento De Usono|prezidento de Usono]] en 1901 kaj tiupunkte rezignis la traktaton. Kubo akiris formalan sendependecon disde Usono la [[20-an de majo]] [[1902]], kaj tiel naskiĝis la [[Respubliko]] Kubo. Laŭ la nova [[1901 Konstitucio de Kubo|konstitucio de Kubo]], Usono retenis la rajton interveni en kubaj aferoj kaj regi ĝiajn ekonomion kaj eksterlandajn rilatojn. Sub la [[Amendo Platt]], Usono establis [[Mararmeo|mararmean]] [[militbazo]]n en la [[golfo de Guantanamo]]. Post skandalaj elektoj en [[1906]], la unua prezidanto, [[Tomás Estrada Palma]], konfrontis armitan ribelon de [[veterano]]j de la milito por sendependiĝo, kiu venkis la magrajn registartrupojn.<ref>{{Cite book|title=Corruption in Cuba: Castro and Beyond|page=63|first=Sergio|last=Diaz-Briquets|coauthor=Jorge F Pérez-López|publisher=University of Texas Press|location=Austin|year=2006|isbn=0292713215|url=http://books.google.com/?id=Fiquofr8LSoC&pg=PA63|accessdate=2009-09-06}}</ref> Usono intervenis per [[okupado]] de Kubo kaj nomumis [[Charles Edward Magoon]] kiel [[guberniestro]]n por tri jaroj. Kubaj historiistoj atribuis al Magoon la enkondukon de politika kaj socia koruptadoj<ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Hugh|title=Cuba: the Pursuit of Freedom|date=March 1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=0060142596|pages=283–287}}</ref>. En [[1908]], aŭtonomio estis restarigita kiam [[José Miguel Gómez]] estis elektita prezidanto, sed Usono daŭre intervenis en kubaj aferoj. En [[1912]], la [[Negra Sendependa Partio]] provis fondi apartan negran respublikon en provinco Oriento<ref>{{Cite book|title=The War of 1898, and U.S. interventions, 1898–1934: an encyclopedia|editor=Benjamin Beede|page=134|year=1994|publisher=Garland|location=New York|isbn=0824056248|url=http://books.google.com/?id=48g116X9IIwC&pg=PA134|accessdate=2009-09-06}}</ref>, sed [[Secesio (politiko)|secesiantoj]] estis subpremitaj de la Generalo Monteagudo per konsiderinda sangoverŝado. Dum la [[Unua Mondmilito]], Kubo eksportis konsiderindan kvanton da sukero al [[Britio]]. Kubo povis eviti atakojn de [[submarŝipo]]j kun la preteksto de ekspedado de la sukero al [[Svedio]]. La registaro de Menocal deklaris militon al la [[Germana Regno]] tuj post Usono. Konstitucia registaro estis konservita ĝis [[1930]] kiam [[Gerardo Machado]] nuligis la konstitucion. Dum la plentempa regado de Machado, nacia ekonomia programo estis traktita kun pluraj gravaj naciaj evoluigaj projektoj, kiuj inkluzivis la [[centra ŝoseo (Kubo)|Centran Ŝoseon]] kaj [[Kapitolo de Havano|La Kapitolon]]. La regado de Machado malfortiĝis pro la malkresko de la eksportado de agrikulturaĵoj pro la [[Granda Depresio]], atakoj de la veteranoj de la milito por sendependeco, kaj la atakoj de sekretaj organizoj. [[Dosiero:Fulgencio Batista, president of Cuba.jpg|eta|dekstra|Fulgencio Batista.]] Dum [[ĝenerala striko]] en kiu la [[Komunista partio|Komunisma Partio]] helpis al Machado<ref>{{Cite book|title=Fulgencio Batista|volume=1|page=50|last=Argote-Freyre|first=Frank|publisher=Rutgers University Press|location=New Brunswick, N.J.|year=2006|isbn=0813537010}}</ref>, la altranguloj de la kuba armeo devigis Machadon ekziliĝi. La partio tiam enpostenigis kiel prezidanton [[Carlos Manuel de Céspedes y Quesada]], filon de la fondopatro de Kubo ([[Carlos Manuel de Céspedes]]). Dum la 4a-5a de septembro [[1933]], la dua puĉo faligis Céspedes kaj kondukis al la formado de la unua registaro de [[Ramón Grau San Martín]]. Rimarkindaj okazaĵoj en tiu ĥaosa periodo inkluzivas la [[sieĝo]]jn de la [[Nacia Hotelo (Kubo)|Kuba Nacia Hotelo]] kaj [[murdo]]n de [[Blas Hernández]]. Tiu registaro daŭris 100 tagojn, sed realigis radikalajn sociajn ŝanĝojn en la kuba socio kaj malakceptis la Amendon Platt. En [[1934]], [[Fulgencio Batista]] kaj la armeo anstataŭigis Grau per [[Carlos Mendieta]]. Fulgencio Batista estis demokratie elektita prezidanto en la elektoj de [[1940]] kaj lia administracio aranĝis gravajn sociajn reformojn<ref name=horowitz>{{Cite book|title=Cuban communism|page=662|last=Horowitz|first=Irving Louis|authorlink=Irving Louis Horowitz|publisher=Transaction Books|location=New Brunswick, N.J.|year=1988|isbn=0887386725|url=http://books.google.com/?id=ĥ2_y7Vu-PUC&pg=PA463}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=bethell>{{Cite book|title=Cuba|first=Leslie|last=Bethell|isbn=9780521436823|year=1993|publisher=Cambridge University Press}}</ref><ref>{{Cite book|title=Inside the Cuban Revolution|author=Julia E. Sweig|isbn=9780674016125|year=2004|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.}}</ref>. Pluraj membroj de la Komunista Partio plenumis oficon sub lia administracio<ref name="Sweig-Inside">{{Cite book|title=Inside the Cuban Revolution|author=Julia E. Sweig|isbn=9780674016125|year=2004|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Mass.}}</ref> kaj establis ekonomian regularon favorigante la [[sindikato]]jn. Laŭ la [[Kuba konstitucio de 1940|Konstitucio de 1940]] la [[Virina balotrajto|virinoj rajtis voĉdoni]], estis rekonitaj la rajtoj de la civitanoj al [[sansistemo]] kaj aperis estigo de pli bonaj [[laborkondiĉoj]]<ref name="Dominquez-Cuba">{{Cite book|title=Cuba|author=Jorge I. Domínguez|isbn=0674179250}}</ref>. La registaro de Batista formale aldonis Kubon al la [[Aliancanoj]] de la [[Dua Mondmilito]]. Kubo deklaris la militon al [[Japanio]] la [[9-an de decembro]] [[1941]], poste al [[Nazia Germanio]] kaj [[Faŝisma Italio]] la [[11-an de decembro]] 1941. Tamen, la kuba armeo ne estis tre implikita en bataloj, kvankam la prezidanto Batista proponis komunan usonan-latinanamerikan atakon kontraŭ la [[Frankisma Hispanio|reĝimo]] de [[Francisco Franco|Franco]] en [[Frankisma Hispanio]]<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html "Batista's Boost"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130826011532/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,802544,00.html |date=2013-08-26 }}, ''Time'', {{Nowrap|January 18}}, 1943. Retrieved {{Nowrap|March 2}}, 2010.</ref>. Ramón Grau San Martín venkis en la elektoj de [[1944]] kaj en [[1948]], [[Carlos Prío Socarrás]] venkis en la elektoj. Ĉi tiu estis la lasta balotado okazinta per [[Universala voĉdonrajto|libera partoprenado]]. Enfluo de [[Investado|investo]] ekigis prosperon, kiu altigis [[vivkondiĉo]]jn por ĉiuj klasoj de la socio kaj kreis prosperan [[Meza klaso|mezan klason]] en la plejmulto de la urbaj areoj. Malgraŭ tio, la distanco inter riĉuloj kaj senhavuloj iĝis pli larĝa kaj evidenta. [[Dosiero:cuba yank tank.jpg|eta|250px|maldekstra|Pluraj aŭtomobiloj, tiel nomataj ''jankiaj tankoj'' estas uzataj ekde antaŭrevolucia epoko.]] La elektadoj de [[1952]] estis triopa konkurado. [[Roberto Agramonte]] de la [[Ortodoksa Partio]] elstaris en ĉiuj balotenketoj, sekvita de Dro. Aurelio Hevia de la [[Kuba Aŭtentika Revolucia Partio|Aŭtentika Partio]], kaj Fulgencio Batista, serĉante revenon al la prezidenta oficejo, kiel malproksima triono. Agramonte kaj Hevia decidis nomumi [[Ramón Barquín]] por gvidi la kuban armeon post la elektoj. Barquín, tiam [[diplomato]] en [[Vaŝingtono]], estis pintoficiro. Li estis respektita de la profesia armeo kaj promesis elimini ĝian koruptadon. Batista timis, ke Barquín forigos lin kaj liajn sekvantojn. Kiam iĝis preskaŭ evidenta ke Batista havos malgrandan gajneblecon, li okazigis [[puĉo]]n la [[10-an de marto]] [[1952]]. Batista restis kun la potenco kun la subteno de la naciisma sekcio de la armeo kiel "provizora prezidanto" dum la sekvaj du jaroj. En marto 1952 Justo Carrillo informis Barquín en Vaŝingtono ke la internaj rondoj sciis ke Batista komplotis por realigi la puĉon. Sekve, ili tuj konspiris por forpeli Batista-n kaj restarigi demokration kaj civilan registaron en kio poste estis nomita ''La Konspirado de Los Puros 1956 (Grupo Montecristi)''. En [[1954]], Batista konsentis pri elektoj. La Aŭtentika Partio metis antaŭan eks-prezidanton Grau kiel kandidaton, sed li retiriĝis meze de akuzoj kaj Batista regis la elektojn. En aprilo [[1956]] Batista nomumis Barquín kiel generalo kaj armeestro, sed Barquín decidis antaŭeniri kun sia puĉo por certigi [[Totalismo|totalan potencon]]. La [[4-an de aprilo]] 1956, puĉo de centoj da karieroficiroj gviditaj de Barquín estis malsukcesigita de Rios Morejon. La puĉo rompis la dorson de la kuba armeo. [[Dosiero:Teatro Garcia Lorca.jpg|dekstra|250px|eta|Teatro de Havano [[García Lorca]].]] La oficiroj estis kondamnitaj al la maksimuma periodo permesita laŭ la kuba [[militjuro]]. Barquín estis juĝita kaj kondamnita al soleca malliberigo dum ok jaroj. La Konspirado de Los Puros okazigis la malliberigon de la komandantoj de la armeo kaj la fermon de la armeaj akademioj. Kubo havis la plej altajn pokapajn konsumo-listojn en [[Latinameriko]] pri [[viando]], [[legomo]]j, [[muslio]]j, [[aŭto]]j, [[telefono]]j kaj [[radio]]j, kvankam tiu konsumado okazis plejparte fare de la malgranda nacia elito kaj eksterlandanoj<ref name=lewis>{{Cite book|title=Authoritarian Regimes in Latin America|url=http://books.google.com/?id=LAvw-YXm4TsC&pg=PA186|author=Paul H. Lewis|page=186|publisher=Rowman & Littlefield|location=Oxford, UK|isbn=0742537390|accessdate=2009-09-14|year=2006}}</ref>. En [[1958]] Kubo estis relative progresanta lando laŭ latinamerikaj kaj en kelkaj aspektoj eĉ laŭ la mondaj normoj<ref name=asce>{{Cite journal|title=Renaissance and decay: A comparison of socioeconomic indicators in pre-Castro and current-day Cuba|first=Kirby|last=Smith|coauthor=Llorens, Hugo|url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf|journal=Cuba in Transition|volume=8|publisher=Association for the Study of the Cuban Economy, University of Texas at Austin|location=Miami, Florida|date=6–{{Nowrap|8 August}} 1998|accessdate=2009-09-14|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-03-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105818/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf|arkivdato=2009-07-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090713105818/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf |date=2009-07-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105818/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/30smith.pdf |arkivdato=2009-07-13 }}</ref>. Kubo altiris ĉiam pli da [[enmigrinto]]j, ĉefe de [[Eŭropo]]. [[Unuiĝintaj Nacioj]] menciis Kubon pro ĝia granda meza klaso. Aliflanke, Kubo estis tuŝita de eble la plej grandaj [[privilegio]]j de la sindikatoj en Latinameriko, inkluzive de malpermesoj pri maldungado kaj la [[Mekanizado|meĥanizado]].<ref>{{Cite journal|title=Cuba on the eve of the socialist transition: A reassessment of the backwardness-stagnation thesis|author=Eric N. Baklanoff|journal=Cuba in Transition|url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf|ref=harv|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-03-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105752/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf|arkivdato=2009-07-13}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090713105752/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf |date=2009-07-13 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090713105752/http://lanic.utexas.edu/la/ca/cuba/asce/cuba8/31baklanoff.pdf |arkivdato=2009-07-13 }}</ref> Inter 1933 kaj 1958, Kubo ege disvolvigis ekonomian regularon, kaŭzante ekonomiajn problemojn.<ref name=horowitz/><ref name="Thomas 1173"/> [[Senlaboreco]] iĝis problemo ĉar la diplomiĝintoj ne povis trovi [[laboro]]n<ref name=horowitz/>. La [[Burĝo|burĝa klaso]], kiu estis komparebla al tiu de Usono, iĝis ĉiam pli malkontenta pro la senlaboreco. La sindikatoj apogis Batistan ĝis la fino.<ref name=horowitz/><ref name=bethell/> === Revolucio === :Vidu ankaŭ ''[[Kastrisma revolucio]]'' [[Dosiero:CheyFidel.jpg|eta|250px|maldekstra|[[Che Guevara]] kaj [[Fidel Castro]], fotitaj de Alberto Korda en 1961.]] La [[2-an de decembro]] [[1956]] grupo de 82 homoj en la [[jaĥto]] [[Granma]] surteriĝis en Kubo. Gvidita de [[Fidel Castro]], ĝi intencis establi armitan rezistan movadon en [[Sierra Maestra]]. Konfrontante la armitan reziston de la ribeloj de Castro en la montaro, la reĝimo de Fulgencio Batista malfortiĝis kaj paraliziĝis pro la [[Embargo|armilembargo]] altrudita de Usono la [[14-an de marto]] [[1958]]. Antaŭ la fino de 1958, la ribeluloj malsupreniris de Sierra Maestra kaj lanĉis amasan popolan ribelon. Post kiam la batalantoj kaptis la urbon [[Santa Clara]], Batista fuĝis de Havano la [[1-an de januaro]] [[1959]] kaj ekziliĝis en [[Portugalio]]. Barquín negocis la simbolan ŝanĝon de la prezidado inter [[Camilo Cienfuegos]], [[Che Guevara]], [[Raúl Castro]] kaj Fidel Castro post kiam la Supera Tribunalo decidis, ke la Revolucio estas la leĝfonto kaj ke ĝiaj reprezentantoj devas alpreni la regadon. La trupoj de Fidel Castro eniris la ĉefurbon la [[8-an de januaro]] 1959. Tuj poste, la [[liberala]] [[advokato]], [[Manuel Urrutia Lleó]] iĝis prezidanto. Li estis subtenita de Castro kaj de la [[Movado 26-a de Julio]], ĉar ili kredis ke lia nomumo estos bonvenigita de Usono. Malkonsentoj ene de la registaro kulminis per la eksiĝo de Urrutia en julio 1959. Li estis anstataŭigita per [[Osvaldo Dorticós Torrado]], kiu funkciis kiel prezidanto ĝis [[1976]]. Castro iĝis ĉefministro en februaro 1959, sukcedante [[José Miró]] en tiu posteno.<ref>Faria, Miguel A. ''Cuba in Revolution—Escape from a Lost Paradise'', 2002, Hacienda Publishing, Macon, Georgia, pp. 105, 182, 248</ref> En sia unua jaro, la nova revolucia registaro [[Ŝtatigo|ŝtatigis]] [[Privata posedaĵo|privatajn posedaĵon]] kun malgranda aŭ nenia [[kompenso]], ŝtatigis la [[entrepreno]]jn de [[Publika servo|publikaj servoj]], plifortigis la regadon super la [[privata sektoro]] kaj malpermesis la [[hazardludo]]jn. La [[CIA]] konspiris kune kun la [[mafio]] de [[Ĉikago]] en [[1960]] kaj [[1961]] por murdi Fidel Castro, laŭ dokumentoj publikigitaj en [[2007]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/cuba/story/0,,2112303,00.html]</ref><ref>Batista estis doninta al la mafiulo [[Meyer Lansky]] monopolon pri la hazardludoj en Havano kontraŭ redono de la duono de la profitoj. [http://www.carpenoctem.tv/mafia/lansky.html Meyer Lansky] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050403170341/http://www.carpenoctem.tv/mafia/lansky.html |date=2005-04-03 }}</ref> Pluraj iniciatoj estis entreprenitaj de la registaro de Fidel Castro nome de programo skizita en la Manifesto de la Sierra Maestra.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.chibas.org/raul_chibas_manifiesto.php |titolo=Familia Chibás > Raul Antonio Chibás > Manifiesto Sierra Maestra |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130117013342/http://www.chibas.org/raul_chibas_manifiesto.php |arkivdato=2013-01-17 }}</ref> Fine de 1960, la plejmulto el la gazetoj en Kubo estis elproprietigitaj, transprenitaj de la sindikatoj, aŭ ĉesigitaj.<ref name=lazo>{{Cite book|first=Mario|last=Lazo|title=American Policy Failures in Cuba—Dagger in the Heart|year=1970|publisher=Twin Circle Publishing|location=New York, NY|pages=198–200, 240}}</ref> Ĉiuj [[Radio (komunikilo)|radioj]] kaj [[televidstacio]]j estis sub la [[ŝtatkontrolo]]. Moderaj instruistoj kaj profesoroj estis forigitaj.<ref name=lewis/><ref>{{cite book | title= Cuba, Castro, and the United States | url= http://books.google.com/books?id=tzyj2oOqZFkC&pg=PA140 | page= 140 | author= Philip Bonsal | publisher= University of Pittsburgh Press | year= 1971 | isbn= 9780822932253 | accessdate= 2011-01-11 }}</ref> Ĉirkaŭ 20 000 malkonsentuloj, alikredantoj aŭ [[disidento]]j estis malliberigitaj. Kelkaj [[samseksemulo]]j, senlaboruloj, religianoj, kaj aliaj estis senditaj al [[laborkampo]]j kie ili estis submetitaj al "politika [[reedukado]]".<ref>{{Cite book|title=Health, Politics, and Revolution in Cuba Since 1898|author=Katherine Hirschfeld|isbn=0765803445}}</ref> Oni taksas, ke 15 000 ĝis 17 000 homoj estis ekzekutitaj.<ref>Black Book of Communism. p. 664.</ref> [[Dosiero:Cuba Missiles Crisis U-2 photo.jpg|eta|250px|Elaera foto farita de spiona aviadilo [[Lockheed U-2|U2]] de misilejo en Kubo.]] La [[Kuba Komunisma Partio]] fortigis la unupartian regadon, kun Castro kiel fina estro.<ref name=lewis/><ref name=lewis/> La frato de Fidel, [[Raúl Castro]], iĝis la armeestro. Lojaleco al Castro iĝis la primara kriterio por ĉiuj nomumoj.<ref name=staten>{{Cite book|title=The history of Cuba|author=Clifford L. Staten|isbn=0313316902}}</ref> En septembro 1960, la revolucia registaro kreis sistemon konata kiel [[Komitato por Defendado de la Revolucio]] (KDR), kiu celis spioni en la najbarejoj.<ref name=lewis/> En la [[defilo]] de la [[Novjara Tago|novjara tago]] de 1961, la administracio elmontris [[Sovetunio|sovetiajn]] [[tanko]]jn kaj aliajn [[armilo]]jn. Poste Kubo kreis la duan plej grandan armeon en Latinameriko, kiun superas nur tiu brazila. Fakte Kubo iĝis privilegia [[klienta ŝtato]] de [[Sovetio]]. Antaŭ 1961, centmiloj da kubanoj foriris al Usono.<ref>{{Cite book|title=Cuba|author=Ted Henken|isbn=1851099840}}</ref> La [[Invado de la Porkogolfeto]] en 1961 estis malsukcesa provo senpotencigi la kuban registaron fare de trejnitaj fortoj de kubaj ekziliĝintoj kun la uson-armea subteno. La plano estis lanĉita en aprilo 1961, malpli ol tri monatojn post kiam [[John F. Kennedy]] iĝis la usona prezidanto. La kuba armeo, trejnita kaj ekipita kun helpo de la landoj de la [[Orienta Bloko]], venkis la ekziliĝintojn post tri tagoj. Kub-usonaj rilatoj estis pliseverigitaj sekvajare pro la [[Kariba krizo]], kiam la registaro de Kennedy postulis la tujan retiriĝon de sovetiaj [[misilo]]j metitaj en Kubo responde al usonaj atommisiloj en [[Turkio]] kaj [[Proksima Oriento]]. La sovetoj kaj usonanoj baldaŭ atingis interkonsenton: la unuaj promesis forigi siajn misilojn de Kubo kaj la usonanoj forigos misilojn de Turkio kaj Proksima Oriento. Kennedy ankaŭ promesis ne invadi Kubon en la estonteco. Kubaj ekziliĝintoj kaptitaj dum la Invado de la Porkogolfeto estis interŝanĝitaj al Usono kontraŭ manĝaĵpakaĵoj.<ref name=bethell/> Antaŭ [[1963]], Kubo moviĝis rekte al plena [[Komunismo|komunisma]] sistemo formita laŭ Sovetunia ekzemplo<ref>Faria, Miguel A. ''Cuba in Revolution — Escape From a Lost Paradise'', 2002, Hacienda Publishing, Inc., Macon, Georgia, pp. 163–228</ref>. Usono altrudis plenan [[Usona embargo kontraŭ Kubo|diplomatian kaj komercan embargon kontraŭ Kubo]] kaj ekigis la [[Operaco Mungoto|Operacon Mungoto]], programo de sekretaj operacoj de CIA. [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-L0614-040, Berlin, Fidel Castro an der Grenze.jpg|230px|maldekstra|eta|Fidel Castro kaj membroj de la [[Germana Demokratia Respubliko|Orient-Germana]] [[Politburoo]] en 1972.]] En [[1965]], Castro kunfandis la revoluciajn organizojn kun la Kuba Komunisma Partio, kies unua sekretario li iĝis; [[Blas Roca]] estis nomumita Dua Sekretario. Roca estis sukcedita de Raúl Castro, kiu, kiel ministro kaj la plej proksima konfidulo de Fidel, iĝis kaj restis la dua plej potenca figuro en Kubo ĝis la [[Emerito|emeritiĝo]] de sia frato. La pozicio de Raúl estis fortigita per la foriro de [[Che Guevara]] kiu gvidis malsukcesajn ribelojn en la [[Demokratia Respubliko Kongo]] kaj poste en [[Bolivio]], kie li estis mortigita en [[1967]]. Dum la [[1970-aj jaroj]], Fidel Castro sendis dekmilojn da kubanoj al [[Afriko]] subtene al la militoj favoritaj de Sovetio en tiu kontinento, precipe por [[MPLA]] en [[Angolo]] kaj reĝimo de [[Mengistu Haile Mariam]] en [[Etiopio]].<ref>{{Cite book|title=To Make a World Safe for Revolution|author=Jorge I. Domínguez, Harvard University. Center for International Affairs}}</ref> La vivnivelo en la 1970-aj jaroj estis malbona kaj la malkontento estis vasta.<ref name=cambridge>{{Cite book|title=The Cambridge History of Latin America|author=Bethell, Leslie|isbn=0521623278}}</ref> Fidel Castro agnoskis la fiaskojn de la ekonomiaj politikoj en sia parolado de [[1970]].<ref name=cambridge/> Ekde la duono de la [[1970-aj jaroj]], Castro ekigis ekonomiajn reformojn. Kubo estis forpelita de la [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] (OAŜ) en 1962 en subteno de la usona embargo, sed en [[1975]] la OAŜ ĉesigis ĉiujn embargojn kontraŭ Kubo, kun aprobo de 16 landoj, inkluzive de Usono.<ref>[http://www.petersoninstitute.org/research/topics/sanctions/cuba2.cfm Case Studies in Sanctions and Terrorism: Case 60-3, US v. Cuba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110929191513/http://www.petersoninstitute.org/research/topics/sanctions/cuba2.cfm |date=2011-09-29 }}, Peterson Institute for International Economics.</ref> La [[3-an de junio]] [[2009]], la OAŜ adoptis rezolucion por meti finon al la 47 jaroj da ekskludo de Kubo. La kunvenoj plenis je disputoj, tamen la usona delegitaro konsentis kun la aliaj membroj kaj aprobis la rezolucion<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/04/content_11485277.htm Cuba's Fidel Castro calls OAS a "U.S. Trojan horse"], China View, {{Nowrap|June 4}}, 2009.</ref>. Kubaj gvidantoj plurfoje sciigis al ili ke la lando ne estas interesita pri realiĝo al la OAŜ. De la alia flanko oni povas konsideri aliajn rigardojn al la kastrisma revolucio. Dekomence multaj historiistoj indikas, ke [[Fidel Castro]] mem ne estis komunisto, havis bonajn rilatojn kun Usono tuj antaŭ la revolucio, li ne aliĝis al la Kuba Komunista Partio dum la komenco de siaj reformoj.<ref name=ideology >[http://assets.cambridge.org/97811076/98901/excerpt/9781107698901_excerpt2.pdf "Cuba receives first US shipment in 50 years" (PDF).] Cambridge University Press. Alirita la 18an de Novembro 2019.</ref> Siaflanke la tiama Kuba Komunista Partio ne apogis la kastrisman insurekcion kaj male kritikis ĝin. En la momento de la revolucio variaj sektoroj de la socio subtenis la revolucian movadon inklude kelkajn komunistojn, sed ankaŭ negocistojn kaj la [[Katolika Eklezio]].<ref name=ideology /> Ĉio sugestas, ke la naciismaj politikoj de la venkintaj revoluciuloj malplaĉis al Usono, ĉefe pro manko de kompensoj al la ŝtatigoj kaj tiam okazis apartigo inter Usono kaj la revolucio, dum samtempe Sovetunio profitis la okazon por altiri la novan reĝimon al sia tendaro. Fidel Castro mem devenis el la nekomunista [[Ortodoksa Partio]] kaj lia unua insurekcia organizo, nome [[Movado 26-a de Julio]], estis komponita de homoj de variaj politikaj tendencoj, sed plej parto interkonsentis kaj deziris la reinstalon de la [[Kuba konstitucio de 1940]] kaj subtenis la idealojn de [[Jose Marti]]. [[Che Guevara]] komentis al Jorge Masetti en [[intervjuo]] dum la revolucio, ke "Fidel ne estas komunisto" kaj asertis, ke "politike oni povas difini Fidel kaj lian movadon kiel 'revolucia naciisto'. Kompreneble li estas kontraŭ-usona, en la senco, ke usonanoj estas kontraŭ-revoluciuloj".<ref>Brown, Jonathan (24a de Aprilo 2017). [https://www.google.com/books/edition/Cuba_s_Revolutionary_World/Js-5DgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=cuban+revolution+putschist&pg=PT205&printsec=frontcover Cuba's Revolutionary World.] Harvard University Press. Alirita la 23an de Februaro 2021.</ref> Ĉiuokaze evidentiĝis, ke laŭlonge de la procezo kaj Castro kaj la kastrismo aliiĝis al la [[Orienta Bloko]], kio rezultis en negativaj konsekvencoj el la vidpunkto de la restado de la kuba popolo ene de la medio de la [[internacia politiko]], sed rezultis ankaŭ en socialaj atingoj, kiel malpliigo de la niveldiversigo de la riĉeco kaj progreso en edukado kaj [[sansistemo]]. La [[legoscio]] en Kubo estas de 99.8 procento<ref name=factbook>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ "Cuba".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |date=2021-08-12 }} The World Factbook. CIA. Alirita la 6an de Aprilo 2009.</ref><ref name="Mdgs.un.org">{{Cite web |url=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192 |title=unstats – Millennium Indicators |publisher=Mdgs.un.org |date=23a de Junio 2010 |access-date=7a de Novembro 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121152701/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192 |archivedate=2012-01-21 }}</ref> kaj la lando estas la [[Listo de ŝtatoj laŭ procento de homoj, kiuj kapablas legi|deka plej alta en la mondo]], ĉefe pro la havigo de senpaga edukado en ĉiu nivelo.<ref name = "LiteracyC">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/latin-lessons-what-can-we-learn-from-the-worldrsquos-most-ambitious-literacy-campaign-2124433.html |title=Latin lessons: What can we Learn from the World's most Ambitious Literacy Campaign? |work=The Independent |date=7a de Novembro 2010 |access-date=19a de Julio 2013}}</ref> La gradigo en [[altlernejo]]j de Kubo estas 94 procento.<ref>[http://www.tc.columbia.edu/news.htm?articleID=7292 Getting a Reading on High Literacy in Cuba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160408223929/http://www.tc.columbia.edu/news.htm?articleID=7292 |date=2016-04-08 }}. Teachers College, Columbia University. 22a de Decembro 2009.</ref> === Lastatempaj aferoj === [[Dosiero:Mariel Refugees.jpg|eta|280px|Kubaj elmigrintoj.]] En 2002, ĉirkaŭ 1.2 milionoj da personoj el kuba deveno (proksimume 10% el la nuna loĝantaro de Kubo) loĝis en [[Usono]], vidu [[Kuba usonano|kubaj usonanoj]].<ref>[http://www.census.gov/Press-Release/www/2001/cb01-81.html Census 2000 Paints Statistical Portrait of the Nation's Hispanic Population], U.S. Census Bureau, 2001.</ref> Multaj el ili forlasis la insulon tra la maro per malgrandaj [[boato]]j kaj [[floso]]j. La [[6-an de aprilo]] [[1980]], 10 000 kubanoj sturmis la [[Ambasado|ambasadejon]] de [[Peruo]] en Havano serĉante [[Politika azilo|politikan azilon]]. Sekvatage, la kuba registaro donis permeson por la [[elmigrado]] de la kubanoj, kiuj serĉis tie [[Rifuĝinto|rifuĝon]]. La regado de Castro estis grave provita en la sekvo de la [[Kolapso de Sovetunio|sovetia kolapso]] (en Kubo konata kiel la ''Speciala Periodo''), kun efikoj kiel ekzemple malabundo de [[manĝaĵo]]j, [[petrolo]] kaj elektromanko.<ref>{{Cite book|title=Health consequences of Cuba's Special Period|publisher=Canadian Medical Association Journal|pmc=2474886|year=2008|volume=179|issue=3|pmid=18663207|page=257|doi=10.1503/cmaj.1080068|journal=CMAJ : Canadian Medical Association journal = journal de l'Association medicale canadienne|ref=harv}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fas.usda.gov/itp/cuba/CubaSituation0308.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131105/http://www.fas.usda.gov/itp/cuba/cubasituation0308.pdf |arkivdato=2013-11-05 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.journalofdemocracy.org/articles/gratis/Gutierrez-20-1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090918225042/http://www.journalofdemocracy.org/articles/gratis/Gutierrez-20-1.pdf |arkivdato=2009-09-18 }}</ref> La registaro ne akceptis usonajn donacojn, kiel manĝaĵoj, [[medikamento]]j kaj mono ĝis [[1993]]. La [[5-an de aŭgusto]] [[1994]], ŝtatsekureco disigis manifestacianojn, kiuj spontane protestis en Havano. [[Dosiero:Vladimir Putin in Cuba 14-17 December 2000-2.jpg|eta|maldekstre|[[Fidel Castro]] kaj Prezidento de [[Rusio]] [[Vladimir Putin]], 2000.]] Kubo trovis novan helpofonton kaj subtenon en la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj en novaj aliancanoj kiel [[Hugo Chávez]], prezidento de [[Venezuelo]] kaj [[Evo Morales]], prezidento de [[Bolivio]], ambaŭ gravaj eksportantoj de petrolo kaj [[natura gaso]]. En [[2003]], la registaro arestis kaj malliberigis grandan nombron de politikaj sendependaj aktivuloj, periodo konata kiel la "[[Nigra Printempo]]".<ref>[http://cpj.org/reports/2008/03/cuba-press-crackdown.php]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rsf.org/IMG/pdf/Cuba_report.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090702082005/http://www.rsf.org/IMG/pdf/Cuba_report.pdf |arkivdato=2009-07-02 }}</ref> La [[31-an de julio]] [[2006]], Fidel Castro provizore transdonis siajn plej gravajn devontigojn al sia frato, Unua Vicprezidento, Raúl Castro, dum Fidel resaniĝis post kirurgia operaco pro "akra intesta krizo kun daŭra sangado". La [[2-an de decembro]] 2006, Fidel estis tro malsana por sekvi la 50-datrevenan memorceremonion de la surteriĝo de la jaĥto Granma, estigante supozon ke li havis [[Stomaka kancero|stomakan kanceron]], kvankam ekzistis indico ke lia malsano estis pro digesto kaj ne morta.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6188591.stm]</ref> [[Dosiero:Dmitry Medvedev in Cuba 28 November 2008-4.jpg|280px|eta|[[Raúl Castro]] kaj Prezidento [[Dmitrij Medvedev|Medvedev]] de Rusio]] En januaro [[2007]], video estis publikigita pri la renkontiĝo de Fidel Castro kaj Hugo Chávez, en kiu Castro "prezentiĝis malforta sed pli forta ol tri monatojn antaŭe".<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6315783.stm]</ref> En februaro [[2008]], Fidel Castro sciigis sian eksiĝon kiel Prezidanto de Kubo<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.afp.com/english/news/stories/newsmlmmd.fce074e0275fae2a0c16383ec4973c96.191.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200327180558/https://www.afp.com/english/news/stories/newsmlmmd.fce074e0275fae2a0c16383ec4973c96.191.html |arkivdato=2020-03-27 }}</ref>, kaj la [[24-an de februaro]] Raúl estis elektita kiel la nova prezidanto<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7261204.stm]</ref>. En sia ekofica parolado, Raúl promesis ke kelkaj el la restriktoj, kiuj limigas la vivon de la kubanoj estos forigitaj<ref>[http://www.economist.com/world/la/displaystory.cfm?story_id=10881009]</ref>. En marto [[2009]], Raúl Castro forigis kelkajn el la oficialuloj de Fidel Castro.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/mar/02/raul-castro-fidel-cuba-officials]</ref> == Homaj rajtoj == {{Ĉefartikolo|Homaj rajtoj en Kubo}} La registaro de Kubo estas akuzita je multnombraj misuzoj de la [[homaj rajtoj]], inkluzive de [[torturo]], arbitra malliberigo, maljustaj juĝoj, kaj eksterkortumaj [[ekzekuto]]j<ref>[http://www.cidh.org/countryrep/Cuba67sp/indice.htm]</ref><ref name="state.gov">[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm]</ref>. La organizo ''[[Human Rights Watch]]'' asertas, ke la registaro "subpremas preskaŭ ĉiujn formojn de [[Opozicio (politiko)|politika opozicio]]" kaj ke "kubanoj estas sisteme senigitaj de la bazaj rajtoj kiel [[Parollibereco|libera esprimo]], asocio, asembleo, [[privateco]], movado kaj juraj aferoj".<ref>[https://archive.is/20120524192224/hrw.org/english/docs/2006/01/18/cuba12207.htm]</ref> Laŭ statistikoj de 2008, Kubo havis la duan plej altan nombron de malliberigitaj [[ĵurnalisto]]j en la mondo ([[Ĉinio]] havis la plej altan) laŭ diversaj fontoj, inkluzive de la [[Komitato por Protektado de Ĵurnalistoj]], internacia [[neregistara organizaĵo]], kaj ''[[Human Rights Watch]]''<ref>[http://cpj.org/reports/2008/12/cpjs-2008-prison-census-online-and-in-jail.php]</ref><ref>{{cite book |title=World Report 2008: Events of 2007 |publisher= Seven Stories Press |year=2008 |isbn=9781583227749 |author=[[Human Rights Watch]] |page=207}}</ref>. [[Interreto]] uzeblas nur en kelkaj ŝtataj oficejoj, hoteloj, komputilejoj kaj de kelkaj jaroj ankaŭ per [[poŝtelefono]]j, sed kontraŭ alta prezo. Malgraŭ tio, la retumantoj estas priesplorataj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rsf.org/IMG/pdf/rapport_gb_md_1.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090303221407/http://www.rsf.org/IMG/pdf/rapport_gb_md_1.pdf |arkivdato=2009-03-03 }}</ref> Kubaj disidentoj travivas arbitrajn [[aresto]]n kaj malliberigon. En la [[1990-aj jaroj]], ''Human Rights Watch'' raportis, ke la ampleksa [[Karcero|karcersistemo]] de Kubo, unu el la plej grandaj en [[Latinameriko]], konsistas el proksimume 40 maksimuksekurecaj malliberejoj, 30 minimumsekurecaj malliberejoj, kaj pli ol 200 labor-kampoj<ref>[http://www.hrw.org/reports/1999/cuba/Cuba996-05.htm]</ref>. Laŭ ''Human Rights Watch'', "[[politikaj prizonuloj]]", kune kun la cetero de la prizonularo de Kubo, estas retenataj en malliberejoj je "neadekvataj" kaj nesanaj "kondiĉoj". == Geografio == [[Dosiero:Cuba Topography.png|260px|maldekstra|eta|Topografia mapo de Kubo.]] La lando estas arkipelago konsistanta el la plej granda insulo de la Antiloj, nomata Kubo, la [[Insulo de la Junularo]] (antaue nomata ''Isla de Pinos''), kaj aliaj 4 195 insuletoj. Ĝi troviĝas en la [[Kariba Maro]], proksime al la marbordoj de [[Usono]] kaj [[Meksiko]]. Norde ĝi limas kun la [[Florida Markolo]], oriente kun [[Paso de la Ventoj]], sude kun Karibio kaj okcidente kun la [[Meksika Golfo]]. Entute ĝi havas 110 922 kvadratajn kilometrojn. Ĝi havas similan areon ekzemple kiel [[Gvatemalo]] aŭ [[Bulgario]]. [[Biogeografio|Biogeografie]] Kubo apartenas al la Kariba [[ekoprovinco]] de la [[Neotropika ekozono]] laŭ la sistemo de la [[Monda Natur-Fonduso]] ([[WWF]]). Ĝi entenas la [[Kubaj humidaj arbaroj|Kubajn humidajn arbarojn]], kiuj konstituas [[ekoregiono]]n de la [[biomo]] "[[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj]]". La plejparto de la lando estas fruktodona [[ebenaĵo]], sed ankaŭ estas montaroj kiaj la fama [[Sierra Maestra]]. La plej alta pinto estas [[Pinto Turkino]] kiu havas 1 974 m. [[Dosiero:SierraMaestra-382707055.jpg|eta|dekstra|200px|La ''Sierra Maestra'' vidata ekde la [[ebenaĵo]].]] La [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo]] ({{Lang-es|Base Naval de la Bahía de Guantánamo}}, {{Lang-en|Guantanamo Bay Naval Base}} aŭ ''Gitmo'') estas disputata teritorio kaj militbazo kiun Usono luprenas en la insulo Kubo. Ĉi lasta lando konservas la suverenecon super la bazo kaj ĝin konsideras okupita teritorio, sed Usono neas meti finon al la luprenado pere de la Kub-usona Traktato de 1903. === Klimato === La loka klimato estas [[Tropikoj|tropika]], moderigita per nordorientaj ventoj kiuj blovas tutjare. Ĝenerale (kun lokaj varioj), ekzistas pli [[seka sezono]] de novembro ĝis aprilo, kaj pli [[Pluvsezono|pluvoplena sezono]] de majo ĝis oktobro. La averaĝa temperaturo estas {{GdC|21}} en januaro kaj {{GdC|27}} en julio. Pro la varmaj temperaturoj de la [[Kariba Maro]] kaj la fakto ke Kubo sidas trans la enirejo al la [[Meksika Golfo]], Kubo ricevas plurajn [[uragano]]jn en la sezono junio-novembro. Tamen, ili pli oftas inter septembro kaj oktobro. [[Dosiero:Cayol3.jpg|eta|maldekstra|270px|Strando en [[Cayo Largo del Sur]].]] === Resursoj === La plej grava minerala resurso estas [[nikelo]], de kiu Kubo havas la duan plej grandan rezervon de la mondo (post [[Rusio]])<ref name="torres">{{Citaĵo el la reto |url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/1997/9509097.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171012091655/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/1997/9509097.pdf |arkivdato=2017-10-12 }}</ref>. La entrepreno ''[[Sherritt International]]'' de [[Kanado]] funkciigas grandan nikelan minadinstalaĵon en [[Moa]]. Kubo estas la kvina plej granda mondproduktanto de rafinita [[kobalto]], kromprodukto de nikelo<ref name=torres/>. Lastatempa nafto-esplorado malkovris, ke en la nordo de la lando estas [[petrolputo]]j, kiuj povus produkti ĉirkaŭ 4.6 milionojn da [[barelo]]j (730 000,000 m³) ĝis 9.3 milionoj da bareloj de petrolo. En 2006, Kubo komencis bori tiujn lokojn por ekspluatado.<ref>[http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,1936186,00.html]</ref> === Flaŭro kaj faŭno === [[Dosiero:Hedychium coronarium0.jpg|eta|200px|dekstra|La nacia floro de Kubo: [[Blanka papilifloro]].]] En la kuba bestaro elstaras la [[mamuloj]] kiel la [[kapromiedoj]], diversaj [[kiropteroj]], [[reptilioj]] (neniuj el ili venenaj), elstare multnombra aro de [[krokodilo]]j, [[amfibioj]] (inter ili la plej malgranda [[rano]] de la mondo), [[fiŝo]]j kaj [[marfiŝo]]j (aparte tiuj vivantaj en la [[koralrifo]]j). Ankaŭ abundas la [[insekto]]j kaj [[insektomanĝuloj]]. La flaŭro estas kalkulata je pli ol 6 500 specioj el [[semplantoj]], precipe en la arbaroj; inter kiuj troviĝas la tropikaj plantoj, riveraj kaj fruktaj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mipais.cuba.cu/geografia.php?subcat=31 |titolo=MiPais.cuba.cu |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070814140119/http://mipais.cuba.cu/geografia.php?subcat=31 |arkivdato=2007-08-14 }}</ref> Origine Kubo estis plenplena de densa [[vegetaĵo]], kiu estas eliminita por evoluigi la agrikulturon. Tamen, ekzistas multaj programoj por la prizorgado kaj bontenado de ĉi tiuj arbaroj, kiuj havas grandan diversecon. La valoraj [[ligno]]j de Kubo estas tre aprezataj. La [[kuba trogono|trogono]] (''Priotelus temnurus'') estas la [[nacia birdo]] de Kubo. Ĝi estas praloĝanta specio de la insulo kaj ĝiaj plumoj havas la samajn kolorojn de la nacia [[flago de Kubo]].<ref>Silva Lee, Alfonso. ''Cuba Natural''. 1996.</ref> === Hidrografio === [[Dosiero:Aliviadero del embalse de Buey Arriba.JPG|eta|maldekstra|200px|Defluejo de la akvorezervejo de [[Buey Arriba]].]] Kubo posedas [[hidrografio]]n en kiu abundas la pluvado. La pluvado ludas gravan rolon en la akvoprovizado. Inter la riveroj elstaras la plej abundakva: [[Rivero Toao|Toao]]; kaj la plej longa: [[rivero Kaŭto|Kaŭto]]; ili troviĝas en la orienta regiono. En tiu ĉi regiono dum la jaro [[2004]] okazis malegala distribuado de la pluvado, ekstrema sekeco kaj inundoj, kiuj estis regitaj. Krome, kvankam ne rekte, diversaj uraganoj kaj ciklonoj lastatempe influis en la pluvado. En la jaroj [[2006]] kaj [[2007]] la [[akvorezervujo]]j, riveroj kaj lagoj pleniĝis, provizante akvon al la plejparto de la loĝantaro. == Ekonomio == [[Dosiero:Tobacco field cuba1.jpg|eta|250px|[[Tabako]]-plantejo, [[Pinar del Río]].]] La kuba ŝtato aliĝis al la [[socialismo|socialismaj principoj]] rilate la organizadon de ĝia plejparte ŝtatkontrolita [[planekonomio]]. La plimulto el la [[produktadrimedoj]] estas posedataj kaj gvidataj de la registaro kaj grandparte la laborforto estas dungata de la ŝtato. En la lastaj jaroj oni vidis tendencon al pli ofta dungado ĉe la kreskanta privata sektoro. Antaŭ 2006, publika dungado estis 78% kaj privata sektoro 22%, kompare kun 91.8% kaj 8.2% en 1981.<ref>[http://www.oxfamamerica.org/newsandpublications/publications/research_reports/art3670.html/OA-Cuba_Social_Policy_at_Crossroads-en.pdf%7C]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> La kapitalinvesto estas limigita kaj postulas la nepran aprobon de la registaro. Ĉiu eksterlanda firmao en Kubo deziranta dungi kubanojn devas pagi al la kuba registaro, kiu siavice pagos la dungiton per [[Kuba peso|kubaj pesoj]]<ref>[http://www.hrw.org/legacy/reports/1999/cuba/Cuba996-01.htm#P392_35421]</ref>. Kubanoj ne povas ŝanĝi la laboron sen registarpermeso. La meza [[salajro]] en la fino de 2005 estis 334 kubaj pesoj monate kaj la averaĝa [[pensio]] estis la ekvivalento de 9 [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] monate.<ref>[http://www.allbusiness.com/public-administration/national-security-international/3974438-1.html]</ref> Kubo multe dependis de la komercado kun [[Sovetunio]]. Ekde la fino de la [[1980-aj jaroj]], sovetiaj [[subvencio]]<nowiki/>j por kubaj varoj komencis malkreski.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=yjCDjmIpGoU The power of community]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.powerofcommunity.org/ |titolo=Oficiala retejo de la dokumenta filmo nome The power of community |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110310155640/http://www.powerofcommunity.org/ |arkivdato=2011-03-10 }}</ref> Antaŭ la kolapso de Sovetunio, Kubo dependis de [[Moskvo]] por granda helpo, kiu protektis la merkaton per ĝiaj eksportoj. [[Dosiero:Vista Varadero calle 38.jpg|eta|250px|maldekstra|Plaĝo [[Varadero]] altiras 1 milionon da eksterlandaj vizitantoj ĉiujare.]] La forigo de tiuj subvencioj metis la kuban ekonomion en rapidan [[Depresio (ekonomiko)|depresion]] kiu estas konata en Kubo kiel la ''Speciala Periodo''. En [[1992]] Usono plifortigis la komercembargon, esperante vidi demokratiigon simile al tiu okazinta en [[Orienta Eŭropo]]. Kiel aliaj komunismaj kaj postkomunistaj ŝtatoj post la kolapso de Sovetunio, Kubo ekhavis limigitan merkaton kiu estis orientita por mildigi la severajn mankojn de manĝaĵoj, [[Varo|konsumvaroj]], kaj [[Servoj (ekonomio)|servoj]]. Tiu antaŭenpaŝo permesis mem-dungadon en kelkaj sektoroj kaj malpezaj [[Manufakturo|manufaktur]]-sektoroj, la leĝigon de la uzado de [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] en la [[komerco]], kaj la instigon al [[turismo]]. Kubo evoluigis unikan urban biensistemon por kompensi la finon de la [[Importo|importado]] de manĝaĵoj el Sovetio. En la lastaj jaroj, Kubo malpliigis kelkajn el la iniciatoj entreprenitaj en la [[1990-aj jaroj]]. En 2004 la kubaj aŭtoritatuloj eliminis la cirkuladon de la usona [[valuto]] en ĝiaj [[butiko]]j kaj en la komercado. Oni povas ŝanĝi dolarojn en [[monŝanĝejo]]j, sed 10% [[monpuno]] pagendas. [[Turismo]] estis komence limigita al specifaj [[feriejo]]j kie turistoj estis apartigitaj de la kuba socio, nomataj "enklavoturismo".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba10/espino.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100619234114/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba10/espino.pdf |arkivdato=2010-06-19 }}</ref> Kontaktoj inter eksterlandaj vizitantoj kaj ordinaraj kubanoj estis tute eksterleĝaj ĝis 1997.<ref>{{Cite book|title=This Is Cuba: An Outlaw Culture Survives|first=Ben|last=Corbett|year=2004|publisher=Westview Press|isbn=0813338263|page=33}}</ref> Turismo ekde 1996 superis la sukerindustrion kiel la plej granda enspezfonto por Kubo. [[Dosiero:02.Trinidad (59).JPG|eta|250px|[[Trinidad (Kubo)|Trinidad]], [[Monda heredaĵo de Unesko]] ekde 1988.]] Kubo triobligis la merkatan kvoton de la Kariba turismo en la jardeko de la [[2000-aj jaroj]]; kiel rezulto de la signifa investo en turisma [[infrastrukturo]], tiu kreskokvoto spertas altiĝon ĉiujare<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba7/crespo.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071030021237/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba7/crespo.pdf |arkivdato=2007-10-30 }}</ref>. Ĉirkaŭ 1.9 milionoj da turistoj vizitis Kubon en 2003, precipe el [[Kanado]] kaj [[Eŭropa Unio]].<ref name="state.gov"/> La rapida kresko de turismo dum la Speciala Periodo havis gravajn sociajn kaj ekonomiajn postefikojn en Kubo, kaj spronis la aperon de dunivela ekonomio<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725185350/http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |arkivdato=2010-07-25 }}</ref>. La sektoro pri [[kuracista turismo]] estas uzata de miloj da eŭropanoj, latinamerikanoj kaj kanadanoj. Samtempe vaste disvolviĝis la [[seksa turismo]], kion helpas la malaltega vivnivelo de kubanoj. La komunisma agrikultura produktadsistemo estis konsiderita maltaŭga fare de [[Raúl Castro]] en 2008, kiu promesis reformojn.<ref>[http://edition.cnn.com/2008/WORLD/americas/04/16/cuba.farming/index.html]</ref> Kubo nun importas ĝis 80% de konsumata manĝaĵo de la lando. Antaŭ 1959, Kubo fanfaronis havi pli da [[bovo]]j ol homoj. Tradicie [[tabako]] estis unu el plej gravaj ekonomiaj resursoj de la lando. [[Habanos S.A.]] estas la registrita marko de la kuba [[ŝtata monopolo]] de tabako, nome [[kompanio]] Cubatabaco. La kompanio funkciigas la merkatigon, distribuon kaj eksportadon de kubaj cigaroj kaj aliaj tabakvaroj internacie <ref name="Morales & Scarpaci 2011">{{cite book|last1=Morales|first1=Emilio|last2=Scarpaci|first2=Joseph L.|year=2011|title=Marketing without Advertising: Brand Preference and Consumer Choice in Cuba|publisher=Routledge|isbn=9781136481024}}</ref>. La kompanio komercigis la markojn [[:en:Cohiba (cigar brand)|Cohiba]], [[:en:Montecristo (cigar)|Montecristo]], [[:en:Bolívar (cigar brand)|Bolívar]], kaj [[:en:Romeo y Julieta (cigar)|Romeo y Julieta]], inter aliaj. En [[2010]], kubanoj ricevis la permeson konstrui siajn proprajn [[domo]]jn.<ref>[http://ctp.iccas.miami.edu/FOCUS_Web/Issue59.htm]</ref> Laŭ Raul Castro, ili povos plibonigi siajn domojn kun tiu nova permeso, sed la registaro ne aprobos tiujn novajn domojn aŭ plibonigojn.<ref>[http://www.nytimes.com/2011/08/03/world/americas/03cuba.html?ref=todayspaper]</ref> === Kaf-industrio === La [[Arkeologia pejzaĝo de la unuaj kafplantejoj en Kubo]] estas loko apartenanta al la listo de [[Monda heredaĵo de UNESKO]] en la insulo Kubo ekde [[2000]]. La [[ruino]]j aŭ spuroj kiuj ankoraŭ restas de tiuj ĉi [[Plantejo|kafplantejoj]] venas de la [[19-a jarcento]]; ili estas la unika elmontro de pionira terkultivado en malfacila tereno proksima al la [[Sierra Maestra]]. Laŭ [[Unesko]] ili havas gravan signifon rilate la teknologian, socian kaj ekonomian historiojn de [[Karibio]] kaj [[Iberameriko]]. == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:Revolution square.jpg|eta|270px|maldekstre|José Martí ĉe la Placo de la Revolucio.]] La [[Kuba Konstitucio de 1976|konstitucio de 1976]], kiu difinis Kubon kiel [[Socialisma respubliko|socialisman respublikon]], estis anstataŭigita per la [[Kuba konstitucio de 1992|konstitucio de 1992]], kiu, laŭ la kuba registaro, estas gvidita de la ideologio de [[José Martí]], [[Karlo Markso]], [[Frederiko Engelso]] kaj [[Lenino]].<ref name=constitution>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.parlamentocubano.cu/ingles/constitution.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200327180534/http://www.parlamentocubano.cu/ingles/constitution.html |arkivdato=2020-03-27 }}</ref> La konstitucio priskribas la [[Kuba Komunisma Partio|Kuban Komunisman Partion]] kiel la "gvidan forton de la socio kaj la ŝtato". La unua sekretario de la komunisma partio estas samtempe prezidanto de la [[Ŝtata konsilio (Kubo)|Ŝtata konsilio]] ([[Prezidanto de Kubo]]) kaj Konsilia prezidanto (foje nomata Ĉefministro de Kubo)<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/country_profiles/1203299.stm]</ref>. La membroj de ambaŭ konsilioj estas elektitaj de la [[Nacia Popola Asembleo (Kubo)|Nacia Popola Asembleo]]. La Prezidanto de Kubo, kiu ankaŭ estas elektita de la Asembleo, servas kvin jarojn kaj ekzistas neniu limo por la [[oficperiodo]]j.<ref name=constitution/> La [[Supera Kortumo de Kubo]] funkcias kiel la plej alta jura institucio de la justica regado. Ĝi ankaŭ estas la lasta rimedo kontraŭ la decidoj de provincaj tribunaloj. La nacia [[parlamento]] de Kubo, nomata [[Nacia Asembleo de la Popola Povo de Kubo|Nacia Asembleo de la Popola Povo]], estas la supera organo de la regado: 609 anoj servas por kvinjaraj periodoj<ref name=constitution/>. La asembleo kunvenas du fojojn jare. Inter la sesioj la [[leĝodona povo]] estas prizorgata de la 31-membra [[Konsilio de Ministroj]]. Kandidatoj por la Asembleo estas aprobitaj per publika [[referendumo]]. Ĉiuj kubaj civitanoj pli ol 16-jaraĝaj, kiuj ne estis juĝitaj pro krima [[delikto]] [[Balotrajto|rajtas voĉdoni]]. La artikolo 131 de la konstitucio establas, ke balotado devas esti "tra libera, egala kaj [[Sekreta voĉdonado|sekreta voĉdono]]".<ref name=constitution/> La artikolo 136 diras, ke "Por ke la deputitoj aŭ delegitoj estu konsiderataj elektitaj, ili devas ricevi pli ol duonon de la kvanto de la [[Valida voĉdono|validaj voĉdonoj]] liveritaj de la [[elektodistrikto]]j". La voĉdonoj estas kalkulitaj sekrete kaj la rezulto estas anoncita antaŭ publika vido. Kandidatoj estas elektitaj ĉe lokaj kunvenoj de multaj kandidatoj antaŭ gajni la aprobon de la [[elektokomisiono]]j. En la posta elekto, ekzistas nur unu kandidato por ĉiu [[sidloko]], kiu devas akiri [[plimulto]]n por esti elektita. Neniu [[Partio (politiko)|partio]] rajtas nomumi [[kandidato]]jn aŭ kampanji en la insulo, krom la Kuba Komunisma Partio kiu aranĝis ses partiajn kongresojn ekde [[1975]]. En [[2011]] la partio havis 800 000 membrojn, kaj reprezentantoj ĝenerale konsistigas almenaŭ duonon de la ŝtatkonsilioj kaj la Nacian Asembleon. La ceteraj postenoj estas plenigitaj de [[kandidatoj sen partianeco]]. Malgraŭ la malpermeso kaj kontraŭleĝeco, aliaj partioj ekzistas kaj agadas fare de opoziciaj grupoj, vidu ekz. la [[Blankevestitaj Damoj]]. La lando estas administre subdividita en 15 provincojn kaj unu specialan municipon (Insulo de la Junularo). Tiuj estis antaŭe parto de ses pli grandaj historiaj provincoj: [[Pinar del Río (provinco)|Pinar del Río]], [[La Habana (provinco)|La Habana]], [[Matanzas (provinco)|Matanzas]], [[Las Villas (provinco)|Las Villas]], [[Camagüey (provinco)|Camagüey]] kaj [[Oriente (provinco)|Oriente]]. La nunaj subdividoj proksimume similas al la hispanaj armeaj provincoj dum la militoj de sendependeco, kiam la plej ĝenaj areoj estis subdividitaj. La provincoj estas dividitaj en [[municipo]]jn. La lasta modifo okazis en [[aŭgusto 2010]], kiam la Nacia asembleo de Kubo aprobis la kreadon de du novaj provincoj: [[Artemisa (provinco)|Artemisa]] kaj [[Provinco Mayabeque|Mayabeque]] surbaze de la divido de [[Havano]], kune kun aldonaĵo de tri orientaj municipoj de [[Pinar del Río]]. Ĉi nova divido validas ekde la [[1-a de januaro]] [[2011]]. [[Dosiero:CubaSubdivisions.png|800px|center|eta]] 1: [[Pinar del Río (provinco)|Pinar del Río]] — 2: [[Artemisa (provinco)|Artemisa]] — 3: [[La Habana (provinco)|La Habana]] — 4: [[Mayabeque]] — 5: [[Matanzas (provinco)|Matanzas]] — 6: [[Cienfuegos (provinco)|Cienfuegos]] — 7: [[Villa Clara]] — 8: [[Sancti Spíritus]] — 9: [[Ciego de Avila]] — 10: [[Camagüey (provinco)|Camagüey]] — 11: [[Las Tunas]] — 12: [[Granma (provinco)|Granma]] — 13: [[Holguín (provinco)|Holguín]] — 14: [[Santiago de Kubo (provinco)|Santiago de Cuba]] — 15: [[Guantanamo|Guantánamo]] — 16:[[Isla de la Juventud]] ---- === Socia vivo === Malgraŭ nedisputebla dominado de la komunisma partio en ĉiuj sferoj de la vivo, plu vivas kaj agadas la [[Framasonismo en Kubo|framasonaj loĝioj]]. En 316 [[Loĝio (framasona)|loĝioj]] anas 30 mil da kubanoj, kio kompareblas kun la ciferoj de [[1958]]. Ili plu disponas 220 templojn, kvankam la registaro konfiskis 5 aŭ 6 el ili kaj kaptis 8 el 11 etaĝojn de la ĉefa templo en [[Havano]]. Triono de la membroj loĝas en Havano kaj multaj el ili apartenas al la Kuba Komunisma Partio. La registaro postulas, ke oni eksigu la [[Kuba usonano|elmigrantojn]] kaj detale raportu pri sia agado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2019/02/mia-havano-framasonoj-kaj-cinoj.html | titolo = Mia Havano: framasonoj kaj ĉinoj | titolo-aldono = | alirdato = 2019-02-03 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-02-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/75zBjOavg?url=http://stanobelov.blogspot.com/2019/02/mia-havano-framasonoj-kaj-cinoj.html | arkivdato = 2019-02-06 | citaĵo = }}</ref>. === Militistaro === Kubo dediĉis 9-13% de sia [[malneta enlanda produkto]] por armeaj elspezoj.<ref name=expenditure>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba6/23perlopez.fm.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100620050417/http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/cuba6/23perlopez.fm.pdf |arkivdato=2010-06-20 }}</ref> Castro konstruis la duan plej grandan armeon en [[Latinameriko]], kiun superas nur la armeo de [[Brazilo]]. De 1975 ĝis la fino de la [[1980-aj jaroj]], la sovetia armea asistado ebligis al Kubo ofte realigi [[Armea ekzerco|armeajn ekzercojn]]. Pro la perdo de sovetiaj subvencioj, Kubo malgrandigis la nombron de la armea personaro, de 235 000 en 1994 ĝis proksimume 60 000 en 2003.<ref>[http://www.redorbit.com/news/general/618165/cuban_army_called_key_in_any_postcastro_scenario/index.html Cuban army called key in any post-Castro scenario Anthony Boadle] Reuters 2006</ref> === Eksterlandaj rilatoj === [[Dosiero:Vladimir Putin in Cuba 14-17 December 2000-12.jpg|eta|dekstra|Fidel Castro kun la prezidento de Rusio [[Vladimir Putin]], decembro 2000.]] Ekde komenco, la [[kastrisma revolucio]] difinis sin kiel [[internaciismo|internaciisma]], membriĝante en [[Comecon]] en [[1972]]. Kubo estis grava kontribuanto de la militoj subtenataj de [[Sovetunio]] en [[Afriko]], [[Centrameriko]] kaj [[Azio]]. En Afriko, la plej granda milito estis en [[Angolo]], kien Kubo sendis dekmilojn da soldatoj. Kubo estis amiko de la etiopa gvidanto [[Mengistu Haile Mariam]]<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=5cYOAAAAQAAJ&pg=PA207&lpg=PA207|title=Superpower diplomacy in the Horn of Africa|page=207|year=1987|author=Samuel M. Makinda|publisher=Croom Helm Ltd|location=Beckenham, Kent|isbn=0709946627|accessdate=2009-09-06}}</ref>. En Afriko, Kubo subtenis 17 maldekstremajn reĝimojn. En kelkaj landoj ĝi havis malsukcesojn, kiel ekzemple en oriento de la [[Demokratia Respubliko Kongo]], sed en aliaj Kubo havis signifan sukceson. Gravaj engaĝiĝoj okazis en [[Alĝerio]], Kongo, [[Jemeno]], [[Etiopio]], [[Gvineo Bisaŭa]] kaj [[Mozambiko]]<ref>{{Cite book|author=Ramazani, Rouhollah K.|year=1975|title=The Persian Gulf and the Strait of Hormuz|volume=3|publisher=Sijthoff & Noordhoof|location=Netherlands|isbn=9028600698}}</ref>. La armea implikiĝo de la kuba registaro en Latinameriko, plejparte kun la celo senpotencigi la dekstremajn reĝimojn subtenitajn de Usono, el kiuj multaj estis diktatoraj, estis ampleksa. Unu el la plej fruaj intervenoj estis la [[Marksismo|marksisma]] [[milico]] gvidita de [[Che Guevara]] en [[Bolivio]] en 1967, kvankam la helpo financa kaj trupa estis malmulta. Pliaj etaj agoj konataj, inkluzivas la misiojn de 1959 al [[Dominika Respubliko]] kaj [[Panamo]].<ref>1950 Invasion Wiped Out Says Trujillo</ref> En la unua, la kuba registaro disponigis armean asistadon al grupo de dominikaj ekzilitoj kun la intenco senpotencigi la diktatoron [[Rafael Trujillo]]. [[Dosiero:ALBA-Mitgliedstaaten.svg|lang=eo|eta|maldekstra|220ra|Kubo membras en la [[Bolivara Alternativo por Ameriko]].]] Kvankam la ekspedicio malsukcesis kaj la plejmulto de ĝiaj membroj estis murditaj de la registaro, hodiaŭ ili estas agnoskataj kiel herooj kaj monumento estis starigita je ilia memoro en [[Sankta Domingo]]. La [[Muzeo-Memorejo de Dominika Rezistado]], kie la herooj de 1959 elstare rolas, estis konstruita de la dominika registaro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.museodelaresistencia.org/museo/federaciones/cmh.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200703123335/http://www.museodelaresistencia.com/museo/federaciones/cmh.html/ |arkivdato=2020-07-03 }}</ref> La [[sandinisto|socialisma reĝimo]] en [[Nikaragvo]] estis malkaŝe subtenita de Kubo kaj povas esti konsiderata ĝia plej granda sukceso en Latinameriko. Kubo estas membro-fondinto de la [[Bolivara Alternativo por Ameriko]]. Pli ol 30 000 kubaj [[kuracisto]]j nuntempe laboras eksterlande, en landoj kiel ekzemple [[Venezuelo]] kaj [[Zimbabvo]].<ref>{{Cite book|title=Moon Cuba|page=636|author=Christopher P. Baker|publisher=Avalon Travel Publishing|year=2006|isbn=1566918022}}</ref> La membreco de Kubo en la [[Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj por Homaj Rajtoj]] alfrontis fortan kritikon <ref>[http://www.nytimes.com/2006/02/03/world/americas/03iht-rights.html]</ref>. [[Eŭropa Unio]] en 2003 akuzis la kuban registaron je "daŭrigado de senkaŝa malobservo de homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:076E:0384:0386:EN:PDF |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090905060853/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:076E:0384:0386:EN:PDF |arkivdato=2009-09-05 }}</ref> En 2008, la EU kaj Kubo jesis rekomenci plenajn rilatojn kaj kunlaboron.<ref>[http://ec.europa.eu/development/icenter/repository/EU-Cuba-Joint%20declaration-261108_EN.pdf]</ref> Usono daŭrigas la embargon kontraŭ Kubo "tiom longa kiom ĝi daŭre rifuzas la demokratiigon kaj pli grandan respekton por homaj rajtoj".<ref>[https://archive.is/20120805204524/www.state.gov/www/regions/wha/cuba/democ_act_1992.html]</ref> La iama prezidento de Usono [[Barack Obama]] deklaris la [[17-an de aprilo]] [[2009]], en [[Trinidado kaj Tobago]] ke "Usono serĉas novan komencon kun Kubo",<ref>[http://www.america.gov/st/peacesec-english/2009/April/20090421102201dmslahrellek0.4116632.html?CP.rss=true] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130822035707/http://www.america.gov/st/peacesec-english/2009/April/20090421102201dmslahrellek0.4116632.html?CP.rss=true|date=2013-08-22}}</ref> kaj nuligis la malpermeson de la [[George W. Bush|Bush]]-administracio pri vojaĝado kaj monsendaĵoj de [[kub-usonano]]j al Kubo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.america.gov/st/texttrans-english/2009/April/20090413170610eaifas0.2033502.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2009-04-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090417105621/http://www.america.gov/st/texttrans-english/2009/April/20090413170610eaifas0.2033502.html |arkivdato=2009-04-17 }}</ref> La {{daton|17|decembro|2014}} Usono kaj Kubo anoncis, ke ili celas normaligon de la reciprokaj rilatoj; la tiama usona prezidento [[Barack Obama]] deklaris, ke li intencas nuligi la embargon kontraŭ Kubo. La deklaroj estis rezulto de plursemajna intertraktado, ĉe kiu peris interalie papo [[Francisko (papo)|Francisko]]. La du landoj interkonsentis liberigi la prizonulon [[Alan Gross]] kaj la tri ankoraŭ malliberajn el la [[kvin kubanoj]]. La posta usona administracio fare de [[Donald Trump]] bremsis la alproksimigon. == Loĝantaro == {| class="wikitable infobox plainrowheaders" style="margin-right: 0; margin-left: 1em;" |+ style="font-size: 115%;" | Oficiala Censo de Kubo 1899–2002<ref name="census">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110414135412/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_3.htm |arkivdato=2011-04-14 }}</ref><ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybsets/1956%20DYB.pdf]</ref><ref>{{Cite book|title=Political disaffection in Cuba's revolution and exodus|last=Pedraza|first=Silvia|url=http://books.google.com/?id=QCSJ61F4j34C&pg=PA156|page=156|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521867870|accessdate=2009-09-14|year=2007}}</ref> |- ! scope="col" | Raso % ! scope="col" | 1899 ! scope="col" | 1907 ! scope="col" | 1919 ! scope="col" | 1931 ! scope="col" | 1943 ! scope="col" | 1953 ! scope="col" | 1981 ! scope="col" | 2002 |- ! scope="row" | [[Blankulo]]j | 66.9 | 69.7 | 72.2 | 72.1 | 74.3 | 72.8 | 66.0 | 65.05 |- ! scope="row" | [[Nigruloj]] | 14.9 | 13.4 | 11.2 | 11.0 | 9.7 | 12.4 | 12.0 | 10.08 |- ! scope="row" | [[Mestizoj]] | 17.2 | 16.3 | 16.0 | 16.2 | 15.6 | 14.5 | 21.9 | 24.86 |- ! scope="row" | [[Azianoj]] | 1.0 | 0.6 | 0.6 | 0.7 | 0.4 | 0.3 | 0.1 | ? |} === Enmigrado al Kubo === Inter [[1882]] kaj [[1898]], entute 508 455 homoj forlasis Hispanion, kaj pli ol 750 000 hispanaj enmigrintoj forvojaĝis al Kubo inter 1899 kaj 1923, sed multaj revenis poste al Hispanio.<ref>[http://www.tau.ac.il/eial/IV_2/bejarano.htm]</ref> === Nuna demografio === [[Dosiero:Young Boys in School Uniform - Pinar del Rio - Cuba.JPG|eta|dekstra|Knaboj en lernejaj uniformoj en [[Pinar del Río]].]] [[Dosiero:Escuela Lenin(estudiantes).JPG|eta|Kubaj lernantinoj de la [[Lenin]]-lernejo (''Escuela Lenin'')]] Laŭ la [[censo]] de 2002, la loĝantaro de Kubo estis jena: 11 177 743, inkluzive de 5 597 233 viroj kaj 5 580 510 virinoj. Laŭ la censo estis raportitaj 7 271 926 blankuloj, 1 126 894 nigruloj kaj 2 778 923 [[mulato]]j (aŭ [[mestizo]]j).<ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/41/310.html]</ref> La loĝantaro de Kubo havas tre kompleksajn originojn kaj la geedziĝo inter diversaj devengrupoj estas preskaŭ ĝeneralaĵo. Ekzistas malkonsento pri la rasa statistiko kaj koncepto pri [[raso]]j. La Instituto por kubaj kaj kub-usonaj Studoj ĉe la [[Universitato de Miami]] diras ke 62% estas nigraj,<ref>[http://www.miamiherald.com/multimedia/news/afrolatin/part4/index.html]</ref>, dum statistiko de la kuba censo deklaras ke 65.05% el la loĝantaro estis blankaj en 2002. La [[Internacia Grupo por Rajtoj de Minoritatoj]] diras ke "objektiva analizo de la situacio de afrikdevenaj kubanoj estas problemiga pro la malabunda registrado kaj malmulte da periodaj esploroj antaŭ kaj post la Revolucio".<ref>[http://www.unhcr.org/refworld/docid/49749d342c.html]</ref> Taksoj pri la procento de homoj afrikdevenaj en la kuba loĝantaro varias grandege, ekde 33.9 procento ĝis 62 %. La [[Cabildo de nación]] aŭ ''Cabildo africano'' estis religia-kultura unio de la afrikdevena loĝantaro en Kubo. Enmigrado kaj elmigrado ludis gravan rolon en la demografia profilo de Kubo dum la [[20-a jarcento]]. Dum la 18-a, 19-a, kaj la frua parto de la 20-a jarcento, grandaj ondoj de [[Kanariaj Insuloj|kanarianoj]], [[katalunoj]], [[andaluzoj]], [[galegoj]], kaj aliaj hispanoj migris al Kubo. Inter 1900 kaj 1930 ĉirkaŭ unu miliono da [[hispanoj]] venis de Hispanio. Aliaj eksterlandaj enmigrintoj inkluzivas: [[francoj]]n<ref>[http://www.cubagenweb.org/french/index.htm#refugees Etat des propriétés rurales appartenant à des Français dans l'île de Cuba] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171012091628/http://www.cubagenweb.org/french/index.htm#refugees |date=2017-10-12 }} el [http://www.cubagenweb.org Cuban Genealogy Center]</ref>, [[portugaloj]]n, [[italoj]]n, [[rusoj]]n, [[nederlandanoj]]n, [[grekoj]]n, [[britoj]]n, [[irlandanoj]]n, kaj aliajn etnojn, inkluzive de kelkaj usonaj civitanoj, kies antaŭuloj loĝis ekde la komenco de la [[19-a jarcento]]. Kubo havas konsiderindan kvanton da azidevenaj civitanoj kiuj konsistigas 1% de la loĝantaro. Ili estas ĉefe ĉindevenaj, sekvataj de [[filipinanoj]], [[koreoj]] kaj [[vjetnamoj]]. Ili estas posteuloj de farmlaboristoj alportitaj al la insulo fare de hispanaj kaj usonaj entreprenistoj dum la 19-a kaj 20-a jarcento. Afrikdevenaj kubanoj devenas de [[kongoj]], samkiel de pluraj nordafrikaj rifuĝintoj, precipe la [[araboj]] de [[Okcidenta Saharo]] sub maroka okupacio ekde 1976.<ref>[http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816|date=2006-11-25}}arkivita en dato = 2006-11-25 [http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 la originalo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816|date=2006-11-25}} en 2006-11-25</ref> La naskfrekvenco en Kubo (po 9.88 naskiĝoj por mil loĝantoj en 2006) estas unu el la plej malaltaj en la [[okcidenta hemisfero]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml |titolo=thepeninsulaqatar.com |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070926222652/http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=World_News&subsection=Americas&month=May2007&file=World_News2007051741913.xml |arkivdato=2007-09-26 }}</ref> Ĝia totala loĝantaro ade pliiĝis de proksimume 7 milionoj en 1961 ĝis pli ol 11 milionoj nuntempe, sed la pliiĝo ne plu daŭris en la lastaj jardekoj, kaj malkresko komenciĝis en 2006, kun [[Fekundeco|fekundecindico]] de 1.43 infanoj por virino<ref>[http://www.periodico26.cu/english/features/june2008/cuba-population060508.html Population Decrease Must be Reverted]</ref>. Tiu falo de la fekundeco estas inter la plej grandaj en la okcidenta hemisfero.<ref>[http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/fer/ffer.htm]</ref> Kubo havas senrestriktan aliron al laŭleĝa [[aborto]] kaj abortindico estas po 58.6 por 1000 gravedoj en 1996, kompare al mezumo de 35 en [[Karibio]], 27 en [[Latinameriko]] entute, kaj 48 en [[Eŭropo]]. La uzado de [[kontraŭkoncipilo]]j estas taksita je 79% (nur triono el tio estas uzata en landoj de la okcidenta hemisfero)<ref>[http://www.guttmacher.org/pubs/journals/25s3099.html]</ref>. ==== Religioj ==== [[Dosiero:Havana - Cuba - 0616.jpg|eta|maldekstre|Praktikantoj de "Santería" ludante ceremonion ''Cajón de Muertos'' en Havano en 2011.]] Kubo estas oficiale [[laika ŝtato]]. Post longa asertado fare de la socialisma ŝtato, ke la [[eklezio]]j estis fonto de [[Kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisma]] agado, la registaro ŝanĝis tion en 1992, modifante la konstitucion por alinomi la ideologion kaj sistemon de la lando de [[ateismo]] al [[sekulareco]]. Ĝi havas multajn kredojn kiuj estas reprezentataj en la vaste varia kulturo. La [[Romkatolika Eklezio]] estis la plej granda religio; ĝi estis alportita al la insulo de la hispanoj kaj ankoraŭ restas gravaj spuroj de la iama regado, kun 11 [[diocezo]]j, 56 [[Monaĥa ordeno|monaĥinordenoj]], 24 ordenoj de pastroj kaj 2 pastrolernejoj. En januaro 1998, [[Johano Paŭlo la 2-a]] faris historian viziton al la insulo, invitita de la kuba registaro kaj de la Kuba Romkatolika Eklezio. La religia pejzaĝo de Kubo ankaŭ estas forte markita de [[sinkretismo]]j diversspecaj. Katolikismo ofte estas praktikata kune kun [[Santerio]], miksaĵo de [[katolikismo]], [[Afrikamerikaj religioj|afrikaj kredoj]] kaj [[spiritismo]]. La [[Virgulino de la Karitato]] estas la katolika [[Patroneco|patronino]] de Kubo, kaj simbolo de la kulturo de Kubo. En Santerio, ŝi estis miksita kun la diino [[Oŝun]]. Tricent mil kubanoj apartenas al 54 registritaj evangeliaj eklezioj. [[Pentekosta Kristanismo|Pentekostismo]] kreskis rapide en la lastaj jaroj, kaj nur la [[Asembleoj de Dio]] kalkulis je pli ol 100 000 [[adepto]]j. Kubo havas malgrandajn komunumojn de [[ortodoksismo|ortodoksaj]] grekoj kaj [[rusoj]], [[judoj]], [[Islamo en Kubo|islamanoj]] kaj [[Bahaa Kredo|bahaanoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://news.bahai.org/story.cfm?storyid=377 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060918103516/http://news.bahai.org/story.cfm?storyid=377 |arkivdato=2006-09-18 }}</ref> La plejmulto de kubaj judoj estas posteuloj de polaj kaj rusaj [[aŝkenazoj]] kiuj fuĝis de [[pogromo]]j en la komenco de la 20-a jarcento. Ampleksa nombro de [[sefardoj]] ekzistas en Kubo; ili venis ĉefe el [[Turkio]]. Plejparte ili loĝas en la provincoj, kvankam ili bontenas [[sinagogo]]n en [[Havano]]. Kvankam la [[Atestantoj de Jehovo]] ne estas oficiale agnoskataj, ili estas tolerataj post jaroj da [[Persekuto|persekutado]] kaj nuntempe havas ĉirkaŭ 100 000 kredantojn en la insulo. Grandan rolon ludas [[afrik-amerikaj kredoj]]: [[santerio]], [[vuduo]], [[palo monte]]. Elementoj de santerio saturigas la ĉiutagan vivon de la kubanoj forme de [[superstiĉo]]j, [[Ornamaĵo (arto)|ornamaĵoj]] ([[braceleto]]j, [[kolĉeno]]j), ktp<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://stanobelov.blogspot.com/2019/01/santerio-fluas-en-nia-sango.html | titolo = "Santerio fluas en nia sango..." | titolo-aldono = | alirdato = 2019-01-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-01-117 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/75YrrZlDs?url=https://stanobelov.blogspot.com/2019/01/santerio-fluas-en-nia-sango.html | arkivdato = 2019-01-20 | citaĵo = }}</ref>. === Kuba migrado === {| class="wikitable infobox plainrowheaders" style="margin-right: 0; margin-left: 1em;" |+ style="font-size: 115%;" | Migrado de Kubo al Usono |- ! scope="col" | Jaro de <br /> Elmigrado ! scope="col" | Blankuloj ! scope="col" | Nigruloj ! scope="col" | Aliaj ! scope="col" | Azianoj ! scope="col" | Nombro |- ! scope="row" | 1959–64 | 93.3 | 1.2 | 5.3 | 0.2 | 144,732 |- ! scope="row" | 1965–74 | 87.7 | 2.0 | 9.1 | 0.2 | 247,726 |- ! scope="row" | 1975–79 | 82.6 | 4.0 | 13.3 | 0.1 | 29,508 |- ! scope="row" | 1980 | 80.9 | 5.3 | 13.7 | 0.1 | 94,095 |- ! scope="row" | 1981–89 | 85.7 | 3.1 | 10.9 | 0.3 | 77,835 |- ! scope="row" | 1990–93 | 84.7 | 3.2 | 11.9 | 0.2 | 60,244 |- ! scope="row" | 1994–2000 | 85.8 | 3.7 | 10.4 | 0.7 | 174,437 |- ! scope="row" | Totalo | 87.2 | 2.9 | 10.7 | 0.2 | '''828,577''' |} En la lasta duon-jarcento, pluraj centmiloj da kubanoj el ĉiuj sociaj klasoj migris al [[Usono]] (vidu [[kuba usonano]]), [[Hispanio]], [[Italio]], [[Britio]], [[Kanado]], [[Meksiko]], kaj aliaj landoj<ref>{{Cite book|title=Political disaffection in Cuba's revolution and exodus|last=Pedraza|first=Silvia|url=http://books.google.com/?id=QCSJ61F4j34C&pg=PA5|page=5|publisher=Cambridge University Press|location=New York, NY|isbn=9780521867870|accessdate=2009-09-14|year=2007}}</ref>. La [[9-an de septembro]] [[1994]], la registaroj de Usono kaj Kubo konsentis ke Usono donos almenaŭ 20 000 [[vizo]]jn ĉiujare en interŝanĝo de la promeso de Kubo malhelpi kontraŭleĝajn forirojn per boatoj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.gao.gov/archive/1995/ns95211.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171012091232/http://www.gao.gov/archive/1995/ns95211.pdf |arkivdato=2017-10-12 }}</ref> === Lingvoj === La [[oficiala lingvo]] de Kubo estas la [[hispana]] kaj ĉiuj civitanoj parolas ĝin. La hispana parolata en Kubo estas konata kiel kub-hispana kaj estas formo de la kariba hispana. La [[lukumia lingvo|lukumia]], ia [[Dialekto|dialekteca]] lingvaĵo deriva el la [[Okcidentafriko|okcidentafrika]] [[joruba lingvo]], estas uzata kiel [[liturgia lingvo]] de la sekvantoj de [[Santerio]]<ref>{{cite book |url=http://books.google.com/?id=Tndbo3yLEdcC&dq=lucumi+language |title=Santeria from Africa to the New World |author=George Brandon |page=56 |publisher=Indiana University Press |isbn=9780253211149 |date=1997-03-01}}</ref>, kaj tiel nur kiel ia speco de porokaza [[dua lingvo]]<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=luq]</ref>. La [[haitia lingvo]] estas la dua plej granda lingvo en Kubo, estas parolata de haitiaj enmigrintoj kaj multaj el iliaj [[posteulo]]j ankoraŭ ĝin scipovas uzi<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/10130814]</ref>. Aliaj lingvoj parolataj de enmigrintoj inkluzivas la [[kataluna]]n, [[korsika lingvo|korsikan]] kaj [[galega]]n.<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CU]</ref> == Eduko == [[Dosiero:Università de La Habana.jpg|eta|dekstra|280px|[[Havana Universitato]].]] La [[Havana Universitato]] estis fondita en [[1728]] kaj ekzistas pluraj aliaj [[politekniko]]j, [[kolegio]]j kaj provincaj aŭ fakaj [[universitato]]j. En 1957, antaŭ la regado de Castro, la procento de [[alfabeteco]] estis la kvara en la regiono kun preskaŭ 80% laŭ [[Unuiĝintaj Nacioj]], pli alta ol en Hispanio<ref name=asce/><ref>[http://www.reason.com/news/show/125095.html]</ref>. Castro kreis ŝtatan sistemon kaj malpermesis la privatajn kaj religiajn instituciojn. [[Lerno|Lernado]] estas deviga ekde 5-jariĝo ĝis la fino de [[mezlernejo]] (kutime 15-jariĝo), kaj ĉiuj [[studento]]j, nekonsiderante aĝon aŭ sekson, surhavas [[Lerneja uniformo|lernejajn uniformojn]] kun la koloroj kiuj distingas la gradon. Baza instruado daŭras dum ses jaroj, meza eduko estas dividita en du partojn: baza kaj antaŭuniversitata edukado.<ref name="siteresources.worldbank.org">[http://siteresources.worldbank.org/EDUCATION/Resources/278200-1099079877269/547664-1099080026826/The_Cuban_education_system_lessonsEn00.pdf]</ref> [[Supera eduko|Supera edukado]] estas disponigata de universitatoj, institutoj, pedagogiaj universitatoj, kaj politeknikoj. La Kuba Ministerio de Supera Edukado funkciigas programon por [[dedistanca edukado|distanca lernado]] kiu disponigas regulajn posttagmezajn kaj vesperajn kursojn en kamparaj areoj por [[agrikulturlaboristo|agrikulturaj laboristoj]]. Edukado havas fortan politikan kaj ideologian emfazon. Kubo ankaŭ disdonas subvenciojn al limigita nombro de eksterlandanoj en la [[Latinamerika Lernejo de Medicino]]. La retaliro estas limigita. La vendo de komputilaj ekipaĵoj estas strikte kontrolata. == Sano == [[Dosiero:Hermanos Ameijeiras.jpg|eta|maldekstre|Hospitalo ''Hermanos Ameijeiras'' en Centrohabana.]] Historie, Kubo estis bone konsiderita pro la kvalito de la medicina personaro kaj pro la signifaj kontribuoj al la [[Monda sano|mondosano]] ekde la [[19-a jarcento]]. Hodiaŭ, Kubo havas [[Universala sanzorgado|universalan sanservon]] kaj malgraŭ la malsufiĉo de medicinaj provizoj, ekzistas neniu manko de medicina personaro. La sansistemo ne estas laŭlitere senpaga, ĉar ĝi estas financata per [[imposto]]j.<ref name=whiteford>{{Cite book|title=Primary Health Care in Cuba: The Other Revolution|page=2|url=http://books.google.com/?id=lJe7uc7X3pYC&pg=PA2|first=Linda M.|last=Whiteford|coauthor=Branch, Laurence G.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2008|isbn=0742559947|accessdate=2009-09-14}}</ref> [[Primara prizorgo|Primaraj prizorgoj]] estas disponeblaj ĝenerale en la insulo kaj [[Infana mortindico|beb]]- kaj [[Patrina mortindico|patrin]]-[[mortoprocentaĵo]]j kompareblas kun tiuj de [[evoluintaj landoj]]. Post la [[kastrisma revolucio]], komence la lando travivis plimalboniĝon de malsanoj kaj bebmorta ofteco en la [[1960-aj jaroj]] kiam ĉirkaŭ 6 000 kuracistoj forlasis la landon.<ref>''Cuba: A Different America'', de Wilber A. Chaffee, Gary Prevost, Rowland kaj Littlefield, 1992, p. 106</ref> Normaliĝo okazis en la [[1980-aj jaroj]]. La komunisma registaro asertis, ke la universala sanservo iĝis prioritato de [[ŝtatoplanado]] kaj progreso estis farita en kamparaj areoj<ref>Lundy, Karen Saucier. ''Community Health Nursing: Caring for the Public's Health''. Jones and Bartlett: 2005, p. 377.</ref>. Kiel la cetero de la kuba ekonomio, la kuba medicina prizorgo suferis severajn mankojn post la fino de sovetiaj subvencioj en 1991, kaj la akriĝo de la usona embargo en 1992.<ref>{{Cite book|title=Global Health Policy, Local Realities: The Fallacy of the Level Playing Field|page=69|url=http://books.google.com/?id=gYc_LgzsRDMC&pg=PA69|editor-last=Whiteford|editor-first=Linda M.|editor2-last=Manderson|editor2-first=Lenore|publisher=Lynne Rienner Publishers|location=Boulder, Col.|year=2000|isbn=1555878741|accessdate=2009-09-14}}</ref> Defioj inkluzivas malaltan salajron de kuracistoj (nur 15 dolaroj monate)<ref>[http://www.frontpagemag.com/Articles/Read.aspx?GUID=C2F78A4B-8F88-4E8C-97CE-16C9CFE35473]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>, malbonajn instalaĵojn, malbonan staton de la ekipaĵoj, kaj oftan foreston de bazaj [[medikamento]]j<ref>[http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm200001/cmselect/cmhealth/30/30ap91.htm Cuban Health Care Systems and its implications for the NHS Plan]. Select Committee on Health.</ref>. Kubo havas la plej altan proporcion de kuracistoj por loĝantoj en la mondo kaj danke al tio sendis milojn da kuracistoj al pli ol 40 landoj.<ref>{{Cite book|title=Doctors in a Divided Society: The Profession and Education of Medical Practitioners in South Africa|author1=Mignonne Breier|author2=Angelique Wildschut|coauthor=Education, Science and Skills Development Research Programme|publisher=HSRC Press|year=2007|isbn=9780796921536|pages=16, 81|url=http://books.google.com/?id=WtuiTYThR7sC&pg=PP1}}</ref> Laŭ [[Unuiĝintaj Nacioj]], la [[vivdaŭro]] en Kubo estas 78.3 jaroj (76.2 por viroj kaj 80.4 por inoj). Laŭ tiu indico, Kubo troviĝas en la 37-a loko en la mondo kaj en la tria en Ameriko, malantaŭ nur Kanado kaj Ĉilio, kaj tuj antaŭ Usono.<ref>[http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/WPP2006_Highlights_rev.pdf World population Prospects: The 2006 Revision: Highlights], United Nations.</ref> [[Infana mortindico|Infanmorto]] en Kubo malkreskis de po 32 bebmortoj por 1 000 vivaj naskiĝoj en 1957, ĝis 10 en 1990-1995. Infanmorto en 2000-2005 estis de po 6.1 por 1 000 vivaj [[Nasko|naskiĝoj]] (kompare kun 6.8 en Usono). La kvalito de [[publika kuracado]] ofertita al la civitanoj estas konsiderata kiel la "plej granda venko" de la socialisma sistemo de Kubo.<ref>Foreign Affairs, July/{{Nowrap|August 2010}}.</ref> == Kulturo == {{Ĉefartikolo|Kulturo de Kubo|Sporto en Kubo}} La kulturo de Kubo estas influita de diversaj kulturoj kiuj kuniĝis en la insulo, sed precipe de la hispana kaj la afrika. [[Sporto]] estas la nacia pasio de Kubo. Pro historiaj ligoj kun Usono, multaj kubanoj ludas sportojn kiuj estas popularaj en Nordameriko, multe pli ol la sportojn tradicie furoraj en aliaj hispanlingvaj nacioj. La plej populara estas [[basbalo]]. Aliaj sportoj kaj [[ŝatokupo]]j inkluzivas [[korbopilko]]n, [[flugpilko]]n, [[ŝako]]n, kaj [[atletismo]]n. Kubo estas reganta forto en [[Amatoro|amatora]] [[boksado]], konstante atingante altajn [[medalo]]jn en gravaj [[Internacia konkurado (sporto)|internaciaj konkuradoj]]. === Muziko === [[Dosiero:Casa de la Trova Santiago Cuba.jpg|250px|eta|Loka muzikcentro, Domo de la Trobadoroj en Santiago de Kubo]] {{Ĉefartikolo|Kuba muziko|Kuba popola muziko|Afrikokuba ĵazo|Muzikscienco en Kubo}} Kuba muziko estas riĉega kaj temas pri la plej vaste konata formo de la kuba kulturo. La centra formo de tiu muziko estas [[kuba sono]], kiu estis la bazo de multaj aliaj muzikaj stiloj kiel [[salso]], [[rumbo]], [[mambo]] kaj derivaĵo de la rumbo, [[ĉaĉao]]. Rumbomuziko originis de la frua afrik-kuba kulturo. Ankaŭ la [[treso]] estis inventita en Kubo, sed aliaj tradiciaj kubaj instrumentoj havas afrikan aŭ tainan originojn, kiel ekzemple la [[marako]]j, [[guiro]], [[marimbo]] kaj diversaj lignaj [[tamburo]]j inkluzive de ''[[mayohuacán]]''. Popularaj ĉiastilaj muzikaĵoj el Kubo estas ĝuataj kaj laŭdataj vaste tra la mondo. Kuba klasika muziko, kiu inkluzivas muzikon kun fortaj afrikaj kaj eŭropaj influoj, kaj ecoj de [[Simfonio|simfoniaj]] verkoj same kiel muziko por solistoj, ricevis internacian agnoskon danke al komponistoj kiel [[Ernesto Lecuona]]. Havano estis la koro de la [[repo]] en Kubo kiam tiu stilo ekestis en la [[1990-aj jaroj]]. Dum tiu tempo, [[regetono]] iĝis tre populara. === Kuirarto === [[Dosiero:Cubanfood.jpg|eta|250px|maldekstre|Tradicia kuba manĝaĵo kun viando, flava rizo, nigraj fazeoloj, banano, tomatoj kaj fritita jukao]] {{Ĉefartikolo|Kuba kuirarto}} Kuba kuirarto estas kunfandaĵo de la hispana kaj karibaj kuirartoj. Kubaj [[recepto]]j kundividas [[spico]]jn kaj teknikojn kun la [[hispana kuirarto]], kun ia kariba influo en spicoj kaj [[gusto]]j. La reguligado de manĝaĵoj flanke de la ŝtato, kiu estis la normo en Kubo por la lastaj kvar jardekoj, limigis la kuireblon de tiuj [[plado]]j<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume11/alvarez.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110513175900/http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume11/alvarez.pdf |arkivdato=2011-05-13 }}</ref>. La tradiciaj pladoj dum manĝoj ne estas servitaj unu post alia; ĉiuj manĝaĵoj estas servitaj en la sama tempo kaj kelkfoje oni manĝas eĉ fruktojn kun la cetero ([[banano]]j kaj [[mango]]). La tipa manĝo povas konsisti el [[Fritado|frititaj]] aŭ [[Bolado|boligitaj]] [[platano]]j, nigraj aŭ ruĝaj [[fazeolo]]j kaj [[rizo]], ''malnova-vesto'' (sekigita [[bovaĵo]] kuirita kun spicoj), [[porkaĵo]] kun [[cepo]], kaj tropikaj fruktoj. [[Rizo kaj fazeoloj]] ankaŭ estas ĉiutaga manĝaĵo kaj la alia varianto de rizoj kaj fazeoloj kuiritaj [[Kaldrono|samkaldrone]] konataj kiel ''[[kongrio|maŭroj kaj kristanoj]]'', estas manĝata en specialaj okazoj. Ankaŭ frititaj plantaĵoj estas ŝatata manĝaĵo de la kubanoj. Multaj el la viandaĵoj estas kuiritaj malrapide kun leĝeraj [[saŭco]]j. [[Ajlo]], [[kumino]] kaj [[origano]] estas la precipaj spicoj uzataj. [[Salato]]j kutime konsistas el [[tomato]], [[brasiko]], [[laktuko]] aŭ [[avokado]] kun [[oleo]], [[salo]] kaj [[vinagro]]. === Literaturo === [[Dosiero:Guillén.jpg|eta|dekstra|250px|Guillén estas prezentita en 1982.]] La [[kuba literaturo]] komencis trovi sian vojon en la frua komenco de la [[19-a jarcento]]. Temoj rilate al la sendependeco kaj libereco estis ekzempligitaj de [[José Martí]], kiu gvidis la modernisman movadon de la kuba literaturo. La verkoj de Martí estis arigitaj en 28 volumoj kaj ili troviĝas en ĉiuj bibliotekoj kaj gravaj institucioj. Verkistoj kiel ekzemple [[Nicolás Guillén]] uzis la literaturon kiel formon de [[socia protesto]]. La poezio kaj romanoj de [[Dulce María Loynaz]] kaj [[José Lezama Lima]] estis ege influaj. [[Miguel Barnet]] estas antropologo kiu verkis pri la socian rolon de la fuĝintaj [[Ekssklavo|eks-sklavoj.]] Verkistoj kiel ekzemple [[Reinaldo Arenas]], [[Guillermo Cabrera Infante]], [[Alejo Carpentier]], [[Dulce María Loynaz]], [[Reinaldo Arenas]], [[Heberto Padilla]] kaj pli postaj [[Daína Chaviano]], [[Pedro Juan Gutiérrez]], [[Zoé Valdés]], [[Guillermo Rosales]] kaj [[Leonardo Padura]] gajnis internacian rekonon en la post-revolucia epoko, kvankam multaj el tiuj verkistoj sentis sin devigitaj daŭrigi sian laboron en la ekzilo pro ideologia regado super la amaskomunikiloj fare de la kubaj aŭtoritatoj. La unua literatura verko farita en Kubo estas "[[Espejo de Paciencia]]" (Pacienca Spegulo), poemo verkita en [[1608]] de [[Silvestre de Balboa]], skribisto de la urbo [[Camagüey (urbo)|Camagüey]]. La poemo priskribas atakon de piratoj en [[Manzanillo]], en la oriento de Kubo, kapton de pastro kaj postan liberigon fare de kuraĝa nigrulo. Tamen, pli gravas la duvoluma [[romano]] "[[Cecilia Valdés (romano)|Cecilia Valdés]]" aŭ "Monteto de la Anĝelo", verkita en la 19-a jarcento de [[Cirilo Villaverde]]. Tiu ĉi romano estas konsiderata kiel unu el la verkoj kiuj montras la kubanecon kaj krom tio ĝi estas la unua kuba romano. De tiu epoko estas la verkoj de [[Gertrudis Gómez de Avellaneda]]. Pluraj elstaraj verkistoj ricevis titolon "[[Nacia poeto|Nacia Poeto]]". En la revolucia epoko, tia poeto estas Nicolás Guillén, tre proksima al la [[kastrisma revolucio]]. ''[[La isla de los amores infinitos]]'' (La insulo de la senfinaj amoj) estas romano de la kuba verkistino [[Daína Chaviano]], kiu temas pri la kunfandiĝo de la tri etnoj, kiuj konsistigas la kuban nacion: [[hispana koloniado de Ameriko|hispanoj]], [[sklavkomerco|afrikanoj]] kaj [[ĉinoj]]. === Kino === La [[Kuba Instituto de Kinaj Arto kaj Industrio]] (hispane ''Instituto Cubano de Arte e Industria Cinematográficos'', mallongigo ICAIC) estis kreata la 24-an de marto 1959, do mallonge post la [[kuba revolucio]], per la unua kulturleĝo de la nova registaro. La [[Internacia Filmfestivalo en Havano|Internacia Festivalo de la Nova Latinamerika Kino en Havano]],{{Lang-es|Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano de La Habana}}, celas servi kiel platformo al tiuj filmproduktaĵoj kiuj suferas la internacian anonimecon (ĉefe pro la granda kaj hegemonia pozicio kaj industria produktado de [[Holivudo]]). Ĝi estas unu el la plej gravaj [[kinfestivalo]]j pri [[latinamerika kino]]. Kvankam ĝi ĉefe temas pri latinamerikaj filmoj, en la festivalo partoprenas ankaŭ filmoj el la tuta mondo. ''[[Cecilia]]'' estas kuba kinofilmo, kiun en [[1981]] produktis [[Humberto Solás]]. Modelo estas la romano „[[Cecilia Valdés (romano)|Cecilia Valdés]] o La Loma del Ángel“ de [[Cirilo Villaverde]]. == Komunikiloj == [[Dosiero:Radio Habana Cuba.svg|eta|Emblemo de ''Radio Habana Cuba''.]] Unu el la ĉefaj decidoj de la socialisma revolucia registaro estis ŝtatigi la amaskomunikilojn kiuj de tiam apartenas al la ŝtato laŭ la konstitucio de 1976, ĉap.6, art. 52 (konfirmita en 1992). Konsekvence la Komunista Partio de Kubo posedas [[monopolo]]n pri [[Informo|informado]]. La centra organo de la partio estas la ĉiutaga ĵurnalo [[Granma (ĵurnalo)|Granma]]. Ekzistas pluraj naciaj [[gazeto]]j de la laboristoj, junularo kaj tiuj provincaj. Ankaŭ la [[nacia televido]] kun kvin tutlandaj [[Televidkanalo|kanaloj]], el kiuj du estas edukaj, ofertas plurajn edukajn kaj [[Didaktiko|didaktikajn]] programojn. Oni povas spekti ankaŭ la hispanlingvan version de la rusia televidkanalo [[RT en Español]]. Kutime pluraj gazetoj kaj agentejoj el eksterlando, raportas preskaŭ senescepte kritike kaj pri apartaj temoj je politika intereso pri Kubo kaj ties registaro. Agentejoj kiel [[CNN]] kaj [[BBC]] havas konstantajn raportistojn en Havano. Inter radioj menciindas [[Radio Rebelde]] (Ribela Radio), fondita de Ernesto Che Guevara, kaj [[Radio Havano Kubo]]. La posedo de [[Satelita televido|satelitaj antenoj]] estas strikte malpermesita. Ĉiuj institucioj, interalie sciencaj, medicinaj kaj edukaj, kaj ankaŭ la komputilejoj de ĉiuj urbaj distriktoj havas aliron al la kuba [[Intrareto|intra-reto]]. En [[februaro 2007]] Kubo publikigis la tiel nomatan beta-version de la propra [[serĉilo]] "2x3". Konsulteblas 150 000 oficialaj paĝoj, sciencaj, kulturaj, politikaj, ekzemple tiuj de la ŝtata gazetaro (kaj interalie la [[parolado]]j de [[Fidel Castro]]). Estas planita la anstataŭigo de [[Vindozo]] per [[Linukso]] kaj submara ligo inter [[Venezuelo]] kaj Kubo per [[Vitrofibro|vitro-fibra kablo]] estis jam farita. == Scienco kaj tekniko == [[Dosiero:PSM_V25_D446_Felipe_Poey.jpg|eta|dekstra|[[Felipe Poey|Felipe Poey y Aloy]] (1798-1891).]] Ekde la firmiĝo de kuba kultura identeco komence de la 19-a jarcento, aperadis diversfakaj sciencistoj. Plej rimarkindaj estas la medicinistoj kaj natursciencistoj. La precizaj sciencoj, aliflanke, ne produktis grandajn fakulojn ĝis tre malfrue en la 20-a jarcento, jardekojn post la Kuba Revolucio. Ĉion rilatan al scienco, tekniko, kaj naturo mastrumas la [[Ministerio pri Scienco, Tekniko, kaj Medio (Kubo)|Ministerio pri Scienco, Tekniko kaj Medio]] (''CITMA''). ===Bioteknologio=== Post la venko de la Kuba Revolucio en 1959, la plifortiĝanta eduka politiko produktis grandan nombron da universitataj diplomiĝintoj, laŭ iuj eĉ troaj kompare al la loĝnombro kaj la meze sukcesa ekonomia progreso de la insulo. Post 1970 la registaro de Kubo direktis grandan kvanton da rimedoj al la evoluigo de scienco, precipe de [[bioteknologio]]. Konforme al la alta evoluo de kuba medicino, la plejparto de la bioteknologia esplorado celas produktadon de vakcinoj kaj aliaj medicinaĵoj. La plej multaj tiaj institucioj situas en la tiel nomata "Okcidenthavana Scienca Poluso". Ili estas laŭde agnoskataj de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]]. Inter la tutmonde konataj atingoj de kuba bioteknologio estas vakcinoj kontraŭ [[hepatito B]], la [[Meningito|meningokoka febro tipo B]] kaj [[tetanoso]], la [[kvincela vakcino]] (antaŭe produktata nur en Francujo) kaj terapia vakcino kontraŭ progresinta pulma kancero.<ref>{{Citaĵo el libro |unua=Hans |titolo=Sida, cáncer, Parkinson: Nuevos descubrimientos de prevención y curación |url=https://archive.org/details/sidacancerparkin0000diet |alirdato=29-a de julio 2015 |dato=1997 |eldonisto=Planeta Mexicana |isbn=968-406-698-8 |loko=México, D.F. |paĝoj=[https://archive.org/details/sidacancerparkin0000diet/page/77 77]-87 |ĉapitro=4 Avances contra el cáncer |lasta=Dieterich Steffan}}</ref> == Esperanto-movado == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Kubo}} [[Dosiero:Zamenhofa Metiejo 2004.jpg|250px|eta|maldekstra|Partoprenintoj de la Zamenhofa Metiejo 2004 en [[Baracoa]].]] La unuaj spuroj de Esperanto en Kubo venas de la komenco de la 20a jarcento. Inter la plej gravaj pioniroj estis [[Fernando Ortiz Fernández]], kuba [[etnologo]] konata kiel "Dua malkovrinto de Kubo". Dum la Respubliko, kelkaj asocioj estis fonditaj kaj revuoj estis publikigitaj, multaj el ili mallongdaŭraj; la ĉefa aktiveco estis farita de izolitaj esperantistoj en diversaj partoj de la lando. La [[16-an de junio]] [[1979]] estis oficiale fondita [[Kuba Esperanto-Asocio]], aliĝinta al [[Universala Esperanto-Asocio]] ekde [[1983]]. La kunordigita laborado de KEA kaj ŝtataj instancoj permesis gravajn atingojn, kiel la eldonado de kelkaj libroj fare de la Eldonejo [[José Martí]] de Publikaĵoj en Fremdaj Lingvoj. Inter ili estis (jam elĉerpitaj) ''[[La historio absolvos min]]'', de Fidel Castro; Kuba Ŝtata Organizo, de [[Domingo García Cárdenas]], kaj pluraj rakontoj de "[[La Oraĝo]]", de José Martí. [[Dosiero:Promenado dum la E-kongreso Havano marto 2005 (ĉe ZEO).jpg|250px|eta|dekstra|Kubaj esperantistoj antaŭ la memortabulo al Zamenhof en Havano dum la 5-a nacia kongreso en 2005.]] Aliaj atingoj de KEA estas la esperantlingva ĉiusemajna elsendo ĉe [[Radio Havano Kubo]] ekde la 11-a de septembro 1988; la okazigo de la [[Iberamerika Konferenco Esperanto]]'88, la [[UK 1990|75a UK]] en Havano (1990) kaj la [[UK 2010|95a UK]] denove en Havano (2010), dudek jarojn poste.<ref>[http://www.liberafolio.org/2008/roterdamo8]</ref> La [[IJK 1990|46a IJK]] en [[Playa Girón]] ([[1990]]); pluraj kulturfestivaloj, seminarioj pri scienco kaj tekniko, instruistaj trejnadoj, kaj aliaj. KEA organizas regulajn kursojn en pluraj provincoj kaj malĉeeste. En la nacia sidejo ĝi okazigas seminariojn, [[ateliero]]jn kaj konferencojn. En 2004, KEA organizis la [[Tut-Amerika Kongreso de Esperanto|6-an Tut-Amerikan Kongreson de Esperanto]]<ref>[http://groups.yahoo.com/group/esperanto-sudkalifornio/message/191]{{404|date=January 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. En [[2015]], KEA celebris la 6-an Nacian Kongreson en Havano. Kvankam la kongresoj ne estas oftaj, diversaj lokaj aranĝoj tra la lando, okazas dum la jaro, al kiuj venas esperantistoj de la tuta insulo, kaj foje el eksterlande. Tradicia estas la [[Zamenhofa Metiejo]] organizata de la esperantistoj de [[Guantánamo]] okaze de la [[Zamenhofa Tago|Zamenhof-tago]]. == Vidu ankaŭ == * ''[[La isla de los amores infinitos]]'', literatura verko kiu temas pri la kunfandiĝo de pluretna socio de enmigrantoj al unuiĝinta nacio. == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Bibliografio == * Belov, Stano. [https://stanobelov.blogspot.com/2018/12/kubo-la-lando-de-mitoj.html Kubo, la lando de mitoj], la 17-an de decembro 2018. * Campos Pacheco, Jozefo de Jesús. "La ĉeflando de Esperantujo en 2010. Kubo", ''Juna Amiko'', 3/2009 (126), paĝo 31. * Lambert, Renaud. [http://eo.mondediplo.com/article2570.html Kubo deziras la merkaton ... sen kapitalismo] 'Le Monde Diplomatique', oktobro 2017. * Loskutova, Tatjana. 2026. "Ĉe alia bordo de l’ oceano danke al Esperanto". ''Esperanto'' 1408(1): 20-21. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Kubo|ReVo=kub1.0o}} * {{oficiala retejo}} {{es}} * {{ueavikio|Kubo|{{paĝonomo}}}} {{eo}} *[https://www.youtube.com/watch?v=6UP9xNdkDsE&t=1775s Trans la Florida Markolo], filmo en Esperanto pri renkontiĝo inter kubaj kaj usonaj esperantistoj * [http://www.cubagob.cu/ Registaro de Respubliko Kubo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180329162411/http://www.cubagob.cu/ |date=2018-03-29 }} (hispane kaj angle) * [http://www.granma.cubaweb.cu/ Granma] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130105192728/www.granma.cubaweb.cu/english |date=2013-01-05 }} * [http://www.cubadebate.cu/ Cubadebate (hispane)] * [http://www.cubanet.org/ hispanlingva novaĵgazeto kontraŭregistara] Cubanet * [http://www.desdecuba.com/generaciony/ Alternativula blogo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080506132248/http://desdecuba.com/generaciony/ |date=2008-05-06 }} de [[Generacio Y]] * [http://www.esperanto.cult.cu/ Esperanto en Kubo ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120308173156/http://www.esperanto.cult.cu/ |date=2012-03-08 }} * [https://stanobelov.blogspot.com/p/kubo.html Artikoloj pri Kubo] {{eo}} {{Havenda artikolo|Kubo (lando)}} {{Elstara}} {{ADLS|2012|21}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kubo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1898]] 0x98y6siqj5c90jep2o81vtpue8m31c 0 3094 9371570 9034084 2026-05-12T17:01:37Z Alifono 114488 9371570 wikitext text/x-wiki '''Nacia tago''' aŭ '''festotago''' estas [[dato]] elektita de iu nacio kiel oficiala [[Festaj kaj feriaj tagoj|festa kaj feria tago]], ofte pro historia okazintaĵo kiel akiro de [[konstitucio]], sendependiĝo de alia nacio ktp. Se la ŝtato iĝis precize en unu tago, la nacia tego estas en la plej multaj kazoj tiu tago kaj oni uzas pri la tago la esprimon ''sendependa tago'', ekzemple [[sendependa tago de Estonio]] la [[24-a de februaro]], [[sendependeca tego de Usono]] la [[4-a de julio]] kaj [[sendependa tago de Finnlando]] la [[6-a de decembro]]. Nacia tago de ŝtato, kiu iĝis iom post iom, la nacia tago povas esti ekzemple tago, kiam iu vere grava reganto ricevis sian kronon aŭ tago, kiam okazis iu vere grava afero de la nacia historio (ekzemple [[nacia tago de Svedio]] estas la [[6-a de junio]], ĉar [[Gustavo Vasa]] ricevis kronon la 6-a de junio kaj [[nacia tago de Francio]] estas la 14-a de julio, cxar Bastille-fortikaĵo estis kaptita la 14-a de julio. Ankaŭ tia nacio, kiu ne havas propran staton, povas havi nacian tagon, ekzemple la sameoj havas nacian tagon la 6-an de februaro. Jen la listo alfabeta de la naciaj tagoj (vidu ankaŭ: [[Nacia tago, listo kalendara]]): {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == * [[Afganio]]: La [[19-a de aŭgusto]], sed ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (irana sun-kalendaro) * [[Albanio]]: La [[28-a de novembro]] kaj la [[29-a de novembro]], fino de la [[Osmana Imperio|osmana]] regado ([[1912]]) kaj de la itala/germana okupacio ([[1944]]) * [[Alĝerio]]: La [[1-a de novembro]], komenco de la batalado pri sendependeco ([[1954]]) * [[Andoro]]: ** La [[14-a de marto]], tago de la konstitucio ** La [[8-a de septembro]], tago de la Virgulino de ''Meritxell'', patronino de Andoro * [[Anglio]]: La [[6-a de aprilo]] tago de Sankta Ĝorĝo * [[Angolo]]: La [[11-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Antigvo-Barbudo]]: La [[1-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1981]]) * [[Argentino]]: La [[25-a de majo]], tago de la patrio ([[1810]]) * [[Armenio]]: La [[21-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Aŭstralio]]: La [[26-a de januaro]], ''[[Tago de Aŭstralio|Australia Day]]'' * [[Aŭstrio]]: La [[26-a de oktobro]], memore al la leĝo pri neŭtraleco ([[1955]]) * [[Azerbajĝano]]: La [[28-a de majo]], memore al la 1-a respubliko == B == * [[Bahamo]]: La [[10-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1973]]) * [[Barato]] ([[Hindio]]): ** La [[15-a de aŭgusto]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo (1947) ** La [[26-a de januaro]], ''Republic Day'', [[Tago de Respubliko en Barato]] * [[Barbado]]; La [[30-a de novembro]], tago de la sendependeco ([[1966]]) * [[Barejno]]: La [[16-a de decembro]] * [[Belorusio]]: La [[3-a de julio]], tago de la liberiĝo el Nazia Germanio, [[1944]]; adoptita en [[1996]] * [[Belgio]]: La [[21-a de julio]] ** [[Flandrio]]: La [[11-a de julio]] ** [[Germanlingva Komunumo de Belgio|Germanlingva komunumo]]: La [[15-a de novembro]] ** [[Valonio]]: La [[27-a de septembro]] * [[Belizo]] ([[Brita Honduro]]): La [[21-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1981]]) * [[Bengalio]]: La [[26-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1971]]) * [[Benino]]: La [[1-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Birmo]]: vidu [[Mjanmao]] * [[Bocvano]]: La [[30-a de septembro]], tago de la sendependeco ([[1966]]) * [[Bolivio]]: La [[6-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1825]]) * [[Bosnio kaj Hercegovino]]: nove fiksota, ĝis nun: ** La [[1-a de marto]], tago de la sendependeco ([[1992]]) ** La [[21-a de novembro]], tago de la pacokontrakto de ''Dayton'' ([[1995]]) ** La [[25-a de novembro]], estiĝo de la popola respubliko ([[1945]]) * [[Brazilo]]: La [[7-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1822]]) * [[Brita Honduro]]: vidu [[Belizo]] * [[Britaj Virgulininsuloj]]: vidu [[Britio]] * [[Britio]]: La duan sabaton de junio, do inter la 8-a kaj la [[14-a de junio]], la oficiala naskiĝjubileo de la reĝino * [[Brunejo]]: La [[23-a de februaro]] * [[Bulgario]]: La [[3-a de marto]], tago de liberiĝo el sub la [[Osmana Imperio|osmana regado]] ([[1878]]) * [[Burkino]]: La [[11-a de decembro]], proklamo de la respubliko ([[1958]]) * [[Burundo]]: La [[1-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Butano (lando)|Butano]]: La [[17-a de decembro]], kronado de la unua reĝo ([[1907]]) == C == * [[Centr-Afrika Respubliko]]: La [[1-a de decembro]], fondiĝo de la ŝtato ([[1958]]) == Ĉ == * [[Ĉado]]: La [[11-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Ĉeĥio]]: La [[28-a de oktobro]], fondiĝo de la respubliko [[Ĉeĥoslovakio]] ([[1918]]) * [[Ĉilio]]: La [[18-a de septembro]] kaj la [[19-a de septembro]], ''Fiestas Patria'' * [[Ĉinio]]: La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko ([[1949]]) == D == * [[Danio]]: ** enlande: la [[5-a de junio]], tago de la konstitucio ** eksterlande: la [[16-a de aprilo]], naskiĝjubileo de la reĝino * [[Domingo|Dominika Respubliko]]: La [[27-a de februaro]], ''Fiesta Nacional,'' tago de la sendependiĝo ([[1844]]) * [[Dominiko]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) == E == * [[Ebur-Bordo]]: La [[7-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Egiptio]]: La [[23-a de julio]]: tago de la revolucio ([[1952]]) * [[Ekvadoro]]: La [[10-a de aŭgusto]]: (sensukcesa) proklamo de la sendependeco ([[1809]]) * [[Ekvatora Gvineo]]: La [[12-a de oktobro]], tago de la sendependeco ([[1968]]) * [[Eritreo]]: La [[24-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1993]]) * [[Estonio]]: ** La [[24-a de februaro]]: proklamo de la sendependeco ([[1918]]) ** La [[20-a de aŭgusto]]: reakiro de la sendependeco ([[1991]]) * [[Etiopio]]: La [[28-a de majo]], malvenko de la ''Derg''-reĝimo ([[1991]]) == F == * [[Fiĝioj]]: La [[10-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1970]]) * [[Filipinoj]]: La [[12-a de junio]] * [[Finnlando]] ([[Suomio]]): La [[6-a de decembro]], tago de la sendependeco ([[1917]]) * [[Francio]]: La [[14-a de julio]], sturmo kontraŭ la Bastilo ([[1789]]). Vidu: [[Nacia tago de Francio]] == G == * [[Gabono]]: La [[17-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Gambio]]: La [[18-a de februaro]] * [[Ganao]]: La [[6-a de marto]], tago de la sendependeco ([[1957]]) * [[Georgio]]: La [[26-a de majo]], la unua proklamo de sendependeco ([[1918]]) * [[Germanio]]: La [[3-a de oktobro]], tago de la [[Germana unuiĝo]] ([[1990]]) ** antaŭe en la [[Federacia Respubliko Germanio]] la [[17-a de junio]], memore al la popola ribelo en Orient-Berlino kaj GDR ([[1953]]) ** antaŭe en la [[Germana Demokratia Respubliko]] la [[7-a de oktobro]], tago de la konstitucio, fondiĝo de GDR ([[1949]]) * [[Grekio]]: La [[25-a de marto]], tago de la ekliberigo ([[1821]]) * [[Grenado]]: La [[7-a de februaro]], tago de la sendependiĝo ([[1974]]) * [[Gujano]]: La [[23-a de februaro]], ''Republic Day'' (fondiĝo de la Kooperativa Respubliko [[1970]]) * [[Gvatemalo]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Gvineo]]: La [[2-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1958]]) * [[Gvineo Bisaŭa]]: La [[24-a de septembro]] (proklamo de la sendependeco [[1973]]) == Ĝ == * [[Ĝibutio]]: La [[27-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1977]]) == H == * [[Haitio]]: La [[1-a de januaro]]: tago de la sendependiĝo ([[1804]]) * [[Hindio]]: vidu [[Barato]] * [[Hispanio]]: La [[12-a de oktobro]], ''Día de la Hispanidad'', festa tago de [[Hispanio|Hispania]] regno kaj [[Hispanameriko]] * [[Honduro]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Honkongo]]: ** La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko Ĉinio ([[1949]]) ** La [[1-a de julio]], ''Hong Kong SAR Establishment Day'' * [[Hungario]]: ** La [[15-a de marto]], memoro pri la revoluci- kaj liberigbatalo en [[1848]] kaj [[1849]] ** La [[20-a de aŭgusto]], festo de Sankta [[Stefano]], ŝtatfondinto kaj unua hungara reĝo ** La [[23-a de oktobro]], memoro pri la popola ribelo en [[1956]] kaj la proklamo de la respubliko en [[1989]] == Ĥ == == I == * [[Indonezio]]: La [[17-a de aŭgusto]], proklamo de la sendependeco ([[1945]]) * [[Irako]]: ** iame la [[14-a de julio]] ** nun provizore la [[9-a de aprilo]] * [[Irano]]: La 22-a de ''Bahman'', t. e. la [[10-a de februaro]] aŭ la [[11-a de februaro]] (laŭ la superjaro), do ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (irana sun-kalendaro) * [[Irlando]]: La [[17-a de marto]], [[Tago de Sankta Patriko]], ''St. Patrick's Day'' * [[Islando]]: La [[17-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1944]]) * [[Israelo]]: La 5-a de [[Ijaro]] ([[14-a de majo]] [[1948]]), ne en ĉiu jaro la sama dato pro alia kalendaro (juda kalendaro) * [[Italio]]: La [[2-a de junio]], fondiĝo de la respubliko ([[1946]]) == J == * [[Jamajko]]: La [[6-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Japanio]]: ** historie: La [[11-a de februaro]], [[La Tago de Reveno de Naciofondo]] [[-660]], surkroniĝo de legenda imperiestro [[Ĝimmu|Imperiestro Jimmu]] ([[1-a de januaro]] de [[Lunsuna kalendaro]]) ** nune: Ĉiam la naskiĝjubileo de la [[tenoo]], do plej frue la [[1-a de januaro]] ** aktuale: La [[23-a de decembro]], la naskiĝjubileo de tenoo [[Akihito]] * [[Jemeno]]: ** La [[22-a de majo]], tago de la unuiĝo ([[1990]]) ** La [[26-a de septembro]], tago de la revolucio en N-Jemeno ([[1962]]) ** La [[14-a de oktobro]], tago de la revolucio en S-Jemeno ([[1963]]) ** La [[30-a de novembro]], tago de la sendependiĝo de S-Jemeno for de [[Britio]] ([[1967]]) * [[Jordanio]]: La [[25-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1946]]) == Ĵ == == K == * [[Kabo-Verdo]]: La [[5-a de julio]], tago de sendependiĝo ([[1975]]) * [[Kajmaninsuloj]]: La [[16-a de majo]], ''Discovery Day'' (vidu ankaŭ [[Britio]]) * [[Kamboĝo]]: La [[9-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1953]]) * [[Kameruno]]: La [[20-a de majo]], tago de la voĉdono pri la unuiĝonta respubliko ([[1972]]) * [[Kanado]]: La [[1-a de julio]], [[Kanada Tago]] ** [[Kebekio]]: La [[24-a de junio]] * [[Kataluna|Katalunoj]]: La [[11-a de septembro]], ''Diada'' * [[Kataro]]: La [[18-a de decembro]]; antaŭ 2007 estis la [[3-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1971]]). Vidu: [[Nacia tago de Kataro]] * [[Kazaĥio]]: La [[16-a de decembro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Kenjo]]: La [[12-a de decembro]], tago de la sendependiĝo ([[1963]]) * [[Kimrio]]: La [[1-a de marto]], tago de Sankta David * [[Kipro]]: La [[1-a de oktobro]], proklamo de la respubliko ([[1960]]) * [[Kirgizio]]: La [[31-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Kiribato]]: La [[12-a de julio]] * [[Kolombio]]: La [[20-a de julio]], ''Proclamación de la Independencia'' ([[1810]]) * [[Komoroj]]: La [[6-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Kongo]]: ** [[Kongo Brazavila]] = [[Respubliko Kongo]]: La [[15-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) ** [[Kongo Kinŝasa]] = [[Demokrata Respubliko Kongo]] (iame [[Belga Kongo]], poste [[Zairio]]): La [[30-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Koreio]]: ** [[Nord-Koreio]]: La [[9-a de septembro]] (fondiĝo de la Korea Popola Demokratia Respubliko: [[1948]]) ** [[Sud-Koreio]]: La [[15-a de aŭgusto]], tago de la liberiĝo ([[1948]]) * [[Kostariko]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Kroatio]]: La [[25-a de junio]], proklamo de la sendependeco ([[1991]]) * [[Kubo]]: La [[1-a de januaro]], tago de la revolucio, ''Aniversario de la Revolución, Día de la Liberación'' ([[1959]]) * [[Kukinsuloj]] ([[Insularo Cook]]): La [[4-a de aŭgusto]], memstara administrado, libere ligitaj kun [[Novzelando]] ([[1965]]) * [[Kuvajto]]: La [[25-a de februaro]], sekvas tuj, la [[26-an de februaro]], la tago de la liberiĝo == L == * [[Laoso]]: La [[2-a de decembro]], proklamo de la demokratia popolrespubliko ([[1975]]) * [[Latvio]]: La [[18-a de novembro]], proklamo de la respubliko: ([[1918]]) * [[Lesoto]]: La [[4-a de oktobro]], ''Independence Day'' ([[1966]]) * [[Libano]]: La [[22-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1943]]) * [[Liberio]]: La [[26-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1847]]) * [[Libio]]: La [[1-a de septembro]], tago de la revolucio ([[1969]]) * [[Liĥtenŝtejno]]: La [[15-a de aŭgusto]], "Tago de Liĥtenŝtejno" * [[Litovio]]: ** La [[16-a de februaro]], tago de la resuvereniĝo ([[1918]]) ** La [[6-a de julio]], tago de la ŝtatfondiĝo ([[1253]]) * [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]]: La [[23-a de junio]], la oficiala naskiĝjubileo de la grandduko (la [[16-a de aprilo]] [[1955]]) == M == * [[Madagaskaro]]: La [[26-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Makao]]: ** La [[1-a de oktobro]], fondiĝo de la popola respubliko Ĉinio ([[1949]]) ** La [[20-a de decembro]], fondiĝo de la Speciala Administra Regiono Makao ([[1999]]) * [[Respubliko de Makedonio|Makedonio]]: ** La [[8-a de septembro]], referendumo por sendependeco ([[1991]]) ** La [[2-a de aŭgusto]], memortago pri la ribelo de la Ilindoj kontraŭ la turkoj ([[1903]]) * [[Malajzio]]: La [[31-a de aŭgusto]] * [[Malavio]]: La [[6-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1964]]), ''Republic Day'' ([[1966]]) * [[Maldivoj]]: La [[26-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1965]]) * [[Malio]]: La [[22-a de septembro]], proklamo de la sendependeco ([[1960]]) * [[Malto (lando)|Malto]]: ** La [[31-a de marto]], ''National Day'', retreto de la lastaj britaj soldatoj ([[1979]]) ** La [[7-a de junio]], ''Sette Giugno'', laborista ribelo ([[1919]]) ** La [[8-a de septembro]], ''Our Lady of Victory'', fino de la turka sieĝo ([[1565]]) ** La [[21-a de septembro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1964]]) ** La [[13-a de decembro]], ''Republic Day'', maltano fariĝas ŝtatestro ([[1974]]) * [[Maroko]]: La [[30-a de julio]], surtroniĝo de reĝo [[Muhammad la 6-a]] ([[1999]]) * [[Marŝaloj]]: La [[1-a de majo]], proklamo de la respubliko ([[1979]]) * [[Maŭricio]]: La [[12-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Maŭritanio]]: La [[28-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Meksiko]]: La [[16-a de septembro]], alvoko batali por sendependeco, ''Grito de Dolores'' ([[1910]]) * [[Mikronezio]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1986]]) * [[Mjanmao]] ([[Birmo]]): La [[4-a de januaro]], tago de la sendependiĝo ([[1948]]) * [[Moldava Respubliko|Moldavio]]: La [[27-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Monako]]: La [[19-a de novembro]], nomfesto de princo [[Rainier la 3-a (Monako)|Rainier la 3-a]] * [[Mongolio]]: ** La [[11-a de julio]], mongola festivalo [[Naadam]], tago de la sendependeco ([[1921]]) ** La [[26-a de novembro]]: fondiĝo de la ŝtato ([[1924]]) * [[Montenegro]]: La [[13-a de julio]]: sendependiĝo ([[1878]]), ribelo kontraŭ itala kaj germana okupacio ([[1941]]) * [[Mozambiko]]: La [[25-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) == N == * [[Namibio]]: La [[21-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1990]]) * [[Nauro]]: La [[31-a de januaro]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Nederlando]]: La [[30-a de aprilo]]: reĝintago (Beatrix) * [[Nepalo]]: La [[7-a de julio]]: naskiĝjubileo de reĝo Gyanendra * [[Niĝerio]]: La [[1-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Niĝero]]: La [[18-a de decembro]]: proklamo de la respubliko ([[1958]]) * [[Nikaragvo]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Niuo]]: ** La [[6-a de februaro]]: la nov-zelanda ''Waitangi-Day'', subskribo de la pakto de Waitangi ([[1840]]) ** La [[19-a de oktobro]]: tago de la konstitucio * [[Norvegio]]: La [[17-a de majo]], tago de la konstitucio * [[Nov-Zelando]]: La [[6-a de februaro]], ''Waitangi Day'', subskribo de la pakto de Waitangi ([[1840]]) == O == * [[Omano]]: La [[18-a de novembro]], naskiĝjubileo de sultano ''Qabus bin Said bin Taimur Al Said'' == P == * [[Pakistano]]: ** La [[23-a de marto]], ''Tago de Pakistano'', decido fondi sendependan ŝtaton ([[1940]]) ** La [[14-a de aŭgusto]], [[Tago de la Sendependeco de Pakistano]] pri la fondo de la ŝtato ([[1947]]) * [[Palaŭo]]: La [[1-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1994]]) * [[Palestino|Palestinaj Teritorioj]] (ĝis nun ne havas propran nacian tagon) * [[Panamo]]: La [[3-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1903]]) * [[Papuo-Nov-Gvineo]]: La [[16-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Paragvajo]]: La [[15-a de majo]], tago de la sendependiĝo ([[1811]]) * [[Peruo]]: La [[28-a de julio]] kaj la [[29-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Pollando]]: ** La [[3-a de majo]], tago de la unua konstitucio ([[1791]]) ** La [[11-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1918]]) * [[Portugalio]]: La [[10-a de junio]], ''Dia de Portugal'' == R == * [[Ruando]]: ** La [[1-a de februaro]], tago de la naciaj herooj ** La [[7-a de aprilo]], memoro pri la komenco de la genocido ([[1994]]) ** La [[1-a de julio]], ''Fête Nationale'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) ** La [[4-a de julio]], ''Jour de la Libération'', tago de la konkero de Kigali ([[1994]]) ** La [[25-a de septembro]], tago de la respubliko * [[Rumanio]]: La [[1-a de decembro]], tago de la unuigado * [[Rusio|Rusia Federacio]]: La [[12-a de junio]], tago de la sendependiĝo ([[1990]]) == S == * [[Salomonoj]]: La [[7-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) * [[Salvadoro]]: La [[15-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1821]]) * [[Sameoj]]: La [[6-a de februaro]] * [[Samoo]]: La [[1-a de junio]], ''National Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Sankta Kristofo kaj Neviso]]: La [[19-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1983]]) * [[Sankta Lucio]]: La [[22-a de februaro]], tago de la sendependiĝo ([[1979]]) * [[Sankta Vincento kaj Grenadinoj]]: La [[27-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1979]]) * [[San-Marino]]: La [[3-a de septembro]], legenda fondado far sankta [[Marino]] ([[4-a jarcento]]) * [[Sao-Tomeo kaj Principeo]]: La [[12-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Sauda Arabio]]: La [[23-a de septembro]] * [[Senegalo]]: La [[4-a de aprilo]] * [[Sejŝeloj]]: La [[18-a de junio]], ''Liberation Day'' * [[Serbio]]: La [[15-a de februaro]], ribelo kontraŭ la [[Osmana Imperio]] ([[1804]]) * [[Sieraleono]]: La [[27-a de aprilo]], tago de la sendependiĝo ([[1961]]) * [[Singapuro]]: La [[9-a de aŭgusto]], ''National Day'', tago de la sendependiĝo ([[1965]]) * [[Sirio]]: La [[17-a de aprilo]], tago de la fakta liberiĝo en [[1946]] * [[Skotlando]]: La [[30-a de novembro]], tago de [[Sankta Andreo]] * [[Slovakio]]: ** La [[29-a de aŭgusto]], tago de la slovaka ribelo ** La [[1-a de septembro]], konstitucio de la slovaka respubliko * [[Slovenio]]: La [[25-a de junio]], ''Dan državnosti'', tago de la sendependiĝo en [[1991]] * [[Somalio]]: ne havas nacian tagon * [[Srilanko]]: La [[4-a de februaro]], ''National Day'' * [[Sud-Afriko]]: La [[27-a de aprilo]], ''Freedom Day'' (1994) * [[Sudano]]: La [[1-a de januaro]]: sendependiĝo ([[1956]]) * [[Suomio]]: vidu [[#E • F|Finnlando]] * [[Surinamo]]: La [[25-a de novembro]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Svazilando]]: La [[6-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1968]]) * [[Svedio]]: La [[6-a de junio]], vidu [[Nacia tago de Svedio|Nacia tago de Svendio.]] * [[Svislando]]: La [[1-a de aŭgusto]] == Ŝ == == T == * [[Taĝikio]]: La [[9-a de septembro]], deklaro de la sendependeco ([[1991]]) * [[Tajlando]]: La naskiĝjubileo de la reĝo, do sub [[Bhumibol Adulyadej]]: la [[5-a de decembro]] ([[1927]]) * [[Tajvano]]: La [[10-a de oktobro]], fondiĝo de la [[Respubliko Ĉinio]] ([[1911]]) * [[Tanzanio]]: La [[26-a de aprilo]], ''Union Day'' ([[1964]]) * [[Timoro]]: ** Okcidenta Timoro estas parto de [[Indonezio]] ** [[Orienta Timoro]] (''Timor-Leste''): La [[28-a de novembro]] * [[Togolando]]: La [[27-a de aprilo]], tago de la sendependiĝo ([[1960]]) * [[Tongo]]: La naskiĝjubileo de la reĝo, do sub [[Siaosi Tupou la 5-a]] la [[4-a de julio]] * [[Trinidado kaj Tobago]]: La [[31-a de aŭgusto]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Tunizio]]: La [[20-a de marto]], tago de la sendependiĝo ([[1956]]) * [[Turkio]]: La [[29-a de oktobro]], tago de la respubliko ([[1923]]) * [[Turkmenio]]: La [[27-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Turkoj kaj Kajkoj]]: ** La [[30-a de aŭgusto]], ''Constitution Day'', tago de la konstitucio ** La [[26-a de julio]], ''National Heroes Day'', tago de la naciaj herooj * [[Tuvalo]]: La [[1-a de oktobro]], tago de la sendependiĝo ([[1978]]) == U == * [[Ugando]]: La [[9-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1962]]) * [[Ukrainio]]: La [[24-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1991]]) * [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]: La [[2-a de decembro]], fondiĝo de la ŝtato ([[1971]]) * [[Urugvajo]]: La [[25-a de aŭgusto]], tago de la sendependiĝo ([[1825]]) * [[Usono]]: La [[4-a de julio]], ''[[Sendependeca tago de Usono|Independence Day]]'', tago de la sendependiĝo ([[1776]]) * [[Uzbekio]]: La [[1-a de septembro]], memore al la sendependiĝo (la [[31-an de aŭgusto]] [[1991]]) == Ŭ == == V == * [[Vanuatuo]]: La [[30-a de julio]], tago de la sendependiĝo ([[1980]]) * [[Vatikanurbo]]: Ĉiam la tago de la elekto de la papo, do sub [[Benedikto la 16-a]]: la [[19-a de aprilo]] ([[2005]]) * [[Venezuelo]]: La [[5-a de julio]], ''Día de la Independencia'', tago de la sendependiĝo ([[1811]]) * [[Vjetnamio]]: La [[2-a de septembro]], tago de la sendependiĝo ([[1945]]) == Z == * [[Zambio]]: La [[24-a de oktobro]], ''Independence Day'', tago de la sendependiĝo ([[1964]]) * [[Zimbabvo]]: La [[18-a de aprilo]], tago de la sendependeco [[Dosiero:Tiananmen Square - National Day 2004.JPG|eta|maldekstra|180px|<!-- _PRC_ celebradoj en 2004 -->]] [[Dosiero:Święto.jpg|eta|maldekstra|180px|<!-- _Obchody_ _Narodowego_ _Święta_ _Niepodległości_ -->]] {{-}} == Vidu ankaŭ == * [[Kalendaro]] {{Unua}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Naciaj tagoj| ]] [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Landoj]] mij3412txgh1ukvrh9s7zm776ophqdk 0 3785 9371674 9279814 2026-05-12T19:02:42Z ThomasPusch 1869 /* Famuloj */ 9371674 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Salcburgo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-eo|Salcburgo}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Salzburg | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = SalzburgerAltstadt02.JPG | dosiero_priskribo = Vido de la malnova urbo de Salzburg <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = AUT Salzburg (Stadt) COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstrio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Salcburgio | regiono_tipo = Federacia lando | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Salzach | memorindaĵo = Aigen | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = Arenberg | memorindaĵo1_noto = kastelo | memorindaĵo2 = Doktorschlössl | memorindaĵo2_noto = kastelo | memorindaĵo3 = Freisaal | memorindaĵo3_noto = kastelo | memorindaĵo4 = Hellbrunn | memorindaĵo4_noto = kastelo | memorindaĵo5 = Hohensalzburg | memorindaĵo5_noto = fortikaĵo | memorindaĵo6 = Leopoldskron | memorindaĵo6_noto = kastelo | memorindaĵo7 = Mirabell | memorindaĵo7_noto = kastelo | memorindaĵo8 = Rezidejo de Salzburg | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo_faldo = 1 | ŝoseo_tipo = Aŭtoŝoseoj | ŝoseo = A1, A8 | ŝoseo1 = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = [[Katedralo de Salcburgo]] | montaro = Alpoj | orogenezo = Mönchsberg <!-- *** Situo *** --> | situo = Salzburg | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 424 | lat_d = 47 | lat_m = 48 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 02 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = Mönchsberg | plej_alta_leviĝo = 540 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 65.678 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 147571 | loĝantaro_dato = 13.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 696 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 5020 | areo_kodo = +43 0662 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of the City of Salzburg | unesko_jaro = 1996 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv, vi | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 784 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Globoj de Mozart]], [[Salcburgaj noktoj]] | libera_tipo = Specialaĵoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Aŭstrio | mapo_lokumilo = Aŭstrio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Alpoj | mapo1_lokumilo = Alpoj <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.stadt-salzburg.at www.stadt-salzburg.at] | commons = Salzburg (Stadt) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Salzburger Stadtteile.jpg|eta|Kvartaloj de Salcburgo]] [[Dosiero:Salzburger Cathedral.JPG|eta|Fasado de la romkatolika salcburga katedralo]] '''Salcburgo''' (latine: ''Iuvavum'', {{lang-de|Salzburg}}) estas urbo en centra [[Aŭstrio]] rekte apud la landlimo kun [[Bavario]]. Ĝi havas 150.000 loĝantojn kaj estas ĉefurbo de la federacia lando [[Salcburgio]]. La malnova urbo, de [[baroko|baroka]] arkitekturo, estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. [[Wolfgang Amadeus Mozart]] naskiĝis en Salcburgo. En Salcburgo ĉiujare en julio/aŭgusto okazas la [[Festivalo de Salcburgo]], fama festivalo por opero, klasika muziko kaj teatro. En la urbo [[Franz Christanell]] instruis en gimnazio, kaj Aŭstra Esperanto-Kongreso okazis tie iam en la frua [[20-a jarcento]]. Salcburgo estis unu en la kandidatoj, kun [[Soĉi]], [[Rusio]] (la elektita urbo) kaj [[Pjongĉango]], [[Sud-Koreio]], por la Vintra Olimpiko 2014. == Priskribo == Senpene oni povus citi plurajn artistojn, kiuj laŭdis Salcburgon pro ĝia situo. Kio ĝenerala estas produkto de la entuziasmo, tion realigis ĉi tie la naturo: pejzaĝo kaj arkitekturo jen unuiĝis en plena harmonio. La rivereto Salzach (Salcaĥ), fluanta tra la pordo de la alparo, premiĝas ankoraŭfoje - inter rokoj - al la nordo; kruta deklivo ne sekvas ĝin, sed verve kurbiĝas por fine reatingi la rivereton: en tiu mallarĝa valo kuŝas la malnova urbo. Rigardata de supre, la antikvaj epokoj estas kvazaŭ kaptitaj inter la Montetoj de la Monako (''Mönchsberg'') kaj de la Kapuĉeno (''Kapuzinerberg''). Sur la maldekstra riverbordo, en la direkto al la Monaka Monteto, la urbo havas la fizionomion de sidejo de eklezia princo: preĝejoj, palacoj, larĝaj placoj, monakejoj kun longaj vicoj da fenestroj, kvietaj kortegoj - sole en la direkto al la rivero amasiĝas la domoj de la burĝaro. Tute alian bildon oni havas sur la dekstra flanko de la rivero: la burĝa urbo ĉirkaŭas la Kapuĉenan Monteton, dume la gigantaj konstruaĵoj de la ekleziaprinca aspekto troviĝas je la periferio. Katedralo kaj Fortikaĵo estas simboloj de ekleziaj kaj de profanaj aŭtoritatoj, ĉar la princ-episkopoj kiel landestroj devis atenti ankaŭ la defendon de la teritorio. Duobla premado - la hegemonio de ekleziaj propraĵoj kaj mallarĝeco diktita de la naturo devigis la burĝanojn, konstrui pli vertikale ol horizontale. En la mallarĝa, laŭvide mezepoka Grenstrateto (''Getreidegasse'') staras la naskiĝdomo de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. En tiu ĉi urbo lia nomo estas pli populara ol la nomoj de ĝiaj konstruemaj regintoj. == Vidindaĵoj == === Religiaj ejoj === * [[Arkiabatejo Sankta Petro]] * [[Dia setlejo Sankta Erentrudis]] en la sudo de Salcburgo * [[Kajetana kirko]] * [[Kapucena monaĥejo en Salcburgo|Kapucena monaĥejo]] * [[Katedralo de Salcburgo]] * [[Kolegia preĝejo (Salcburgo)|Kolegia preĝejo]] * [[Paroĥcentro Sankta Marteno (Liefering)]] * [[Petra tombejo]] * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Salzburg)|Kirko Sankta Triunuo]] * [[Preĝejo Sankta Erhard]] * [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Mülln)]] * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Salzburg)|Kirko Sankta Mikaelo]] * [[Preĝejo Sankta Marko (Salzburg)|Kirko Sankta Marko]] * [[Preĝejo Sankta Sebastiano (Salzburg)|Kirko Sankta Sebastiano]] * [[Maria Plain|pilgrimloko Maria Plain]] * [[Monaĥinejo Nonnberg]] * [[Porpastra seminario de Salcburgo|Porpastra seminario (Priesterhaus)]] === Kasteloj kaj aliaj aferoj === * [[Chiemseehof]] * [[Citadelo Hohensalzburg]] * [[Ĉevaltrinkigejo (Salzburg)|Ĉevaltrinkigejo]] * [[Domo de la ekzekutisto (Salcburgo)|Domo de la ekzekutisto]] * [[Kastelo Aigen]] * [[Kastelo Emsburg]] * [[Kastelo Freisaal]] * [[Kastelo Hellbrunn]] * [[Kastelo Kleßheim]] * [[Kastelo Mirabell]] * [[Loĝdomo de la Mozartoj]] * [[Malnova rezidejo (Salzburg)|Malnova rezidejo]], kun galerio * [[Naskiĝdomo de Mozart]] * [[Palaco Leopoldskron]] * [[Panoramo de Sattler]] * [[Rezidejo nova (Salzburg)|Rezidejo nova]] * [[Robinighof]], kastelo rokoka == Servoj == * [[Salcburga universitato]] * [[Salzburger Volkszeitung]]: (mallongigo: SVZ) estis ĝis 2014, kun eldonokvanto de nur ĉirkaŭ 8500 ekzempleroj, la plej malgranda tag-[[gazeto]] de Aŭstrio. Ĝi aperis ĉiutage kaj servis precipe al la loĝantaro de Salcburgo kaj [[Distrikto Salzburg-Umgebung]]. * [[salzburg-muzeo|Salzburg-muzeo]] * [[Salcburga Barokmuzeo]] (fermita kaj translokigita) * [[Universitato Mozarta de Salcburgo]] == Famuloj == En Salzburg naskiĝis: * [[Adolf Schemel]], unua ministroprezidanto post 1945 * [[Berthold Pürstinger]], teologo kaj episkopo * [[Christian Doppler]], fizikisto * [[Edmund Sinnhuber]], abato * [[Erich Windbichler]], skulptisto * [[Felix Baumgartner]] * [[Franz Martin]], historiisto * [[Friedrich von Lama]] * [[Georg Trakl]], poeto * [[Hans Makart]] * [[Herbert von Karajan]], dirigento * [[Karoline Edtstadler]], politikistino * [[Martin Kocher]] * [[Michael Becker]], etnologo * [[Otto la 1-a (Grekio)]], reĝo * [[Raimund Lang]], aktoro kaj historiisto * [[Renate Aichinger]] * [[Salome Alt]], konkubino de Wolf Dietrich * [[Tibor Tallián]] * [[Walter Kappacher]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]], muzikisto * [[Robert Hoffmann]] (1939-2022 samurbe), aktoro En Salcburgo loĝis: * [[Monako el Salcburgo]], verkisto * [[Michael Haydn]], komponisto * [[Stefan Zweig]], verkisto * [[Thomas Bernhard]], verkisto * [[Theodor Herzl]], ĵurnalisto En Salcburgo mortis: * episkopo [[Hartwig (Salzburg)|Hartwig]] (nehungaro!) * hungaraj [[historiisto]]j [[Ernő Gerendás]] kaj [[László Szalay]] * hungara [[grafikisto]] [[Viktor Olgyai]] * hungara [[verkisto]] [[Zoltán Szitnyai]] * hungardevenaj [[komponisto]]j [[Barna Kováts]] kaj [[Andor Losonczy]] * nehungara [[juristo]], [[politikisto]] kaj komercisto [[Alfred Maleta]] * nehungara skulptisto [[Sebastian Stumpfegger]] Esperantistoj: * [[Franz Christanell]] * [[Rudolf Jax]] == Partneraj urboj == Ekzistas partneraj rilatoj interalie al la urbo * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bonno]] en [[Germanio]] {{Granda dosiero|Salzburg-Austria-Night-2005.jpg|1000ra|Nokta Salcburgo}} {{Granda dosiero|Salzburg Altstadt Panorama.jpg|1000ra|Panoramo de Salzburg}} == Vidu ankaŭ == * [[Fervojlinio Salcburgo-Lamprechtshausen]] * [[Historio de Aŭstrio]] * [[Princĉefepiskoplando Salcburgo]] * ''[[Salzburg Global Seminar]]'' * ''[[Salzburger Autorengruppe]]'' * ''[[Salzburger Volkskultur]]'' * [[Societo pri Salcburgia Regionhistorio]] * [[Trolebusa transporto en Salcburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * http://www.visit-salzburg.net {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110107081715/http://www.visit-salzburg.net/ |date=2011-01-07 }} <!-- Viziti Salzburg (Aŭstrio) --> * http://www.salzburg.info <!-- --> * Salzburg, monda kulturheredaĵo de UNESKO ''[http://whc.unesco.org/sites/784.htm angle] [http://whc.unesco.org/sites/fr/784.htm france]'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgo| ]] fa0eys74skc0576a68m7yyxyfwki2rm 9371675 9371674 2026-05-12T19:03:15Z ThomasPusch 1869 /* Famuloj */ 9371675 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Salcburgo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-eo|Salcburgo}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Salzburg | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = SalzburgerAltstadt02.JPG | dosiero_priskribo = Vido de la malnova urbo de Salzburg <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = AUT Salzburg (Stadt) COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstrio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Salcburgio | regiono_tipo = Federacia lando | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Salzach | memorindaĵo = Aigen | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = Arenberg | memorindaĵo1_noto = kastelo | memorindaĵo2 = Doktorschlössl | memorindaĵo2_noto = kastelo | memorindaĵo3 = Freisaal | memorindaĵo3_noto = kastelo | memorindaĵo4 = Hellbrunn | memorindaĵo4_noto = kastelo | memorindaĵo5 = Hohensalzburg | memorindaĵo5_noto = fortikaĵo | memorindaĵo6 = Leopoldskron | memorindaĵo6_noto = kastelo | memorindaĵo7 = Mirabell | memorindaĵo7_noto = kastelo | memorindaĵo8 = Rezidejo de Salzburg | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo_faldo = 1 | ŝoseo_tipo = Aŭtoŝoseoj | ŝoseo = A1, A8 | ŝoseo1 = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = [[Katedralo de Salcburgo]] | montaro = Alpoj | orogenezo = Mönchsberg <!-- *** Situo *** --> | situo = Salzburg | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 424 | lat_d = 47 | lat_m = 48 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 02 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = Mönchsberg | plej_alta_leviĝo = 540 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 65.678 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 147571 | loĝantaro_dato = 13.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 696 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 5020 | areo_kodo = +43 0662 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of the City of Salzburg | unesko_jaro = 1996 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv, vi | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 784 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Globoj de Mozart]], [[Salcburgaj noktoj]] | libera_tipo = Specialaĵoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Aŭstrio | mapo_lokumilo = Aŭstrio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Alpoj | mapo1_lokumilo = Alpoj <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.stadt-salzburg.at www.stadt-salzburg.at] | commons = Salzburg (Stadt) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Salzburger Stadtteile.jpg|eta|Kvartaloj de Salcburgo]] [[Dosiero:Salzburger Cathedral.JPG|eta|Fasado de la romkatolika salcburga katedralo]] '''Salcburgo''' (latine: ''Iuvavum'', {{lang-de|Salzburg}}) estas urbo en centra [[Aŭstrio]] rekte apud la landlimo kun [[Bavario]]. Ĝi havas 150.000 loĝantojn kaj estas ĉefurbo de la federacia lando [[Salcburgio]]. La malnova urbo, de [[baroko|baroka]] arkitekturo, estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. [[Wolfgang Amadeus Mozart]] naskiĝis en Salcburgo. En Salcburgo ĉiujare en julio/aŭgusto okazas la [[Festivalo de Salcburgo]], fama festivalo por opero, klasika muziko kaj teatro. En la urbo [[Franz Christanell]] instruis en gimnazio, kaj Aŭstra Esperanto-Kongreso okazis tie iam en la frua [[20-a jarcento]]. Salcburgo estis unu en la kandidatoj, kun [[Soĉi]], [[Rusio]] (la elektita urbo) kaj [[Pjongĉango]], [[Sud-Koreio]], por la Vintra Olimpiko 2014. == Priskribo == Senpene oni povus citi plurajn artistojn, kiuj laŭdis Salcburgon pro ĝia situo. Kio ĝenerala estas produkto de la entuziasmo, tion realigis ĉi tie la naturo: pejzaĝo kaj arkitekturo jen unuiĝis en plena harmonio. La rivereto Salzach (Salcaĥ), fluanta tra la pordo de la alparo, premiĝas ankoraŭfoje - inter rokoj - al la nordo; kruta deklivo ne sekvas ĝin, sed verve kurbiĝas por fine reatingi la rivereton: en tiu mallarĝa valo kuŝas la malnova urbo. Rigardata de supre, la antikvaj epokoj estas kvazaŭ kaptitaj inter la Montetoj de la Monako (''Mönchsberg'') kaj de la Kapuĉeno (''Kapuzinerberg''). Sur la maldekstra riverbordo, en la direkto al la Monaka Monteto, la urbo havas la fizionomion de sidejo de eklezia princo: preĝejoj, palacoj, larĝaj placoj, monakejoj kun longaj vicoj da fenestroj, kvietaj kortegoj - sole en la direkto al la rivero amasiĝas la domoj de la burĝaro. Tute alian bildon oni havas sur la dekstra flanko de la rivero: la burĝa urbo ĉirkaŭas la Kapuĉenan Monteton, dume la gigantaj konstruaĵoj de la ekleziaprinca aspekto troviĝas je la periferio. Katedralo kaj Fortikaĵo estas simboloj de ekleziaj kaj de profanaj aŭtoritatoj, ĉar la princ-episkopoj kiel landestroj devis atenti ankaŭ la defendon de la teritorio. Duobla premado - la hegemonio de ekleziaj propraĵoj kaj mallarĝeco diktita de la naturo devigis la burĝanojn, konstrui pli vertikale ol horizontale. En la mallarĝa, laŭvide mezepoka Grenstrateto (''Getreidegasse'') staras la naskiĝdomo de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. En tiu ĉi urbo lia nomo estas pli populara ol la nomoj de ĝiaj konstruemaj regintoj. == Vidindaĵoj == === Religiaj ejoj === * [[Arkiabatejo Sankta Petro]] * [[Dia setlejo Sankta Erentrudis]] en la sudo de Salcburgo * [[Kajetana kirko]] * [[Kapucena monaĥejo en Salcburgo|Kapucena monaĥejo]] * [[Katedralo de Salcburgo]] * [[Kolegia preĝejo (Salcburgo)|Kolegia preĝejo]] * [[Paroĥcentro Sankta Marteno (Liefering)]] * [[Petra tombejo]] * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Salzburg)|Kirko Sankta Triunuo]] * [[Preĝejo Sankta Erhard]] * [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Mülln)]] * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Salzburg)|Kirko Sankta Mikaelo]] * [[Preĝejo Sankta Marko (Salzburg)|Kirko Sankta Marko]] * [[Preĝejo Sankta Sebastiano (Salzburg)|Kirko Sankta Sebastiano]] * [[Maria Plain|pilgrimloko Maria Plain]] * [[Monaĥinejo Nonnberg]] * [[Porpastra seminario de Salcburgo|Porpastra seminario (Priesterhaus)]] === Kasteloj kaj aliaj aferoj === * [[Chiemseehof]] * [[Citadelo Hohensalzburg]] * [[Ĉevaltrinkigejo (Salzburg)|Ĉevaltrinkigejo]] * [[Domo de la ekzekutisto (Salcburgo)|Domo de la ekzekutisto]] * [[Kastelo Aigen]] * [[Kastelo Emsburg]] * [[Kastelo Freisaal]] * [[Kastelo Hellbrunn]] * [[Kastelo Kleßheim]] * [[Kastelo Mirabell]] * [[Loĝdomo de la Mozartoj]] * [[Malnova rezidejo (Salzburg)|Malnova rezidejo]], kun galerio * [[Naskiĝdomo de Mozart]] * [[Palaco Leopoldskron]] * [[Panoramo de Sattler]] * [[Rezidejo nova (Salzburg)|Rezidejo nova]] * [[Robinighof]], kastelo rokoka == Servoj == * [[Salcburga universitato]] * [[Salzburger Volkszeitung]]: (mallongigo: SVZ) estis ĝis 2014, kun eldonokvanto de nur ĉirkaŭ 8500 ekzempleroj, la plej malgranda tag-[[gazeto]] de Aŭstrio. Ĝi aperis ĉiutage kaj servis precipe al la loĝantaro de Salcburgo kaj [[Distrikto Salzburg-Umgebung]]. * [[salzburg-muzeo|Salzburg-muzeo]] * [[Salcburga Barokmuzeo]] (fermita kaj translokigita) * [[Universitato Mozarta de Salcburgo]] == Famuloj == En Salzburg naskiĝis: * [[Adolf Schemel]], unua ministroprezidanto post 1945 * [[Berthold Pürstinger]], teologo kaj episkopo * [[Christian Doppler]], fizikisto * [[Edmund Sinnhuber]], abato * [[Erich Windbichler]], skulptisto * [[Felix Baumgartner]] * [[Franz Martin]], historiisto * [[Friedrich von Lama]] * [[Georg Trakl]], poeto * [[Hans Makart]] * [[Herbert von Karajan]], dirigento * [[Karoline Edtstadler]], politikistino * [[Martin Kocher]] * [[Michael Becker]], etnologo * [[Otto la 1-a (Grekio)]], reĝo * [[Raimund Lang]], aktoro kaj historiisto * [[Renate Aichinger]] * [[Salome Alt]], konkubino de Wolf Dietrich * [[Tibor Tallián]] * [[Walter Kappacher]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]], muzikisto * [[Robert Hoffmann]] (1939-2022 samurbe), aktoro En Salcburgo loĝis: * [[Monako el Salcburgo]], verkisto * [[Michael Haydn]], komponisto * [[Stefan Zweig]], verkisto * [[Thomas Bernhard]], verkisto * [[Theodor Herzl]], ĵurnalisto En Salcburgo mortis: * episkopo [[Hartwig (Salzburg)|Hartwig]] * hungaraj [[historiisto]]j [[Ernő Gerendás]] kaj [[László Szalay]] * hungara [[grafikisto]] [[Viktor Olgyai]] * hungara [[verkisto]] [[Zoltán Szitnyai]] * hungardevenaj [[komponisto]]j [[Barna Kováts]] kaj [[Andor Losonczy]] * [[juristo]], [[politikisto]] kaj komercisto [[Alfred Maleta]] * skulptisto [[Sebastian Stumpfegger]] Esperantistoj: * [[Franz Christanell]] * [[Rudolf Jax]] == Partneraj urboj == Ekzistas partneraj rilatoj interalie al la urbo * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bonno]] en [[Germanio]] {{Granda dosiero|Salzburg-Austria-Night-2005.jpg|1000ra|Nokta Salcburgo}} {{Granda dosiero|Salzburg Altstadt Panorama.jpg|1000ra|Panoramo de Salzburg}} == Vidu ankaŭ == * [[Fervojlinio Salcburgo-Lamprechtshausen]] * [[Historio de Aŭstrio]] * [[Princĉefepiskoplando Salcburgo]] * ''[[Salzburg Global Seminar]]'' * ''[[Salzburger Autorengruppe]]'' * ''[[Salzburger Volkskultur]]'' * [[Societo pri Salcburgia Regionhistorio]] * [[Trolebusa transporto en Salcburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * http://www.visit-salzburg.net {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110107081715/http://www.visit-salzburg.net/ |date=2011-01-07 }} <!-- Viziti Salzburg (Aŭstrio) --> * http://www.salzburg.info <!-- --> * Salzburg, monda kulturheredaĵo de UNESKO ''[http://whc.unesco.org/sites/784.htm angle] [http://whc.unesco.org/sites/fr/784.htm france]'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgo| ]] 5bsu876d357wuhhas5l6pu5cpanurdu 9371676 9371675 2026-05-12T19:08:08Z ThomasPusch 1869 /* Famuloj */ 9371676 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Salcburgo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-eo|Salcburgo}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Salzburg | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = SalzburgerAltstadt02.JPG | dosiero_priskribo = Vido de la malnova urbo de Salzburg <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = AUT Salzburg (Stadt) COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstrio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Salcburgio | regiono_tipo = Federacia lando | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Salzach | memorindaĵo = Aigen | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = Arenberg | memorindaĵo1_noto = kastelo | memorindaĵo2 = Doktorschlössl | memorindaĵo2_noto = kastelo | memorindaĵo3 = Freisaal | memorindaĵo3_noto = kastelo | memorindaĵo4 = Hellbrunn | memorindaĵo4_noto = kastelo | memorindaĵo5 = Hohensalzburg | memorindaĵo5_noto = fortikaĵo | memorindaĵo6 = Leopoldskron | memorindaĵo6_noto = kastelo | memorindaĵo7 = Mirabell | memorindaĵo7_noto = kastelo | memorindaĵo8 = Rezidejo de Salzburg | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo_faldo = 1 | ŝoseo_tipo = Aŭtoŝoseoj | ŝoseo = A1, A8 | ŝoseo1 = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = [[Katedralo de Salcburgo]] | montaro = Alpoj | orogenezo = Mönchsberg <!-- *** Situo *** --> | situo = Salzburg | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 424 | lat_d = 47 | lat_m = 48 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 02 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = Mönchsberg | plej_alta_leviĝo = 540 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 65.678 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 147571 | loĝantaro_dato = 13.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 696 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 5020 | areo_kodo = +43 0662 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of the City of Salzburg | unesko_jaro = 1996 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv, vi | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 784 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Globoj de Mozart]], [[Salcburgaj noktoj]] | libera_tipo = Specialaĵoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Aŭstrio | mapo_lokumilo = Aŭstrio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Alpoj | mapo1_lokumilo = Alpoj <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.stadt-salzburg.at www.stadt-salzburg.at] | commons = Salzburg (Stadt) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Salzburger Stadtteile.jpg|eta|Kvartaloj de Salcburgo]] [[Dosiero:Salzburger Cathedral.JPG|eta|Fasado de la romkatolika salcburga katedralo]] '''Salcburgo''' (latine: ''Iuvavum'', {{lang-de|Salzburg}}) estas urbo en centra [[Aŭstrio]] rekte apud la landlimo kun [[Bavario]]. Ĝi havas 150.000 loĝantojn kaj estas ĉefurbo de la federacia lando [[Salcburgio]]. La malnova urbo, de [[baroko|baroka]] arkitekturo, estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. [[Wolfgang Amadeus Mozart]] naskiĝis en Salcburgo. En Salcburgo ĉiujare en julio/aŭgusto okazas la [[Festivalo de Salcburgo]], fama festivalo por opero, klasika muziko kaj teatro. En la urbo [[Franz Christanell]] instruis en gimnazio, kaj Aŭstra Esperanto-Kongreso okazis tie iam en la frua [[20-a jarcento]]. Salcburgo estis unu en la kandidatoj, kun [[Soĉi]], [[Rusio]] (la elektita urbo) kaj [[Pjongĉango]], [[Sud-Koreio]], por la Vintra Olimpiko 2014. == Priskribo == Senpene oni povus citi plurajn artistojn, kiuj laŭdis Salcburgon pro ĝia situo. Kio ĝenerala estas produkto de la entuziasmo, tion realigis ĉi tie la naturo: pejzaĝo kaj arkitekturo jen unuiĝis en plena harmonio. La rivereto Salzach (Salcaĥ), fluanta tra la pordo de la alparo, premiĝas ankoraŭfoje - inter rokoj - al la nordo; kruta deklivo ne sekvas ĝin, sed verve kurbiĝas por fine reatingi la rivereton: en tiu mallarĝa valo kuŝas la malnova urbo. Rigardata de supre, la antikvaj epokoj estas kvazaŭ kaptitaj inter la Montetoj de la Monako (''Mönchsberg'') kaj de la Kapuĉeno (''Kapuzinerberg''). Sur la maldekstra riverbordo, en la direkto al la Monaka Monteto, la urbo havas la fizionomion de sidejo de eklezia princo: preĝejoj, palacoj, larĝaj placoj, monakejoj kun longaj vicoj da fenestroj, kvietaj kortegoj - sole en la direkto al la rivero amasiĝas la domoj de la burĝaro. Tute alian bildon oni havas sur la dekstra flanko de la rivero: la burĝa urbo ĉirkaŭas la Kapuĉenan Monteton, dume la gigantaj konstruaĵoj de la ekleziaprinca aspekto troviĝas je la periferio. Katedralo kaj Fortikaĵo estas simboloj de ekleziaj kaj de profanaj aŭtoritatoj, ĉar la princ-episkopoj kiel landestroj devis atenti ankaŭ la defendon de la teritorio. Duobla premado - la hegemonio de ekleziaj propraĵoj kaj mallarĝeco diktita de la naturo devigis la burĝanojn, konstrui pli vertikale ol horizontale. En la mallarĝa, laŭvide mezepoka Grenstrateto (''Getreidegasse'') staras la naskiĝdomo de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. En tiu ĉi urbo lia nomo estas pli populara ol la nomoj de ĝiaj konstruemaj regintoj. == Vidindaĵoj == === Religiaj ejoj === * [[Arkiabatejo Sankta Petro]] * [[Dia setlejo Sankta Erentrudis]] en la sudo de Salcburgo * [[Kajetana kirko]] * [[Kapucena monaĥejo en Salcburgo|Kapucena monaĥejo]] * [[Katedralo de Salcburgo]] * [[Kolegia preĝejo (Salcburgo)|Kolegia preĝejo]] * [[Paroĥcentro Sankta Marteno (Liefering)]] * [[Petra tombejo]] * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Salzburg)|Kirko Sankta Triunuo]] * [[Preĝejo Sankta Erhard]] * [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Mülln)]] * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Salzburg)|Kirko Sankta Mikaelo]] * [[Preĝejo Sankta Marko (Salzburg)|Kirko Sankta Marko]] * [[Preĝejo Sankta Sebastiano (Salzburg)|Kirko Sankta Sebastiano]] * [[Maria Plain|pilgrimloko Maria Plain]] * [[Monaĥinejo Nonnberg]] * [[Porpastra seminario de Salcburgo|Porpastra seminario (Priesterhaus)]] === Kasteloj kaj aliaj aferoj === * [[Chiemseehof]] * [[Citadelo Hohensalzburg]] * [[Ĉevaltrinkigejo (Salzburg)|Ĉevaltrinkigejo]] * [[Domo de la ekzekutisto (Salcburgo)|Domo de la ekzekutisto]] * [[Kastelo Aigen]] * [[Kastelo Emsburg]] * [[Kastelo Freisaal]] * [[Kastelo Hellbrunn]] * [[Kastelo Kleßheim]] * [[Kastelo Mirabell]] * [[Loĝdomo de la Mozartoj]] * [[Malnova rezidejo (Salzburg)|Malnova rezidejo]], kun galerio * [[Naskiĝdomo de Mozart]] * [[Palaco Leopoldskron]] * [[Panoramo de Sattler]] * [[Rezidejo nova (Salzburg)|Rezidejo nova]] * [[Robinighof]], kastelo rokoka == Servoj == * [[Salcburga universitato]] * [[Salzburger Volkszeitung]]: (mallongigo: SVZ) estis ĝis 2014, kun eldonokvanto de nur ĉirkaŭ 8500 ekzempleroj, la plej malgranda tag-[[gazeto]] de Aŭstrio. Ĝi aperis ĉiutage kaj servis precipe al la loĝantaro de Salcburgo kaj [[Distrikto Salzburg-Umgebung]]. * [[salzburg-muzeo|Salzburg-muzeo]] * [[Salcburga Barokmuzeo]] (fermita kaj translokigita) * [[Universitato Mozarta de Salcburgo]] == Famuloj == En Salzburg naskiĝis: * [[Adolf Schemel]] (1880-1961), unua ministroprezidanto post 1945 * [[Berthold Pürstinger]] (1465-1543), teologo kaj episkopo * [[Christian Doppler]] (1803-1853), fizikisto * [[Edmund Sinnhuber]] (1631-1702), abato * [[Erich Windbichler]] (1904-2000), skulptisto * [[Felix Baumgartner]] (1969-2025), paraŝutisto * [[Franz Martin]], historiisto * [[Friedrich von Lama]] * [[Georg Trakl]], poeto * [[Hans Makart]] * [[Herbert von Karajan]], dirigento * [[Karoline Edtstadler]], politikistino * [[Martin Kocher]] * [[Michael Becker]], etnologo * [[Otto la 1-a (Grekio)]], reĝo * [[Raimund Lang]], aktoro kaj historiisto * [[Renate Aichinger]] * [[Salome Alt]], konkubino de Wolf Dietrich * [[Tibor Tallián]] * [[Walter Kappacher]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]], muzikisto * [[Robert Hoffmann]] (1939-2022 samurbe), aktoro En Salcburgo loĝis: * [[Monako el Salcburgo]], verkisto * [[Michael Haydn]], komponisto * [[Stefan Zweig]], verkisto * [[Thomas Bernhard]], verkisto * [[Theodor Herzl]], ĵurnalisto En Salcburgo mortis: * episkopo [[Hartwig (Salzburg)|Hartwig]] * hungaraj [[historiisto]]j [[Ernő Gerendás]] kaj [[László Szalay]] * hungara [[grafikisto]] [[Viktor Olgyai]] * hungara [[verkisto]] [[Zoltán Szitnyai]] * hungardevenaj [[komponisto]]j [[Barna Kováts]] kaj [[Andor Losonczy]] * [[juristo]], [[politikisto]] kaj komercisto [[Alfred Maleta]] * skulptisto [[Sebastian Stumpfegger]] Esperantistoj: * [[Franz Christanell]] * [[Rudolf Jax]] == Partneraj urboj == Ekzistas partneraj rilatoj interalie al la urbo * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bonno]] en [[Germanio]] {{Granda dosiero|Salzburg-Austria-Night-2005.jpg|1000ra|Nokta Salcburgo}} {{Granda dosiero|Salzburg Altstadt Panorama.jpg|1000ra|Panoramo de Salzburg}} == Vidu ankaŭ == * [[Fervojlinio Salcburgo-Lamprechtshausen]] * [[Historio de Aŭstrio]] * [[Princĉefepiskoplando Salcburgo]] * ''[[Salzburg Global Seminar]]'' * ''[[Salzburger Autorengruppe]]'' * ''[[Salzburger Volkskultur]]'' * [[Societo pri Salcburgia Regionhistorio]] * [[Trolebusa transporto en Salcburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * http://www.visit-salzburg.net {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110107081715/http://www.visit-salzburg.net/ |date=2011-01-07 }} <!-- Viziti Salzburg (Aŭstrio) --> * http://www.salzburg.info <!-- --> * Salzburg, monda kulturheredaĵo de UNESKO ''[http://whc.unesco.org/sites/784.htm angle] [http://whc.unesco.org/sites/fr/784.htm france]'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgo| ]] a1o9kvnmyinivhn0ejdrv2b7dwnigit 9371678 9371676 2026-05-12T19:09:08Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9371678 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Salcburgo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-eo|Salcburgo}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Salzburg | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = SalzburgerAltstadt02.JPG | dosiero_priskribo = Vido de la malnova urbo de Salzburg <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = AUT Salzburg (Stadt) COA.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Aŭstrio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Salcburgio | regiono_tipo = Federacia lando | distrikto = | municipo = | municipo_tipo = | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = Salzach | memorindaĵo = Aigen | memorindaĵo_noto = kastelo | memorindaĵo1 = Arenberg | memorindaĵo1_noto = kastelo | memorindaĵo2 = Doktorschlössl | memorindaĵo2_noto = kastelo | memorindaĵo3 = Freisaal | memorindaĵo3_noto = kastelo | memorindaĵo4 = Hellbrunn | memorindaĵo4_noto = kastelo | memorindaĵo5 = Hohensalzburg | memorindaĵo5_noto = fortikaĵo | memorindaĵo6 = Leopoldskron | memorindaĵo6_noto = kastelo | memorindaĵo7 = Mirabell | memorindaĵo7_noto = kastelo | memorindaĵo8 = Rezidejo de Salzburg | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵoj | memorindaĵo_faldo = 1 | ŝoseo_tipo = Aŭtoŝoseoj | ŝoseo = A1, A8 | ŝoseo1 = | konstruaĵo_tipo = | konstruaĵo = [[Katedralo de Salcburgo]] | montaro = Alpoj | orogenezo = Mönchsberg <!-- *** Situo *** --> | situo = Salzburg | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 424 | lat_d = 47 | lat_m = 48 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 02 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta = Mönchsberg | plej_alta_leviĝo = 540 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 65.678 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 147571 | loĝantaro_dato = 13.06.2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 696 | establita_tipo = Fondo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 5020 | areo_kodo = +43 0662 | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of the City of Salzburg | unesko_jaro = 1996 | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_kriterioj = ii, iv, vi | unesko_regiono = 4 | unesko_numero = 784 <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Globoj de Mozart]], [[Salcburgaj noktoj]] | libera_tipo = Specialaĵoj | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Aŭstrio | mapo_lokumilo = Aŭstrio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Alpoj | mapo1_lokumilo = Alpoj <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.stadt-salzburg.at www.stadt-salzburg.at] | commons = Salzburg (Stadt) <!-- *** Notoj *** --> | notoj = {{mapligilo urbo|zomo=10}} }} [[Dosiero:Salzburger Stadtteile.jpg|eta|Kvartaloj de Salcburgo]] [[Dosiero:Salzburger Cathedral.JPG|eta|Fasado de la romkatolika salcburga katedralo]] '''Salcburgo''' (latine: ''Iuvavum'', {{lang-de|Salzburg}}) estas urbo en centra [[Aŭstrio]] rekte apud la landlimo kun [[Bavario]]. Ĝi havas 150.000 loĝantojn kaj estas ĉefurbo de la federacia lando [[Salcburgio]]. La malnova urbo, de [[baroko|baroka]] arkitekturo, estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]]. [[Wolfgang Amadeus Mozart]] naskiĝis en Salcburgo. En Salcburgo ĉiujare en julio/aŭgusto okazas la [[Festivalo de Salcburgo]], fama festivalo por opero, klasika muziko kaj teatro. En la urbo [[Franz Christanell]] instruis en gimnazio, kaj Aŭstra Esperanto-Kongreso okazis tie iam en la frua [[20-a jarcento]]. Salcburgo estis unu en la kandidatoj, kun [[Soĉi]], [[Rusio]] (la elektita urbo) kaj [[Pjongĉango]], [[Sud-Koreio]], por la Vintra Olimpiko 2014. == Priskribo == Senpene oni povus citi plurajn artistojn, kiuj laŭdis Salcburgon pro ĝia situo. Kio ĝenerala estas produkto de la entuziasmo, tion realigis ĉi tie la naturo: pejzaĝo kaj arkitekturo jen unuiĝis en plena harmonio. La rivereto Salzach (Salcaĥ), fluanta tra la pordo de la alparo, premiĝas ankoraŭfoje - inter rokoj - al la nordo; kruta deklivo ne sekvas ĝin, sed verve kurbiĝas por fine reatingi la rivereton: en tiu mallarĝa valo kuŝas la malnova urbo. Rigardata de supre, la antikvaj epokoj estas kvazaŭ kaptitaj inter la Montetoj de la Monako (''Mönchsberg'') kaj de la Kapuĉeno (''Kapuzinerberg''). Sur la maldekstra riverbordo, en la direkto al la Monaka Monteto, la urbo havas la fizionomion de sidejo de eklezia princo: preĝejoj, palacoj, larĝaj placoj, monakejoj kun longaj vicoj da fenestroj, kvietaj kortegoj - sole en la direkto al la rivero amasiĝas la domoj de la burĝaro. Tute alian bildon oni havas sur la dekstra flanko de la rivero: la burĝa urbo ĉirkaŭas la Kapuĉenan Monteton, dume la gigantaj konstruaĵoj de la ekleziaprinca aspekto troviĝas je la periferio. Katedralo kaj Fortikaĵo estas simboloj de ekleziaj kaj de profanaj aŭtoritatoj, ĉar la princ-episkopoj kiel landestroj devis atenti ankaŭ la defendon de la teritorio. Duobla premado - la hegemonio de ekleziaj propraĵoj kaj mallarĝeco diktita de la naturo devigis la burĝanojn, konstrui pli vertikale ol horizontale. En la mallarĝa, laŭvide mezepoka Grenstrateto (''Getreidegasse'') staras la naskiĝdomo de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. En tiu ĉi urbo lia nomo estas pli populara ol la nomoj de ĝiaj konstruemaj regintoj. == Vidindaĵoj == === Religiaj ejoj === * [[Arkiabatejo Sankta Petro]] * [[Dia setlejo Sankta Erentrudis]] en la sudo de Salcburgo * [[Kajetana kirko]] * [[Kapucena monaĥejo en Salcburgo|Kapucena monaĥejo]] * [[Katedralo de Salcburgo]] * [[Kolegia preĝejo (Salcburgo)|Kolegia preĝejo]] * [[Paroĥcentro Sankta Marteno (Liefering)]] * [[Petra tombejo]] * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Salzburg)|Kirko Sankta Triunuo]] * [[Preĝejo Sankta Erhard]] * [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Mülln)]] * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Salzburg)|Kirko Sankta Mikaelo]] * [[Preĝejo Sankta Marko (Salzburg)|Kirko Sankta Marko]] * [[Preĝejo Sankta Sebastiano (Salzburg)|Kirko Sankta Sebastiano]] * [[Maria Plain|pilgrimloko Maria Plain]] * [[Monaĥinejo Nonnberg]] * [[Porpastra seminario de Salcburgo|Porpastra seminario (Priesterhaus)]] === Kasteloj kaj aliaj aferoj === * [[Chiemseehof]] * [[Citadelo Hohensalzburg]] * [[Ĉevaltrinkigejo (Salzburg)|Ĉevaltrinkigejo]] * [[Domo de la ekzekutisto (Salcburgo)|Domo de la ekzekutisto]] * [[Kastelo Aigen]] * [[Kastelo Emsburg]] * [[Kastelo Freisaal]] * [[Kastelo Hellbrunn]] * [[Kastelo Kleßheim]] * [[Kastelo Mirabell]] * [[Loĝdomo de la Mozartoj]] * [[Malnova rezidejo (Salzburg)|Malnova rezidejo]], kun galerio * [[Naskiĝdomo de Mozart]] * [[Palaco Leopoldskron]] * [[Panoramo de Sattler]] * [[Rezidejo nova (Salzburg)|Rezidejo nova]] * [[Robinighof]], kastelo rokoka == Servoj == * [[Salcburga universitato]] * [[Salzburger Volkszeitung]]: (mallongigo: SVZ) estis ĝis 2014, kun eldonokvanto de nur ĉirkaŭ 8500 ekzempleroj, la plej malgranda tag-[[gazeto]] de Aŭstrio. Ĝi aperis ĉiutage kaj servis precipe al la loĝantaro de Salcburgo kaj [[Distrikto Salzburg-Umgebung]]. * [[salzburg-muzeo|Salzburg-muzeo]] * [[Salcburga Barokmuzeo]] (fermita kaj translokigita) * [[Universitato Mozarta de Salcburgo]] == Famuloj == En Salzburg naskiĝis: * [[Adolf Schemel]] (1880-1961), unua ministroprezidanto post 1945 * [[Berthold Pürstinger]] (1465-1543), teologo kaj episkopo * [[Christian Doppler]] (1803-1853), fizikisto * [[Edmund Sinnhuber]] (1631-1702), abato * [[Erich Windbichler]] (1904-2000), skulptisto * [[Felix Baumgartner]] (1969-2025), paraŝutisto * [[Franz Martin]], historiisto * [[Friedrich von Lama]] * [[Georg Trakl]], poeto * [[Hans Makart]] * [[Herbert von Karajan]], dirigento * [[Karoline Edtstadler]], politikistino * [[Martin Kocher]] * [[Michael Becker]], etnologo * [[Otto la 1-a (Grekio)]], reĝo * [[Raimund Lang]], aktoro kaj historiisto * [[Renate Aichinger]] * [[Salome Alt]], konkubino de Wolf Dietrich * [[Tibor Tallián]] * [[Walter Kappacher]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]], muzikisto * [[Robert Hoffmann]] (1939-2022 samurbe), aktoro En Salcburgo loĝis: * [[Monako el Salcburgo]], verkisto * [[Michael Haydn]], komponisto * [[Stefan Zweig]], verkisto * [[Thomas Bernhard]], verkisto * [[Theodor Herzl]], ĵurnalisto En Salcburgo mortis: * episkopo [[Hartwig (Salzburg)|Hartwig]] * hungaraj [[historiisto]]j [[Ernő Gerendás]] kaj [[László Szalay]] * hungara [[grafikisto]] [[Viktor Olgyai]] * hungara [[verkisto]] [[Zoltán Szitnyai]] * hungardevenaj [[komponisto]]j [[Barna Kováts]] kaj [[Andor Losonczy]] * [[juristo]], [[politikisto]] kaj komercisto [[Alfred Maleta]] * skulptisto [[Sebastian Stumpfegger]] Esperantistoj: * [[Franz Christanell]] * [[Rudolf Jax]] == Partneraj urboj == Ekzistas partneraj rilatoj interalie al la urbo * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Bonno]] en [[Germanio]] {{Granda dosiero|Salzburg-Austria-Night-2005.jpg|1000ra|Nokta Salcburgo}} {{Granda dosiero|Salzburg Altstadt Panorama.jpg|1000ra|Panoramo de Salzburg}} == Vidu ankaŭ == * [[Fervojlinio Salcburgo-Lamprechtshausen]] * [[Historio de Aŭstrio]] * [[Princĉefepiskoplando Salcburgo]] * ''[[Salzburg Global Seminar]]'' * ''[[Salzburger Autorengruppe]]'' * ''[[Salzburger Volkskultur]]'' * [[Societo pri Salcburgia Regionhistorio]] * [[Trolebusa transporto en Salcburgo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=salcburg}} * {{oficiala retejo}} ({{de}}) * http://www.visit-salzburg.net {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110107081715/http://www.visit-salzburg.net/ |date=2011-01-07 }} <!-- Viziti Salzburg (Aŭstrio) --> * http://www.salzburg.info <!-- --> * Salzburg, monda kulturheredaĵo de UNESKO ''[http://whc.unesco.org/sites/784.htm angle] [http://whc.unesco.org/sites/fr/784.htm france]'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgio]] [[Kategorio:Salcburgo| ]] ilkhd1w38jgyfdr2597higsoaceykn6 0 4158 9371835 9344946 2026-05-13T04:10:56Z Tbodt 184195 pli bona hejmpaĝo 9371835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Koloro=Konstruita |Lingvo=toki pona |Landoj=dise tra la mondo |Parolantoj=pli ol 3.100 (2016) |Kreinto=[[Sonja Lang]] |Dato=2001 |Klasifiko= * [[Konstruita lingvo]] ** [[Planlingvo]] |Skribo=[[latina alfabeto]] '''Sitelen Pona''' '''Sitelen Sitelen''' |Noto=[[Planlingvo]] kun nur 123 bazaj vortoj<ref name="vortoj" /> |ISO2B=art |Bildo=toki pona.svg}} <br /> {{Citaĵo|la lingvo de bono, la simpla vojo de la vivo|Tokipona diro}} '''Tokipono''' ({{lang-tok|toki pona|ligilo=ne}}) estas [[planlingvo]]. La nomo de la lingvo estas derivita de la [[Tokpisino|Tokpisina]] vorto ''tok'' (de la angla ''talk'' „paroli“) kaj la [[Esperanto|Esperanta]] adjektivo ''bona''. <gallery class="center"> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki'' = paroli pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''pona'' = bona </gallery> Ĝi estas konstruita de [[Sonja Lang]] kaj unue publikigita en la [[interreto]] en [[2001]]. Laŭ ŝia takso ekzistas nuntempe mondvaste minimume 100 fluaj parolantoj.<ref name="theglobeandmail">{{citnovaĵo|url=http://www.theglobeandmail.com/life/canadian-has-people-talking-about-lingo-she-created/article1354882/|titolo=Canadian has people talking about lingo she created|unua=Siobhan|lasta=Roberts|eldoninto=[[The Globe and Mail]]|dato=9-a de Julio 2007|alirdato=2012-01-22}}</ref> Ĝi ne estas [[internacia helplingvo]], sed filozofia aŭ luda lingvo. La vortoj estas elektitaj laŭ la pensoj de [[tao]]ismo: vivi simple sen la komplikoj de la moderna vivo. Ankaŭ la gramatiko estas farita por esti kiel eble plej simpla, parte laŭ modelo de [[piĝino]]j: ekzemple, ne ekzistas subjunkcioj aŭ pasiva voĉo. == Fonologio kaj fonotakso == Estas en Tokipono nur 14 [[fonemo]]j, 9 konsonantoj: {| class="wikitable" !''Konsonantoj'' ![[Labialo|Labiala]] ![[Koronalo|Koronala]] ![[Dorsala konsonanto|Dorsala]] |- ![[Naza konsonanto|Nazo/a]] |'''[[Bilabiala nazalo|m]]''' |[[Alveolara nazalo|'''n''']] | |- ![[Plozivo|Plozivo/a]] |'''[[Senvoĉa bilabiala plozivo|p]]''' |'''[[Senvoĉa alveolara plozivo|t]]''' |'''[[Senvoĉa velara plozivo|k]]''' |- ![[Frotsono|Frotsono/a]] | |'''[[Senvoĉa Alveolara Frotsono|s]]''' | |- ![[Alproksimanto|Alproksimanto/a]] |'''[[Voĉa labialigita velara alproksimanto|w]]''' |'''[[Alveolara laterala aproksimanto|l]]''' |'''[[Palatala aproksimanto|j]]''' |} kaj 5 vokaloj: {| class="wikitable" !''Vokaloj'' ![[Antaŭa vokalo|Antaŭa]] ![[Malantaŭa vokalo|Malantaŭa]] |- ![[Malvasta vokalo|Malvasta]] |'''[[Malrondigita malavasta antaŭa vokalo|i]]''' |'''[[Rondigita malvasta malantaŭa vokalo|u]]''' |- ![[Mezmalvasta vokalo|Mezmalvasta]] |'''[[Malrondigita mezmalvasta antaŭa vokalo|e]]''' |'''[[Rondigita mezmalvasta malantaŭa vokalo|o]]''' |- ![[Vasta vokalo|Vasta]] | colspan="2" |'''[[Malrondigita vasta antaŭa vokalo|a]]''' |} La silabo-formoj de Tokipono similas al tiuj de la [[Japana lingvo|japana]], t.e. eblas V(n) aŭ KV(n) je komenco de vorto, je silabofino nur KV(n)<ref>Laŭ Sona Lang: ''Toki Pona. La langue du bien'', paĝoj 17-18, 41</ref>. Ekzemple: "o" (ho), "ala" (ne, mal-), "ken" (povi), "kule" (koloro), "ante" (alia). Jen ĉiuj eblaj silaboj: a e i o u La silabo 'u' povas esti ronda aŭ neronda. ka ke ki ko ku Plozivoj kaj frikativoj sa se si so su povas esti voĉaj aŭ nevoĉaj. ta te to tu La silabon 'ti' oni evitas pro similo al 'si' na ne ni no nu pa pe pi po pu ma me mi mo mu ja je jo ju La silabon 'ji' oni evitas pro similo al 'i' la le li lo lu wa we wi La silabojn 'wu' kaj 'wo' oni evitas pro similo al 'u' kaj 'o'. n ĉe fino de silabo === Ofteco de fonemoj === Analizo de 10-litermila tekstaro en Tokipono liveras jenajn proporciojn por la fonemoj de Tokipono: 0.172 a 0.148 i 0.116 n 0.102 l 0.077 o 0.074 e 0.051 k 0.046 t 0.044 m 0.041 s 0.037 p 0.032 u 0.030 j 0.028 w <br /> == Gramatiko kaj semantiko == Tipologie, Tokipono estas izola lingvo (po unu [[morfemo]] en unu vorto). Ĝia fiksa vortordo estas [[Subjekto Verbo Objekto|subjekto-verbo-objekto]]. La rolojn de diversaj vortoj en frazo distingas frazoparto-dividiloj: * "la" finas adverban komplementon * "li" dividas subjekton de verbo * "e" akuzativa prepozicio * Modifiloj, adverboj kaj adjektivoj sekvas la modifatan vorton, krom adverbaj subfrazoj, kiuj antaŭas la modifatan ĉeffrazon, dividitaj de ĝi per "la". Plej multaj vortoj uziĝas plur-role, kiel [[verbo]], [[substantivo]], [[adjektivo]]. Eĉ la [[prepozicio]]j havas ankaŭ verbajn kaj/aŭ substantivajn uzojn, ekz. "tawa" = "al" aŭ "iri". === Pronomoj === La bazaj ununombraj pronomoj estas "mi, sina, ona, ni" = "mi, vi/ci, li/ŝi/ĝi, (ĉi) tiu/tio". Aliajn pronomojn oni formas per almeto de "mute" (= pluraj, multaj), do "mi mute" = "ni", ktp. La vorto "jan" (= homo, ulo) ankaŭ povas roli kiel nedifina pronomo kia la esperanta "oni", kaj "ijo" (aĵo) kiel la esperanta "io". Se la pronomo ''mi'' aŭ ''sina'' estas uzata kiel subjekto de la frazo, tiam la partiklo ''li'' ne estas uzata, por disigi la subjekton de la predikato. === Vortostoko === [[Dosiero:Tokipona_vortdeveno.PNG|eta|dekstra|300ra|Origino de ĉiu el 118 bazaj vortoj de tokipono, laŭ datenoj el [http://www.tokipona.org/etym.html la oficiala tokipona etimologio]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tokipona.org/etym.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2006-02-19 |arkivurl=https://archive.is/20130112110215/http://web.archive.org/web/20070927173719/http://www.tokipona.org/etym.html |arkivdato=2013-01-12 }}</ref> (klaku sur la bildo por klarigoj).]] Toki Pona kontentiĝas kun baza vortostoko de nur 123 vortoj<ref name="vortoj">Sonja Lang (2014: 124–135). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php ''Toki Pona Dictionary''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200320191326/http://tokipona.net/tp/janpije/dictionary.php |date=2020-03-20 }} por vortolisto, legita la {{daton|2022-03-24}}.</ref>. Tiuj vortoj estas krome grandparte tre mallongaj, kaj la vortoj ĝenerale devenas el * la [[Angla lingvo|angla]], * [[Tokpisino]], * la [[finna lingvo|finna]], * la [[Kartvela lingvo|kartvela]], * la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]], * la [[Akadia franca lingvo|akadia franca]], * [[Esperanto]], * la [[Kroata lingvo|kroata]], * la [[Ĉina lingvo|ĉina]] (la [[Normĉina lingvo|normĉina]] kaj la [[Kantona lingvo|kantona]]). En Tokipono estas uzataj multaj kunmetitaj sintagmoj, ĉar veraj kunmetaĵoj ne ekzistas. * ''kili suwi jelo'' "banano" (laŭvorte: frukto dolĉa flava, do "flava dolĉa frukto", [[Angla lingvo|angle]]: sweet yellow fruit)<ref name="theglobeandmail" /> * ''pan pi sike mama waso'' "vaflo" (laŭvorte: grajna produkto, de, cirklo, patrina, birdo, do "ovoflano", [[Angla lingvo|angle]] cereal-grain-product of bird maternal round-things)<ref name="theglobeandmail" /> ==== Korpopartoj ==== [[Dosiero:BodyTokiPona.jpg|eta|Nomoj de korpopartoj konsistigas grandan parton de la tokipona vortaro, sed ili samtempe ofte uziĝas ankaŭ metafore.]] La vortoj por korpopartoj estas (Atentu, ke la vortoj sen notoj staras en ĉiuj fontoj.): * lawa (kapo) ** anpa lawa (kolo)<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala">[http://en.tokipona.org/wiki/Body Listo en la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113075309/http://en.tokipona.org/wiki/Body |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> ** linja (hararo), ankaŭ linja lawa<ref name="kurs-de" /><ref name="oficiala" /><ref name="kurs-en" /> ** nena (nazo), ankaŭ nena kon<ref name="kurs-de">[https://github.com/jan-Lope/Toki_Pona_Lektionen_Deutsch/raw/gh-pages/toki-pona-lessons_de.pdf Kurso pri Tokipono], paĝo 41 {{ref-de}}</ref><ref name="kurs-en">[https://files.pbworks.com/download/8idFHN5gZj/aiki/1595294/tp%20in%2076%20lessons%20English.pdf?ld=1 Bildigita kurso pri Tokipono], paĝoj 19-20 {{ref-en}}</ref>, nena lawa<ref name="oficiala" /> ** uta (buŝo) *** ijo uta walo (dentoj)<ref name="kurs-de" />, ankaŭ walo uta<ref name="oficiala" /> *** palisa uta (lango)<ref name="oficiala" /> ** oko (okulo) *** linja lili oko (brovo, okulharoj)<ref name="oficiala" /> ** kute (orelo), ankaŭ nena kute<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" />, lupa kute<ref name="oficiala" /> ** anpa pi sinpin lawa (mentono)<ref name="oficiala" /> * luka (mano, brako) ** palisa luka (fingro)<ref name="oficiala" /> * insa (ventro) * noka (piedo, kruro) ** palisa lili noka (piedfingro)<ref name="oficiala" /> * poka (kokso)<ref name="kurs-de" /> * sinpin (brusto, abdomeno, ventro, vizaĝo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> ** linja sinpin (barbo)<ref name="oficiala" /> ** nena sike meli (mamo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * monsi (postaĵo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * selo (haŭto)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> Troveblas listo en la germanlingva kurso.<ref name="kurs-de" /> Ankaŭ ekzistas bildigita kurso en la angla.<ref name="kurs-en" /> {{-}} ==== Koloroj ==== [[Dosiero:Tokipona koloroj.png|eta|Esprimoj por koloroj en Tokipono]] La lingvo distingas radikvorte nur 5 kolorojn: „walo“ (blanka; hela), „pimeja“ (nigra; malhela), „loje“ (ruĝa), „laso“ (blua, verda), „jelo“ (flava). Aliajn kolorojn oni povas esprimi per kunmetaj sintagmoj (ne ekzistas kunmetaj vortoj), ekz. "laso jelo" = „flavblua, verda“.<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words Artikolo pri la koloroj en la oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130728170013/http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words |date=2013-07-28 }} {{ref-en}}</ref> Por nomigi dukoloran aĵon, ni uzas la vortojn „en“ kaj „pi“. * „len pi loje en laso“ = „vestaĵo en ruĝa kaj blua“ („loje laso“ signifas „violkolora“!) Laŭ la oficiala vortaro eblas kombinoj, kiel ekz.: * „laso loje“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "purple"</ref>, „loje laso“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "purple"</ref> = „purpura“ * „loje jelo“ = „oranĝa“<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "orange"</ref> * „loje walo“ = "rozkolora"<ref>Vortaro, paĝo 271, angle "pink"</ref> * „pimeja walo“ = „griza“<ref>Vortaro, paĝo 328, angle "grey".</ref> Por distingi inter "blua" kaj "verda" eblas aldoni priskriban vorton, ekze.: * „laso kasi“ = „verda“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "green"</ref> * „laso telo“ = „blua“<ref>Vortaro, paĝo 261, angle "blue"</ref> {{-}} ==== Numeraloj ==== Tokipono havas nur kvin bazajn numeralojn, kiuj ĉiam staras post la koncerna substantivo. Jen:<ref>[http://en.tokipona.org/wiki/Numbers Listo de bazaj numeraloj sur la oficiala paĝaro] {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20120529004113/http://en.tokipona.org/wiki/Numbers |date=2012-05-29 }} {{ref-en}}</ref> * ''ala'' "nul, ne-" * ''wan'' "unu" * ''tu'' "du" ** ''sike tu'' "du pilkoj" * ''mute'' "kelkaj, multaj" ** ''mi mute'' "ni, al ni" * ''ale'' "ĉio<!--, infinite, also any overwhelmingly large number-->, ĉiuj" Homoj, kiuj volas esprimiĝi pli detale, povas ankaŭ uzi pliajn vortojn, kiel ekz. ''luka'' "mano", kiel numeralojn.<ref name="advenced-numbers">[http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers Listo de aldonaj numeraloj] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130113092610/http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers |date=2013-01-13 }} {{ref-en}}</ref> Krome oni povas uzi kunmetitajn sintagmojn por tio, ekz. * ''tu tu'' "kvar" * ''luka wan'' "ses" * ''luka tu'' "sep" * ''luka luka'' "dek" * ''luka luka wan'' "dek unu". Krome en ĉi tiu skemo ''mute'' signifas 20 kaj ''ale'' 100. Ekz. * ''mute mute luka'' "45" * ''ale ale wan'' "201". Por formi ordajn numeralojn, la vorto ''nanpa'' estas uzata. * ''jan pi nanpa wan'' "unua persono". * ''meli mi pi nanpa wan li jo e luka suli.'' "Mia unua amikino havis grandajn manojn." ==== Novaj vortoj ==== Novaj vortoj estas ankoraŭ malmultaj: ''pan'' "grajno, grajna produkto (tritiko, rizo, sekalo)" ({{lang-en|cereal-grain product (wheat, rice, corn)}}).<ref name="theglobeandmail" /> Por "merkato" aŭ "bazaro" nun povas esti uzata ''esun'', kiu venas el la Akana lingvo, de la vorto ''edwamu'' [{{IPA|edʒum}}] 'sur merkato', el ''dwa'' [{{IPA|dʒwa}}] 'merkato'. Pliaj novaj vortoj troveblas en la oficiala vortaro ''{{lang|en|Toki Pona Dictionary}}'', sur la paĝoj 22 kaj 24. ==== Malnoviĝintaj vortoj ==== Kelkaj vortoj, kiuj aperis en malnovaj tekstoj, nun estas malnoviĝintaj.<ref>[http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html Listo de malnoviĝintaj vortoj] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20120529004118/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html |date=2012-05-29 }} {{ref-en}}</ref> La vorto ''iki'' (nun ''ona'' "li, ŝi, ĝi, ili") estis tro simila al alia vorto, nome ''ike'' "malbona, malica". La tri vortoj ''leko'' ("bloko, ŝtuparo"), ''kan'' ("el", nun ''poka''), kaj ''pata'' ("frato, fratino", nun ''jan sama'') estis forigitaj sen nova anstataŭaĵo. ==== Propraj nomoj kaj alilingvaj pruntaĵoj ==== Propraj nomoj kaj aliaj alilingvaj pruntaĵoj estas ĉiam adjektivoj, ne memstaraj vortoj. Ekz. "jan Sonja": laŭvorte, "homo Sonja", "ulo Sonja". [[Dosiero:TokiPonaElopa.jpg|400ra|eta|Nomoj de [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj en tokipono.]] {{-}} === Ortografio === Ĉiuj vortoj estas skribataj konsekvence malgrande, eĉ se ili estas je la komenco de frazo. Nur ĉe „neoficialaj vortoj“, kiuj ne ekzistas en la vortostoko de Tokipono, do propraj nomoj de personoj, sed ankaŭ geografiaj kaj fremdlingvaj esprimaj, estas skribataj majuskle. Ankaŭ tiuj ne al la baza vortostoko apartenantaj vortoj estas adaptataj al la sonstrukturo kaj ortografio de Tokipono.<ref>Sonja Lang (2014: 37).</ref> Krome estas ''sitelen pona'' („bonaj/simplaj bildoj“) nomata [[Logografio|logografia]] skribsistemo, kiun la inventintino Sonja Lang nomas „[[Hieroglifa skribo|hieroglifojn]]“,<ref>Sonja Lang (2014: 104–111). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php ''Toki Pona Hieroglyphs''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190512134612/http://tokipona.net/tp/janpije/hieroglyphs.php |date=2019-05-12 }} por priskribo de la sistemo kaj [https://sitelen-pona.herokuapp.com/ ''ilo pi sitelen pona''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220316220010/http://sitelen-pona.herokuapp.com/ |date=2022-03-16 }} por konverta programo.</ref> kaj ''sitelen sitelen'' („bildecaj bildoj“) nomata „nelineara skribsistemo“,<ref>Sonja Lang (2014: 72–78). Kurso troviĝas sur la paĝoj de la inventinto Jonathan Gabel sur [http://www.jonathangabel.com/archive/2012/projects_t47.html jonathangabel.com].</ref> kio memorigas pri la [[Majaa skribo]]. Krome la lingvo povas esti [[Signolingvo|signata]] ankaŭ per sistemo nomata ''toki pona luka'' „mana Tokipono“.<ref>Sonja Lang (2014: 92–103). Vidu ankaŭ [http://tokipona.net/tp/janpije/signlanguage.php ''Toki Pona Sign Language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220218120220/http://tokipona.net/tp/janPije/signlanguage.php |date=2022-02-18 }} por priskribo de la sistemo.</ref> ==== Sitelen Pona ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen pona}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> a - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> akesi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> ala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> alasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> ale - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> anpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> ante - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen pona pu (monospaced).svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - toki.jpg|''toki'' <br/ > (lingvo) Toki Pona - pona.jpg|''pona'' <br/ > (bona) Toki Pona - toki pona.jpg|''toki pona'' <br/ > (bona lingvo) </gallery> <gallery class="center"> Toki Pona - telo.jpg|''telo'' <br/ > (akvo) Toki Pona - lete.jpg|''lete'' <br/ > (malvarma) Toki Pona - telo lete.jpg|''telo lete'' <br/ > (malvarma akvo) </gallery> ==== Sitelen sitelen ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen sitelen}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> A - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Akesi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Ala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Alasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Anpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Ante - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> anu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> awen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> en - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> esun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> ijo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> ike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> ilo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> insa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> jaki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> jelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> jo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> kala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> kalama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> kama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> kasi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> ken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> kili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> kiwen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> ko - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> kon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> kule - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> kulupu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> kute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> la - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> lape - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> laso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> lawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> len - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> lete - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> lili - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> linja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> lipu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> loje - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> lon - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> luka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> lukin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> lupa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> ma - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> mama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> mani - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> meli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> mi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> mije - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> moku - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> moli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> monsi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> mu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> mun - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> musi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> mute - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> nanpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> nasa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> nasin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> nena - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> ni - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> nimi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> noka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> o - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> olin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> ona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> open - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> pakala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> pali - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> palisa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> pan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> pana - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> pi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> pilin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> pimeja - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> pini - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> pipi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> poka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> poki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> pona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> pu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> seli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> selo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> seme - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> sewi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> sijelo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> sike - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> sin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> sina - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> sinpin - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> sitelen - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> sona - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> soweli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> suli - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> suno - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> supa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> suwi - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> tan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> taso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> tawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> telo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> tenpo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> tomo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> tu - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> unpa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> uta - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> utala - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> walo - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> wan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> waso - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> wawa - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> weka - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> wile - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> ==== Sitelen emoji ==== La vortoj de toki pona kaj simboloj en la skripto ''{{lang|tok|sitelen emoji}}: <gallery mode="nolines" heights="60" widths="60" class="skin-invert" style="clear:both;margin:0 auto;max-width:calc(65px * 13 - 1px);"> Noto Emoji v2.034 2757.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|a}}</div> Noto Emoji v2.034 1f40a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|akesi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f645.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ala}}</div> Emoji u1f3f9.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|alasa}}</div> Noto Emoji v2.034 267e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ale}} / {{lang|tok|ali}}</div> Noto Emoji v2.034 2b07.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anpa}}</div> Emoji u1f500.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ante}}</div> Yin yang.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|anu}}</div> Emoji u1f531.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|awen}}</div> Emoji u27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|e}}</div> Noto Emoji Pie 2795.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|en}}</div> Emoji u1f6d2.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|esun}}</div> Spirals - Snail Shell.png | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ijo}}</div> Fluent Emoji Color 1f44e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ike}}</div> Emoji u2699.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ilo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3af.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|insa}}</div> Poop Emoji.png| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jaki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f464.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f7e1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jelo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|jo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f41f.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kala}}</div> Noto Emoji v2.034 1f50a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kalama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kama}}</div> Noto Emoji Pie 1f334.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kasi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4aa 1f3fb.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ken}}</div> Noto Emoji v2.034 1f527.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kepeken}}</div> Noto Emoji Pie 1f34e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kili}}</div> Noto Emoji v2.034 1f48e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kiwen}}</div> Emoji u1f366.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ko}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kon}}</div> Noto Emoji Pie 1f308.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kule}}</div> Emoji u1f465.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|kulupu}}</div> Noto Emoji Pie 1f442.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|kute}}</div> Noto Emoji v2.034 23cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|la}}</div> Noto Emoji Pie 1f634.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lape}}</div> Noto Emoji v2.034 1f535.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|laso}}</div> Noto Emoji v2.034 1f636.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f45a.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|len}}</div> Noto Emoji Oreo 2744.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lete}}</div> Emoji u25b6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|li}}</div> Noto Emoji v2.034 1f401.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lili}}</div> Noto Emoji v2.034 3030.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|linja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4c4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lipu}}</div> Noto Emoji v2.034 1f339.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|loje}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lon}}</div> Noto Emoji v2.034 1f91a 1f3fb.svg|<div class="skin-invert">{{lang|tok|luka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f440.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lukin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f573.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|lupa}}</div> Noto Emoji Pie 1f3dd.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ma}}</div> Emoji u1f468 200d 1f469 200d 1f467 200d 1f466.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mama}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4b0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mani}}</div> Noto Emoji Pie 1f483.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|meli}}</div> Noto Emoji Pie 1f448 1f3fd.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f57a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mije}}</div> Noto Emoji Pie 1f37d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moku}}</div> Noto Emoji v2.034 1f480.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|moli}}</div> Noto Emoji Oreo 1f479.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|monsi}}</div> Noto Emoji KitKat 1f63a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mu}}</div> Noto Emoji Pie 1f319.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mun}}</div> Emoji u1f603.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|musi}}</div> Noto Emoji Pie 1f450.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|mute}}</div> Noto Emoji v2.034 0023.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nanpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f300.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nasin}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3d4.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nena}}</div> Emoji u1f447.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|ni}}</div> Noto Emoji Pie 1f5e8.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|nimi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f460.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|noka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f44b.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|o}}</div> Noto Emoji v2.034 1f49e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|olin}}</div> Emoji u261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|ona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f513.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|open}}</div> Noto Emoji Pie 1f4a5.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pakala}}</div> Noto Emoji Pie 270a.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pali}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4cf.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|palisa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f35e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pan}}</div> | <div class="skin-invert">{{lang|tok|pana}}</div> Noto Emoji Pie 1f392.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pi}}</div> Noto Emoji v2.034 2764.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pilin}}</div> Noto Emoji v2.034 26ab.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pimeja}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3c1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pini}}</div> Noto Emoji Pie 1f41e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pipi}}</div> Noto Emoji v2.034 2194.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poka}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4e6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|poki}}</div> Emoji u1f44d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4d6.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|pu}}</div> Noto Emoji v2.034 2696.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sama}}</div> Noto Emoji Oreo 1f525.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f349.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|selo}}</div> Noto Emoji v2.034 2753.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|seme}}</div> Emoji u2b06.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sewi}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3cb 200d 2640.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sijelo}}</div> Noto Emoji Pie 2b55.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sike}}</div> Noto Emoji v2.034 1f381.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sin}}</div> Noto Emoji Pie 1f449 1f3fe.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sina}}</div> Noto Emoji v2.034 27a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sinpin}}</div> Stylized Mona Lisa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sitelen}}</div> Noto Emoji Pie 1f9e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|sona}}</div> Noto Emoji v2.034 1f412.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|soweli}}</div> Noto Emoji Pie 1f418.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suli}}</div> Noto Emoji v2.034 1f31e.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suno}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6cc.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|supa}}</div> Emoji u1f36d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|suwi}}</div> Noto Emoji v2.034 21a9.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tan}}</div> Noto Emoji v2.034 1f914.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|taso}}</div> Emojione1 21AA.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f4a7.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|telo}}</div> Noto Emoji Pie 23f0.svg | <div class="skin-invert">{{lang|tok|tenpo}}</div> Noto Emoji v2.034 1f5e3.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|toki}}</div> Noto Emoji v2.034 1f3e0.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tomo}}</div> Noto Emoji Pie 270c.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|tu}}</div> Noto Emoji Pie 1f346.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|unpa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f444.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|uta}}</div> Noto Emoji Oreo 2694.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|utala}}</div> Noto Emoji v2.034 26aa.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|walo}}</div> Noto Emoji Pie 261d.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wan}}</div> Noto Emoji Pie 1f424.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|waso}}</div> Noto Emoji v2.034 26a1.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wawa}}</div> Noto Emoji v2.034 1f6eb.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|weka}}</div> Twemoji12 1f4ac.svg| <div class="skin-invert">{{lang|tok|wile}}</div> </gallery> === Frazkonstruo === En Tokipono ekzistas kiel en Esperanto la vortospecoj [[substantivo]], [[verbo]], [[adjektivo]], [[adverbo]], [[Konjunkcio (gramatiko)|konjunkcio]] kaj [[prepozicio]]. Por tamen teni la vortostokon malgranda, en Tokipono estas aplikataj la sekvaj reguloj: {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | Tokipono ! bgcolor="#f9f9f9" | Esperanto |- | mi suli. | Mi estis granda.<br />Mi estas granda.<br />Mi estos granda.<br />Mi estis grava.<br />Mi estas grava.<br />Mi estos grava. |} # Ĉiu vorto havas multajn [[denotacio]]jn. Tiel do signifas la vorto „suli“ ne nur „granda“ aŭ „longa“, sed ankaŭ „grava“. La vorta aŭ [[frazmembro|frazmembra]] pozicio estas per tio ofte decidiga por la korekta signifo de certa vorto. # Per kombino de pluraj vortoj kromaj esprimoj fariĝas superfluaj. Tiel oni esprimas la esprimon „viktimo“, per tio ke oni kombinas la vortojn „jan“ („homo“) kaj „pakala“ („lezita“) al „jan pakala“. La nombro de vortokombinoj estas tiel nature senlima. # Ne ekzistas [[genro (gramatiko)|genro]], [[kazo]] aŭ [[numero]] (kiel kutime en [[izola lingvo|izolaj lingvoj]]). # Krome ne ekzistas [[konjugacio]] aŭ [[deklinacio (gramatiko)|deklinacio]]. # Ekvivalento por la vorto „esti“ entute mankas, kaj per tio ankaŭ ĉiuj tempoformoj. Frazo povas do priskribi la nuntempon, estintecon aŭ futuron (vidu tabelon). Simpla frazo konsistas el subjekto kaj verbo aŭ adjektivo, do ekzemple „mi awen.“ = „Mi atendas.“, sed ankaŭ „Ni atendas.“ Por ke tamen ankaŭ pli komplikaj kaj kompleksaj frazoj estu kompreneblaj por la aŭskultanto aŭ leganto, kvar „helpovortoj“ estas enplektataj en la frazojn. Per tio eblas distingi subjektojn, objektojn, malsamajn verbojn aŭ ankaŭ adjektivojn kaj adverbojn unu de la alia: # ''Pluraj rektaj objektoj:'' „mi moku e kili e telo.“ = „Mi konsumas fruktojn kaj akvon.“ La „e“ ĉi tie montras, ke „kili“ kaj „telo“ ambaŭ estas rektaj objektoj kaj apartenas al la verbo „moku“. # ''Pluraj verboj:'' „waso li lukin li moku.“ = „La birdo rigardas kaj manĝas.“ La „li“ faras ĉe tio klare, ke la du verboj „lukin“ kaj „moku“ rilatas al la sama subjekto „waso“. # ''Kombino de substantivoj kaj adjektivoj:'' „jan pi pona lukin.“ = „Bone aspektanta homo.“ Sen la „pi“ la frazo signifus „rigardanta amiko.“, ĉar „jan pona“ signifas „amiko“ kaj „lukin“ ja sekvas kiel adjektivo. # ''Adverba kunteksto:'' „tenpo ni la mi lape“ „Nun mi dormas“. Je la fino de la adverba kunteksto devas stari la partiklo „la“. Krome la tuto staras antaŭ la subjekto de la frazo. Kune kun la vorto „ken“ ĝi havas la signifon „eble“, ekz. „ken la jan Lisa li moku e suwi.“ = „Eble Lisa manĝis la dolĉaĵon.“ Antaŭ la partiklo „la“ ankaŭ povas stari tuta frazo. Tiam ĝi havas la signifon „se“, ekz. „mi lape la ali li pona.“ = „Se mi dormas, (tiam) ĉio estas bona.“ ## Ankaŭ en la demando pri la aĝo aperas la partiklo „la“: „tenpo pi mute seme la sina sike e suno?“ = (laŭvorte: „Kiel ofte vi ĉirkaŭiris la sunon?“) „Kiom aĝa vi estas?“, „Kiom da jaroj vi havas?“ La respondo estas formata laŭ la sekva skemo: „tenpo mute wan<ref name="advenced-numbers"/> la mi sike e suno.“ = (laŭvorte: „20+1=dudek unu fojon mi ĉirkaŭiris la sunon.“) „Mi havas dudek unu jarojn.“ La vortetoj „e“, „la“, „li“ kaj „pi“ ne havas propran signifon. Ili nur evitu, ke ĉe kompleksaj frazoj okazus miskomprenoj. Ĉar tio estas eksterordinara trajto de la planlingvo Tokipono, la uzado de ĉi tiuj kvar „helpovortoj“ komence bezonas iom da alkutimiĝo. Por la negado estas uzata la partiklo „ala“. # Normale la partiklo „ala“ sekvas la verbon, ekzakte kiel en la Germana la vorto „nicht“. „mi lape ala“ = „Mi ne dormas“. # Ĉe modalaj verboj ĝi sekvas tiun, do kiel en la Germana. „mi wile ala lape.“ = „Mi ne volas dormi.“ # Sed ĝi ankaŭ povas esti uzata kiel subjekto aŭ objekto. Tiam ĝi signifas „nenio“, ekz. „ala li jaki“ „Nenio estas malpura.“ Atentu, ke ĝi ne povas esti kombinata kun la vorto „ijo“. # La partiklo „ala“ ankaŭ estas uzata por varianto de demandoj. „sina jo ala jo e tomo?“ = „Ĉu vi havas domon?“ Ĉe tio la verbo estas duobligata. En pozitiva respondo nur la verbo estas ripetata: „jo“, dum ke en negativa respondo la verbo aperas kun la partiklo „ala“: „jo ala“. Por demandoj kun vera demandovorto estas uzata „seme“. Ĝi povas signifi „kiu“ aŭ „kio“. # Ĝi staras kiel subjekto je la komenco de la frazo. „seme li moku e kili mi?“ = „Kiu manĝis mian frukton?“ # Ĝi staras kiel objekto post la partiklo „e“ aŭ post la verbo. „sina lukin e seme?„ = „Kion vi rigardas?“ # Post la vorto „lon“ ĝi signifas „kie?“. „pipi lon seme?“ = „Kie estas la skarabo?“ # Post la vorto „tan“ ĝi signifas „de kie?“ aŭ „kial?“. „sina moku e suwi tan seme?„ = „Kial vi manĝis la dolĉaĵon?“ # Por demandi laŭ persono, la vorto „jan“ staras antaŭ „seme“. La tuto staras kiel subjekto antaŭe. „jan seme moku e suwi?“ = „Kiu manĝas la dolĉaĵon?“ La tuto staras kiel objekto post la verbo. „sina lukin e jan seme?“ = „Kiun vi vidas?“ # Post aliaj substantivoj ĝi signifas „kiu?“. „ma seme li pona tawa sina?“ = „Kiujn landojn vi ŝatas?“ „sina kama tan ma seme?“ = „El kiu lando vi venis?“ ==== Babela turo ==== *ma tomo Pape :"''Babela turo''" *jan ali li kepeken e toki sama. :"''Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero.''" <gallery class="center"> jan - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''jan'' <br/ > (homoj) ale - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''ale''<br/ > (tuta) li - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''li''<br/ > (-) kepeken - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''kepeken''<br/ > (uzi) e - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''e''<br/ > (-) toki - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''toki''<br/ > (lingvo) sama - sitelen sitelen word symbol drawn by Jonathan Gabel.jpg|''sama''<br/ > (sama) </gallery> == Parolantaro == Jam de pluraj jaroj ekzistas komunumo de parolantoj (pli precize, ĉefe legantoj kaj skribantoj) en IRC-babilejo kaj retpoŝta listo ĉe Yahoo Groups. Estas dekoj da homoj kiuj povas legi kaj skribi tokipone, sed ne estas certe, kiom el ili povas flue paroli ĝin. La literaturo de Tokipono aktuale konsistas el [[proverbo]]j, partoj de [[religio|religiaj]] tekstoj, [[poezio|poemoj]], kaj kelkaj [[novelo]]j. Ekzistas Rusia porinfana animacia filmserio kun lingvo kun kelkaj Tokiponaj vortoj (la neanglaj estas "pakala" kaj "suno"). == Renkontiĝoj == Ekde la [[26-a de septembro|26-a]] ĝis la [[28-a de septembro]] [[2015]] okazis en [[Brno]] ([[Ĉeĥio|Ĉehio]]) tokipona renkontiĝo [https://wikipesija.org/wiki/kama_kulupu_Etoso EToSo] (Eŭropa Tokipona Studado, tokipone: kama sona pi toki pona lon ma Elopa).<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/Renkonti%C4%9Doj | titolo = Renkontiĝoj | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005184148/http://www.tokipona.info/Renkonti%c4%9doj | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La organizantoj kaj kreintoj de la ideo estis [[Elena Ĥusanova]] kaj [[Václav Zouzalík]]. Ĝin partoprenis 8 homoj de [[Slovakio]], [[Rusio]], [[Ĉeĥio]], [[Germanio]] kaj [[Nederlando]]. Dum la renkontiĝo okazis [[Skype|skajp]]-prelego de [[Sonja Lang]], ekskurso tra la urbo, prelego kaj lingvaj ludoj. == Lernado == Por la lernado de Tokipono ekzistas [[Esperanto|Esperanta]] lernlibro "toki pona en 76 ilustritaj lecionoj". En [[2004]] [[Eliazar Parra Cárdenas]] faris la lernolibron en la [[hispana]] kaj post 9 jaroj [[Marek Blahuš]] tradukis ĝin en Esperanton kaj la organizo [[E@I]] eldonis ĝin ĉe la eldonejo [[Espero]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://tokipona.info/PriLaLibro | titolo = Pri la libro | alirdato = 2015-11-26 | jaro = c2013 | verko = tokipona.info | eldoninto = E@I | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151005172528/http://www.tokipona.info/PriLaLibro | arkivdato = 2015-10-05 }}</ref> La retejo [[Tokipona.info]] enhavas ĉiujn 76 lecionojn el tiu libro kun aldonaĵoj, kiuj en la libro ne povis esti aldonitaj. == Lingva kodo == Tokipono oficiale havas la [[Lingva kodo|lingvan kodon]] <code>tok</code> (laŭ la normo [[ISO 639-3]]) ekde la 20-a de januaro [[2022]].<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/code/tok |titolo= 639 Identifier Documentation: tok |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Estis entute tri proponoj por nova kodo inter 2007 kaj 2021, el kiuj nur la lasta estis sukcesa. La unua propono por nova kodo en ISO 639-3 estas sendita en majo de 2007 de [[Markos Malke Kramer]], subtenita de [[Joop Kiefte]], Helmut Voigt kaj [[Marek Blahuš]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke estis tro frue por povi determini, ĉu Tokipono havos longedaŭran influon al la tutmonda lingvaro aŭ estos fine nur mallongedaŭra kuriozaĵo.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2007-011 |titolo= Change Request Documentation: 2007-011 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2017 estis nova propono initiatita de [[Joop Kiefte]] kaj [[Chuck Smith]] (kiu reprezentis [[Amikumu]]), kaj sendita de [[Michael Everson]]. La propono malakceptiĝis kun komento, ke Tokipono ne plenumis la novajn kriteriojn por "plena" lingvo, ĉar ĝi ne estis uzata en sufiĉe multaj diversaj kampoj, kaj ĝia komunumo ne enhavis parolantojn de ĉiuj aĝoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2017-035 |titolo= Change Request Documentation: 2017-035 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> En aŭgusto de 2021 estis tria propono sendita de [[Spencer van der Meulen]] reage al mesaĝo de la administra aŭtoritato de ISO 639-3, kiu invitis novan proponon pro ŝanĝo de la normoj rilate al akceptado de kodoj por planlingvoj. La propono ricevis publikan subtenon de pli ol 40 tokiponistoj.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/request/2021-043 |titolo= Change Request Documentation: 2021-043 |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Ĉi tiu propono akceptiĝis la 20-an de januaro 2022, kun publika anonco je la 28-a de januaro.<ref>{{citaĵo el la reto |url= https://iso639-3.sil.org/about/news/2021-decisions-changes-posted |titolo= 2021 Decisions on Changes Posted |alirdato= 2022-01-31 |lingvo= en}}</ref> Oficiala rekono en ISO 639-3 estis longedaŭra revo en granda parto de la tokipona komunumo. En la kelkaj jaroj antaŭ akceptiĝo de la kodo estis pluraj projektoj en la tokipona komunumo, kiun oni iniciatis parte por helpi sukcesigi estontan ISO-kodan proponon. Unu tia projekto estas la ĉiumontata revueto ''[[lipu tenpo]]'', kiu havas oficiale registritan [[ISSN]]-numeron. == Specimenoj == {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#f9f9f9" | numeroj ! bgcolor="#f9f9f9" | en Tokipono |- | 0 || ala |- | 1 || wan |- | 2 || tu |- | 3 || tu wan |- | 4 || tu tu |- | 5 || luka |- | 6 || luka wan |- | 7 || luka tu |- | 8 || luka tu wan |- | 9 || luka tu tu |- | 10 || luka luka |} La poemo ''[[Ho, mia kor']]'' tradukita al Tokipono, eldonita en ''[[Tokipono: La lingvo de bono]]'': <!-- permesilo de ĉi tiu poemo: CC0 1.0 Universala --> <blockquote lang="tok"><poem> ''a, pilin mi o tawa wawa ala,'' ''o awen insa a lon sijelo!'' ''tan ni la lawa mi li lawa ala,'' ''a, pilin o!'' ''a, pilin mi o! pali suli ni li'' ''ken ala ken e ni: mi kama jo'' ''e wile suli mi? o tawa lili,'' ''a, pilin o!'' </poem></blockquote> La [[Patro Nia]]: <blockquote lang="tok"><poem> ''mama pi mi mute o,'' ''sina lon sewi kon.'' ''nimi sina li sewi.'' ''ma sina o kama.'' ''jan o pali e wile sina lon sewi kon en lon ma.'' ''o pana e moku pi tenpo suno ni tawa mi mute.'' ''o weka e pali ike mi. sama la mi weka e pali ike pi jan ante.'' ''o lawa ala e mi tawa ike.'' ''o lawa e mi tan ike.'' ''tenpo ali la sina jo e ma e wawa e pona.'' ''ni li nasin.'' </poem></blockquote> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. The Language of Good''. 134 p.&nbsp;2014, ISBN 0978292308. * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Toki Pona. La langue du bien''. 139 p.&nbsp;2016, ISBN 978-0-9782923-5-5 * [[Sonja Lang|Lang, Sonja]]. ''Tokipono. La lingvo de bono''. 149 p.&nbsp;2022, ISBN 978-94-6437-609-8 * [[Eliazar Parra Cárdenas|Parra Cárdenas, Eliazar]] [trad. Marek Blahuš]. ''toki pona en 76 ilustritaj lecionoj''. [[Partizánske]] : [[Espero]] por [[E@I]], [[2013]]. 108 p. ISBN 978-80-89366-20-0. * Sonja Lang: ''Toki Pona Dictionary''. 401 p. [[2021]]. ISBN 978-0-9782923-6-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tokipon}} * [http://www.tokipona.net/ Hejmpaĝo por Tokipono] {{ref-en}} * [http://www.tokipona.info/ Toki pona en 76 ilustritaj lecionoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210209215148/https://tokipona.info/ |date=2021-02-09 }} {{ref-eo}} * [https://wikipesija.org/wiki/lipu_open Wikipesija] * [[:wikibooks:eo:Tokipono|Kurso en la esperanta vikilibraro]] * [[:wikibooks:eo:Tokipono/Vortaro|Vortolisto en la esperanta vikilibraro]] * [http://jimhenry.conlang.org/conlang/tokipona/lecionoj/lecionoj.htm Lecionoj de Tokipono en Esperanto] * [http://www.lingvisto.org/tokipona/index.html Pri Tokipono en la rusa] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200627233748/http://lingvisto.org/tokipona/index.html |date=2020-06-27 }} * [http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ Bazaj lecionoj en la germana] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130613223448/http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/ |date=2013-06-13 }} (kaj informo en la angla kaj Esperanto) * [http://tokipona.alinome.net/que.es.html Informoj pri Tokipono en la hispana] * [http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ Kurso de Tokipono en la kataluna] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20121228011017/http://vicerveza.homeunix.net/~viric/tokipona/ |date=2012-12-28 }} {{ref-ca}} * [http://www.freewebs.com/silverwings_88/ tomo pi jan Ke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130515064055/http://www.freewebs.com/silverwings_88/ |date=2013-05-15 }} estas paĝeto persona sole en la tokipona. * [http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg Artikolo en Globe and Mail] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130416025927/http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg |date=2013-04-16 }} {{ref-en}} {{Planlingvoj}} [[Kategorio:Planlingvoj]] [[Kategorio:Taoismo]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Konstruitaj lingvoj]] [[Kategorio:Tokipono| ]] [[Kategorio:Aperis en 2001]] bg15rh73yy09h6o0ji0qcp5bkxq9jgp 0 4178 9371774 9363951 2026-05-12T23:28:09Z Alifono 114488 /* Jen (ne limigita) listo de famaj Esperanto-tradukistoj */ Willem VERLOREN van THEMAAT 9371774 wikitext text/x-wiki '''Tradukisto''' estas homo, kiu [[traduko|tradukas]] el iu lingvo al alia, ebligante homojn laŭeble kapti la esencon de fremdlingva teksto aŭ diro, ĉu laŭlitere aŭ ne. Ekzistas diversaj tipoj de tradukistoj: *Tradukisto de teĥnikaj tekstoj, ekzemple faka manlibro. *[[Literatura tradukisto|Beletra tradukisto]], kiu tradukas [[Beletro|beletron]]. *Buŝa tradukisto nomiĝas [[interpretisto]] kies tasko estas buŝe kaj rekte traduki paroladon dum ekzemple internaciaj konferencoj, ktp. [[István Ertl]] en [[Libera Folio]] sin demandis ĉu eble ene de kelkaj jardekoj aŭ eĉ jaroj, la profesio de tradukisto fariĝos daŭre bezonata, pro tio ke aŭtomataj maŝintradukoj ĉiam perfektiĝas en tioma grado ke eraroj kaj strangaĵoj daŭre iĝas malpli oftaj por ke la rezulto estu kontentiga, almenaŭ por nebeletraj tekstoj. Eble profesiaj tradukistoj ja daŭre estos bezonataj, sed malpli grandnombre ol iam, por taskoj apartaj kaj bezonantaj specifajn kapablojn, ekzemple por [[Literatura tradukisto|literatura tradukado]]<ref>(eo) ''[https://www.liberafolio.org/2025/11/25/deepl-fine-lernis-esperanton-cu-plu-gravas/ DeepL fine lernis Esperanton – ĉu plu gravas?]'', [[Libera Folio]], la25-an de novembro 2025</ref>. == Esperanto-tradukoj == Vidu ankaŭ: [[Traduko#Esperanto-tradukoj|Esperanto-tradukoj]] [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]], iniciatinto de Esperanto, estis dekomence grandkvanta plenumanto de tradukado. Tradukoj donis al la pioniraj esperantistoj manieroj kompreni la novan lingvon kaj kompari ĝin kun io konata. La defioj de tradukado plie montris al li, la malfortajn kaj kuracendajn punktojn en la evoluanta lingvo. Do, la unuaj tradukoj ne havis ĉefe literaturan celon, sed varban, diskonigan kaj edukan. [[Kabe]] kaj ĉiam pli da pioniroj suplementis la korpuson de bonaj tradukoj. En la epoko de la [[Budapeŝta skolo]], [[Julio Baghy|Baghy]], [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] kaj aliaj transigis la emfazojn al literaturaj celoj. Tion spronis la postaj skotaj kaj iberiaj skoloj. Kroatio avangardis en la uzo de tradukoj por interŝanĝi kulturajn valorojn inter malpli disvastigitaj kulturoj – naturaj aliancoj por Esperanto. == Esperanto-tradukistoj == Ne ĉiuj tradukistoj estas beletraj tradukistoj aŭ tradukas al Esperanto, sed ankaŭ tradukas el Esperanto. Tradukisto kiu tradukas al Esperanto tute ne konas sian publikon, ĉar tiu publiko estas tutmonda. Aliflanke, ĉar la granda plimulto de la E-tradukistoj akiris la lingvon postnaske, ili povos esti unike kapablaj koni la cel-lingvon kaj ĝian kulturon. Kontraste, alilingvaj tradukistoj kutimas traduki el sia denaska lingvo en malpli konatan lingvon. Gravegas koni intime la cellingvon kaj la gamon da kulturaj konoj posedataj de la ricevanto de la traduko – la tradukisto laboras klarigi idiomaĵojn kaj konceptojn, kiujn ili tre eble ne komprenos. Por videbligi la utilon de Esperanto necesas ĝia uzo kaj tial utilas daŭre flegi kulturon de trejnado en tradukado. Ĉe traduko al Esperanto, la lingvo tiom flekseblas ke eblas ofte esprimi fajnajn nuancojn el la fonta nacia lingvo<ref>[[Stefan MacGill]], EKO 51 AMO 78 en la fokuso, novembro 2021.</ref>. Esperantaj tradukoj estas ordinare farataj el la denaska lingvo (kies nuancoj la tradukanto indiĝene komprenas) en lingvon, kiun li same intime konas (Esperanto). Tradukistoj ludas ŝlosilan rolon en la konstruado de la kultura identeco de Esperanto<ref>(en) Manuela Burghelea, [https://www.researchgate.net/publication/338612660_On_Not_Being_Lost_in_Translation_Creative_Strategies_to_Approach_Multiculturalism_in_Esperanto ''On Not Being Lost in Translation: Creative Strategies to Approach Multiculturalism in Esperanto'',] (Research Gate), Majo 2019, Język Komunikacja Informacja, DOI:10.14746/jki.2018.13.11</ref>. === Jen (ne limigita) listo de famaj Esperanto-tradukistoj === [[Konstantin Gusev]], [[Nora Caragea]], [[Sten Johansson|Sten Johanssen]], [[Sonja Lang]], [[Song Yunsheng]]<ref>(eo) Wu Guojiang, Freŝa verdo aldonita al Esperantujo, Revuo Esperanto (UEA), p. 56, 1344(3), marto 2020</ref>, [[Gerrit Berveling]], kaj en la pasinteco ekzemple [[Xie Yuming]] - [[Icek Jurysta]] - [[Kabe]] - [[Antoni Grabowski]] - [[Xu Shengyue|Xú Shēngyuè]] (= [[Saint Jules Zee]]) - [[Ŝi Ĉeng Tai|Shi Chengtai]] - [[Venelin Mitev]] - [[Rudolf Hromada]] - [[William Auld]] - [[Fernando de Diego]] - [[Viktor Pajuk]] - [[Sonja Lang]] - [[Wilhelm Theodor Oeste]] - [[Theodor Kilian]] - [[Jiří Kořínek]] - [[Kálmán Kalocsay]] - [[Miloš Lukáš]] - [[Tomáš Pumpr]] - [[Petras Čeliauskas]] - [[Georgo Saville]] - [[Josef Vondroušek]] - [[Claude Piron]] (por la [[Unuiĝintaj Nacioj]]) - [[Vilmos Benczik]] - [[István Nemere]] - [[István Ertl]] - [[Lucija Borčić]] - [[Antonio Valén]] - [[Paulo Sérgio Viana]] - [[Valentin Melnikov]] - [[Hans Becklin]] - [[Sten Johansson]] - [[Przemysław Wierzbowski]] - [[Marco Lucchesi]] - [[Probal Dasgupta|Probal Dasgupto]] - [[Julian Modest]] - [[Sebastian Schulman]]<ref>(en) [https://www.wordswithoutborders.org/contributor/sebastian-schulman Sebastian Schulman], [[Words Without Borders|Words without Borders]] </ref> - [[Lidia Ligęza]] - [[Vladimíra Chvátalová|Vlaďka Chvátalová]] - [[Jeong Ryeol Jang]]<ref>(eo) [https://www.liberafolio.org/2022/05/31/esperanta-literaturo-disvastigas-en-la-korea/ Esperanta literaturo disvastiĝas en la korea], [[Libera Folio]], la 31-an de majo 2021.</ref> - [[Cai Yuanpei]] - [[Zlatoje Martinov]] - [[Ĥristo Gorov]] - [[Miyamoto Masao]] - [[Laŭlum|LI Shijun]] (Laŭlum), ĉine 李士俊 - [[Hu Guozhu]] - [[Willem Verloren van Themaat|Willem VERLOREN van THEMAAT]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tradukoscienco]] * [[Literatura tradukisto]] * [[Internacia traduka tago|Internacia tago pri tradukado]] * [[Tradukistoj sen landlimoj]] *[[Faisal Saeed Al Mutar#Traduka projekto por Vikipedio|Traduka projekto por Vikipedio]] * [[Projekto Lingua]] * [[IATIS]] * [[Esperantaj vortaroj en la reto]] * [[Internacia federacio de tradukistoj (FIT)]] * [[Distribuita Lingvo-Tradukado]] * [[Ergane]] * [[Eurodicautom]] * [[Interpretado (tradukado)]] * [[Komputila lingvistiko]] * [[Red T]] * [[Versioj de la Biblio|Biblia traduko]] * [[Maŝintradukado|Komputila tradukado]] * [[Subtekstigo|Subtekstoj]] * [[Sankta Hieronimo|Hieronymo de Stridon]], patrono de tradukistoj * [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]] * [[Dolmen Editions|Eldonejo Dolmen]] * [[La tradukisto]] {{Projektoj|ReVo=traduk.0isto}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20060221170557/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tradukarto/16.htm Devoj kaj rajtoj de la tradukisto laŭ la ĉarto de la internacia federacio de la tradukistoj] (FIT) * [http://www.fit-ift.org/ Oficlala retejo de FIT/IFT] * [https://www.proz.com/translator-directory/?sp=directory&to=epo&from=eng&pair_emphasis=8&native=na&type=translation&country=&cred=na&software=na&avail=na&keyword=&expertise=working&location=&sdl_trados_cert_level=na&sdlx_cert_level=na&field=&wwa=na&complete_profile=na&profile_last_updated=any&latitude=&longitude=&distance=500&keyword_cv_checkbox=on&mode=view&orderby=&direction=DESC&numplat=3&numnonplat=31&nshow=25&start=3 Listo de tradukistoj (angla-Esperanto) en Proz] [[Kategorio:Traduko| ]] [[Kategorio:Tradukistoj| ]] [[Kategorio:Profesioj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Tradukistoj el Esperanto]] 56bhbgg4i023uhxp3i0wvrpb9hdzp8d 0 4338 9371489 9347588 2026-05-12T12:54:34Z Alifono 114488 9371489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Umberto ECO''' {{prononco|UmBERTo Eko}} (naskiĝis la {{daton|5|1|1932}}, mortis la {{daton|19|2|2016}}<ref>[http://derstandard.at/2000031476046/Umberto-Eco-gestorben Nekrologo en la aŭstra gazeto derstandard.at]</ref>) estis [[Italio|itala]] [[verkisto]] kaj [[Semiotiko|semiotikisto]]. Li naskiĝis en [[Alessandria]]. Poste li laboris kiel profesoro pri [[semiotiko]] en la [[Universitato de Bolonjo]]. == Vivo kaj verko == Umberto Eco naskiĝis en 1932 en norda Italio kaj studis Filozofion kaj Historion de la Literaturo en Milano. Unue li laboris ĉe televido kaj poste kiel provleganto ĉe eldonejo. En 1962 li publikigis sian unuan libron (“La malferma verko”), en kiu li montriĝis brila kulturteoriulo. La sekvan jaron li fariĝis profesoro pri Estetiko kaj Vida Komunikado. En 1968 li publikigis la libron “Enkonduko al la semiotiko”, kiu daŭre estas internacie la normiga verko pri semiotiko. En 1975 li ekokupis la katedron pri semiotiko en la [[universitato de Bolonjo]], kie li instruis ĝis 2007. Li publikigis plurajn librojn (pri filozofio, semiotiko, kulturo kaj ankaŭ por infanoj). Li ankaŭ estas konata kiel aŭtoritato en la kampo de [[James Bond (fikcia spiono)|James Bond]]<ref>(angla) Li verkis ''Il Caso Bond'' (esearo, 1966) kaj la ĉapitro "Narrative structures in Fleming" por ''[http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/catalogue/book.asp?id=1204400 The James Bond Phenomenon: A critical reader]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2009)''</ref>. Tamen li fariĝis mondfama per siaj romanoj, precipe per “[[Il nome della rosa|La nomo de la rozo]]” (1980), kiu estis eĉ filmigita. Tiu romano kaj kelkaj aliaj estis tradukitaj al multaj lingvoj. Li ricevis la honordoktorecon de 39 universitatoj en pluraj landoj, krom diversajn gravajn ordenojn. == Bibliografio == * ''Opera Aperta'' ([[1962]]) * ''Trattato di semiotica generale'' ([[1975]]) * ''[[Il nome della rosa]]'' ([[1980]], "La nomo de la rozo") * ''Il pendolo di Foucault'' ([[1988]]) * ''La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea'' ([[1993]], "[[La serĉado de la perfekta lingvo|La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo]]") * ''L'isola del giorno prima'' ([[1994]], "La insulo de la antaŭa tago") * ''Baudolino'' ([[2000]]) == Eco pri Esperanto == Umberto Eco multe interesiĝis pri komunikado, idiomoj kaj artefaritaj lingvoj. En diversaj libroj kaj artikoloj li pritraktis tiajn temojn. Menciindas tiuflanke la libro "La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea" (1993) kiu en 1994 aperis en Esperanto-versio sub la titolo "''[[La serĉado de la perfekta lingvo|La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo]]''"<ref name=":0">'''''La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo''''' / Trad.: [[Daniele Mistretta]]. [[Edistudio]], [[1996|1994]]. Kun Antaŭparolo de Humphrey Tonkin. Originala titolo: ''La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea''</ref> kaj en kiu li pritraktis unuavice la historion de la [[Filozofia lingvo|lingvofilozofia]] ideo ke la naturaj lingvoj estas malperfektaj, kaj ke por [[Filozofio|filozofiaj]] celoj logike perfekta lingvo estas ellaborenda<ref name=":1" />. En la enkonduko la aŭtoro anoncas, ke li "pritraktas nur": ''1) La remalkovron de historiaj lingvoj, taksataj originaj aŭ mistike perfektaj, kiel la hebrea, la egipta, la ĉina. - 2) La rekonstruon de lingvoj, kiujn oni pretendis originaj, t.e. fontolingvoj pli aŭ malpli fantomecaj [...]. - 3) Artefaritajn lingvojn, kiuj povas havi tri celojn: I. Perfekteco aŭ struktura aŭ funkcia [...]. II. Perfekteco pro universaleco [...]. III. Perfekteco pro utiligebleco, eĉ nur supozita, kiel la poligrafioj. - 4) Lingvojn pli aŭ malpli magiajn [...].'' Post tio li listigas tipojn de lingvoj kiujn li pritraktis “nur apenaŭe”: ''a)'' ''Onirikajn lingvojn, nevole inventitajn, kiel la lingvoj de alienuloj, la lingvojn uzitajn en trancostato, la lingvojn de mistikaj revelacioj [...]. - b) La romanajn kaj poetikajn lingvojn, t.e. la fikciaj lingvoj, eltrovitaj por satiraj celoj [...] aŭ poeziaj [...]. - c) Miksitajn lingvojn, t.e. lingvoj spontane naskiĝintaj de la renkontiĝo de du civilizacioj diverslingvaj [...]. d) Vehiklajn lingvojn, t.e. kaj naturaj lingvoj kaj ĵargonoj pli aŭ malpli limigitaj, kiuj servas kiel anstataŭantoj de la naturaj lingvoj en plurlingvaj areoj [...]. - e) Formalajn lingvojn por malgranda uzkampo, kiel tiu de kemio, de algebro kaj de logiko [...]. f) La vastegan kaj tre plaĉan kategorion de la t.n. “lingvofrenezuloj”.'' La librotitolo "''La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo''"<ref name=":0" /> estis samtempe la temo de liaj prelegoj ĉe ''[[Kolegio de Francio|Collège de France]]'' ([[Kolegio de Francio]]) de kiuj du temis pri la lingvo Esperanto<ref name=":1" />. En tiu libro Umberto Eco interalie dediĉis ses paĝojn al Esperanto. Unue li priskribas la intencojn de Zamenhof kaj poste – en ĉapitro titolita “Optimumigita gramatiko” – la bazajn regulojn. Li interalie mencias kelkajn faktojn kiuj pruvas la sukceson de Esperanto (p. 273). === Citaĵoj de Eco === "Kvankam mi insistas ke ĉiu lingvo, do ankaŭ Esperanto, reprezentas propran mondkoncepton, mi opinias ankaŭ ke ĝi povas fariĝi vojkruciĝo, iaspeca [[Honkongo]] de lingvoj"<ref name=":1" />. "La homoj daŭre perceptas Esperanton kiel la proponon de ilo. Ili scias nenion pri la idea impeto, kiu ĝin vivigas. Tamen, ĝuste la biografio de Zamenhof ravis min. Necesus pli bone diskonigi tiun aspekton!... La historia kaj ideologia flanko de Esperanto restas funde nekonata." <ref name=":1">Lo Jacomo, Intervjuo kun Umberto Eco : ''Esperanto povas fariĝi la Honkongo de lingvo''j, en : Re vuo "Esperanto", februaro 1993, n-ro 1045 (2), paĝo 3.</ref> "... Mi  iom  studis ĉiujn tiujn utopiojn pri kreado de lingvo perfekta aŭ de la origina, Adama lingvo, ĝis tiuj lingvoj kiujn oni nomas universalaj, kiel Esperanto, volapuko kaj aliaj, kiuj ne celas esti perfektaj lingvoj, sed helplingvoj. Kaj je tiu okazo mi eĉ studis la gramatikon de Esperanto por kompreni pri kio temas. Kaj mi venis al du konkludoj. Ĝi estas tre, tre bone farita lingvo. El lingvistika vidpunkto, ĝi vere sekvas admirindajn kriteriojn de [lingva] ekonomio kaj efikeco. Due, ĉiuj movadoj por internaciaj lingvoj fiaskis, sed ne [tiu de] Esperanto, kiu plu kunigas aron da homoj ĉie en la mondo, ĉar malantaŭ Esperanto estas iu ideo, idealo; mi celas ke Zamenhof ne nur konstruis lingvan objekton, sed malantaŭ tiu estis ideo, [...] ideo de frateco, ideo pacisma, kaj tiu forto de idealo - pro kiu la esperantistoj eĉ estis persekutataj sub la naziismo kaj la stalinismo - konservas ankoraŭ la komunumon de la e-istoj. Oni ne povas diri ke ĝi fiaskis. Sed necesas diri unu aferon. La kialo pro kiu iu lingvo sukcesas, estas ĉiam nedifinebla." (H. Masson) El: intervjuo al radio Paris Première (27-a februaro 1996) <ref>Revuo Esperanto, majo 1996, n-ro 1081 (5), paĝo 90</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Semiotiko]] * [[Eŭropa Vortotrezoro de Filozofioj]] * [[Filozofia Vortaro|Filozofia vortaro]] * [[Filozofia Asocio Tutmonda]] == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} {{Projektoj|Umberto Eco}} * [http://www.fischer-zim.ch/esperanto/kuntekstoj/eco--perfekta-lingvo--evl.htm "Umberto Eco pri eŭropa vehikla lingvo" (en la itala, germana kaj Esperanto)] * (fr) [https://www.youtube.com/watch?v=JeJ8bRXg1FY ''La quête d'une langue parfaite dans l'histoire de la culture européenne'' - Umberto Eco (1992)], YouTube {{Bibliotekoj|PeEnEo=4338|PND=11852884X|LCCN=n/79/21285|VIAF=108299403|TSURL=viaf/108299403}} {{Vivtempo|Eco, Umberto}} {{Naskomortotagoj|5|januaro|19|februaro}} [[Kategorio:Semiotikistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj eseistoj]] [[Kategorio:Italaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Italaj filozofoj]] [[Kategorio:Italaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Postmodernaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj mezepokistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Linkoj]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] eo95bxgewy53io5lxltwvki7uebe4m8 9371563 9371489 2026-05-12T16:40:29Z Alifono 114488 /* Citaĵoj de Eco */ Bildo : Opinio de Umberto ECO 9371563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Umberto ECO''' {{prononco|UmBERTo Eko}} (naskiĝis la {{daton|5|1|1932}}, mortis la {{daton|19|2|2016}}<ref>[http://derstandard.at/2000031476046/Umberto-Eco-gestorben Nekrologo en la aŭstra gazeto derstandard.at]</ref>) estis [[Italio|itala]] [[verkisto]] kaj [[Semiotiko|semiotikisto]]. Li naskiĝis en [[Alessandria]]. Poste li laboris kiel profesoro pri [[semiotiko]] en la [[Universitato de Bolonjo]]. == Vivo kaj verko == Umberto Eco naskiĝis en 1932 en norda Italio kaj studis Filozofion kaj Historion de la Literaturo en Milano. Unue li laboris ĉe televido kaj poste kiel provleganto ĉe eldonejo. En 1962 li publikigis sian unuan libron (“La malferma verko”), en kiu li montriĝis brila kulturteoriulo. La sekvan jaron li fariĝis profesoro pri Estetiko kaj Vida Komunikado. En 1968 li publikigis la libron “Enkonduko al la semiotiko”, kiu daŭre estas internacie la normiga verko pri semiotiko. En 1975 li ekokupis la katedron pri semiotiko en la [[universitato de Bolonjo]], kie li instruis ĝis 2007. Li publikigis plurajn librojn (pri filozofio, semiotiko, kulturo kaj ankaŭ por infanoj). Li ankaŭ estas konata kiel aŭtoritato en la kampo de [[James Bond (fikcia spiono)|James Bond]]<ref>(angla) Li verkis ''Il Caso Bond'' (esearo, 1966) kaj la ĉapitro "Narrative structures in Fleming" por ''[http://www.manchesteruniversitypress.co.uk/catalogue/book.asp?id=1204400 The James Bond Phenomenon: A critical reader]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2009)''</ref>. Tamen li fariĝis mondfama per siaj romanoj, precipe per “[[Il nome della rosa|La nomo de la rozo]]” (1980), kiu estis eĉ filmigita. Tiu romano kaj kelkaj aliaj estis tradukitaj al multaj lingvoj. Li ricevis la honordoktorecon de 39 universitatoj en pluraj landoj, krom diversajn gravajn ordenojn. == Bibliografio == * ''Opera Aperta'' ([[1962]]) * ''Trattato di semiotica generale'' ([[1975]]) * ''[[Il nome della rosa]]'' ([[1980]], "La nomo de la rozo") * ''Il pendolo di Foucault'' ([[1988]]) * ''La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea'' ([[1993]], "[[La serĉado de la perfekta lingvo|La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo]]") * ''L'isola del giorno prima'' ([[1994]], "La insulo de la antaŭa tago") * ''Baudolino'' ([[2000]]) == Eco pri Esperanto == [[File:Opinio de Umberto ECO.png|thumb|Opinio de Umberto Eco|maldekstra]] Umberto Eco multe interesiĝis pri komunikado, idiomoj kaj artefaritaj lingvoj. En diversaj libroj kaj artikoloj li pritraktis tiajn temojn. Menciindas tiuflanke la libro "La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea" (1993) kiu en 1994 aperis en Esperanto-versio sub la titolo "''[[La serĉado de la perfekta lingvo|La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo]]''"<ref name=":0">'''''La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo''''' / Trad.: [[Daniele Mistretta]]. [[Edistudio]], [[1996|1994]]. Kun Antaŭparolo de Humphrey Tonkin. Originala titolo: ''La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea''</ref> kaj en kiu li pritraktis unuavice la historion de la [[Filozofia lingvo|lingvofilozofia]] ideo ke la naturaj lingvoj estas malperfektaj, kaj ke por [[Filozofio|filozofiaj]] celoj logike perfekta lingvo estas ellaborenda<ref name=":1" />. En la enkonduko la aŭtoro anoncas, ke li "pritraktas nur": ''1) La remalkovron de historiaj lingvoj, taksataj originaj aŭ mistike perfektaj, kiel la hebrea, la egipta, la ĉina. - 2) La rekonstruon de lingvoj, kiujn oni pretendis originaj, t.e. fontolingvoj pli aŭ malpli fantomecaj [...]. - 3) Artefaritajn lingvojn, kiuj povas havi tri celojn: I. Perfekteco aŭ struktura aŭ funkcia [...]. II. Perfekteco pro universaleco [...]. III. Perfekteco pro utiligebleco, eĉ nur supozita, kiel la poligrafioj. - 4) Lingvojn pli aŭ malpli magiajn [...].'' Post tio li listigas tipojn de lingvoj kiujn li pritraktis “nur apenaŭe”: ''a)'' ''Onirikajn lingvojn, nevole inventitajn, kiel la lingvoj de alienuloj, la lingvojn uzitajn en trancostato, la lingvojn de mistikaj revelacioj [...]. - b) La romanajn kaj poetikajn lingvojn, t.e. la fikciaj lingvoj, eltrovitaj por satiraj celoj [...] aŭ poeziaj [...]. - c) Miksitajn lingvojn, t.e. lingvoj spontane naskiĝintaj de la renkontiĝo de du civilizacioj diverslingvaj [...]. d) Vehiklajn lingvojn, t.e. kaj naturaj lingvoj kaj ĵargonoj pli aŭ malpli limigitaj, kiuj servas kiel anstataŭantoj de la naturaj lingvoj en plurlingvaj areoj [...]. - e) Formalajn lingvojn por malgranda uzkampo, kiel tiu de kemio, de algebro kaj de logiko [...]. f) La vastegan kaj tre plaĉan kategorion de la t.n. “lingvofrenezuloj”.'' La librotitolo "''La serĉado de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo''"<ref name=":0" /> estis samtempe la temo de liaj prelegoj ĉe ''[[Kolegio de Francio|Collège de France]]'' ([[Kolegio de Francio]]) de kiuj du temis pri la lingvo Esperanto<ref name=":1" />. En tiu libro Umberto Eco interalie dediĉis ses paĝojn al Esperanto. Unue li priskribas la intencojn de Zamenhof kaj poste – en ĉapitro titolita “Optimumigita gramatiko” – la bazajn regulojn. Li interalie mencias kelkajn faktojn kiuj pruvas la sukceson de Esperanto (p. 273). === Citaĵoj de Eco === "Kvankam mi insistas ke ĉiu lingvo, do ankaŭ Esperanto, reprezentas propran mondkoncepton, mi opinias ankaŭ ke ĝi povas fariĝi vojkruciĝo, iaspeca [[Honkongo]] de lingvoj"<ref name=":1" />. "La homoj daŭre perceptas Esperanton kiel la proponon de ilo. Ili scias nenion pri la idea impeto, kiu ĝin vivigas. Tamen, ĝuste la biografio de Zamenhof ravis min. Necesus pli bone diskonigi tiun aspekton!... La historia kaj ideologia flanko de Esperanto restas funde nekonata." <ref name=":1">Lo Jacomo, Intervjuo kun Umberto Eco : ''Esperanto povas fariĝi la Honkongo de lingvo''j, en : Re vuo "Esperanto", februaro 1993, n-ro 1045 (2), paĝo 3.</ref> "... Mi  iom  studis ĉiujn tiujn utopiojn pri kreado de lingvo perfekta aŭ de la origina, Adama lingvo, ĝis tiuj lingvoj kiujn oni nomas universalaj, kiel Esperanto, volapuko kaj aliaj, kiuj ne celas esti perfektaj lingvoj, sed helplingvoj. Kaj je tiu okazo mi eĉ studis la gramatikon de Esperanto por kompreni pri kio temas. Kaj mi venis al du konkludoj. Ĝi estas tre, tre bone farita lingvo. El lingvistika vidpunkto, ĝi vere sekvas admirindajn kriteriojn de [lingva] ekonomio kaj efikeco. Due, ĉiuj movadoj por internaciaj lingvoj fiaskis, sed ne [tiu de] Esperanto, kiu plu kunigas aron da homoj ĉie en la mondo, ĉar malantaŭ Esperanto estas iu ideo, idealo; mi celas ke Zamenhof ne nur konstruis lingvan objekton, sed malantaŭ tiu estis ideo, [...] ideo de frateco, ideo pacisma, kaj tiu forto de idealo - pro kiu la esperantistoj eĉ estis persekutataj sub la naziismo kaj la stalinismo - konservas ankoraŭ la komunumon de la e-istoj. Oni ne povas diri ke ĝi fiaskis. Sed necesas diri unu aferon. La kialo pro kiu iu lingvo sukcesas, estas ĉiam nedifinebla." (H. Masson) El: intervjuo al radio Paris Première (27-a februaro 1996) <ref>Revuo Esperanto, majo 1996, n-ro 1081 (5), paĝo 90</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Semiotiko]] * [[Eŭropa Vortotrezoro de Filozofioj]] * [[Filozofia Vortaro|Filozofia vortaro]] * [[Filozofia Asocio Tutmonda]] == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} {{Projektoj|Umberto Eco}} * [http://www.fischer-zim.ch/esperanto/kuntekstoj/eco--perfekta-lingvo--evl.htm "Umberto Eco pri eŭropa vehikla lingvo" (en la itala, germana kaj Esperanto)] * (fr) [https://www.youtube.com/watch?v=JeJ8bRXg1FY ''La quête d'une langue parfaite dans l'histoire de la culture européenne'' - Umberto Eco (1992)], YouTube {{Bibliotekoj|PeEnEo=4338|PND=11852884X|LCCN=n/79/21285|VIAF=108299403|TSURL=viaf/108299403}} {{Vivtempo|Eco, Umberto}} {{Naskomortotagoj|5|januaro|19|februaro}} [[Kategorio:Semiotikistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj eseistoj]] [[Kategorio:Italaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Italaj filozofoj]] [[Kategorio:Italaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Postmodernaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj mezepokistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Linkoj]] [[Kategorio:Eksaj katolikoj]] 8yts4vbd9e4iszzxat9uprhqfbx7cix 0 4453 9371571 9337258 2026-05-12T17:07:04Z Alifono 114488 9371571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |lokigo-bildo= {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 250 | dosiero1 = Venezuela Orthographic Map.svg | priskribo1 = {{Priskribo|#336733|Administrita teritorio de Venezuelo}}<br>{{Priskribo|#73cb74|[[Esekiba Gujano|Pridisputata teritorio]]}} | dosiero2 = Mapa de los Estados Unidos de Venezuela.jpg | piedlinio = }} |eonomo=Bolivara Respubliko Venezuelo |flago=Flag of Venezuela.svg |nomoenlokalingvo=República Bolivariana de Venezuela |blazono=Coat of arms of Venezuela.svg |priskribo de flago=[[Flago de Venezuelo|Nacia flago]] |priskribo de blazono=[[Blazono de Venezuelo|Nacia blazono]] |nacia himno=[[Gloria al Bravo Pueblo]]<br>(Gloron al la Brava Popolo)<br>[[Dosiero:United States Navy Band - Gloria al Bravo Pueblo.ogg]] |nacia devizo=Dios y Federación<br>(Dio kaj Federacio) |ĉefurbo=[[Karakaso]] |oficiala lingvo=[[Hispana lingvo|Hispana]]<br><br>Kunoficialaj lingvoj:<br>[[Indiĝenaj lingvoj en Venezuelo|Indiĝenaj lingvoj]] |lingvoj=[[Venezuela lingvo signo]] |religio=[[Katolika Eklezio|Katolika]] <small>(63.7 %)</small><br><br>Aliaj religioj:<br> * [[Evangeliismo]] <small>(21.7 %)</small> * [[Senreligio]] <small>(9.2 %)</small> * [[Ateismo]] <small>(1.1 %)</small> * [[Atestantoj de Jehovo|Atestantoj de Jehovo]] <small>(1 %)</small> * [[Sepataga Adventisma Eklezio|Adventisma]] <small>(0.3 %)</small> * [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|SLT-Movado]] <small>(0.1 %)</small> * Alia <small>(2.2 %)</small> * Ne scias <small>(0.6 %)</small> * Ne respondis <small>(0.2 %)</small> |loĝantaro=26458853 |loĝantaro-jaro=2024 |politika sistemo=[[Federacia|Federacia]] [[prezidenta respubliko]] kun [[hegemonia partio]] |sendependeco=5-a de julio, 1811 |de kiu=[[Hispanio]] |valuto=[[Venezuela bolivaro|Bolivaro]] |parlamento=[[Nacia Asembleo de Venezuelo]] |loĝantoj=venezuelano(j) |referenco por loĝantaro=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=299,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LUR,LP,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |esperanto-asocio=[[Venezuela Esperanto-Asocio]] |bildo=AVE logo.jpg |ŝtatestro=Delcy Rodríguez}} La '''Bolivara Respubliko Venezuelo''', [[Hispana lingvo|hispane]]: '''República Bolivariana de Venezuela''', kaj pli simple ''Venezuela'' (elparolata ''BeneSŬEla'') nome '''Venezuelo'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Venezuelo_kd Venezuelo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net</ref> estas tropika lando, nome [[suvereneco|suverena ŝtato]] situanta ĉe la norda marbordo de [[Sudameriko]]. Ĝi estas konstituita per kontinenta areo kaj granda nombro de insuloj kaj insuletoj en la [[Kariba Maro]]; ĝia ĉefurbo kaj pli granda urba aglomeraĵo estas la urbo [[Karakaso]].<ref> La ĉefurbo estis iam en [[Coro]] (1527-1545) kaj [[El Tocuyo]] (1545-1577). Karakaso estis oficiala ĉefurbo ekde 1577. Estis provizoraj ĉefurboj ankaŭ [[Maracay]] (1812), [[Valencia (Venezuela)|Valencia]] (1812, 1830 kaj 1858), kaj [[Angostura]] (nuntempe [[Ciudad Bolívar]], 1819-1821). </ref>​ Ĝiaj landlimoj estas: norde la [[Kariba Maro]] kaj la [[Atlantiko]], [[Gujano]] oriente, [[Brazilo]] sude, kaj [[Kolombio]] okcidente. Norde, ne malproksime de la Venezuela marbordo troviĝas ankaŭ la [[Nederlandaj Antiloj]]: [[Arubo]], [[Kuracao]] kaj [[Bonero]] ([[Nederlando]]) kaj [[Trinidado kaj Tobago]]. Kun Gujano Venezuelo plendas reklamon al 159 542 km² de teritorio okcidente de la rivero Esequibo, nome areo konata kiel [[Esekiba Gujano]] aŭ ''Zona en Reclamación'' (Reklamita Zono)​,<ref>[https://web.archive.org/web/20131022024953/http://www.radiofeyalegriaeducom.net/pdf/MD-2do-S12-Historia%20de%20Venezuela.pdf «Historia de los problemas limítrofes de Venezuela» (PDF).] Radio Fe y Alegría. 2005. Arkivita el originalo la 22an de oktobro 2013. Konsultita la 19an de marto 2013. </ref> antaŭe sub kontrolo de [[Surinamo]]. La teritorio nuntempe konata kiel Venezuelo estis koloniigita de la [[Hispanio]] en 1522, kontraŭ rezistado fare de [[Indianoj|indianaj popoloj]]. En 1811, Venezuelo iĝis unu de la unuaj hispanamerikaj teritorioj kiuj deklaris sian sendependecon disde Hispanio. La luktadon por la sendependigo estris figuroj kiel [[Francisco de Miranda]], [[Simón Bolívar]] kaj [[José Antonio Páez]], kiuj estris kelkajn militkampanjojn kontraŭ la koloniaj hispaniaj fortoj. En 1821, la sendependendismaj fortoj estritaj de Bolívar atingis definitivan venkon en la [[Batalo de Karabobo (1821)|Batalo de Karabobo]], kio ebligis la plifirmigon de la sendependeco de Venezuelo kaj de aliaj landoj kiuj kunformis la provizoran enton [[Granda Kolombio]], kiel unio kiu ne daŭris multan tempon kaj finfine la Granda Kolombio dissolviĝis en 1830, lasante Venezuelon kiel sendependa lando. Venezuelo suferis la politikan agitadon kaj la aŭtokration kaj restis dominita de regionaj [[kaŭdilo]]j ĝis komenco de la 20-a jarcento. Ekde [[1958]], la lando havis serion de demokratiaj registaroj. La [[Depresio (ekonomiko)|ekonomia krizo]] de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj rezultis en kelkaj politikaj krizoj, inklude mortigajn tumultajn nomitajn "Caracazo" en [[1989]], du klopodoj de [[puĉo]] en [[1992]] kaj politika juĝado al la prezidento [[Carlos Andrés Pérez]] pro malversacio de publika mon(proviz)o en [[1993]]. Kolapso en la fido al la politikaj partioj ekzistantaj kondukis en la prezidentaj elektoj de [[1998]] la eks-militiston [[Hugo Chávez]] al la prezidenteco, kaj al la komenco de la nomita [[Bolivara revolucio]]. Chávez ekregis konvokante Konstitucifaran Asembleon en [[1999]], kiu redaktis novan [[Konstitucio de Venezuelo de 1999|Konstitucion]] kiu inter alia ŝanĝis la oficialan nomon de la lando al ''República Bolivariana de Venezuela''.<ref name="CNNU" > Castillo, Mariano; Hernández, Osmary (5a de marto 2013). [https://cnnespanol.cnn.com/?redirect=cnnmexico «Hugo Chávez, el socialista que lideró la revolución bolivariana».] [[CNN]]. Konsultita la 25an de decembro 2013. </ref> En 2010, Venezuelo havis la [[nafto]]-rezervojn plej grandajn de la mondo kaj estis unu de la ĉefaj landoj eksportantoj de nafto.<ref>[https://www.bancaynegocios.com/cvp-venezuela-produce-entre-600-y-640-mil-b-d-de-petroleo/ «CVP: Venezuela produce entre 600.000 y 640.000 barriles diarios de petróleo».] Banca y Negocios. 18a de oktobro 2021. «Reinaldo Quintero, presidente de la Cámara Petrolera de Venezuela, afirmó que en el país se están produciendo entre 600 y 640 mil barriles de petróleo » </ref> Antaŭ la ekspluatado de la nafto, la lando estis eksportanto de agrikulturaj produktoj, kiel [[kafo]] kaj [[kakao]], sed nafto tuj atingis la dominadon de la eksportadoj kaj la enspezoj de la lando. La tutmonda troa propono kaj prezaltigo de nafto en la [[1980-aj jaroj]] kondukis al krizo de la ekstera ŝuldo kaj al longa ekonomia krizo. La [[inflacio]] plialtiĝis en 1996 kaj la indicoj de malriĉeco plialtiĝis ĝis 66 % en 1995. Por 1998 la [[MEP]] por persono malaltiĝis al la sama nivelo de 1963, nome triono de ties maksimumo, atingante ĝin en 1978. La registaro de Hugo Chávez sekvis ideologion [[Kontraŭimperiismo|kontraŭimperiisman]] kaj klopodis por ŝanĝo en la geopolitiko de la naftomerkato serĉante novajn merkatojn<ref >«La geopolítica petrolera del Gobierno está poniendo las bases para salirse del mercado estadounidense» «los contratos de suministros al sistema Citgo que eran a 10 años son reducidos a una vigencia de 1 año, y 1 año de prórroga» [http://www.abcdelasemana.com/2010/11/04/pdvsa-madura-la-salida-de-citgo/ «PDVSA MADURA LA SALIDA DE CITGO».]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ABC de la Semana. 4a de novembro 2010.</ref> kaj apogante landoj en kiuj mankas la nafta resurso; tiukadre ankaŭ pliiĝis la publika elspezo pere de la teorio de riĉodistribuado kaj kreskiĝis ankaŭ la ekstera ŝuldo ĝis pli ol 118&nbsp;000 milionoj de dolaroj senkontrole<ref>«La deuda externa en 2013 alcanza los 118.758,40» [http://economia.com.ve/deuda-externa-venezolana/ «DEUDA EXTERNA VENEZOLANA».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210711120502/https://economia.com.ve/deuda-externa-venezolana/ |date=2021-07-11 }} Economia.com. Novembro 2016.</ref><ref name = deuda2019> Di Stasio, Alejandro (29a de aŭgusto 2019). [https://efectococuyo.com/economia/deuda-publica-de-venezuela-alcanza-los-130-633-millones-segun-la-an/ «Deuda pública de Venezuela alcanza los $130 633 millones, según la AN».] Efecto Cocuyo. Konsultita la 16an de julio 2020. </ref> kaj spite la eksplodon de la naftekspluatado ties konsekvencojn oni konstatos post jaroj;<ref name="bonanzacaida">[https://www.bbc.com/mundo/noticias/2016/02/160219_venezuela_bonanza_petroleo_crisis_economica_ab «Cómo Venezuela pasó de la bonanza petrolera a la emergencia económica».] BBC. 25a de februaro 2016. </ref> la enspezo de valutoj estis investitaj grandparte en ekonomiaj politikoj de [[Bonfaro|sociala bonfaro]], dum la landa venezuela produktado stagnis dum la unuaj jaroj de lia regado, pliigante la socialan enspezadon kaj portempe malpliigante la [[malriĉeco]]n kaj la [[Ekonomia malegaleco|ekonomian malegalecon]], pere ĉefe de la pliigo de la naftoprezoj kio helpis la pliigon de la enspezoj de la lando. Post kelkaj jaroj, la malpliiĝo de la enspezoj grandparte pro la troa publika elspezado, la pliigo de la importadoj, la politika koruptado, la bojkoto fare de landoj aliancanoj de Usono, la malpliiĝo de la tutlanda produktado pro la troa ŝtata kontrolo kaj la ekonomiaj politikoj kiuj malhelpis la normalan disvolvigon de la privata sektoro,<ref>[https://nuso.org/articulo/como-explicar-la-catastrofe-economica-venezolana/ «¿Cómo explicar la catástrofe económica venezolana?] | Nueva Sociedad». Nueva Sociedad | Democracia y política en América Latina. 16a de aprilo 2018. Konsultita la 24an de februaro 2022. </ref> estis amplekse menciitaj kiel faktoroj kiuj malstabiligis la ekonomion de la lando.<ref name="bonanzacaida" /> Tio kondukis al ĝenerala krizo kiu rezultis en [[inflaciego]], [[Depresio (ekonomiko)|ekonomia krizo]], malabundo de bazaj produktoj (akrigita pro internacia bojkoto instigita de Usono) kaj drastaj pliigoj de sendungado, malriĉeco, malsanoj, infana mortindico, [[malsufiĉa nutrado]] kaj krimindico.<ref name="unstable">{{cite news |title=Chavez leaves Venezuelan economy more equal, less stable |author=Kevin Voigt |url=http://edition.cnn.com/2013/03/06/business/venezuela-chavez-oil-economy/ |publisher=CNN |date=6a de marto 2013 |accessdate=6a de marto 2013}} {{en}}</ref><ref name="FPmarch2013">{{cite news|last1=Corrales|first1=Javier|title=The House That Chavez Built|url=https://foreignpolicy.com/2013/03/07/the-house-that-chavez-built/|accessdate=6a de februaro 2015|agency=[[Foreign Policy]]|date=7a de marto 2013}} {{en}}</ref><ref name="NPRdec2014">{{cite news|last1=Siegel|first1=Robert|title=For Venezuela, Drop In Global Oil Prices Could Be Catastrophic|url=http://www.npr.org/2014/12/25/373128433/for-venezuela-drop-in-global-oil-prices-could-be-catastrophic|accessdate=4a de januaro 2015|agency=NPR|date=25a de decembro 2014}}</ref><ref name="ELPAISfeb2015">{{cite news|last1=Scharfenberg|first1=Ewald|title=Volver a ser pobre en Venezuela|url=http://internacional.elpais.com/internacional/2015/01/30/actualidad/1422646346_475356.html|accessdate=3a de februaro 2015|agency=El País|date=1a de februaro 2015}}</ref> Fine de [[2017]], la agentejoj de kredita kvalifikado deklaris Venezuelon "nepagipova" rilate al la pagoj de la [[Ŝtatŝuldo|ŝtata ŝuldo]].<ref name="bonanzacaida" /> En 2019, la [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj|Oficejo de la Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] publikigis informon indikantan, ke la refistaro de Venezuelo estas responsa pri sistemaj rompoj de la [[homaj rajtoj]].<ref> [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj|Oficejo de la Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]], eld. (Junio 2018). [https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/VE/VenezuelaReport2018_SP.pdf ''Violaciones de los derechos humanos en la República Bolivariana de Venezuela: una espiral descendente que no parece tener fin'' (PDF).] Konsultita la 24an de majo 2020. </ref> == Nomo == [[Dosiero:Palafito.jpg|eta|maldekstre|Oni diras, ke la landonomo rilatas al [[Amerigo Vespucci]], kiu vidis [[palafito]]jn kie loĝis indiĝenoj, kaj imagis «''malgrandan [[Venecio]]n''», nomo kiu inspiris [[Alonso de Ojeda]] por nomi la nove malkovritajn kontinentajn terojn.<ref name=unibar />]] La nomo de la lando estis inspirata de [[Amerigo Vespucci]] en [[1499]], dum lia esplorado de la nordokcidenta marbordo (konata hodiaŭ kiel la [[Venezuela golfo]]), kune kun [[Alonso de Ojeda]]. La skipo alvenis ĝis la [[Marakaiba lago|Lago de Marakajbo]] inter la duoninsuloj Paraguana kaj [[Guajira Duoninsulo|La Guajira]], kie ili observis vilaĝojn de la indiĝenoj, kiuj havis la domojn super la akvo, apogitajn sur stangoj. Por Vespucci, ĉi tio estis klara rememoro al la urbo [[Venecio]]—''Venezia'', en itala—. La eltrovita regiono estis nomita de Ojeda kiel ''Venezuela'', kio signifis ion kia ''Venecieto'', fare de Vespuccci kiel ''Venezziola'', hispanigita poste kiel «Venezuela» por la tuta regiono kaj por la golfo en kiu ili malkovris la palafitojn kiu estis nomita "golfo de Venezuela".<ref name=unibar >[https://www.ub.edu/geocrit/b3w-152.htm «500 años del nombre de Venezuela».] [[Universitato de Barcelono]]. Konsultita la 13an de januaro 2009. </ref> Poste la regiono estis konata ankaŭ kiel ''Tierra Firme'' (kontinenta tero), kiel neinsula regiono de la kontinento kiu estis esplorita de eŭropanoj. == Geografio == [[Dosiero:Ve-map.png|alternative=Kart over Den bolivarianske republikken Venezuela|eta|Mapo de Venezuelo kun ties urboj]] Venezuelo havas ĉirkaŭ 2.800&nbsp;kilometrojn longan marbordon. Laŭ marspaco, ĝi posedas suverenecon al 71 295 km² de teritoria maro,<ref name="kalipedia" >[http://ve.kalipedia.com/geografia-venezuela/tema/geografia-fisica/territorio-venezolano.html?x=20080731klpgeogve_2.Kes&ap=1 «El territorio venezolano».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130514180217/http://ve.kalipedia.com/geografia-venezuela/tema/geografia-fisica/territorio-venezolano.html?x=20080731klpgeogve_2.Kes&ap=1 |date=2013-05-14 }} Kalipedia Venezuela. Konsultita la 20an de marto 2013.</ref>​ al 22 224 km² en sia apuda zono,<ref name="kalipedia" /> al​ 471 507 km² de la Kariba maro kaj de la Atlantika Ocano laŭ la koncepto de [[ekskluziva ekonomia zono]],<ref name = "radiofeyalegriaeducom.net"> {{ citaĵo el la reto | url = http://www.radiofeyalegriaeducom.net/pdf/md-2do-s12-instruccionpremilitar.pdf | titolo = Límites y fronteras de Venezuela | alirdato = 2024-04-03 | dato = | jaro = | monato = | formato = PDF | verko = Centro Nacional de Tecnologías de Información (CNTI ) | paĝoj = 6 | lingvo = es | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140405000550/http://www.radiofeyalegriaeducom.net/pdf/md-2do-s12-instruccionpremilitar.pdf | arkivdato = 2014-04-05 | citaĵo = }} </ref><ref>[https://www.nature.org/es-us/dondetrabajamos/venezuela/lugares/ «Venezuela — El Mar Caribe».]{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[The Nature Conservancy]].org. Konsultita la 20an de novembro 2012.</ref><ref> Sea Around Us Project (s/f). «EEZ Waters of Venezuela» (en angla). seaaroundus.org. Konsultita la 19an de novembro 2012.​</ref> kaj al 99 889 km² laŭ la koncepto de [[kontinentbreto]].<ref> Sea Around Us Project (s/f). [http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/862?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10 «EEZ Waters of Venezuela»] (en angla). seaaroundus.org. Konsultita la 19an de novembro 2012. </ref>​ Tiu granda marzono limas kun tiuj de dek tri ŝtatoj.<ref name = "costadevenezuela.org"> {{ citaĵo el la reto | url = http://www.costadevenezuela.org/%3fp=5941 | titolo = Refugio de Fauna Silvestre Isla de Aves | alirdato = 2024-04-03 | lingvo = es | arkivurl = https://web.archive.org/web/20151117020916/www.costadevenezuela.org/%3fp=5941 | arkivdato = 2015-11-17 | citaĵo = }} </ref> El la tuta tera areo, ĉirkaŭ 39 % konsistas el arbaroj, 20 % el paŝtejoj kaj 4 % el agroj kaj kampoj. Venezuelo limas tere al tri ŝtatoj: oriente al [[Gujano]] per 743&nbsp;kilometrojn longa limo, sude al [[Brazilo]] per 1.819&nbsp;kilometrojn longa limo kaj okcidente al [[Kolombio]] per 2.050&nbsp;kilometrojn longa limo. La tuto de la surteraj landlimoj de Venezuelo estas 4 612 kilometrojn longa. [[Dosiero:Venezuela Topography.png|eta|dekstre|250ra|Topografia mapo de Venezuelo.]]Venezuelo dividiĝas je kvar regionoj: la [[Andoj]], kiuj etendiĝas laŭ orient-okcidenta kurbo de la kolombia limo laŭ la kariba maro orienten (vidu artikolon [[Cordillera de Mérida]]; la [[Orinoko]]-enenaĵoj ([[Llanos]]) en la centro; la malaltebenaĵoj de [[Marakaibo]] en la nordokcidento (kun la [[Golfo de Venezuelo|Venezuela golfo]] norde kaj la [[Marakaiba lago]] sude de tiu); kaj la altebenaĵo de [[Gujano]] en la sudoriento. La [[Sierra La Culata]] estas la nomo kiun ricevas unu el la du ''sierras'' en kiuj dividiĝas la anda montaro survoje tra la centra parto de la zono anda de Venezuelo inter la ŝtatoj Mérida kaj Trujillo. Venezuelo estas la sesa plej granda lando de Sudameriko. Ĝi estas la pejzaĝe plej diversa lando inter ĉiuj sudamerikaj ŝtatoj. Estas granda kontrasto inter la dezertaj pejzaĝoj laŭ la [[istmo]] de [[Coro (Venezuelo)]] kaj la marĉoj de la delto de la Amacuro, la neĝkovritaj montoj de la ''Cordillera de Mérida'' kaj la vastaj ebenaĵoj en la centro de la lando. [[Dosiero:Bosque de El Valle, Mérida.jpg|eta|200ra|maldekstra|Mérida, Venezuelo]] La Lago Marakaiba estas grava geografia elemento de la landa marbordo kaj la [[Lago Valencia]] estas la dua lago laŭ gravo en Venezuelo post la lago Marakajbo. Estas multaj insuloj, kiel ekzemple la [[Insularo Los Roques]]. == Historio == === Antaŭ la 19-a jarcento === La lando estis loĝata antaŭ [[1492]] de diversaj disaj triboj de indianoj, ne unuigitaj kiel en aliaj regionoj de Sudameriko. La konkero fare de la [[Hispana Imperio]] estis sufiĉe rapida, kvankam komence nur la marbordo estis koloniigata. La unua fiksa setlejo de la hispanoj, nomata ''Nueva Cádiz'' estis fondita en [[1522]], la nuna ĉefurbo [[Karakaso]] fondiĝis en [[1567]]. En la jaro [[1577]] la hispana krono enpostenigis guberniestron por administracii la regionon. === Sendependiĝo === [[Dosiero:Firma del acta de independencia de Venezuela.jpg|eta|dekstra|Subskribo de la declaro de sendependiĝo]] La sendependeco de la lando estis atingita kaj agnoskita en [[1821]], kvankam en la unuaj jaroj la nuna lando formis parton de la ''Konfederacio de la [[Granda Kolombio]]''. En la luktoj de sendependiĝo ludis grandan rolon la nacia heroo [[Simón Bolívar]]. La historio de la sendependa lando dividiĝas en kvin periodojn, la ''kvin respublikojn''. La Kvina Respubliko naskiĝis post la nova konstitucio de [[1999]] favorita de la nuna prezidento [[Hugo Chávez]]. === En la 21-a jarcento === En aprilo 2002 okazis manifestacio, instigita de la opozicio, apogata de la riĉularo kaj de la mastraro, kaj la 11-an de aprilo provo de ŝtatrenverso, dum kiu la prezidanto Chávez estis kaptita kaj forkondukita, sed poste, sekve al popolaj protestoj kaj al interveno de tiu parto de la armeo kiu subtenis la bolivaran revolucion, liberigita kaj reenpostenigita kiel prezidanto de la respubliko. En 2004 okazis kontraŭregistaraj protestoj, instigitaj de la mastraro, kaj lokaŭto, apogitaj de Usono. La 4-an de decembro 2005 okazis parlamentaj balotoj, kiujn bojkotis la opoziciaj partioj. La partopreno estis 25 %, kompare al la pli fruaj 50–60 % (2000 kaj 2002). Partio de Chávez (Movado por la Kvina Respubliko) akiris 114 (68 %) el la 167 sidejoj de la [[Nacia Asembleo]]. La balotojn diris bonordaj ĉiu lando de la Tero, escepte de Usono. == Politika organizado == {{Ĉefartikolo|Politiko de Venezuelo}} Laŭ la [[Konstitucio]] de la jaro 1999, Venezuelo estas [[Federacio|federacia ŝtato]], organizita kiel [[prezidenta respubliko]] sub la nomo ''Bolivara Respubliko de Venezuelo'' (''República Bolivariana de Venezuela''). La prezidento de Venezuelo estas samtempe [[ŝtatestro]] kaj [[registarestro]]. [[Plenuma povo]] estas ekzercita de la prezidento. La [[Leĝdona povo|leĝodona povo]] estas reprezentita de la Nacia Asembleo. La Konstitucio mencias tri kromajn branĉojn de la federacia povo: la juĝan, la civitan kaj balotan branĉojn. == Teritoria organizado == [[Dosiero:Flag of Venezuela.svg|eta|125ra|Malnova [[flago de Venezuelo]]]] Venezuelo estas respublika lando, dividita en 23 ŝtatoj, la Federa Distrikto (la urbo de [[Karakaso]]), 72 federaj dependaĵoj (insuloj kaj insuletoj) kaj la teritorio de la [[Esekiba Gujano]] (''Guayana Esequiba'') (areo pretendata de Venezuelo). '''Ŝtatoj''': {{Div col|cols = 4}} * [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] * [[Anzoátegui]] * [[Apure]] * [[Aragua (Venezuelo)|Aragua]] * [[Barinas (Venezuela ŝtato)|Barinas]] * [[Bolivaro (Venezuelo)|Bolivaro]] * [[Karabobo]] * [[Cojedes]] * [[Delta Amacuro]] * [[Falkono (Venezuela ŝtato)|Falkono]] * [[Guárico]] * [[Lara (Venezuelo)|Lara]] * [[Mérida (Venezuela ŝtato)|Merido]] * [[Miranda (ŝtato)|Miranda]] * [[Monagas]] * [[Nova Sparto]] * [[Portuguesa]] * [[Sucre (Venezuelo)|Sucre]] * [[Táchira]] * [[Trujillo (Venezuela ŝtato)|Trujillo]] * [[Vargas]] * [[Yaracuy]] * [[Zulia]] {{Div col end}} ''Vidu apartan artikolon [[Teritoria organizado de Venezuelo]]''<br /> ''Vidu ankaŭ [[Listo de urboj de Venezuelo]]'' == Ekonomio == {| class="infobox" {| class="wikitable" align="right" style="font-size:88%" ! colspan="2" style="background:" | Eksportaĵoj ! colspan="2" style="background:" | Importadoj |- ! Eksportaĵoj al: ! Procento ! Importadoj el: ! Procento |- | {{Barato}} | 47,6 % | {{Ĉinio}} | 25,8 % |- | {{Ĉinio}} | 10,9 % | {{Usono}} | 18,5 % |- | {{Malajzio}} | 9,09 % | {{Brazilo}} | 13,3 % |- | {{Hispanio}} | 7,1 % | {{Barato}} | 12,9 % |- | {{Italio}} | 4,33 % | {{Turkio}} | 4,01 % |- | {{Usono}} | 4 % | {{Meksiko}} | 3,79 % |- | {{Brazilo}} | 1,99 % | {{Hispanio}} | 3,43 % |- | {{Francio}} | 1,73 % | {{Italio}} | 2,77 % |- | {{Nederlando}} | 1,53 % | {{Argentino}} | 0,94 % |- | {{Turkio}} | 1,14 % | {{Kanado}} | 0,92 % |- | {{Gvatemalo}} | 1,11 % | {{Flago|Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj}} [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|UAE]] | 0,85 % |- | Aliaj landoj | 9,48 % | Aliaj landoj | 15,79 % |- ! colspan="4" | Referenco: OEC - The Observatory of Economic Complexity, 2020<ref>[https://oec.world/en/profile/country/ven#Profile Venezuela (VEN) Exports, Imports, and Trade Partners] ([[Angla lingvo|angla]]), 21-an de aprilo 2022</ref> |- | |} [[Dosiero:Venezuela Product Exports (2019).svg|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Venezuelo, 2019]] Venezuelo havas [[Merkata ekonomio|merkatan ekonomion]], kies ĉefa bazo estas la eltiro kaj [[Rafinejo|rafinado]] de [[petrolo]] por eksporto kaj interna konsumo. Ĝi estas la oka plej granda ekonomio en [[Latinameriko]], post [[Brazilo]], [[Meksiko]], [[Argentino]], [[Kolombio]], [[Peruo]], [[Ekvadoro]] kaj [[Gvatemalo]] laŭ sia (nominala) [[MEP]]<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2012&ey=2012&ssd=1&sic=1&sort=country&ds=,&br=1&c=512,941,914,446,612,666,614,668,311,672,213,946,911,137,193,962,122,674,912,676,313,548,419,556,513,678,316,181,913,682,124,684,339,273,638,921,514,948,218,943,963,686,616,688,223,518,516,728,918,558,748,138,618,196,522,278,622,692,156,694,624,142,626,449,628,564,228,283,924,853,233,288,632,293,636,566,634,964,238,182,662,453,960,968,423,922,935,714,128,862,611,716,321,456,243,722,248,942,469,718,253,724,642,576,643,936,939,961,644,813,819,199,172,184,132,524,646,361,648,362,915,364,134,732,652,366,174,734,328,144,258,146,656,463,654,528,336,923,263,738,268,578,532,537,944,742,176,866,534,369,536,744,429,186,433,925,178,869,436,746,136,926,343,466,158,112,439,111,916,298,664,927,826,846,542,299,967,582,443,474,917,754,544,698&s=NGDPD&grp=0&a=&pr.x=54&pr.y=12 Report for Selected Countries and Subjects] ([[Angla lingvo|angle]])</ref> kaj la sepa ankaŭ, laŭ sia (nominala) MEP. La naftoindustrio dominas la [[Miksa ekonomio|miksan ekonomion]] en Venezuelo. La nacia petrolkompanio estas [[Petróleos de Venezuela|PDVSA]]. La [[petrolindustrio]] disponigas proksimume trionon de la [[malneta enlanda produkto]] de la lando, proksimume 80% de ĝiaj totalaj eksportaĵoj, kaj proksimume duonon de la enspezo de la registaro. La ĉefaj naftopumpstacioj en la lando situas ĉirkaŭ [[Marakajba lago|Lago de Marakajbo]], ĉe la [[Venezuela golfo|Golfo de Venezuelo]] kaj proksime de la baseno de la rivero [[Orinoko]], kie la plej granda naftorezervujo de la lando situas. Venezuelo provas diversigi sian ekonomion, kaj redukti sian dependecon de la naftoindustrio. Ekzistis provoj evoluigi [[Peza industrio|pezan industrion]] en la kampo de [[fero]] kaj [[aluminio]] kaj provo revivigi agrikulturon en la lando. La [[Siderurgio|ferindustrio]] kaj agrikulturo de la lando disponigas parton de la totalaj eksportaĵoj de la lando. La lando ankaŭ havas industriojn de [[Konstrumaterialo|konstrumaterialoj]], [[Tekstilo|tekstiloj]], asemblado de [[Veturilo|veturiloj]] kaj [[Aviadilo|aviadiloj]]. La [[Nemoveblaĵo|nemoveblaĵoj]]-sektoro kaj [[turismo]] en la lando ankaŭ estas evoluigitaj. Malgraŭ la streĉitaj rilatoj inter Usono kaj Venezuelo, preskaŭ duono de eksportaĵoj estas al Usono kaj preskaŭ triono de importado estas de tie. [[Kolombio]] (alia lando, kies rilatoj kun Venezuelo estas tre streĉaj), [[Brazilo]], [[Meksiko]], [[Panamo]], [[Ĉinio]], Barato, kaj [[Turkio]] estas la landoj el kiuj venas la ceteraj importaĵoj. La resto de la eksporto iras al la [[Nederlandaj Antiloj]], [[Barato]], [[Ĉinio]], [[Malajzio]], [[Hispanio]], kaj [[Italio]], La Centra Banko de Venezuelo, kies prezidanto funkcias kiel la reprezentanto de la lando ĉe la [[Internacia Valuta Fonduso]] (IMF), respondecas pri la disvolviĝo de la [[monpolitiko]] kaj de la [[kurzo]] nacio valuto, la [[venezuela bolivaro]]. Ĝis la 1980-aj jaroj, la bolivaro estis konsiderita unu el la plej stabilaj valutoj en Latin-Ameriko, sed ekde 1983 ĝi malfortiĝis pro alta [[inflacio]]. === La prosperaj jaroj === De la [[1950-aj jaroj]] ĝis la [[1980-aj jaroj]], la ekonomio de la lando estis la plej forta en [[Sudameriko]]. La ekonomia ekprospero en tiuj jaroj altiris multajn [[Enmigrado|enmigrintojn]]. La ekonomio de la lando malfortiĝis dum la naftokrizo de la 1980-aj jaroj. Kun la plialtiĝo de naftoprezoj, la ekonomio plifortiĝis, kaj multe malfortiĝis kiam ili falis. En 2006 la pliiĝo de MEP estis proksimume 10% jare, sed en 2015 estis malkresko de 6% en MEP. === La krizaj jaroj === Malgraŭ ekonomia ekprospero en la dua duono de la 20-a jarcento, ekde la komenco de 2020, la ekonomio de Venezuelo estas en la mezo de ekonomia kaj [[Humaneca helpo|humanitara krizo]]. En julio 2017, oni anoncis, ke la akra politika krizo kaŭzis valutajn rezervojn malaltiĝi al la plej malalta nivelo en 15 jaroj. La krizo komenciĝis en 2014 pro la malaltiĝo de naftoprezo, kiu kaŭzis perfortajn koliziojn inter manifestacianoj kaj policaj fortoj, kune kun manko de bazaj nutraĵoj kaj eĉ [[malsato]] inter iuj el la loĝantaro de la lando. En 2018, Venezuelo fariĝis malriĉa lando, kie multaj beboj suferas pro [[subnutrado]] kaj multaj eĉ mortas pro malsato. Kiel rezulto de la krizo, ĉirkaŭ 4,5 milionoj da venezuelaj civitanoj forlasis ĝin. Laŭ raporto donita de Unuiĝintaj Nacioj laŭ peto de la registaro, ekde la komenco de 2020, proksime de 9,3 milionoj da homoj, proksimume triono de la loĝantaro, estas en stato de modera aŭ severa manĝa malsekureco. La fenomeno estas ĝenerala en ĉiuj distriktoj de la lando, inkluzive en relative prosperaj lokoj. Laŭ la raporto, 60% de [[Domanaro|domanaroj]] raportis, ke ili reduktis la kvanton de viando en manĝoj. Familianoj de 33% de domanaroj konsentis labori por manĝaĵo anstataŭ mono, kaj 20% de domanaroj devis vendi familiajn havaĵojn por pagi bazajn bezonoj. <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html The World Factbook] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130923170119/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html |date=2013-09-23 }} — Central Intelligence Agency, www.cia.gov</ref> ==== Hiperinflacio ==== Laŭ la raportoj de la centra banko de la lando, en januaro 2008 inflacio staris je 21,9%. En la dua jardeko de la 21-a jarcento, inflacio pliiĝis, en 2015 inflacio atingis 275%, kaj en februaro 2019 al 2,295,981%. <ref>[[Le Figaro]] ''Au Venezuela, l'inflation annuelle avoisine les 2 millions pour cent'', prenita la 14-an de marto ‏2019 (franca)</ref> En 2013-2023 la [[venezuela bolivaro]] perdis ĉirkaŭ 200 mil elcentojn de sia valoro kontraŭ la usona dolaro, kreinte la plej ekstreman hiperinflacion en la mondo. Ĝis 2021 venezuelanoj tra la mondo aktive uzadis Valiu, ĝiran platformon bazitan sur [[blokĉeno]], kie eblis ĝiri monon al Vezenuelo, aĉeti manĝaĵojn kaj aliajn varojn, kaj aĉeti [[ĉifrovaluto]] per pesoj. En decembro 2021 la platformo anoncis sian fermon pro la riska situacio en Venezuelo. La registaro kreis ŝtatan nacian ciferecan monon Petro<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2022/08/13321/ | titolo = La batalo pri ĉifromonaj revoj en Mjanmao | titolo-aldono = Ambaŭ la diktaturo kaj la registaro en ekzilo sin turnis al ĉifromono | alirdato = 2023-10-31 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Bradley | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-15 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230823111102/https://eo.globalvoices.org/2022/08/13321/ | arkivdato = 2023-08-23 | citaĵo = }}</ref>. == Demografio == * [[Blankaj venezuelanoj]] * [[Guaraoj]] === Lingvoj === La oficiala lingvo de Venezuelo estas la [[Hispana lingvo|hispana]] (precize la [[Venezuel-hispana lingvo|venezuel-hispana]]) kaj la indiĝenaj lingvoj, inter kiuj estas (kun nombro da parolantoj) la lingvoj: {{Div col|cols = 3}} * [[Akaŭaja lingvo|Akaŭaja]] ?/6000 * [[Arutana lingvo|Arutana]] 17 * [[Gvahiba lingvo|Gvahiba]] 5000/25000 * [[Jabarana lingvo|Jabarana]] 30 * [[Jarura lingvo|Jarura]] 3000 * [[Kariba lingvo|Kariba]] 7000/10000 * [[Kviba lingvo|Kviba]] 600/3000 * [[Makua lingvo|Makua]] 10 * [[Mapoja lingvo|Mapoja]] 120 * [[Nengatua lingvo|Nengatua]] 30000 * [[Panara lingvo|Panara]] 3500 * [[Pemona lingvo|Pemona]] 4800 * [[Pemonoa lingvo|Pemonoa]] 1 * [[Sapea lingvo|Sapea]] 5 * [[Sikjana lingvo|Sikjana]] 0/40 * [[Uv-Kuva lingvo|Uv-Kuva]] 2500 * [[Vajua lingvo|Vajua]] 300 000. Tiuj indiĝenaj lingvoj apartenas al la familioj: * [[Araŭakaj lingvoj|Araŭakaj]] * [[Karibaj lingvoj|Karibaj]] * [[Pŭinavaj lingvoj|Pŭinavaj]] * [[Tupi-Gvaraniaj lingvoj|Tupi-Gvaraniaj]]. {{Div col end}} Inter la uzataj lingvoj estas ankaŭ la venezuela signolingvo. == Kulturo == === Ferioj === La jaro komenciĝas per la 1-a de januaro, la [[Novjaro]]. En marto aŭ aprilo okazas la [[Pasko|paska festo]]. Ekde la 19-a de aprilo 1810 oni festas ĉiujare la deklaracion de sendependeco. Kiel en aliaj landoj, la 1-a de majo estas feritago, la [[tago de la Laboro|tago de laboro]]. La 24-an de junio oni festas la memoron de la [[batalo de Karabobo (1821)|batalo de Karabobo]]. La [[Nacia tago|nacia festotago]] okazas la 5-an de julio (''Día de la Independencia'', tago de sendependeco), la tago en kiu estis verkita en 1811 la [[Deklaracio pri sendependeco de Venezuelo]]. Alia ferio estas la 24-a de julio, la naskiĝtago de [[Simón Bolívar]]. La malkovro de Ameriko estas festata la 12-an de oktobro, kaj [[kristnasko]]n la 25-an de decembro. Pro la forta katolika tradicio de la landoj la plej diversaj sanktultagoj estas festataj tra la tuta jaro en malgrandaj lokaj festoj. === Muzikpedagogio ''El Sistema'' === Ekde 1975 la venezuela ekonomisciencisto kaj muzikisto [[José Antonio Abreu]] estigis tutlandan reton de junulorkestroj (''Sinfónica de la Juventud Venezolana Simón Bolívar'', nomata ankaŭ ''El Sistema''). Tio intertempe ebligis al 300.000 infanoj kaj junuloj senpage obteni muzikedukadon kaj personan muzikilon. La rezultoj famiĝis internacie. La muzikpedagoga laboro de ''El Sistema'' helpas rompi la cirklon de malriĉeco kaj perforto. En 2009 kreiĝis la filmo [[El Sistema (filmo)|El Sistema]] de [[Paul Smaczny]] kaj [[Maria Stodtmeier]].<ref>[http://www.el-sistema-film.com/el_Sistema_Festival_de.php El Sistema, Dokumentaria filmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090412090516/http://www.el-sistema-film.com/el_Sistema_Festival_de.php |date=2009-04-12 }} de Paul Smaczny kaj Maria Stodtmeier, 2009</ref> === Vidindaĵoj === [[Dosiero:Museo Jesús Soto.jpg|eta|maldekstra|Muzeo [[Jesús Rafael Soto]]: muzeo pri moderna arto]] Inter la plej konataj vidindaĵoj estas la katedralo de Coro, la Chiesa de San Clemente, la katedralo de Ciudad Bolívar, la katedralo de Caracas, kaj la preĝejo de San Francisco. Aparte vidindaj estas ankaŭ la kapitolo de Caracas kaj la domo de la guberniestroj en Ciudad Bolívar. La panteono kaj la urba teatrejo estas inter la plej konataj konstruaĵoj de Caracas.. La [[Salto Ángel|akvofalo de Angel]] estas kun alteco de 978 metroj (plej alta ŝtupo 805 m) la plej alta [[akvofalo]] de la mondo. Inter naciaj parkoj menciindas [[Nacia Parko Sierra Nevada (Venezuelo)|Nacia Parko Sierra Nevada]]. === Kuirarto === La nacia manĝaĵo estas ''Pabellón Criollo'', kombinaĵo el nigraj faboj (''Caraotas''), kuirbanano (''Platano''), rizo kaj disŝirita fibra viandaĵo (''Carne Mechada''). Alia tipa manĝaĵo estas ''Hallacas'', mikspoto el bovaĵo, sekvinberoj, legomoj, kaporoj, olivoj kaj nuksoj en maiza pasto. === Amaskomunikiloj === [[Televido en Venezuelo]] estas unu el la ĉefaj [[amaskomunikilo]]j de la lando, tial ke ĝi atingas {{unuo|95|%}} el la hejmoj de Venezuelo. == Esperanto en Venezuelo == {{Ĉefa artikolo|Esperanto-movado en Venezuelo}} Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] el 1934, pioniro de la [[Esperanto-movado]] en Venezuelo estis ''George O. Messerl'' en la urbo [[Porlamar]], kie en 1909 estis fondata la unua landa Esperanto-grupo, kiu ricevis la nomon „Progreso“. En [[1906]] la gazeto „El Dominical“ de [[Karakaso|Caracas]] havis Esperanto-fakon, redaktatan de li. En 1910 en San Cristobal aperis gazeto „''Anda Lumo''“. Laŭ la iniciato de [[Benito Losada]] (en la literaturo konata kiel "Paco-Tillero") en [[1912]] fondiĝiŝ nacia organizaĵo [[Venezuela Esperanto-Asocio]], kiu post kelkaj jaroj de funkciado ĉesis agadi, sed la {{daton|27|novembro|1974}} estis refondita. Laŭ statistikoj (1928) de [[Johannes Dietterle]] estis esperantistoj en tri urboj, la landa UEA-delegito en 1933 estis en Caracas. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Pliaj legaĵoj == * Lambert, Renaud. [https://eo.mondediplo.com/article2438.html Venezuelo, la kialoj de la ĥaoso]. '[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto]]' decembro 2016. === Alilingve === * ''Atlas de Tradiciones Venezolanas''. Caracas: Fundación Bigott, C.A. Editora El Nacional. 1998. ISBN 980-6428-62-5. * ''Diccionario de Historia de Venezuela de la Fundación Polar''. Vol. 1 al 4 (2a eldono). 1997. * ''Grandes Maravillas de Venezuela''. Caracas: Ediciones Editarte, C.A. Editora El Nacional. 2004. ISBN 980-6518-30-6. * ''Venezuela en Datos 2007''. Caracas: Ediciones Editarte, C.A. Editora El Nacional. diciembre de 2006. == Vidu ankaŭ == * [[Poŝtmarkoj de Venezuelo]] * [[Televido en Venezuelo]] {{Projektoj|ReVo=venezuel}} == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [http://www.pbase.com/perrona/faces_of_central_america Fotaĵoj de Venezuelo] * [http://venezuelo.blogspot.com Kultur E-vojaĝ-agentejo] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Venezuela|revizio=153240896}} {{Ŝtatoj en Sudameriko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Venezuelo| ]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1845]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1811]] afihi879z1xfircwms0b073j99b56r8 0 5104 9371940 9346749 2026-05-13T07:39:44Z Sj1mor 12103 9371940 wikitext text/x-wiki {{KalendaroDecembro}} {{Decembro}} La '''31-a de decembro''' estas la 365-a tago de la jaro (la 366-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. La tago estas la lasta de la jaro - 0 tagoj restas. Je la 31-a de decembro okazis, interalie: == Eventoj == * [[192]]: [[Romia Imperio]]: Dum novjara nokto estis murdita filo de [[Marko Aŭrelio]], la [[tirano]] [[Komodo (imperiestro)|Komodo]], kiu estis kondamnita al ''[[damnatio memoriae]]'' - [[Antonina dinastio]] finiĝis, komenco de [[interna milito]] en la [[imperio]] * [[406]]: [[Romia Imperio]]: [[Barbaroj|Barbaraj]] [[tribo]]j de [[vandaloj]], sveboj kaj [[alanoj]] transpaŝis [[Rejno]]n enirante al [[Gaŭlio]], kaj komencis marŝon tra la imperio * [[535]]: [[Bizanca imperio|Bizanca]] generalo [[Belizaro]] konkeris [[Sicilio|Sicilion]] venkante [[ostrogotoj|ostrogotan]] garnizonon en [[Palermo]], tiel finante sian [[konsulo (romia historio)|konsuladon]] por la jaro * [[870]]: Venko de [[anglosaksoj]] kontraŭ [[danoj|danaj]] invadintoj en batalo de [[Ethelred (Wessex)|Engelfield]] * [[1229]]: [[Reconquista]]: post trimonata sieĝo armeo de [[Jakobo la 1-a (Aragono)|Jakobo la 1-a]] konkeris ĉefurbon de [[Majorko]] defendatan de [[islamo|islamanoj]] - [[Palma de Majorko]] * [[1435]]: [[Pollando]]: en [[Brześć Kujawski]] oni subskribis pactraktaton pri fino de la milito de [[Nieszawa]] (1431-35) kun la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1472]]: En [[Amsterdamo]] ĵetado per [[neĝo|neĝ]]buletoj estis malpermesita * [[1494]]: Milito pri [[Reĝlando de Napolo]]: papo [[Aleksandro la 6-a]] enirigis al [[Romo]] armeon de franca reĝo [[Karlo la 8-a (Francio)|Karlo la 8-a]] * [[1519]]: Tiel nomata [[rajdado|rajda]] milito inter [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] kaj Reĝlando de Pollando komenciĝis per atako al la urbo [[Braniewo]] en [[Varmio]] fare de [[Albreĥto (Prusio)|Albreĥto]] * [[1600]]: Reĝino de Anglio [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]] vivigis [[Brita Orienthinda Kompanio|Britan Orienthindan Kompanion]] * [[1655]]: [[Sveda diluvo]]: en [[Tyszowce]] pola [[nobelo|nobelaro]] kaj armeo anoncis [[konfederacio]]n kontraŭ [[svedoj]] kaj [[Karolo la 10-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 10-a Gustavo]] * [[1687]]: Unuaj [[hugenotoj]] forlasis [[Francio]]n pro [[religia persekutado]], ekloĝante en [[Sud-Afriko]] * [[1696]]: En [[Anglio]] kaj [[Kimrio]] oni enkondukis [[fenestra imposto|fenestran imposton]] anoncitan de [[Vilhelmo la 3-a (Anglio)|Vilhelmo la 3-a]] * [[1703]]: Ĉirkaŭ 10 mil personoj pereis en [[tertremo]] kun [[epicentro]] en ĉirkaŭaĵo de [[Edo]] (malnova nomo de [[Tokio]]) * [[1757]]: [[Sepjara milito]]: rusa [[okupado]] de [[Kaliningrado|Królewiec]] komenciĝis * [[1759]]: Oni luis [[bierfarejo]]n en [[Dublino]], kie ĝis hodiaŭ estas produktata malhela [[biero]] [[Guinness]] * [[1770]]: [[Pollando]]: rusa armeo atakis [[Jasna Góra]], defendatan de [[Bara Konfederacio]] * [[1800]]: Ekzisto de la [[Reĝlando de Granda Britio]] finiĝis, anstataŭigita la sekvan tagon per [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] * [[1805]]: Lasta tago de la valido de [[Franca respublika kalendaro]] * [[1857]]: [[Otavo (Ontario)|Otavo]] iĝis ĉefurbo de [[provinco Kanado|brita kolonio Kanado]] * [[1879]]: [[Thomas Alva Edison]] publike prezentis elektran lumigon * [[1896]]: Franca astronomo [[Auguste Charlois]] malkovris asteroidon [[424 Gratio|Gratio]] * [[1898]]: [[Telefonlineo]] [[Moskvo]] – [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]] ekfunkciis * [[1905]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[583 Klotilde| Klotilde]] * [[1908]]: [[Fratoj Wright|Wilbur Wright]] akiris rekordon pri [[longeco]] de aviadila [[flugo]] (124,7 km) * [[1910]]: [[Censo]] en [[Aŭstrio-Hungario]] montris, ke tie vivas 6 435 983 loĝantoj de la [[ĉeĥa]], [[Moravio|morava]] kaj [[slovaka]] lingvoj * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: Brita transporta ŝipo HMS ''Osmanieh'' foririnte de [[Aleksandrio]] trafis al [[mara mino]], metita de la germana submarŝipo ''UC 34'', kaj enprofundiĝis en kelkaj minutoj kun 199 homoj * [[1918]]: [[Dua Pola Respubliko]]: kadre de la [[Ribelo de Grandpolujo]] poloj konkeris [[Gniezno]], la unuan ĉefurbon de Pollando, kaj volontulaj taĉmentoj de memdefendo ekbatalis pri kontrolo super [[Vilno]], komence kontraŭ retiriĝanta germana armeo kaj lokaj komunistoj (31-a de decembro/3-a de januaro) kaj poste kontraŭ la atakanta [[Ruĝa Armeo]] (4-a ĝis 5-a de januaro) — prakomenco de la [[pola-bolŝevika milito]] * [[1918]]: [[Kartvela-armena Milito (1918)|Kartvela-armena Milito]] finiĝis * [[1918]]: Interkonsento pri partnereco por kunigi kvin [[eldonejo]]jn de sciencaj [[eldonisto]]j - eldonejo [[Walter de Gruyter]] establiĝis * [[1922]]: En [[Francio]] [[kondukpermesilo]] estiĝis per modifo de la [[trafika regularo]] * [[1925]]: [[Kyösti Kallio]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Finnlando * [[1930]]: [[Papo|Papa]] [[encikliko]] ''Casti Connubii'' de [[Pio la 11-a]] pri [[kristanismo|kristana]] [[geedzeco]], kontraŭa al [[kontraŭkoncipo]] kaj [[aborto]] * [[1932]]: Polaj [[kriptologio|kriptologoj]] [[Marian Rejewski]], [[Jerzy Różycki]] kaj [[Henryk Zygalski]] rompis kodon de la germana ĉifrilo [[Enigma]] * [[1935]]: Charles Darrow patentigis tabulludon [[Monopolo (ludo)|''Monopolo'']] * [[1938]]: [[Senalkohola kulturo]]: en [[Indianao]] aperis unua testilo pri sobreco * [[1939]]: [[Vieno]]: Unua novjara [[koncerto]] de [[Vieno|Vienaj]] [[filharmonio|filharmoniistoj]]; [[Germana okupado de Pollando]]: nombro de loĝantoj en la [[Ĝenerala Gubernio]] estis 11 380 000 (en tio en [[Varsovio]] 1 310 000), estis 273 062 senlaboruloj; en [[Poznano]] troviĝis 589 [[senhejmulo|senhejmaj]] polaj [[infano]]j; [[Poznano]]: [[invado en Pollandon|de septembro]] germanaj regantoj [[konfisko|konfiskis]] 420 polajn [[vendejo]]jn - el 473 ekzistantaj; ekfunkciis senpera trajna komunikado inter [[Tria Regno]] kaj [[Sovetunio]] kun 8 transitaj punktoj, kaj ke pere de plenaj vagonaroj oni alvenigas precipe [[mineralo]]jn kaj [[greno]]n; [[Moskvo]]: laŭ sovetaj donitaĵoj estas 38 710 polaj [[militkaptito]]j en [[Sovetunio]]; en [[Francio]] garnizonis 161 423 soldatoj de la [[Brita Armeo]] * [[1940]]: En la [[Ĝenerala Gubernio]] estis 85 armilaj entreprenoj kun ĉirkaŭ 50 mil personoj, en [[Silezio]] 102 kun 83 383 engaĝitoj kaj en [[Provinco Vartlando]] 180 kun ĉirkaŭ 100 mil laboristoj; en la gubernio estis 188 183 senlaboruloj; en [[Budapeŝto]] laŭ rekomendo de hungara registaro estis likvidita pola delegitejo; [[Danio]]: germana delegito en [[Kopenhago]] la duan tagon postulis de la reĝo [[Kristiano la 10-a (Danio)|Kristiano la 10-a]] ŝanĝon de kabineto - [[Dana Registaro|dana registaro]] reĵetis la germanajn postulojn * [[1941]]: En [[malliberejo]]j de [[Gestapo]] estis pli ol 7 mil poloj; en [[Varsovia geto]] el inter 470 mil loĝantoj en 1941 mortis 44 630; en ĜG oni ordonis senpage redoni [[skio]]jn; en letero al estro de [[Galicio]] [[metropolito]] de grek-katolika [[eklezio]] en [[Lvovo]] skribis pri amasa [[murdo]] de sovetaj [[militkaptito]]j en ĜG; en ĜG estis 370 [[armilo|armilejoj]]; [[Porajmos]]: en labortendaro por [[ciganoj]] en [[Lodzo]] decembre mortis 400 personoj; sovetaj regopovoj liberigis en puntendaro en [[Kolima]] 262 polajn malliberigitojn; [[britoj|Brita]] Komitato pri Helpado al [[Poloj]] transdonis al poloj en [[Sovetunio]] ĝis la jarfino [[varo]]jn kun valoro de 60 mil [[pundo]]j; al pola armeo en [[Kanado]] eniris usona [[indianoj|indiano]] Eddbart Blake Walker, konata kiel "Malmola Roko" * [[1942]]: En malliberejo de [[Sieradz]] en 1942 mortis 573 poloj; de la 22-a de aprilo 1941 ĝis la 31-a de decembro 1942 germanaj regopovoj ene de [[Provinco Dancigo-Okcidenta Prusio]] [[deportado|deportis]] 19 312 polojn; [[Ordnungspolizei|germana polico]] murdis en [[Rudnik nad Sanem]] 6 judojn; germanoj en [[Ekstermejo Chełmno]] de la 8-a de decembro 1941 ĝis tiu ĉi tago murdis ĉirkaŭ 170 mil judojn el [[Provinco Vartlando]]; [[Taktiko|taktika]] venko de [[britoj]] kontraŭ [[germanoj]] en batalo sur [[Barenca Maro]] * [[1943]]: Decembre 1943 pola [[rezistomovado]] faris en [[Varsovio]] 52 sukcesajn [[atenco]]jn kontraŭ germanoj; nokte de la 1943/1944 laŭ iniciato de [[Władysław Gomułka]] en [[Varsovio]] fondiĝis Landa Nacia Konsilio, kiu forĵetis leĝecon de la pola registaro en [[ekzilo]] uzurpante al si funkcion de provizora pola parlamento - [[Bolesław Bierut]] iĝis prezidanto; pola mararmeo ĝis fino de 1943 pafalterigis 95 [[aviadilo]]jn kaj sinkigis multajn malamikajn [[ŝipo]]jn: 22 armeajn, 35 transportajn ŝipojn kaj 8 atakboatojn kaj detruis dekkelkon da ŝipoj, en tio [[batalŝipo]]n "Schlesien" - kaj 350-foje batalis * [[1944]]: [[Volinia masakro]]: [[krimo]] en Uhryńkowce (nun apud [[Zaliŝĉiki]] en [[Ternopila provinco]]) farita nokte post la 31-a de decembro kun aparta krueleco - sur terenoj [[Orientaj Limregionoj|aneksitaj de Ruĝa Armeo]] [[Ukraina Ribela Armeo]] kune kun kvazaŭarmea [[ukrainoj|ukraina]] taĉmento murdis ĉirkaŭ 222 polojn (nur la [[Ruĝa Armeo]] haltigis la [[genocido]]n kaj [[huculoj]] iom kaŝis [[poloj]]n); en [[Lublin]] okazis nokta 5-a kunsido de uzurpa Ŝtata Nacia Konsilio kun establo de la Provizora Registaro, dum kiu ties prezidanto [[Bolesław Bierut|B. Bierut]] iĝis prezidento; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de sovetiaj 2-a kaj 3-a Ukraina Fronto likvidis germanan-hungaran grupiĝon, ĉirkaŭitan en [[meandro]] de [[Danubo]], norde de [[Budapeŝto]]; [[Batalo de Ardenoj]]: germana [[Operaco Nordwind]] komenciĝis en Nordaj [[Ardenoj]] - en la ofensivo kontraŭ Francio du korpusoj de [[SS (organizo)|SS]] estis venkitaj; [[Norda interliga fervoja ponto]] en [[Budapeŝto]] estis eksplodigita * [[1946]]: [[Harry S. Truman]] anoncis finon de la usona militado en la [[dua mondmilito]]; Lastaj francaj soldatoj forlasis [[Libano]]n * [[1955]]: [[General Motors]] iĝis unua kompanio se temas pri [[fakturo|fakturado]] super miliardo da usonaj dolaroj jare * [[1961]]: [[Raidió Teilifís Éireann]] - nacia ŝtata dissendservo de [[Irlando]] estis lanĉita * [[1963]]: Post disfalo de la [[Federacio]] de [[Rodezio]] kaj [[Njasalando]] estiĝis tri novaj ŝtatoj: [[Zambio]], [[Malavio]] kaj Rodezio (nuna [[Zimbabvo]]) * [[1965]]: [[Puĉo de la Sankta Silvestro]]: armeaj oficiroj gviditaj de [[Jean-Bédel Bokassa]] komencis puĉon kontraŭ la registaro de [[David Dacko]], prezidanto de [[Centr-Afrika Respubliko]] * [[1968]]: Testoflugo de unua en la mondo [[Supersona rapido|supersona]] [[komercaviadilo]] [[Tupolev 144]] (ĝi tamen ne trapasis la [[sonmuro]]n) - du monatojn antaŭ [[Concorde]] * [[1973]]: En [[Sidnejo]] okazis unua koncerto de aŭstralia [[ŝtonroko|ŝtonroka]] grupo [[AC/DC]] * [[1978]]: En [[Pollando]] komenciĝis ''[[vintro]] de la jarcento'' kun forta [[frosto]] kaj abunda [[neĝo|neĝado]]; en [[Hispanio]] 47 000 tunoj da [[nafto]] estis verŝitaj en la maron dum akcidento de ''Andros Patria'' ĉe la [[Kabo Terfino]] * [[1982]]: Regopovoj de [[Pola Popola Respubliko]] suspendis la [[milita stato en Pollando|militan staton en Pollando]] - oni nuligis [[elirblokado]]n kaj anoncis [[amnestio]]n liberigante pli ol 300 personojn * [[1983]]: Generalo [[Muhammadu Buhari]] iĝis [[prezidento de Niĝerio]] post sukcesa armea [[puĉo]]; [[Nuklea centralo Ignalina]] ekfunkciis en [[Litovio]] * [[1984]]: [[Usono]] forlasis [[Unesko]]n * [[1987]]: [[Robert Mugabe]] iĝis prezidento de Zimbabvo * [[1988]]: Pola [[Himalajo|himalajisto]] Krzysztof Wielicki kiel unua [[vintro|vintre]] [[grimpado|grimpis]] al [[Lhotse]], [[Listo de la montoj pli altaj ol 8000 m|pli ol 8000 m alta monto]] * [[1990]]: [[Garri Kasparov]] defendis la titolon de [[ŝakmondĉampiono]] venkante [[Anatolij Karpov]] * [[1991]]: [[Albert Einstein]] iĝis homo de la jarcento kaj ektrovigis sur la titolpaĝo de "[[Time]]" * [[1991]]: [[Sovetunio]] formale ĉesis ekzisti * [[1992]]: [[Disdivido de Ĉeĥoslovakio]]: lasta ekzistotago de [[Ĉeĥa kaj Slovaka federacia respubliko]] * [[1993]]: [[Pollando]]: [[Bieżuń]], [[Działoszyn]], [[Kamieńsk]], [[Pilica (regiono Śląskie)|Pilica]], [[Torzym]] kaj [[Wąchock]] urbiĝis * [[1994]]: [[Unua Ĉeĉenia milito]]: rusia armeo eksturmis [[Grozno]]n (laŭ [[separismo|separistoj]] pereis 3 mil separistoj kaj 14 mil rusiaj militistoj); Ŝtata Agentejo [[Treuhandanstalt]], fondita en 1990 por [[privatigo]] de iamaj [[popolproprieta entrepreno|popolproprietaj entreprenoj]] en [[GDR]], estis malfondita * [[1998]]: [[Tujmesaĝilo]]: usonano Mark Spencer publikigis [[Libera programaro|liberan programaron]] Gaim, nomata poste [[Pidgin]] * [[1999]]: [[Panamo]] transprenis kontrolon de la [[Zono de la Kanalo de Panamo]]; malfermo de [[spektoradego]] [[Londona Okulo]] * [[1999]]: [[Boris Jelcin]] demisiis kiel [[prezidanto de Rusio]] — provizora prezidanto iĝis ĉefministro [[Vladimir Putin]] * [[2000]]: Lasta [[tago]] de la [[20-a jarcento]] kaj de la [[2-a jarmilo]] * [[2002]]: [[Ĉinio]]: inaŭguro de unua fervoja [[sekcio]] de [[maglevo]], kiu atingis 430 km/h * [[2004]]: [[Tajvano]]: oficiala malfermo de la plej alta nubskrapulo [[Taipei 101]]; [[Litovio]]: en [[Nuklea centralo Ignalina]] oni malŝaltis [[Nuklea reakciujo|atomreaktoron n-ro 1]]; [[Deviga militservo]] en [[Ĉeĥio]] finiĝis * [[2007]]: En [[Butano]] okazis unua en la historio [[parlamento|parlamenta]] baloto * [[2008]]: [[Ĉinio]] kaj [[Vjetnamio]] fiksis [[demarkacia linio|demarkacian linion]] * [[2009]]: En finna urbo [[Espoo]] enmigrinto de [[Kosovo]] murdis per tranĉilo sian edzinon, pafmortigis 4 personojn en [[superbazaro]] kaj [[sinmortigo|sinmortigis]] * [[2014]]: Rezulte de [[paniko|panik]]-eksplodo okaze de [[nova jaro|novjara]] celebrado en [[Ŝanhajo]] oni surtretis 36 personojn kaj 47 vundigis * [[2015]]: Internacia [[krimo|Krima]] Tribunalo por [[Ruando]], kiu esploris la [[Ruanda genocido|genocidon en Ruando]], malfondiĝis * [[2019]]: [[Kronviruso]]: [[Tajvano]] alarmis ke en [[Ĉinio]] okazas io maltrankviliga, serioza [[epidemio]] kies [[COVID-19|viruso]] transiras de homo al homo, kaj kiel unua fermis [[landlimo]]n — la atentigo estis neglektita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]], kiu ne "posedis tian [[informo]]n"; [[Spionado|Spionagentejoj]] i.a. de [[Novzelando]], [[Britio]] kaj [[Usono]] komencis esplori rolon de ĉinaj [[laboratorio]]j ligitaj kun la ĉina armeo, kaj francaj [[genetikisto]]j, kiuj konstruis laboratorion en [[Wuhan]] ekdemandis [[ĉinoj]]n, ĉu la viruso estas nature aperinta aŭ [[Inĝenierscienco|inĝeniere]] prilaborita * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: Pasinttage oni 139 fojojn pripafis landlimajn lokojn de [[Sumia provinco]]; de februaro oni entreprenis 2 200 procedojn pri [[krimo]]j, malkovris 108 sabotajn-spionajn grupojn, retenis pli ol 1 880 personojn; en [[Kievo]] oni aŭdis 10 eksplodojn post serio de aviadaj atakoj — unu viktimo, inter vunditoj japana ĵurnalisto; pripafo de [[Mikolajivo]], 6 personoj estis vunditaj, unu serioze; la 3-an fojon de la 15-a de decembro rusaj raketoj aŭ iliaj fragmentoj falis sur vilaĝojn de [[Volgograda provinco]] en Rusio; 140 ukrainaj soldatoj estis liberigitaj de rusa mallibero. Reagoj: [[armitaj fortoj]] de [[Finnlando]]: en 2022 por ekzerca militservo 1 200 [[virino]]j anonciĝis, kaj finis 1 040; la registaro de [[Rusio]] transdonis al ĵurnalistoj instrukcion kiel oni diru pri la pasanta jaro: "rusia armeo konkeras [[NATO]]-n", kaj "[[Putin]] donas al [[Eŭropo]] ŝancon por pripensado"; rusaj [[akcio]]j en la [[merkato]] perdis ĉi-jare 43%. == Esperantujo == * [[1988]] [[Sovetia Esperantista Junulara Movado]] refondita kiel SEJM-2, junulara [[Esperanto-movado]] de [[Sovetunio]] kaj [[Rusio]], la ĉefa E-organizaĵo de 1988 ĝis 1998 en Rusia Federacio == Naskiĝoj == * [[1378]]: [[Kaliksto la 3-a]], papo (m. [[1458]]) * [[1491]]: [[Jacques Cartier]], franca esploristo sur teritorio de la hodiaŭa [[Kanado]] (m. [[1557]]) * [[1514]]: [[Andreo Vesalio]], [[flandroj|flandra]] pioniro de moderna anatomio (m. [[1564]]) * [[1540]]: [[Silvio Antoniano]], itala kardinalo kaj verkisto pri [[edukado]] (m. [[1603]]) * [[1617]]: [[Bartolomé Esteban Murillo]], hispana pentristo (m. [[1682]]) * [[1668]]: [[Herman Boerhaave]], nederlanda kuracisto kaj botanikisto, [[kristana humanismo|kristana humanisto]] (m. [[1738]]) * [[1720]]: [[Charles Edward Stuart]], [[jakobitismo|jakobita pretendanto]] al trono de Britio (m. [[1788]]) * [[1738]]: [[Johann Hermann]], franca kuracisto kaj [[natura historio|naturalisto]] (m. [[1800]]) * [[1747]]: [[Gottfried August Bürger]], germana verkisto (m. [[1794]]) * [[1763]]: [[Pierre-Charles Villeneuve]], franca vicadmiralo, komandanto de la franca-hispana [[mararmeo]]j dum la [[batalo apud Trafalgar]] (m. [[1806]]) * [[1789]]: [[Stefan Sabinin]], rusa teologo (m. [[1863]]) * [[1796]]: [[Ignacy Pietraszewski]], pola [[orientalisto]], [[numismatiko|numismatikisto]] kaj tradukisto-ĉiĉerono, doktoro pri filozofio (m. [[1869]]) * [[1830]]: [[Ismail Paŝao]], [[ĥedivo]] de [[Egiptujo]] kaj [[Sudano]] (m. [[1895]]) * [[1832]]: [[Junqueira Freire]], brazila poeto (m. [[1855]]) * [[1854]]: [[Georg Thieler]], germana juristo kaj politikisto (m. [[1945]]) * [[1855]]: [[Giovanni Pascoli]], itala poeto, [[Klasika Filologio|klasika filologo]] (m. [[1912]]) * [[1856]]: [[Wojciech Kossak]], pola pentristo (m. [[1942]]) * [[1869]]: [[Henri Matisse]], franca pentristo (m. [[1954]]) * [[1877]]: [[Viktor Dyk]], ĉeĥa verkisto, ĵurnalisto, politikisto (m. [[1931]]) * [[1879]]: [[Tódor Kovács]], hungara fervoj-oficisto, instruisto pri stenografio, [[esperantisto]], redaktoro de [[Esperanto-gazeto]] "Revuo" (m. nekonata) * [[1880]]: [[George Catlett Marshall]], usona generalo Nobelpremiita pro [[Plano Marshall]] (m. [[1959]]) * [[1881]]: [[Max Pechstein]], germana pentristo kaj grafikisto (m. [[1955]]) * [[1886]]: [[Aladár Kuncz]], hungara verkisto, redaktoro, kritikisto, tradukisto (m. [[1931]]) * [[1889]]: [[Gerő Finta]], rumania hungara poeto, tradukisto (m. [[1981]]) * [[1892]]: [[Miĥajl Semenko]], ukraina verkisto, kreinto kaj gvidanto de la ukraina [[futurismo]], ekzekutita (m. [[1937]]) * [[1901]]: [[László Gáspár]], hungara ĵurnalisto, sciencpopulariga fakverkisto (m. [[1958]]) * [[1902]]: [[László Hajnal]], hungara poeto, verkisto, viktimo de hungaraj faŝistoj (m. [[1944]]) * [[1902]]: [[Ferenc Herskovits]], hungara kuracisto, verkisto, redaktoro (m. [[1935]]) * [[1904]]: [[Umm Kulthum]], egipta kantistino kaj aktorino (m. [[1975]]) * [[1905]]: [[Guy Mollet]], ĉefministro de Francio (m. [[1975]]) * [[1908]]: [[Simon Wiesenthal]], aŭstra arkitekto, ĉasisto de naziaj [[militkrimo|milit-krimuloj]] (m. [[2005]]) * [[1917]]: [[Suzy Delair]], franca aktorino kaj kantistino (m. [[2020]]) * [[1926]]: [[Jadwiga Kaczyńska]], pola skoltistino kaj flegistino, [[filologo|filologino]] (m. [[2013]]) * [[1929]]: [[Ferenc Nagy-Tóth]], rumania hungara biologo, akademiano (m. [[2022]]) * [[1935]]: [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]], reĝo de [[Sauda Arabio]] * [[1937]]: [[Avram Hershko]], israela biologo Nobelpremiita * [[1938]]: [[Sándor Németh]], rumania hungara matematikisto, profesoro * [[1943]]: [[John Denver]], usona [[kontreo]]kantisto, [[kantverkisto]], muzikisto (m. [[1997]]) * [[1943]]: [[Ben Kingsley]], brita aktoro * [[1946]]: [[István Gittai]], hungara poeto, ĵurnalisto (m. [[2020]]) * [[1947]]: [[Rita Lee]], [[brazilanoj|brazila]] kantistino, kantverkistino, multinstrumentistino, aktorino, verkistino kaj [[aktivismo|aktivulino]] * [[1948]]: [[Donna Summer]], usona kantistino (m. [[2012]]) * [[1954]]: [[Ingibjörg Sólrún Gísladóttir]], islanda politikistino, urbestrino de [[Rejkjaviko]] * [[1954]]: [[Alex Salmond]], ĉefministro de Skotlando 2007-2014 (m. [[2024]]) * [[1959]]: [[Val Kilmer]], usona aktoro (m. [[2025]]) * [[1965]]: [[Gong Li]], ĉina filma aktorino * [[1967]]: [[Tomasz Sakiewicz]], pola ĵurnalisto, publicisto kaj [[gazeto|gazet]]eldonisto, membro de [[Sendependa Asocio de Studentoj]], ĉefredaktoro de "[[Gazeta Polska]]" * [[1977]]: [[PSY (kantisto)|Park Jae-sang]], sud-korea kantisto, [[repo|repisto]], dancisto * [[1982]]: [[Tünde Skovrán]], rumania hungara aktorino * [[1991]]: [[Ihor Kostenko]], ukraina ĵurnalisto kaj [[vikipediisto]], aktivulo de [[Eŭromajdano]], dum [[Vikimanio]] 2014 nomita ''Vikipediisto de la jaro'', murdita (m. [[2014]]) == Mortoj == * [[192]]: [[Komodo (imperiestro)|Komodo]], romia imperiestro (n. [[161]]) * [[335]]: [[Silvestro la 1-a]], papo, sanktulo (n. nekonata) * [[1384]]: [[John Wyclif]], angla teologo, filozofo kaj profesoro (n. inter [[1320]] kaj [[1330]]) * [[1462]]: [[Heinrich Rubenow]], germana [[urbestro]], murdita (n. ĉirkaŭ [[1410]]) * [[1483]]: [[Gilles Joye]], franc-flandra komponisto, teologo, poeto (n. ĉirkaŭ [[1425]]) * [[1583]]: [[Thomas Erastus]], svisa [[humanismo|humanisto]], alkemiisto, filozofo, kuracisto, teologo, reformisto, profesoro pri medicino (n. [[1524]]) * [[1610]]: [[Ludolph van Ceulen]], nederlanda matematikisto (n. [[1540]]) * [[1622]]: [[Philipp Clüver]], germana kreinto de historia [[geografio]] (n. [[1580]]) * [[1626]]: [[Apollonia Radermecher]], germana flegistino kaj ordenfondintino (n. [[1571]]) * [[1659]]: [[János Apáczai Csere]], hungara pedagogo kaj filozofo (n. [[1625]]) * [[1799]]: [[Jean-François Marmontel]], franca verkisto, filozofo de politiko, enciklopediisto (n. [[1723]]) * [[1830]]: [[Félicité de Genlis]], franca verkistino (n. [[1746]]) * [[1838]]: [[Philipp Friedrich von Hetsch]], germana pentristo (n. [[1758]]) * [[1848]]: [[Gottfried Hermann]], germana filologo (n. [[1772]]) * [[1854]]: [[Pauline Gotter]], edzino de [[Friedrich Schelling]] (n. [[1786]]) * [[1855]]: [[Karl Friedrich Hermann]], germana klasika filologo kaj arĥeologo (n. [[1804]]) * [[1859]]: [[Luigi Ricci]], itala komponisto kaj dirigento (n. [[1805]]) * [[1865]]: [[Márton Kövendi Fejér]], hungara advokato, politikisto (n. [[1812]]) * [[1872]]: [[Aleksis Kivi]], finna verkisto kaj dramaturgo (n. [[1834]]) * [[1877]]: [[Gustave Courbet]], franca pentristo (n. [[1819]]) * [[1889]]: [[Ion Creangă]], rumana verkisto, poeto kaj instruisto (n. [[1837]]) * [[1900]]: [[Oscar Alin]], sveda politikisto, [[politologio|politologo]], historiisto kaj tradukisto (n. [[1864]]) * [[1902]]: [[Lajos Bartók]], hungara dramisto, redaktoro (m. [[1851]]) * [[1915]]: [[Gyula Kincs]], hungara redaktoro, ĵurnalisto (n. [[1859]]) * [[1921]]: [[József Kiss (poeto)|József Kiss]], hungara-juda poeto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (n. [[1843]]) * [[1936]]: [[Miguel de Unamuno]], hispana filozofo kaj verkisto (n. [[1864]]) * [[1937]]: [[Dezső Czigány]], hungara pentristo, grafikisto (n. [[1883]]) * [[1942]]: [[Władysław Łodej]], pola [[partizano]] (n. [[1904]]) *[[1944]]: [[Klara May]], germana eldonistino * [[1946]]: [[Franz Ritter von Epp]], germana oficiro kaj politikisto de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazia partio]], kreinto de [[libera korpuso]], [[guberniestro]] de [[Bavario]] (n. [[1868]]) * [[1950]]: [[Karl Renner]], aŭstra politikisto, sociologo pri juro, teoriisto de [[aŭstromarksismo]] (n. [[1870]]) * [[1951]]: [[Maksim Litvinov]], soveta diplomato (n. [[1876]]) * [[1962]]: [[Samu Halmágyi]], hungara ĵurnalisto, poeto, publicisto (n. [[1880]]) * [[1964]]: [[Ólafur Thors]], ĉefministro de Islando (n. [[1892]]) * [[1970]]: [[Ferenc Jénáki]], rumania hungara eklezia verkisto, papa kameraisto, esploristo de eklezia vivo de [[ĉangohungaroj]] (n. [[1885]]) * [[1970]]: [[Michael Balint]], hungara kuracisto kaj [[psikoanalizisto]] (n. [[1896]]) * [[1972]]: [[Ödön Balogh]], hungara lingvisto, etnografo, fakverkisto (n. [[1895]]) * [[1976]]: [[Sándor Bortnyik]], hungara pentristo kaj dizajngrafikisto (n. [[1893]]) * [[1978]]: [[Dezső Miskolczy]], hungara neŭrologo, psikiatro (n. [[1894]]) * [[1980]]: [[Marshall McLuhan]], kanada edukisto kaj filozofo, teoriisto pri [[komunikado]] (n. [[1911]]) * [[1993]]: [[Zviad Gamsaĥurdja]], kartvela verkisto, prezidento de Kartvelio, murdita (n. [[1939]]) * [[1995]]: [[Fritz Eckhardt]], aŭstra aktoro kaj scenaristo (n. [[1907]]) * [[1999]]: [[Sándor Csipler]], rumania hungara skermisto (n. [[1909]]) * [[2007]]: [[Ettore Sottsass]], itala arkitekto kaj [[fasonado|fasonisto]] (n. [[1917]]) * [[2011]]: [[Jerzy Kluger]], pola inĝeniero (n. [[1921]]) * [[2012]]: [[Moisès Broggi]], kataluna kuracisto, membro de [[Internaciaj Brigadoj]], pacifisto fondita asocion de kuracistoj por prevento de nuklea milito (n. [[1908]]) * [[2014]]: [[Norbert Leser]], aŭstra filozofo kaj juristo (n. [[1933]]) * [[2016]]: [[Henning Christophersen]], dana politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (n. [[1939]]) * [[2020]]: [[Robert Hossein]], franca aktoro kaj reĝisoro (n. [[1927]]) * [[2021]]: [[Betty White]], usona aktorino (n. [[1922]]) * [[2022]]: [[Benedikto la 16-a]], [[papo]] (n. [[1927]]) == Festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: sankta [[papo]] [[Silvestro la 1-a]]; [[Melania la Plijuna]], kristana sanktulino; [[Catherine Labouré]], franca katolika mistikulino, sanktulino * [[Silvestro]], festo internacia, la lasta tago de la [[jaro]] — en la nokto oni solene inaŭguras la [[Novjaro|Novan Jaron]] en familia aŭ amika rondo, ankaŭ dum esperantaj aranĝoj, ekzemple [[Internacia Seminario]] (IS), [[Ago-Semajno]], ekde 2009 [[Junulara E-Semajno]], [[Internacia Festivalo]] (IF), [[Luminesk']] aŭ [[Novjara Renkontiĝo]] (NR) == Tagoj de semajno == La '''31-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. == Vidu ankaŭ == * [[0-a de januaro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:31-a de decembro| ]] [[Kategorio:Decembro|31]] [[Kategorio:31-a tago de la monato|#12]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1231]] m0o618b198ckdbomlk4i1wzqy3utxto 0 6696 9371531 9091996 2026-05-12T15:16:13Z Tirolischleioans 254019 9371531 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Simon DACH''' {{prononco|simon daĥ}} ([[29-a de julio]] [[1605]] – [[15-a de aprilo]] [[1659]]) estis [[Germanio|germana]] [[poeto]], kies verkaro konsistas ĉefe el profanaj kaj ekleziaj kantoj kaj poemoj. En Klaipeda starigis oni je lia honoro la ''Simon-Dach-puto|Dach-puton]]''. == Tio aperis en [[Esperanto]] == Antaŭjara kanteto ; Amikeco ; Al najtingalo ; Plenda poemo pro lia doloriga malsano ; Invito al gajeco<br /> En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 275 - 279 Ännchen von Tharau = [[Anjo el Tharau]] / poez. Simon Dach. Trad. L. E. Meier. Muz. Fr. Silcher. <br /> En: Germanaj popolkantoj <titolo fikcia> ; p.21 : ĉefe muziknotoj (Fakte oni nur supozas, ke Simon Dach verkis tiun ĉi kanton.) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bautz.de/bbkl/d/dach_s.shtml] * [http://www.ni.schule.de/~pohl/literatur/sadl/barock/dach.htm Biografia informo (germana)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020117211404/http://www.ni.schule.de/~pohl/literatur/sadl/barock/dach.htm |date=2002-01-17 }} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Dach, Simon}} [[Kategorio:Germanaj poetoj]] 2opajqjjn5opg0zjxlpddlm7lfr8wb8 9371532 9371531 2026-05-12T15:16:38Z Tirolischleioans 254019 9371532 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Simon DACH''' {{prononco|simon daĥ}} ([[29-a de julio]] [[1605]] – [[15-a de aprilo]] [[1659]]) estis [[Germanio|germana]] [[poeto]], kies verkaro konsistas ĉefe el profanaj kaj ekleziaj kantoj kaj poemoj. En Klaipeda starigis oni je lia honoro la ''[[Simon-Dach-puto|Dach-puton]]''. == Tio aperis en [[Esperanto]] == Antaŭjara kanteto ; Amikeco ; Al najtingalo ; Plenda poemo pro lia doloriga malsano ; Invito al gajeco<br /> En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 275 - 279 Ännchen von Tharau = [[Anjo el Tharau]] / poez. Simon Dach. Trad. L. E. Meier. Muz. Fr. Silcher. <br /> En: Germanaj popolkantoj <titolo fikcia> ; p.21 : ĉefe muziknotoj (Fakte oni nur supozas, ke Simon Dach verkis tiun ĉi kanton.) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bautz.de/bbkl/d/dach_s.shtml] * [http://www.ni.schule.de/~pohl/literatur/sadl/barock/dach.htm Biografia informo (germana)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20020117211404/http://www.ni.schule.de/~pohl/literatur/sadl/barock/dach.htm |date=2002-01-17 }} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Dach, Simon}} [[Kategorio:Germanaj poetoj]] 5cv9xx9fpr46xmkdsy4w6kpwtbugsfy 0 6820 9371981 8972830 2026-05-13T08:21:42Z ThomasPusch 1869 + 3 internaj ligiloj 9371981 wikitext text/x-wiki {{unua}} [[Dosiero:TespaLogoBildo.jpg|eta|200ra|Logobildo de TESPA]] La '''Teatro Esperanto de Parizo (TESPA)''' aktivadis en [[Parizo]] ekde [[1976]] kun i.a. [[Jean-Pierre Peray]], [[Sylvie Bonnet]], [[Solen']], [[François Lo Jacomo]], [[Kreŝimir Barkoviĉ]], [[Arno Lagrange]], [[Georges Lagrange]], [[Michel Audibert]], k.a. TESPA partoprenis en la Esperanta kabaredo [[La ruza kruĉo]] kaj eldonadis la teatran gazeton ''Kulisoj internaciaj''. == Antaŭ TESPA == En Parizo, la teatra vivo estadis aktiva dum la jardekoj 1950-aj ĝis 1980-aj. En la fruaj 1970-aj grupo da amatoroj en la paŝoj de prestiĝaj antaŭuloj, (nome [[Srdjan Flego]] kaj [[Internacia Arta Teatro|IAT]] aktivaj ankaŭ en Parizo en la jaroj 1950-aj kaj 1960-aj), eksurscenigis skeĉojn kaj amuzajn komediojn. Kelkaj aktoroj partoprenis kaj en ''[[Angoroj]]'' apud Flego kaj en la postaj realigoj. En la unua teatra kerno troviĝis Michel Audibert (Flavius), [[Jean-Pierre Peray]], Antoinette Leroux, Daniel Benazech, [[Sylvie Bonnet]] kaj aliaj. Menciindaj teatraĵoj surscenigitaj de tiu grupo estas "Muŝovoj" kaj "Internacia Hotelo" -originalaĵoj verkitaj de [[Jean Thierry]].- "La reto" ankaŭ originalaĵo de Bukar; la lasta estis prezentita plurajn tagojn sinsekve en pariza kabaredo " l'Absidiole". "Internacia Hotelo" prezentiĝis en Eŭropa Kongreso en Luksemburgo en 1975. == Fondiĝo de TESPA == Kun la sekvanta surscenigo : "La du biletoj", komedio de Florian (kaŝnomo de Jean-Pierre Peray), tiu unua teamo renkontiĝis kun dua grupo kaj kune en jaro 1976-a ili kreos "TESPA" (= TEatro ESPeranto de PArizo). La dua grupo modeste ekis kun enscenigo de eroj de "Andromaka" de Jean Racine kiun [[Georges Lagrange]] verse esperantigis jam kelkajn jarojn antaŭe. Cirkonstancoj kunigis la tradukinton, junan aktorinon (Solen') kaj Arno Lagrange, kiuj unuafoje prezentiĝis en [[Kastelo Grezijono|Greziljono]] kaj poste en parizaj renkontiĝoj kaj en printempa Sat-Amikara kongreso en Bordozo. Iom post iom pli kaj pli gravaj eroj de la kvarakta dramo estis prezentitaj kun pli kaj pli da rolantoj. Dum la jaro 76-a ambaŭ sendependaj grupoj ekfandiĝis, membroj de ĉiu el ambaŭ grupoj ekpartoprenis la realigojn de la alia (Solen' rolis en "La du biletoj" dum turneo en Belgio, kie ŝi ankaŭ prezentis monodramon -"La bela indiferentulo" de Jean Cocteau , kaj Sylvie Bonnet rolis en "Andromaka"). Ankaŭ en "Andromaka" unuafoje aperis François Lo Jacomo kiel Tespa-aktoro. == Aktiva periodo == Tiu momento estis la komenco de fekunda periodo en kiu Tespa tre aktivis : multaj verkoj estis surscenigitaj en malmultaj jaroj, sufiĉe granda nombro da homoj partoprenis per almenaŭ unu rolo; krome Tespa partoprenis la revivigon de pariza kabaredo "[[La ruza kruĉo]]", kaj ankaŭ ekeldonis gazeton unue "Kulisoj, bulteno de Tespa" kaj poste "Kulisoj internaciaj, arta kaj kultura gazeto". Tespa eĉ entreprenis eldoni la tekstojn de siaj teatraĵoj. En la jaroj 77-a ĝis 79-a Tespa plene surscenigis jare po unu gravan verkon elfrancigitan de Georges Lagrange. Ĉirkaŭ [[Solen']], [[Arno Lagrange|Arno]] kaj Georges Lagrange, [[Sylvie Bonnet]], [[François Lo Jacomo]], Antoinette Leroux, Daniel Benazech, Jean-Pierre Peray ankaŭ rolis en tiuj teatraĵoj : Kreŝo Barkoviĉ, Michel Kavlan, Michel Delatte, Michèle Savignat, Marc Ternant, Bernard Grosgeorge (juna franca aktoro neesperantisto sed esperanto-parolanto). En 1977 : "La Justuloj" de Albert Camus, prezentita en SAT-kongreso en Aŭgsburgo kaj en IJK en Poitiers. En 1978 : "La kalva kantistino" absurda komedio de Eugène Ionesco, prezentita en Pollando kaj en 1979 : "La fatomaŝino" poezia dramo de Jean Cocteau prezentita en IJK en Zeist kaj en turneo en Belgio. Krom longajn teatraĵojn Tespa surscenigis aron da mallongaj, inter ili : "Aŭtunaj ventoj" originalajo de [[Frederic Pujulà i Vallès]], kataluna verkisto el la komenco de la dudeka jarcento, "Korvo" originala verko de la japano [[Kisaku Tabata]],<ref>"Korvo" de Kisaku Tabata, tragedia teatraĵo pri vivo de kamparanoj (1936) en ''[[Japana Kvodlibeto]]'', kompilita de Tazuo Nakamura kaj Miyamoto Masao, kolekto Beletraj Kajeroj de [[Stafeto]], [[La Laguna]], 1965. pp 72-85.</ref> "Soleco" de [[Emilija Lapenna]], "Kvazaŭ birdoj konstruas neston" amuzaĵo antikvoŝajna de [[William Auld]], "La forpasinto" moderna komedio de [[René de Obaldia]], "La juda edzino" drama ero el verko de [[Bertolt Brecht]], eroj el "Edipo reĝo" de Sofoklo, eroj el "Horaco" kaj el "Fedra" de Jean Racine, ero el "La respeklema p..." de [[Jean-Paul Sartre]]. '''"La ruza kruĉo"''' estas revivigo de malnova pariza tradicio post [[Verda Kato]] (1920 - 1926), [[Bolanta kaldrono]] (1936 - 1939) kaj [[Tri koboldoj]] (1944 - 1956) kiu vivadis en la antaŭaj jardekoj ĉirkaŭ [[Raymond Schwartz]]. En la jaroj 78-a ĝis 80-a, ĉirkaŭ [[Ĵak Lepŭil']] ĉefa kunorganizanto, dudeko da kutimaj geartistoj kaj kelkaj eksterlandaj gastartistoj prezentis almenaŭ dudekkvar foje artan kaj distran vesperon, po unu foje monate en pariza kafeja postsalono. La Tespa-geaktoroj abunde miksiĝis kun aro da artemuloj kiaj Ĵak le Puil, [[Serge Sire]], [[Jean-Pierre Danvy]], [[Laurent Septier]], [[Gaudry]], Raymonde Perault, [[Armelle Lequint]], [[Stefan MacGill]], kaj multaj aliaj. '''"Kulisoj, oficiala bulteno de Tespa"''' aperis ok-foje en 1977 kaj 1978. Ĝi raportis pri la surscenigoj de Tespa (artikoloj pri la verkistoj, la verkoj, la traduko, informoj pri la turneoj) kaj entenis diversajn priteatrajn artikolojn (scenarto, aktorotrejnado, teatroskoloj, ktp.) kaj beletrajn paĝojn. En 1979 ĝi fariĝis "Kulisoj internaciaj, arta kaj kultura gazeto" kaj ambiciis internacie raporti pri la teatraktivado en diversaj landoj. Tri numeroj aperis po unu jare, sed ĝi ĉesis aperi ĉar internacia materialo ne plu atingis la redakcion kaj krome ĉar okazis ŝanĝoj en la privata vivo kaj en la projektoj de la ĉefredaktoro, Solen'. == Fondo de Krizalido == En 1980 Tespa-membroj Arno Lagrange kaj Solen' translokiĝis al [[Figeac]] 600km sude de Parizo kaj tie fondis novan trupon "[[La Krizalido]]" profesicelan dum Tespa estadis amatora. En Parizo Tespa plu vivadis ĉirkaŭ François Lo Jacomo, Michel Audibert, Georges Lagrange kaj Sylvie Bonnet dum aliaj eksaj anoj ankaŭ transloĝis malproksimen. Tespa plu surscenigis aron da teatraĵoj inter kiuj : "Boks kaj Koks" de John Madison Morton, "La rekta metodo" de Tristan Bernard, "Seneliro" de Jean-Paul Sartre, "Ŝtona gasto" de Michel Duc Goninaz. == Teatraĵoj kiujn TESPA prezentis == {| class="wikitable" |- ! jaroj !! Teatraĵo !! Aŭtoro/<br />Tradukisto !! Gerolantoj !! prezentoj |- | 1971 || MUŜOVOJ || [[Jean Thierry]] | rowspan="2" | Mireille Gontard, Antoinette Leroux, Michel Audibert, La Pantera, Sylvie Bonnet | rowspan="2" | L'Absidiole |- | 1971-1972 || LA RETO || [[Bukar]] |- | rowspan="2" | 1974-1975 || LA DU BILETOJ || Florian | Antoinette Leroux, Michel Audibert, Sylvie Bonnet, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. / Solen' | Belgio 1976 |- | LA BELA INDEFERENTULO || [[Jean Cocteau]] /[[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]] | Solen', Claude Glady /Daniel Benazech. | rowspan="2" | Eŭropa Kongreso Luksemburgo. Parizo. |- | 1975-1976 || INTERNACIA HOTELO || Jean Thierry | Sylvaine Ferani, Antoinette Leroux, Michel Audibert, Sylvie Bonnet, Denise Hervouët, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. / Solen' |- | rowspan="3" | 1975-1976 | rowspan="3" | '''ANDROMAKA''' | rowspan="3" | [[Jean Racine]]/Georges Lagrange | Solen', Arno Lagrange, Georges Lagrange | Grezijono 1975 |- | Solen', Arno Lagrange, Georges Lagrange, Ĵak le Puil, Armelle le Quint, Marc k Sylvie Ternant. | Bordozo, Parizo 1976 |- | Solen', Arno Lagrange, Georges Lagrange, François Lo Jacomo, Sylvie Bonnet, Catherine, Marc Ternant. | Reuil 1976 |- | 1976 || AŬTUNAJ VENTOJ || [[Frederic Pujulà i Vallès]] || Arno Lagrange, Sylvie Bonnet, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. / Solen' || |- | rowspan="5" | 1977 || KORVO || [[Kisaku Tabata]] || Marc Ternant, Arno Lagrange, Solen', Bernard Grosgeorge || |- | SOLECO || [[Emilija Lapenna]] || Solen' |- | EDIPOREĜO (eroj) || [[Sofoklo]] / [[Douglas B. Gregor]] || Arno Lagrange, Solen', Georges Lagrange || |- | '''[[La Justuloj|LA JUSTULOJ]]''' || [[Albert Camus]] /Georges Lagrange | Arno Lagrange, Solen, Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Michel Kavlan, Kreŝo Barkoviĉ, Bernard Grosgeorge, Michel Delatte, François Lo Jacomo | Aŭgsburgo (SAT-kongreso) IJK Poitiers |- | [[La Respektema Prostituitino|LA RESPEKTEMA P...]] (ero) || [[Jean-Paul Sartre]] / [[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]] || Arno Lagrange Solen || |- | 1978-1980 || LA RUZA KRUĈO || Kabaredo || Ĵak le Puil, JP Danvy, Laurent Septïer Serge Sire, Michel Kavlan, Georges Lagrange, Armelle Lequint, Gaudry, Michel Audibert, Raymonde Peraud, François Lo Jacomo, Stefan MacGill, Ganfranko Molle | 24 prezentoj po unu monate |- | rowspan="3" | 1978 || KVAZAŬ BIRDOJ KONSTRUAS NESTON || [[William Auld]] | Arno Lagrange, Solen', Sylvie Bonnet | |- | LA FORPASINTO || [[René de Obaldia]] /Georges Lagrange || Solen', Sylvie Bonnet || |- | '''KALVA KANTISTINO''' || [[Eugène Ionesco]] /Georges Lagrange | Solen', Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Antoinette Leroux, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. | Pollando |- | 1979 || '''LA FATOMAŜINO''' || [[Jean Cocteau]] /Georges Lagrange | Solen', Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Antoinette Leroux, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech, Arno Lagrange, François Lo Jacomo, Michèle Savignat | UK Zeist NL Belgio |- | rowspan="2" | 1979-1980 || LA JUDA EDZINO || [[Bertolt Brecht]] /Erika Lagrange || Sylvie Bonnet / Georges Lagrange || GB |- | BOKS KAJ KOKS || [[John Madison Morton]] || Sylvie Bonnet, François Lo Jacomo, Michèle Savignat | |- | 1980 || REKTA METODO || [[Tristan Bernard]] / Georges Lagrange | Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Michèle Savignat, François Lo Jacomo | |- | 1982 || '''SENELIRO''' || [[Jean-Paul Sartre]] / [[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]] | Sylvie Bonnet, Michel Audibert, Sylvaine Bourrelly, François Lo Jacomo | UK en Antverpeno kaj en Budapeŝto |- | 1983 || Ŝtona gasto || [[Michel Duc Goninaz]] (laŭ Puŝkin) | Sylvaine Bourelly, Patrick Lagrange, Georges lagrange, Saŝa Sirovec | |} == Fonto == * ''Historio de TESPA kaj Krizalido'', artikolo verkita de [[Arno Lagrange]], 02/05/1996 por publikigo en [[Literatura Foiro]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://arnolag.free.fr/Krizalid/Teatro.php Spektakloj kiujn Arno Lagrange kaj Solen'partoprenis], TESPA, Krizalido, ktp [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Kulturo en Parizo]] imk3fvotvoxjb4ffbpmrkucer61yhw6 9371988 9371981 2026-05-13T08:28:38Z ThomasPusch 1869 + 4 internaj ligiloj, kaj "Kavlan" estas Michel Kavlan, "Gaudry" estas Étienne Gaudry 9371988 wikitext text/x-wiki {{unua}} [[Dosiero:TespaLogoBildo.jpg|eta|200ra|Logobildo de TESPA]] La '''Teatro Esperanto de Parizo (TESPA)''' aktivadis en [[Parizo]] ekde [[1976]] kun i.a. [[Jean-Pierre Peray]], [[Sylvie Bonnet]], [[Solen']], [[François Lo Jacomo]], [[Kreŝimir Barkoviĉ]], [[Arno Lagrange]], [[Georges Lagrange]], [[Michel Audibert]], k.a. TESPA partoprenis en la Esperanta kabaredo [[La ruza kruĉo]] kaj eldonadis la teatran gazeton ''Kulisoj internaciaj''. == Antaŭ TESPA == En Parizo, la teatra vivo estadis aktiva dum la jardekoj 1950-aj ĝis 1980-aj. En la fruaj 1970-aj grupo da amatoroj en la paŝoj de prestiĝaj antaŭuloj, (nome [[Srdjan Flego]] kaj [[Internacia Arta Teatro|IAT]] aktivaj ankaŭ en Parizo en la jaroj 1950-aj kaj 1960-aj), eksurscenigis skeĉojn kaj amuzajn komediojn. Kelkaj aktoroj partoprenis kaj en ''[[Angoroj]]'' apud Flego kaj en la postaj realigoj. En la unua teatra kerno troviĝis Michel Audibert (Flavius), [[Jean-Pierre Peray]], Antoinette Leroux, Daniel Benazech, [[Sylvie Bonnet]] kaj aliaj. Menciindaj teatraĵoj surscenigitaj de tiu grupo estas "Muŝovoj" kaj "Internacia Hotelo" -originalaĵoj verkitaj de [[Jean Thierry]].- "La reto" ankaŭ originalaĵo de Bukar; la lasta estis prezentita plurajn tagojn sinsekve en pariza kabaredo " l'Absidiole". "Internacia Hotelo" prezentiĝis en Eŭropa Kongreso en Luksemburgo en 1975. == Fondiĝo de TESPA == Kun la sekvanta surscenigo : "La du biletoj", komedio de Florian (kaŝnomo de Jean-Pierre Peray), tiu unua teamo renkontiĝis kun dua grupo kaj kune en jaro 1976-a ili kreos "TESPA" (= TEatro ESPeranto de PArizo). La dua grupo modeste ekis kun enscenigo de eroj de "Andromaka" de Jean Racine kiun [[Georges Lagrange]] verse esperantigis jam kelkajn jarojn antaŭe. Cirkonstancoj kunigis la tradukinton, junan aktorinon (Solen') kaj Arno Lagrange, kiuj unuafoje prezentiĝis en [[Kastelo Grezijono|Greziljono]] kaj poste en parizaj renkontiĝoj kaj en printempa Sat-Amikara kongreso en Bordozo. Iom post iom pli kaj pli gravaj eroj de la kvarakta dramo estis prezentitaj kun pli kaj pli da rolantoj. Dum la jaro 76-a ambaŭ sendependaj grupoj ekfandiĝis, membroj de ĉiu el ambaŭ grupoj ekpartoprenis la realigojn de la alia (Solen' rolis en "La du biletoj" dum turneo en Belgio, kie ŝi ankaŭ prezentis monodramon -"La bela indiferentulo" de Jean Cocteau , kaj Sylvie Bonnet rolis en "Andromaka"). Ankaŭ en "Andromaka" unuafoje aperis François Lo Jacomo kiel Tespa-aktoro. == Aktiva periodo == Tiu momento estis la komenco de fekunda periodo en kiu Tespa tre aktivis : multaj verkoj estis surscenigitaj en malmultaj jaroj, sufiĉe granda nombro da homoj partoprenis per almenaŭ unu rolo; krome Tespa partoprenis la revivigon de pariza kabaredo "[[La ruza kruĉo]]", kaj ankaŭ ekeldonis gazeton unue "Kulisoj, bulteno de Tespa" kaj poste "Kulisoj internaciaj, arta kaj kultura gazeto". Tespa eĉ entreprenis eldoni la tekstojn de siaj teatraĵoj. En la jaroj 77-a ĝis 79-a Tespa plene surscenigis jare po unu gravan verkon elfrancigitan de Georges Lagrange. Ĉirkaŭ [[Solen']], [[Arno Lagrange|Arno]] kaj Georges Lagrange, [[Sylvie Bonnet]], [[François Lo Jacomo]], Antoinette Leroux, Daniel Benazech, [[Jean-Pierre Peray]] ankaŭ rolis en tiuj teatraĵoj : [[Kreŝo Barkoviĉ]], Michel Kavlan, Michel Delatte, Michèle Savignat, Marc Ternant, Bernard Grosgeorge (juna franca aktoro neesperantisto sed esperanto-parolanto). En 1977 : "La Justuloj" de Albert Camus, prezentita en SAT-kongreso en Aŭgsburgo kaj en [[IJK 1977|IJK en Poitiers]]. En 1978 : "La kalva kantistino" absurda komedio de Eugène Ionesco, prezentita en Pollando kaj en 1979 : "La fatomaŝino" poezia dramo de Jean Cocteau prezentita en [[IJK 1979|IJK en Zeist]] kaj en turneo en Belgio. Krom longajn teatraĵojn Tespa surscenigis aron da mallongaj, inter ili : "Aŭtunaj ventoj" originalajo de [[Frederic Pujulà i Vallès]], kataluna verkisto el la komenco de la dudeka jarcento, "Korvo" originala verko de la japano [[Kisaku Tabata]],<ref>"Korvo" de Kisaku Tabata, tragedia teatraĵo pri vivo de kamparanoj (1936) en ''[[Japana Kvodlibeto]]'', kompilita de Tazuo Nakamura kaj Miyamoto Masao, kolekto Beletraj Kajeroj de [[Stafeto]], [[La Laguna]], 1965. pp 72-85.</ref> "Soleco" de [[Emilija Lapenna]], "Kvazaŭ birdoj konstruas neston" amuzaĵo antikvoŝajna de [[William Auld]], "La forpasinto" moderna komedio de [[René de Obaldia]], "La juda edzino" drama ero el verko de [[Bertolt Brecht]], eroj el "Edipo reĝo" de Sofoklo, eroj el "Horaco" kaj el "Fedra" de Jean Racine, ero el "La respeklema p..." de [[Jean-Paul Sartre]]. '''"La ruza kruĉo"''' estas revivigo de malnova pariza tradicio post [[Verda Kato]] (1920 - 1926), [[Bolanta kaldrono]] (1936 - 1939) kaj [[Tri koboldoj]] (1944 - 1956) kiu vivadis en la antaŭaj jardekoj ĉirkaŭ [[Raymond Schwartz]]. En la jaroj 78-a ĝis 80-a, ĉirkaŭ [[Ĵak Lepŭil']] ĉefa kunorganizanto, dudeko da kutimaj geartistoj kaj kelkaj eksterlandaj gastartistoj prezentis almenaŭ dudekkvar foje artan kaj distran vesperon, po unu foje monate en pariza kafeja postsalono. La Tespa-geaktoroj abunde miksiĝis kun aro da artemuloj kiaj Ĵak le Puil, [[Serge Sire]], [[Jean-Pierre Danvy]], Laurent Septier, Étienne Gaudry, Raymonde Perault, Armelle Lequint, [[Stefan MacGill]], kaj multaj aliaj. '''"Kulisoj, oficiala bulteno de Tespa"''' aperis ok-foje en 1977 kaj 1978. Ĝi raportis pri la surscenigoj de Tespa (artikoloj pri la verkistoj, la verkoj, la traduko, informoj pri la turneoj) kaj entenis diversajn priteatrajn artikolojn (scenarto, aktorotrejnado, teatroskoloj, ktp.) kaj beletrajn paĝojn. En 1979 ĝi fariĝis "Kulisoj internaciaj, arta kaj kultura gazeto" kaj ambiciis internacie raporti pri la teatraktivado en diversaj landoj. Tri numeroj aperis po unu jare, sed ĝi ĉesis aperi ĉar internacia materialo ne plu atingis la redakcion kaj krome ĉar okazis ŝanĝoj en la privata vivo kaj en la projektoj de la ĉefredaktoro, Solen'. == Fondo de Krizalido == En 1980 Tespa-membroj Arno Lagrange kaj Solen' translokiĝis al [[Figeac]] 600km sude de Parizo kaj tie fondis novan trupon "[[La Krizalido]]" profesicelan dum Tespa estadis amatora. En Parizo Tespa plu vivadis ĉirkaŭ François Lo Jacomo, Michel Audibert, Georges Lagrange kaj Sylvie Bonnet dum aliaj eksaj anoj ankaŭ transloĝis malproksimen. Tespa plu surscenigis aron da teatraĵoj inter kiuj : "Boks kaj Koks" de John Madison Morton, "La rekta metodo" de Tristan Bernard, "Seneliro" de Jean-Paul Sartre, "Ŝtona gasto" de Michel Duc Goninaz. == Teatraĵoj kiujn TESPA prezentis == {| class="wikitable" |- ! jaroj !! Teatraĵo !! Aŭtoro/<br />Tradukisto !! Gerolantoj !! prezentoj |- | 1971 || MUŜOVOJ || [[Jean Thierry]] | rowspan="2" | Mireille Gontard, Antoinette Leroux, Michel Audibert, La Pantera, Sylvie Bonnet | rowspan="2" | L'Absidiole |- | 1971-1972 || LA RETO || [[Bukar]] |- | rowspan="2" | 1974-1975 || LA DU BILETOJ || Florian | Antoinette Leroux, Michel Audibert, Sylvie Bonnet, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. / Solen' | Belgio 1976 |- | LA BELA INDEFERENTULO || [[Jean Cocteau]] /[[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]] | Solen', Claude Glady /Daniel Benazech. | rowspan="2" | Eŭropa Kongreso Luksemburgo. Parizo. |- | 1975-1976 || INTERNACIA HOTELO || Jean Thierry | Sylvaine Ferani, Antoinette Leroux, Michel Audibert, Sylvie Bonnet, Denise Hervouët, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. / Solen' |- | rowspan="3" | 1975-1976 | rowspan="3" | '''ANDROMAKA''' | rowspan="3" | [[Jean Racine]]/Georges Lagrange | Solen', Arno Lagrange, Georges Lagrange | Grezijono 1975 |- | Solen', Arno Lagrange, Georges Lagrange, Ĵak le Puil, Armelle le Quint, Marc k Sylvie Ternant. | Bordozo, Parizo 1976 |- | Solen', Arno Lagrange, Georges Lagrange, François Lo Jacomo, Sylvie Bonnet, Catherine, Marc Ternant. | Reuil 1976 |- | 1976 || AŬTUNAJ VENTOJ || [[Frederic Pujulà i Vallès]] || Arno Lagrange, Sylvie Bonnet, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. / Solen' || |- | rowspan="5" | 1977 || KORVO || [[Kisaku Tabata]] || Marc Ternant, Arno Lagrange, Solen', Bernard Grosgeorge || |- | SOLECO || [[Emilija Lapenna]] || Solen' |- | EDIPOREĜO (eroj) || [[Sofoklo]] / [[Douglas B. Gregor]] || Arno Lagrange, Solen', Georges Lagrange || |- | '''[[La Justuloj|LA JUSTULOJ]]''' || [[Albert Camus]] /Georges Lagrange | Arno Lagrange, Solen, Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Michel Kavlan, Kreŝo Barkoviĉ, Bernard Grosgeorge, Michel Delatte, François Lo Jacomo | Aŭgsburgo (SAT-kongreso) IJK Poitiers |- | [[La Respektema Prostituitino|LA RESPEKTEMA P...]] (ero) || [[Jean-Paul Sartre]] / [[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]] || Arno Lagrange Solen || |- | 1978-1980 || LA RUZA KRUĈO || Kabaredo || Ĵak le Puil, JP Danvy, Laurent Septïer Serge Sire, Michel Kavlan, Georges Lagrange, Armelle Lequint, Gaudry, Michel Audibert, Raymonde Peraud, François Lo Jacomo, Stefan MacGill, Ganfranko Molle | 24 prezentoj po unu monate |- | rowspan="3" | 1978 || KVAZAŬ BIRDOJ KONSTRUAS NESTON || [[William Auld]] | Arno Lagrange, Solen', Sylvie Bonnet | |- | LA FORPASINTO || [[René de Obaldia]] /Georges Lagrange || Solen', Sylvie Bonnet || |- | '''KALVA KANTISTINO''' || [[Eugène Ionesco]] /Georges Lagrange | Solen', Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Antoinette Leroux, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech. | Pollando |- | 1979 || '''LA FATOMAŜINO''' || [[Jean Cocteau]] /Georges Lagrange | Solen', Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Antoinette Leroux, Jean-Pierre Peray, Daniel Benazech, Arno Lagrange, François Lo Jacomo, Michèle Savignat | UK Zeist NL Belgio |- | rowspan="2" | 1979-1980 || LA JUDA EDZINO || [[Bertolt Brecht]] /Erika Lagrange || Sylvie Bonnet / Georges Lagrange || GB |- | BOKS KAJ KOKS || [[John Madison Morton]] || Sylvie Bonnet, François Lo Jacomo, Michèle Savignat | |- | 1980 || REKTA METODO || [[Tristan Bernard]] / Georges Lagrange | Georges Lagrange, Sylvie Bonnet, Michèle Savignat, François Lo Jacomo | |- | 1982 || '''SENELIRO''' || [[Jean-Paul Sartre]] / [[Roger Bernard (esperantisto)|Roger Bernard]] | Sylvie Bonnet, Michel Audibert, Sylvaine Bourrelly, François Lo Jacomo | UK en Antverpeno kaj en Budapeŝto |- | 1983 || Ŝtona gasto || [[Michel Duc Goninaz]] (laŭ Puŝkin) | Sylvaine Bourelly, Patrick Lagrange, Georges lagrange, Saŝa Sirovec | |} == Fonto == * ''Historio de TESPA kaj Krizalido'', artikolo verkita de [[Arno Lagrange]], 02/05/1996 por publikigo en [[Literatura Foiro]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://arnolag.free.fr/Krizalid/Teatro.php Spektakloj kiujn Arno Lagrange kaj Solen'partoprenis], TESPA, Krizalido, ktp [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Kulturo en Parizo]] c4ovjixukba9y3344p6ut7esxptxigh 0 7020 9371982 9346561 2026-05-13T08:23:47Z ThomasPusch 1869 /* Listo de suplementoj al La KancerKliniko */ 9371982 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto gazeto | Nomo = La KancerKliniko | Bildo = 1000a_lkk%.jpg | Titolo = La 1000-a paĝo de LKK. De dekstre maldekstren: Hera Elik, [[Armela LeQuint]], [[Ĵak LePŭil]], [[Georgo Lagrange]], [[Laŭrenco Septier]], [[Serge Sire]]. Statue staras sur la meblo, [[JoPetro Danvy]]. En la kadro, Zorhof. | Speco = kultura, politika, skandalema, ajnista | Ĝenro = | Formato = A4 | Periodeco = trimonata | Establodato = | Ĉesigita publikado = | Lando = {{FRA}} | Urbo = | Posedanto = | Publikigisto = | Politiko = | Stabo = | Eldonkvanto = | Redaktisto = | Ĉefredaktisto = [[Ĵak Le Puil]] | Kunredaktisto = | Etataj aŭtoroj = | Adreso = | Retejo = | Lingvo = [[Esperanto]] | Prezo = po 5,50 EUR | ISSN = 0398-5822 }} '''La KancerKliniko''' (mallonge '''LKK''') estas humura satira gazeto trimonata, sindiranta "politika, kultura, skandalema, ajnista", kiu ekaperis en [[1976]]. == Enhavo == La [[Esperanto-kulturo]] ŝuldas multon al tiu gazeto jam pli ol 40-jara: la gazeto ja entenas interalie multajn poemojn, bildrakontojn, tradukaĵojn, artikolojn opiniajn sed ankaŭ ajnecajn (kun, ekzemple, unu artikolaro pri supologio ktp). En tiu gazeto oni povas trafi jen [[Akademio de Esperanto|akademianojn]] jen Esperanto-artistojn jen nekonatojn… kaj eĉ kelkajn VolaPüg'-partoprenantojn! === Kromaj eldonaĵoj === Aldone al la gazeto, LKK eldonas ankaŭ multajn kromaĵojn en sia ''KancerKlinikoTeko'' kaj ''Krom''KancerKliniko. Povas temi pri * verkoj tradukitaj, ekz. ''Stilekzercoj'' de [[Raymond Queneau]], * multpaĝaj bildstrioj aŭ pri aliaj tekstoj kiel la terminaro ''[[Knedu min, sinjorino]]'' de [[Renato Corsetti]] (slanga Esperanto-vortaro), * la ''[[Lingwe Uniwersala]]'' de [[Rikardo Cash]]: libro pri la [[pra-Esperanto]] * ''[[b:Kompendio pri blazonoj|Kompendio pri blazonoj]]'' de [[Serge Sire]] (speco de lernolibro pri [[heraldiko]]). == Historio == LKK estis fondita de la iamaj redaktantoj de la gazeto de la [[Junulfako]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] (''[[La juna penso]]'') – [[Ĵak Lepŭil']], Laŭrenco (Laurent) Septier kaj [[Jo-Petro Danvy]] – al kiuj rapide aldoniĝas la desegnisto [[Serge Sire]]. Multaj kunlaborantoj. Ĉefredaktoro: [[Ĵak Lepŭil']]. == Listo de suplementoj al ''La KancerKliniko'' == * 1983. ''Venĝo'', Olaf Otark; ''Surpaŝe al internacia kulturo'', [[Baldur Ragnarsson]]; ''La fiaskinta seksatenco'', [[Bernard Golden]], ''Murde'', egnovelo aŭ etromano de Jozo. 32 p. A4. * 1983. ''Politika Elik-Siro''. 32p. A4 * 1984. ''Ajnista Elik-Siro''. 32p. A4 * 1984. ''Rikurece'', Olaf Otark; ''Pafo dorsen'', Jozo; ''La lajo de Ignore'', Danvy; ''Serpente'', Jozo. 32p. A4. * 1985. ''Amor’ estas blinda'', [[Boris Vian]], trad. [[Hervé Gonin]]; ''La venko de Zorica'', Navojo Ejotalzo. 28p. A4. * 1986. ''Kanzonoj'', [[Jo-Petro_Danvy|Jopedan]]. 31p. A4. * 1986. ''Stilekzercoj'', [[Raymond Queneau]], trad. [[István Ertl]]. 20p. A4. 2-a eld. 2006. 40p. A5 * 1987. ''GeLKKpoetoj'', LeQuint, LePuil. 31p. A4. * 1987. ''Knedu min sinjorino! – tabuaj kaj insultaj esprimoj en esperanto''. [[Renato Corsetti]] k.a. 23p. A4. 2-a eld. 2006, 36p. A5 * 1987. ''La Majstro kaj Margareta'', [[Kris Long]] (laŭ [[Miĥail Bulgakov]]). 34p. A4. * 1988. ''Bruoj kaj ludoj'', [[Jacques_Manceau|J. Manceau]], [[Norberto Saletti]], [[Bertilo Wennergren]]. 28p. A4. * 1989. ''Pala fajro'', [[Vladimir Nabokov]], trad. [[Meva Maron]]. 24p. A4. * 1990. ''Letero el Palestino'', Santiago Alba, trad. [[Jorge Camacho|Georgo Kamaĉo]]. 16p. A4. * 1991. ''Hura-a-a-a'', [[Daniil Ĥarms]], trad. Natan Procenko. 32p. A4. * 1992. ''Lingvo Universala'', [[Rikardo Cash]]. 31p. A4. * 1993. ''Pro kio Esperanto?'' Koresponda debato inter [[Hans Bakker]], Renato Corsetti, [[Mark Fettes]], [[Uwe-Joachim Moritz|Uwe Joachim Moritz]] kaj [[Humphrey Tonkin]]. 23p. A4. * 1994. ''La orelringo'', [[Jo-Petro_Danvy|Jopetro Danvy]]. 19p. A4. * 1995. ''La ĉapo de la sterko-vermo'', Georgo Kamaĉo. 20p. A4. * 1996. ''Kulturo: valoro aŭ varo?'' Jopetro Danvy, [[Dao Anh Kha]], [[Aldo de' Giorgi]], Josef Krob, [[Gilbert Ledon]], [[Stefan Maul]], [[Manuel de Seabra]], [[Tyburcjusz Tyblewski]], [[Yamasaki_Seikô|Yamasaki Seiko]]. 19p. A4. * 1996. ''Aventuro de Momo'', Jean-Pierre kaj Michel Cavelan. 44p. A4. * 1997. ''Ŝanĝado'', [[Mao Zifu]]. 18p. A4. * 1998. ''Ĉi-semajne, eĉ ajn-mise'', [[Stefan MacGill]]. 24p. A4. * 1999. ''Desegnoj – desegnitaj bendoj (komiksoj)'', [[Arnau Torras]], Michel Kavlan, Laŭrenco Septier, [[Serge Sire]]. 21p. A4. * 2000. ''Kvarlingva proverbaro'', [[Lucien Bourgois]]. 26p. A4. * 2002. ''Elpensaĵoj kaj tradukoj'', [[Mikaelo_Bronŝtejn|Bruna Ŝtono]]. 28p. A4. * 2001. ''Kompendio pri blazonoj'', Serge Sire. 16p. ½A4. * 2003. ''Alilingvaj erotikaj poemoj'', [[Gaston Waringhien]]. 32p. A5. * 2003. ''Revenis mi'', Serge Sire. 28p. A4. * 2004. ''Tradukoj'' de Claude Gerlat (laŭ Frank Pavloff, Johan Sfar, [[Marguerite Yourcenar]], [[Ray Bradbury]]). 20p. A4. * 2005. ''Trilingva landlim’ / Frontera Trilingüe / Trilingual Borderland'', Peter Browne. 32p. A5. * 2006. ''Ekzile'', [[Mircea Eliade]], trad. [[Ionel Oneţ]]. 19p. A4. * 2007. ''Ĉu nur unu civilizacio?'', Manuel de Seabra. 21p. A4. * 2008. ''Senfrokiĝinto'', Ŝarlerik d’Arroi. 19p. A4. * 2009. ''Rip van Winkle'', [[Washington Irving]], trad. Ionel Oneţ. 20p. A4. * 2010. ''Esperanto-identeco: citaĵoj kaj komentoj'', [[Anatolij Gonĉarov]]. 24p. A4. * 2011. ''Arto'', Jasmina Reza, trad. ILO. 31p. A5. * 2012. ''Kapitalismo, lasta akto'', [[Sen Rodin]]. 23p. A4. * 2013. ''Poemoj, noveloj, teatraĵoj'', [[Gaston Couté]], trad. Armela LeQuint, [[Ĵak_Lepŭil'|Ĵak Le Puil]] kaj Jopetro Danvy. 47p. A5. * 2014. ''La angla sen instruisto'', [[Eugène Ionesco|Eugen Ionescu]], trad. Ionel Oneţ, 23p. A5. * 2015. ''Bleko de blua anaso'', Alexandre Vialatte, trad. Ŝarlerik d’Arroi. 17p. A4. * 2016. ''La balo'', Irène Némirovsky, trad. Montendra E-grupo. 28p. A5. * 2017. ''Noveloj'', [[Amerigo Iannacone]], trad. [[Carlo Minnaja]]. 31p. A5. * 2018. ''[[Nekonata adresito]]'', [[Kressmann_Taylor|Kathrine Kressmann Taylor]], trad. Claude Gerlat. 35p. A5. * 2019. ''Orientaj noveloj'', [[Marguerite Yourcenar]], trad. Claude Gerlat. 31p. A5. * 2020. ''Kvar noveloj'', [[Isaac Asimov]], trad. M. kaj [[Christian_Rivière|C. Rivière]], 28p. A4. * 2021. ''Ĉe la ciganinoj'', Mircea Eliade, trad. Ionel Oneţ. 19p. A4. * 2022. ''Georgo Furest', ja l' SulFUR-ESTulo'', [[Serge Sire|Serĝo Sir’]], 28p. A4. * 2023. ''Ĉirkaŭ la literaturo. Artikoloj, prelegoj, recenzoj'', Mikaelo Bronŝtejn, 32p. A4. == Vidu ankaŭ == :☆ [[SAT-Amikaro]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.calameo.com/accounts/7929951 la volumoj 184 (jul.-sep. 2022) ĝis 190 (apr.-jun. 2024) en la retejo Calaméo] ({{eo}}) * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,KancerKliniko&tab=default_tab&vid=ONB&offset=0 Volumoj, suplementoj kaj kromaj publikaĵoj] de La ''KancerKliniko'' en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}}) * [https://web.archive.org/web/20070927040615/http://www.volapug.net/n001/reklamangulo001.htm Reklam-angulo] en [[Vola Püg']], arkivigite en septembro 2007 <!-- [http://www.esperantoland.org/ebea/ Kelkaj artikoloj] el LKK en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) la retejo bedaŭrinde de longe ne plu funkcias --> [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Francaj gazetoj]] 5sqqd2z0eqfq4uem17r7rokaxgechlb 0 7458 9372049 9346496 2026-05-13T11:03:13Z Sj1mor 12103 9372049 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|esperantisto|Februaro 2014}} {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Vallienne - Ĉu li?, 1908.pdf|eta|''Ĉu li?'', 1908]] [[Dosiero:1938 Ĉu li.jpg|eta|''Ĉu li?'', 1938]] '''Henri Vallienne''' (valjen) (naskiĝis la [[19-an de novembro]] [[1854]] en [[Saumur]], mortis la [[1-an de decembro]] [[1908]] en [[Malakoff]] apud [[Parizo]]) estis franca [[kuracisto]]<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Geoffrey Sutton|titolo=Concise Encyclopedia of the Original Literature|paĝo=44}}</ref>, esperanta tradukisto kaj la unua [[aŭtoro]] de du ampleksaj originalaj [[romano]]j: ''[[Kastelo de Prelongo]]'' kaj ''[[Ĉu li?]]''. == Vivo == Vallienne estis kuracisto kiu multe interesiĝis pri [[literaturo]]; li jam publikigis volumon de [[poemo]]j, en [[franca lingvo]], antaŭ ekkoni [[Esperanto]]n en [[1903|1902]]<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Geoffrey Sutton|titolo=Concise Encyclopedia of the Original Literature of esperanto|paĝo=48}}</ref>. Li tradukis la verkon „[[Eneido]]“ de [[Vergilio]]: la du unuaj [[kanto]]j, laŭverse tradukitaj, aperis en [[1904]]. Vallienne estis, laŭ la atesto de [[Carlo Bourlet]] „alt-kreska, fortika, larĝŝultra viro kun sufiĉe longaj haroj kaj barbo, griznigraj, akrevidantaj okuloj, severa mieno. En tiu korpo de mezepoka [[kavaliro]] batis plej sentema kaj bona koro, en tiu kapo de kaperisto loĝis cerbo de altpensema scienculo.“<ref>{{Citaĵo el libro|aŭtoro=Lajos Kökény, Vilmos Bleier|paĝo=556|titolo=Enciklopedio de Esperanto}}</ref> == Verkado == Al la riproĉo, ke li pli bone farus propagandante la lingvon, li respondadis: „Certe antaŭ ĉio ni devas konigi la utilecon praktikan de Esperanto, sed ĝi nur tiam triumfos kaj venkos, kiam ĝi estos literatura!“ Kaj pri tiu punkto, li plene konsentis kiel [[Zamenhof]], kiu skribis en [[1895]]. „Kiam la konstanta kreskado de nia literaturo iom post iom... malaperigos ĉiun dubon pri la vivipoveco de nia [[lingvo]], tiam, vole-nevole... la [[registaro]]j devos aliĝi al ni.“ En Aprilo [[1905]] kruela [[kormalsano]] atakis kaj preskaŭ mortigis lin; post la [[krizo]], li ne plu povis eliri el sia ĉambro, nek forlasi sian [[seĝo|apogseĝo]]n. Sed tiun kompatindan situacion li profitis por akceli sian Esperantan laboron; en [[1906]], li publikigis la plenan tradukon de „Eneido“, en [[1907]] la originalan romanon „Kastelo de Prelongo“, en [[1908]] alian „Ĉu Li?“ kaj samjare la tradukon de la novelo de [[Antoine-François Prévost]] „[[Manon Lescaut]]“. Intertempe, li redaktis propagandajn broŝuron en Esperanto kaj franca „Por kaj kontraŭ Esperanto“, li tradukis „Paco kaj Milito“ de [[Charles Robert Richet]] kaj verkis [[eseo]]n pri „Evolucio de la Religia Ideo“. Krome li kontribuis al „[[La Revuo]]“, „[[La Esperantisto]]“, „[[Scienca Revuo]]“, „[[Medicina Revuo]]“, „[[Espero Katolika]]“, [[Lingvo Internacia]], kie ĉ. 1908 li aperigis longan artikolon pri „Eneo kaj la Romana Cerbeco“. === Recenzoj === Pri ''Por kaj kontraŭ Esperanto'' {{Citaĵo|La amikoj de « Helpanta Lingvo Internacia » legos kun la plej granda plezuro, la verketon de doktoro Vallienne. Ĝi estas, vere, regalo, ŝatindaĵo por la amikoj de logiko ; malofte oni prezentis, per rimedo tiel lerta kaj samtempe tiel mallonga, » la por kaj la kontraŭ » pri la demando. ''Ministère public'' (kulpigisto) kaj ''défenseur'' (malkulpigisto, aŭ [[defendisto]], aŭ simple advokato), laŭvice atakas kaj defendas Esperanton, reatakas kaj redefendas ĝin. Nu! kia defendo varma, konvinkanta, malkonfuza, klarega! Ĝi premegas la kulpigiston. Ĉiuj amiko de nia kara lingvo aĉetos tiun « ŝatindegan perlon », kaj ili ĝin uzos por sia propaganda agado. Neniam, nenie, oni diris tiel bone aferojn jam, tamen, ofte diritajn, kaj tiel ofte bone diritajn.| [[Charles Lemaire|Ko. LEMAIRE]]. [[La belga sonorilo]] - Numero 052, Decembro (1906)}} == Tradukoj == Je sia morto, Vallienne lasis la tradukon de novelo de [[Alfred de Musset]] „[[Margot]]“, publikigita kiel [[felietono]] en la „[[Franca Esperantisto]]“ ([[1909]]) kaj la sekvantajn, ĝis nun nepublikigitajn tradukojn: * „[[Kaprico]]“ unuakta komedio, kaj * „[[Oni neniam pri io devas ĵuri]]“, triakta [[komedio]], ambaŭ de Musset; * „Aventuroj de [[Telemaĥo]]“ de [[Fénelon]] kaj * „[[Metamorfozoj|La Metamorfozoj]]“ de [[Ovidio]], laŭverse tradukitaj. Tiu agemo klarigas, ke, en [[1908]], ĉe la [[konkurso]] organizita de La Revuo „Kiu estas la plej bona esperantista stilisto?“, li atingis la duan lokon, - malproksime - sed la unua post [[Kabe]]. == Literatura kritiko de Waringhien (1934) == El tiu abunda produkto, kio restas? Ne tre multe. Ni devas konfesi, ke lia [[stilo]] havas nek la [[vervo]]n, nek eĉ ĉiam la korektecon, kiuj konvenus al granda [[verkisto]]. Tipa reprezentanto de la malnova burĝa klerulo, li bone scipovis la latinan kaj francan: sed lia nesciado pri fremdaj lingvoj faligis lin tro ofte en francismojn neakcepteblajn. Lia traduko de Eneido estas misformita per malbona ritma sento: dum [[Antoni Kofman]] intermetis [[trokeo]]jn meze de la [[daktilo]]j, '''Vallienne''', por konservi la idealan skemon de la antikva [[heksametro]], uzis nur daktilojn: sed li ne konsciis, ke pro la konstruo de nia lingvo, tiuj ŝajnaj daktiloj prezentas reale nur monotonan serion da 5 [[anapesto]]j - monstra [[verso]], kia ekzistas en neniu lingvo. Vallienne estis la unua, kiu skribis originalajn romanojn en Esperanto; antaŭ li ekzistis ja kelkaj [[novelo]]j, sed dikaj [[verko]]j da 450-500 paĝoj neniam estis ankoraŭ skribitaj. Verdire la enhavo de liaj romanoj ne estas tre altinspira. Ili apartenas al la plej malbona speco de l' felietona literaturo, kun krimoj, [[incendio]], misteroj, nobelino senvirgigita (Kastelo de Prelongo), aŭ ident-konfuzoj pro ĝemela simileco, forkuroj, juĝista eraro, duobla kaj paradokse senkulpa [[adulto]] (Ĉu Li?) - ĉio plena je neatenditaĵoj, sena je la plej elementara [[psikologio]], kaj tie aŭ tie spicita de sensotiklaj aludoj. La sola neordinaraĵo estas la pecoj, kie la aŭtoro malkaŝas sian [[profesio]]n per [[diserto]]j pri [[medicino]]. La stilo estas simpla, iom gazeta: evidentiĝas en tiuj libroj nesufiĉa ellernado de la lingvo, supraĵa asimilo de la spirito de Esperanto. Malgravigas la kulpecon de '''Vallienne''' la fakto, ke el la Zamenhofaj tradukoj ekzistis nur [[Hamleto]] kaj la [[Fundamenta Krestomatio]], kaj bonaj lingvaj studoj ankoraŭ mankis. Krome, kia ajn estas la valoro de la [[felietona literaturo]], estis siatempe utila propagando montri, ke ankaŭ por tio Esperanto taŭgas; li efektive pruvis, ke la [[artefarita lingvo]] sufiĉas por esprimi ĉiujn [[ideo]]jn kaj priskribi ĉiujn incidentojn de la ĉiutaga vivo - kaj havas sufiĉan [[logo]]n por instigi la leganton ĝis la 500-a paĝo. Tial, en la [[Esperanta literaturo]], la verkaro de '''Vallienne''' konservas, almenaŭ historian valoron. La artecon ankaŭ oni povas trovi, se serĉas kune kun [[historia metodo]]. ([[Gaston Waringhien]] en ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', 1934). == Literatura kritiko de Butler (1934) == Mi taksas la literaturan valoron de Vallienne iom pli alte, ol G. Waringhien. Mi tre malmulte rimarkas ĉe li francismojn neakcepteblajn. Pli ol iu ajn alia verkinto en Esperanto li sukcesis verki librojn simplajn kaj interesajn, kvankam la temoj ne estas indaj je lia [[talento]]. La tradukon de Eneido mi trovis bonega. ([[Montagu C. Butler]] en ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'', 1934). == Moderna literatura kritiko de Sutton (2008) == Sutton en [[CEOLE]] (p.&nbsp;48-50) resumas pli postajn literaturajn kritikojn pri Vallienne. == Posteĥoj de Vallienne == La romano ''Ĉu li?'' poste estis stile reviziita de [[Kálmán Kalocsay]] kaj ties 2-a eld. aperis en 1938. ''Kastelo de Prelongo'' kaj ''Ĉu Li?'' inspiris [[Leo Belmont]] al tri noveloj en la pola (CEOLE, p.&nbsp;49). == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Enciklopedio de Esperanto, 1933, p.&nbsp;556-557 (verkita de Waringhien) * Esperanto en perspektivo, 1974, p.&nbsp;139 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikisource=Aŭtoro:Henri Vallienne}} {{Projekto vizaĝoj}} * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=henri+vallienne&vid=ONB&fn=search Verkoj de kaj pri Henri Vallienne]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA48&lpg=PA48&dq=Sutton+Vallienne,+Henri&source=bl&ots=pU4F2EbLfg&sig=cgZU9kVVVef7jDQUP0vCaYetieM&hl=de&ei=otuWStSvO4iHsAaEtIidDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&q=&f=false CEOLE pri Vallienne en Guglo-libroj] {{EdE|V}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Vallienne, Henri}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] [[Kategorio:Francaj kuracistoj]] awto2v63cvoc0i8dlcbzy0epdu8cciw 0 7476 9371539 8221554 2026-05-12T15:27:15Z Amikeco 134 soviet > sovet; urbestrarano ne vere bezonas -in- 9371539 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Sinha Dresen 1930.jpg|eta|Dresen kun [[Sinha Laksmiswar]], 1930]] {{Projektoj}} '''Helmi Marie DRESEN''' [drezen] (naskita la {{JULGREGDATO|4|7|1892|akuzativo=jes}} en [[Kolga]]; ekzekutita de la germanoj la {{daton|25|septembro|1941}}<ref>[https://www.geni.com/people/Helmi-Marie-Dresen/6000000015739110639 Datumoj de Helmi Dresen ĉe geni.com]</ref><ref>[[Hans Jakob]]: ''Universala Esperanto-Asocio dum la tutmonda milito 1939–1945.'' En: ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 39 (1946), n-ro 493 (januaro-februaro 1946), paĝoj 2–3.</ref>) estis [[estona esperantisto|estona esperantistino]]. Esperantisto de [[1912]]. Fratino de [[Hilda Dresen]]. Membro de la [[Lingva Komitato]] minimume en 1929<ref>UEA-Jarlibro 1929, p. 31.</ref>. En la 1920-aj ŝi gvidis Vortaran Komisionon ("Vo-Ko") de la loka klubo de [[Talino]], kiu verkis vortaron Esperanto-Estonan ''(Esperanto-eesti sõnastik)'' kun ĉ. 12.000 kapvortoj (Tallinn (Reval): [[Esperanto-Asocio de Estonio]], 1927, 240&nbsp;p. presis M. Tamverk, [[Haapsalu]], 18x12cm). Per tradukoj ŝi kontribuis al la ''[[Estona Antologio]]'' aperinta en 1932. Post [[Estona Soveta Socialisma Respubliko|sovetigo de Estonio]] Helmi Dresen iĝis urbestrarano de Talino. La {{daton|22|junio|1941}} [[Tria Regno]] [[Operaco Barbaroso|atakis Sovetion]] kaj baldaŭ ekokupis la regurbon de Estonio. Helmi Dresen, [[Neeme Ruus]] kaj aliaj esperantistoj estis arestitaj kaj mortigitaj<ref>Lins, Ulrich: ''[[La Danĝera Lingvo]]'', p. 398</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Dresen, Helmi}} [[Kategorio:Estonaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] jblizpa6uswfh7tvgn5l6tu5dcgk704 0 9162 9372000 9371028 2026-05-13T09:22:59Z Kani 670 /* Subfamilio Trokilenoj */ 9372000 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> ==Konservado kaj populacioj== La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Trimaria kolibro]] (''Cynanthus lawrencei'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiketa smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', iam 4 specioj, nun 2, Mez-Ameriko ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Chrysuronia boucardi'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] fpvrc7wky1xi63xf054anoz1cl335ia 9372001 9372000 2026-05-13T09:23:29Z Kani 670 /* Subfamilio Trokilenoj */ 9372001 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> ==Konservado kaj populacioj== La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Trimaria kolibro]] (''Cynanthus lawrencei'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiketa smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', iam 4 specioj, nun 2, Mez-Ameriko ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 4 aŭ 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Chrysuronia boucardi'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] pmr3sl0qnhgwzr9y8bpqsztmex7xgcp 9372035 9372001 2026-05-13T10:16:20Z Kani 670 9372035 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Ĝenerala priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Trimaria kolibro]] (''Cynanthus lawrencei'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiketa smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', iam 4 specioj, nun 2, Mez-Ameriko ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 4 aŭ 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Chrysuronia boucardi'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] dmzjg59fa6iirtxfb5afhh596bxw2rg 0 9365 9371914 7243481 2026-05-13T06:35:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Flavio REBELO''' (naskiĝis la [[18-a de septembro|18-an de septembro]] [[1972]]) estas [[brazilo|brazilano]], kiu funkciigis la [[Esperanto|Esperantajn]] retprojektojn [[Ĝangalo.com]] kaj [[Internacia Televido]] de 2003 ĝis 2006. Malgraŭ tio, ke li laŭdire ne plu aktivas en la Esperanto-movado, li ankoraŭ certan tempon post tio restadis membro de la [[Akademio de Esperanto]]. Rebelo lernis [[Esperanto]]n pro vojaĝo al [[Eŭropo]] en [[1993]]. Tie, konstatante la plenan funkciadon de la lingvo, entreprenis, okaze de sia reveno al [[Brazilo]], multjaran kaj seriozan studadon de la internacia lingvo. Post kelkaj projektoj ne plene realigitaj pro manko de apogo, li decidis, fine de [[2000]], havigi al la tutmonda esperantistaro veran retportalon en Esperanto, kiu tre mankis ĝis tiam. Multajn monatojn poste, je la [[18-a de januaro]] [[2003]], la [[Ĝangalo E-Portalo]], ido de la senlaca persvado de Flavio, lanĉiĝis plensukcese. De tiam, Ĝangalo fariĝis la plej ampleksa, enhavoriĉa kaj aktuala portalo en Esperanto. En la fino de 2003, li komencis kampanjon por la starigo de [[Internacia Televido]], kiu efektiviĝis en 2005, sed ĉesis jam en 2006. Tiam ĉesis ankaŭ lia alia projekto la Ĝangalo kaj li ĉesigis eĉ sian retan hejmpaĝon. Komence de 2008 evidentiĝis (laŭ [[lernu!]]-forumo), ke li disvendas sian privatan Esperanto-bibliotekon kaj volas ne plu rekte partopreni en la movado. Tiutempe li verkis sciencfikcian libron en la portugala. Lia retiriĝo el la movado tamen ne signifas lian [[kabei]]ĝon - laŭ atestanto, kiu parolis kun li en [[Orkut]].<ref>https://lernu.net/eo/forumo/temo/1716</ref> En februaro de [[2012]] Flavio Rebelo provis reveni al la esperanto-scenejo per inaŭguro de nova retejo [[Nunonia]], kiun li kreis kunlabore kun esperantisto [[Cândido Ruiz]]. La retejo, kiu celis fariĝi anstataŭanto de Ĝangalo, tamen fermiĝis nur post dumonata funkciado la [[23-a de aprilo|23-an de aprilo]] 2012, laŭdire pro malapero de la redaktisto. Flavio Rebelo deklaris ke li seniluziiĝis pri la esperanto-movado kaj deklaris anoncis tiuokaze sian "oficialan" [[kabei|kabeon]].<ref>[http://www.liberafolio.org/2012/nunonio-malaperis-rebello-rekabeis Nunonia malaperis, Rebello rekabeis]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://nunonia.com/notico/23/04/2012/pro-malapero-de-redaktisto-nunonia-fermos-sian-pordon/ |titolo=Pro malapero de redaktisto, Nunonia fermos sian pordon |alirdato=2012-05-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120504235902/http://nunonia.com/notico/23/04/2012/pro-malapero-de-redaktisto-nunonia-fermos-sian-pordon/ |arkivdato=2012-05-04 }}</ref> Flavio estas edzo de [[Lucia Mara]], kaj patro de la [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|E-denaskulinoj]] Leticja kaj Fernanda. Li loĝas en [[San-Paŭlo]], [[Brazilo]]. == Aliaj == La punko-bando [[La Nigra Flago]] verkis kanton pri li, pri la tuta agado [http://www.ikso.net/kantaro/rebelo_ribelo], kun titolo '''Rebelo Ribelo'''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Vivtempo|Rebelo, Flavio}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] i9ukgzdm8r61qnu7rxmfyouorglp3s4 0 10939 9371978 9254169 2026-05-13T08:17:35Z Sj1mor 12103 /* Verkoj */ 9371978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''MIYAMOTO Masao''' ({{lang-ja|{{rubentipo|宮本|みやもと}} {{rubentipo|正男|まさお}}}} [mijamoto masao]; naskiĝis la {{daton|8|januaro|1913}} en [[Wakayama]], mortis la {{daton|12|julio|1989}} en [[Osako]]) estis [[japana esperantisto]] kaj direkciano de akcia kompanio Esperanto. == Esperanta agado == Miyamoto estis esperantisto de [[1934]] kaj ano de iamaj maldekstremaj Esperanto-organizoj en [[Japanio]]. Li pasigis du jarojn en malliberejo pro politika verdikto, kaj estis militkaptito de [[Usono]] sur [[Okinavo]] militfine. La spertojn tie li priskribas en ''Naskitaj sur la ruino: Okinavo''. Miyamoto forlasis la komunistan partion en la 1950-aj jaroj pro ĝia ligo al [[Sovetunio]]. Li kunlaboris por multaj kontraŭmilitistaj broŝuroj, kiel ''Aŭskultu la voĉojn de vceano!'', ''Infanoj de l' atombombo'', ''Hiroŝima'', ''La Infanoj de militbazoj'' kaj aliaj.<ref> ''Japana kvodlibeto'', kompilita de Tazuo Nakamura kaj Miyamoto Masao, kolekto Beletraj Kajeroj de Stafeto, La Laguna, 1965. p. 123.</ref> Li eldonis la Esperantajn literaturajn revuojn ''Prometeo'' kaj ''[[L'Omnibuso]]'' kaj kunlaboris en aliaj. Li estis ĉefa protagonisto de la [[Hajkista Klubo]]. Sekretario de [[KLEG]] kaj membro de la Literatura Komitato de [[SAT]] ekde [[1964]]. Dum kelka tempo laboris kiel neregula lektoro en la Fremdlingva Universitato de [[Kobeo]], speciale por studi esperantologion. Plurfoje premiita en la [[Belartaj Konkursoj]] de [[UEA]]. Li akiris [[Premio Ossaka|Premion Ossaka]] en [[1973]] pro diversaj verkoj kaj la organiza laboro. Li kreis la vorton ''[[Minsaigo]]'' pri la ideo de interlingvo inter popolanoj. Li faris kompiladon de Vortaro Japana-Esperanta, eldonita de [[Japana Esperanto-Instituto]] (JEI) en [[1983]], kaj pro tio estis honorita per 'Honorigo de JEI laŭ Akademia Merito'. Membro de [[Akademio de Esperanto]] de [[1986]] ĝis la morto. Li faris diversajn tradukojn el la japana. == Verkoj == === En Esperanto === *'' La Infanoj de militbazoj'' (kun [[Tazuo Nakamura]]) 1954 * ''Kanto de l’koro'' (1955) * ''Facilaj legaĵoj'' (kompilado, 1961) * [[Osada Arata]]: ''Infanoj de l' atombombo'' (traduko, 1962) * ''Rakontoj de Oogai'' (parto el la tradukoj, 1962) * ''[[Esperanto-japana vortaro|Nova vortaro Esperanto-japana]]'' (kompilado, 1963) * [[Atsushi Nakajima]]: ''La obstino'' (traduko 1964; 2015) * ''El japana literaturo'' (parto el la tradukoj, 1965) * ''[[Japana Kvodlibeto]]'' (parto, 1965) * ''Kvin virinoj de amoro'' (traduko, 1966) * ''Pri arto kaj morto'' (noveloj, 1967) * [[Jun'ichirō Tanizaki|Tanizaki Zyun'itiro]]: ''El la vivo de Syunkin'' (traduko, 1968) * ''El Manjoo'' (traduko, 1971) * ''Invit' al Japanesko'' (originala poemaro, 1971) * [[Takuboku Ishikawa]]: ''Utaaro de Takuboku'' (traduko, 1974) * ''Historieto de la Japana Esperanto-movado'' (originalo, 1975) * ''[[Naskitaj sur la Ruino]]: Okinavo'' (originala romano, 1976) * ''El la Japana Moderna Poezio'' (traduko, 1977) * ''Sarkasme kaj Entuziasme'' (eseoj, 1979) * ''Skiza Historio de la Utao'' (eseo, 1979) * ''Hajka Antologio'' (parto el la tradukoj, 1981) * ''La Morta Suito'' (originala biografia romano, 1984) * ''[[Japanaj Vintraj Fabeloj]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], 1989 * ''Vortaro Japana-Esperanta'' (kompilado, 1983) * parto el 4-voluma "Verkoj de Miyamoto Masao", 1993-1994 === En la japana === * Historio de la japana kontraŭreĝima Esperanto-movado, kun [[Ooŝima Joŝio]], 1974. * parto el 4-voluma "Verkoj de Miyamoto Masao", 1993-1994 ====Recenzoj==== Pri ''Infanoj de l' atombombo'' {{citaĵo|Por esperantisto estas ĉiamagrabla tasko disvastigi ideojn, kiuj iel kontribuas al starigo de daŭra paco inter la homoj. Tial, plej volonte mi akceptis la taskon verki ĉi tiujn liniojn por varme rekomendi ĉi tiun libron al ĉiuj geesperantistoj, speciale se ili estas patrinoj aŭ instruistoj. Ĝi estas la alvoko de geknaboj de [[Hiroŝimo]], kiuj kortuŝe rakontas siajn terurajn travivaĵojn, okaze de la eksplodo de la atom­bombo en la 6-a de Aŭgusto 1945. Ankoraŭ ne forpasis jardeko kaj ŝajnas, ke la homaro forgesis, ke 247.000 bomaj estaĵoj estingiĝis en unu sama momento! Ĉiuj pacamantaj [[esperantisto]]j devus aĉeti ĉi tiun belan [[libro]]n kaj ĝin montri al aliuloj, por ke ili vidu tion, kion ni ankaŭ travivos, se ni obstine ne donas nian kontribuon al forigo de la kaŭzoj, kiuj produktas tiaspecajn [[milito]]jn. Ok tre interesaj fotografaĵoj, montrantaj la bedaŭrindajn sekvojn de la [[eksplodo]] de la atoma bombo, pligrandigas la valoron de ĉi tiu verko, kiu en sia originala [[eldono]] vekis sensacion, kio certe ankoraŭ okazos en la bela esperanta traduko. |J. JUAN FORNE.[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} ---- Pri ''Invit' al Japanesko'' {{citaĵo|Jam de multaj jaroj oni provas enhejmigi en nian lingvon la plej tipajn formojn de la japana poezio, ĉefe la [[hajko]]n kaj la [[utao]]n. Gabrowski, Kalocsay, Waringhien, [[Lajos Tárkony|Tarkony]], [[Georges E. Maŭra|Maŭra]], [[Ossaka Kenĵi|Ossaka]], [[Geraldo Mattos|Mattos]] kaj aliaj metis la teknikajn bazojn de la transplanto kaj verkis pecojn tradukitajn kaj originalajn, el kiuj kelkaj estas veraj juveloj de la Esperanta poezio, ŝajnas tamen, ke Masao Miyamoto per ''Invit’ al Japanesko'' definitive fiksis la formon en Esperan to de la hajko kaj de la utao; la hajko per tri versoj 5, 7, 5 — silabaj kun rimado sur la unua kaj lasta, kaj la utao per 5, 7, 5, 7, 7 — silabaj versoj kun rimado de la dua aŭ tria verso kun la lasta. Miyamoto ne allasas viran [[versfino]]n, kio ŝajnas imitinda kaj konforma al la esenco de tiel delikataj [[versaĵo]]j. Pro la brilaj solvoj teknikaj de Miyamoto en la redono de prozodiaj [[strukturo]]j tiel fremdaj al Esperanto, ''Invit' al japanesko'' certe havas konsiderindan [[valoro]]n. Krome, la eksterordinara ’senkarneco’ de hajkoj kaj utaoj postulas plejan koncizigon de la ideoj, sekve majstran manipulon de la lingvo, por ke la freŝo de la inspiro ne perdiĝu en la obskuro de troa lakoneco. Miyamoto eminentas, uzante la lingvon, kaj, kiel Auld prave diras en la antaŭparolo de la libro, ''li estas ab soluta majstro de sia esprimilo'' kaj ''diboĉas libere per magiaj vorteblecoj’.'' Efektive la libro estas fascina ekzemplo kaj superba pruvo de la fekundo ankoraŭ latenta en Esperanto. Ni legu, ekzemple: <poem> Alteoj alte alee aprezindas; aŭgusto alde. Ha, transfenestras la frost' en la vagonon; neĝblanko estras. </poem> Bedaŭrinde la inspiro de Miyamoto ofte estas nek tiel profunda, nek tiel subtila, kiel lia scio de la lingvo. La elvokiva kaj sugesta aromo karakteriza de la hajkoj jam de la tempo de la genia elvokiva kaj su gesta arom o karakteriza de la hajkoj jam de la tempo de la genia Baso (1644-1694) mankas pli, ol oni dezirus en ''Invit’ al japanesko''. La pliparto de la hajkoj de Miyamoto (la samon oni povas diri pri liaj utaoj) portas malmulton esence poezian. Ili estas, ne kvintesencoj de raraj parfumoj, sed banalaĵoj en brila vesto montrantaj admirindan virtuozecon tek nikan kaj lingvan, sed ne lirikan. Kiam Miyamoto trafas la ĝustan klavon, la efekto estas tre bela. Ekzemple: <poem> Rimors’ rampanta, kun olda muŝo vintra sunbane lanta. Ĉe flag’ en flirto forsvenis mia morno; ho, soras birdo. </poem> Apud tiel ĉarmaj hajkoj, kiuj tuŝas al ni en la senton per siaj sugestaj [[transfundo]]j, multaj aliaj pecoj ŝajnas simplaj konstatoj mankaj je subsenco kaj eĉ je inspiro. Ekzemple: <poem> Venis senĉes' tra maja nokto miaŭoj de sub’ fenestra. Ĉe suda maro tapiŝas flave klifon jonkvila aro </poem> kaj tiaj hajkoj danĝere proksimiĝas al la vulgara etoso de la senrjuoj, sed sen ties humuraj elementoj. Resume. Libro grava, bela kaj akirinda pro ties lingvo kaj poetik a tekniko kaj pro la iomo da vera poezio en ĝi sidanta. Masao Miyamoto estas sentiva poeto, tial, ni rajtas peti de li [[verko]]n ne nur forme kaj lingve brilan, sed ankaŭ interne kaj koncepte poezian.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == Legu poemon de Miyamoto Masao == * [https://archive.is/20121203222041/www.webcom.com/~donh/don/esplit/rememoro.html La Rememoro jam fora] * [http://esperanto.net/literaturo/roman/miyamoto.html Resumo de Miyamoto en esperanto.net] == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [http://www.liberafolio.org/2005/aperis/baldurmiyamotom/ Miyamoto Masao: Idealisto kun meditema klarvido] * [http://esper.51.net/bulten/gongben.htm Skizo pri la vivo de Miyamoto Masao]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=miyamoto+masao&vid=ONB&fn=search Verkoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Miyamoto Masao en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }} * [http://www.liberafolio.org/2005/aperis/baldurmiyamotom/ Artikolo] ĉe Libera Folio. {{Vivtempo|Miyamoto Masao}} * [https://mondmilito.hypotheses.org/35 Sur la ruinoj de Japanio]. [[Militrakonto]], 01/03/2019 [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] hjf6ccalc2wcuilpoinc0nt427nylmq 9371996 9371978 2026-05-13T08:46:13Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto */ 9371996 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''MIYAMOTO Masao''' ({{lang-ja|{{rubentipo|宮本|みやもと}} {{rubentipo|正男|まさお}}}} [mijamoto masao]; naskiĝis la {{daton|8|januaro|1913}} en [[Wakayama]], mortis la {{daton|12|julio|1989}} en [[Osako]]) estis [[japana esperantisto]] kaj direkciano de akcia kompanio Esperanto. == Esperanta agado == Miyamoto estis esperantisto de [[1934]] kaj ano de iamaj maldekstremaj Esperanto-organizoj en [[Japanio]]. Li pasigis du jarojn en malliberejo pro politika verdikto, kaj estis militkaptito de [[Usono]] sur [[Okinavo]] militfine. La spertojn tie li priskribas en ''Naskitaj sur la ruino: Okinavo''. Miyamoto forlasis la komunistan partion en la 1950-aj jaroj pro ĝia ligo al [[Sovetunio]]. Li kunlaboris por multaj kontraŭmilitistaj broŝuroj, kiel ''Aŭskultu la voĉojn de vceano!'', ''Infanoj de l' atombombo'', ''Hiroŝima'', ''La Infanoj de militbazoj'' kaj aliaj.<ref> ''Japana kvodlibeto'', kompilita de Tazuo Nakamura kaj Miyamoto Masao, kolekto Beletraj Kajeroj de Stafeto, La Laguna, 1965. p. 123.</ref> Li eldonis la Esperantajn literaturajn revuojn ''Prometeo'' kaj ''[[L'Omnibuso]]'' kaj kunlaboris en aliaj. Li estis ĉefa protagonisto de la [[Hajkista Klubo]]. Sekretario de [[KLEG]] kaj membro de la Literatura Komitato de [[SAT]] ekde [[1964]]. Dum kelka tempo laboris kiel neregula lektoro en la Fremdlingva Universitato de [[Kobeo]], speciale por studi esperantologion. Plurfoje premiita en la [[Belartaj Konkursoj]] de [[UEA]]. Li akiris [[Premio Ossaka|Premion Ossaka]] en [[1973]] pro diversaj verkoj kaj la organiza laboro. Li kreis la vorton ''[[Minsaigo]]'' pri la ideo de interlingvo inter popolanoj. Li faris kompiladon de Vortaro Japana-Esperanta, eldonita de [[Japana Esperanto-Instituto]] (JEI) en [[1983]], kaj pro tio estis honorita per 'Honorigo de JEI laŭ Akademia Merito'. Membro de [[Akademio de Esperanto]] de [[1986]] ĝis la morto. Li faris diversajn tradukojn el la japana. == Verkoj == === En Esperanto === *'' La Infanoj de militbazoj'' (kun [[Tazuo Nakamura]]) 1954 * ''Kanto de l’koro'' (1955) * ''Facilaj legaĵoj'' (kompilado, 1961) * [[Osada Arata]]: ''Infanoj de l' atombombo'' (traduko, 1962) * ''Rakontoj de Oogai'' (parto el la tradukoj, 1962) * ''[[Esperanto-japana vortaro|Nova vortaro Esperanto-japana]]'' (kompilado, 1963) * [[Atsushi Nakajima]]: ''La obstino'' (traduko 1964; 2015) * ''El japana literaturo'' (parto el la tradukoj, 1965) * ''[[Japana Kvodlibeto]]'' (parto, 1965) * [[Ihara Saikaku]]: ''Kvin virinoj de amoro'' (traduko, 1966) * ''Pri arto kaj morto'' (noveloj, 1967) * [[Jun'ichirō Tanizaki|Tanizaki Zyun'itiro]]: ''El la vivo de Syunkin'' (traduko, 1968) * ''El Manjoo'' (traduko, 1971) * ''Invit' al Japanesko'' (originala poemaro, 1971) * [[Takuboku Ishikawa]]: ''Utaaro de Takuboku'' (traduko, 1974) * ''Historieto de la Japana Esperanto-movado'' (originalo, 1975) * ''[[Naskitaj sur la Ruino]]: Okinavo'' (originala romano, 1976) * ''El la Japana Moderna Poezio'' (traduko, 1977) * ''Sarkasme kaj Entuziasme'' (eseoj, 1979) * ''Skiza Historio de la Utao'' (eseo, 1979) * ''Hajka Antologio'' (parto el la tradukoj, 1981) * ''La Morta Suito'' (originala biografia romano, 1984) * ''[[Japanaj Vintraj Fabeloj]]'', [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], 1989 * ''Vortaro Japana-Esperanta'' (kompilado, 1983) * parto el 4-voluma "Verkoj de Miyamoto Masao", 1993-1994 === En la japana === * Historio de la japana kontraŭreĝima Esperanto-movado, kun [[Ooŝima Joŝio]], 1974. * parto el 4-voluma "Verkoj de Miyamoto Masao", 1993-1994 ====Recenzoj==== Pri ''Infanoj de l' atombombo'' {{citaĵo|Por esperantisto estas ĉiamagrabla tasko disvastigi ideojn, kiuj iel kontribuas al starigo de daŭra paco inter la homoj. Tial, plej volonte mi akceptis la taskon verki ĉi tiujn liniojn por varme rekomendi ĉi tiun libron al ĉiuj geesperantistoj, speciale se ili estas patrinoj aŭ instruistoj. Ĝi estas la alvoko de geknaboj de [[Hiroŝimo]], kiuj kortuŝe rakontas siajn terurajn travivaĵojn, okaze de la eksplodo de la atom­bombo en la 6-a de Aŭgusto 1945. Ankoraŭ ne forpasis jardeko kaj ŝajnas, ke la homaro forgesis, ke 247.000 bomaj estaĵoj estingiĝis en unu sama momento! Ĉiuj pacamantaj [[esperantisto]]j devus aĉeti ĉi tiun belan [[libro]]n kaj ĝin montri al aliuloj, por ke ili vidu tion, kion ni ankaŭ travivos, se ni obstine ne donas nian kontribuon al forigo de la kaŭzoj, kiuj produktas tiaspecajn [[milito]]jn. Ok tre interesaj fotografaĵoj, montrantaj la bedaŭrindajn sekvojn de la [[eksplodo]] de la atoma bombo, pligrandigas la valoron de ĉi tiu verko, kiu en sia originala [[eldono]] vekis sensacion, kio certe ankoraŭ okazos en la bela esperanta traduko. |J. JUAN FORNE.[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} ---- Pri ''Invit' al Japanesko'' {{citaĵo|Jam de multaj jaroj oni provas enhejmigi en nian lingvon la plej tipajn formojn de la japana poezio, ĉefe la [[hajko]]n kaj la [[utao]]n. Gabrowski, Kalocsay, Waringhien, [[Lajos Tárkony|Tarkony]], [[Georges E. Maŭra|Maŭra]], [[Ossaka Kenĵi|Ossaka]], [[Geraldo Mattos|Mattos]] kaj aliaj metis la teknikajn bazojn de la transplanto kaj verkis pecojn tradukitajn kaj originalajn, el kiuj kelkaj estas veraj juveloj de la Esperanta poezio, ŝajnas tamen, ke Masao Miyamoto per ''Invit’ al Japanesko'' definitive fiksis la formon en Esperan to de la hajko kaj de la utao; la hajko per tri versoj 5, 7, 5 — silabaj kun rimado sur la unua kaj lasta, kaj la utao per 5, 7, 5, 7, 7 — silabaj versoj kun rimado de la dua aŭ tria verso kun la lasta. Miyamoto ne allasas viran [[versfino]]n, kio ŝajnas imitinda kaj konforma al la esenco de tiel delikataj [[versaĵo]]j. Pro la brilaj solvoj teknikaj de Miyamoto en la redono de prozodiaj [[strukturo]]j tiel fremdaj al Esperanto, ''Invit' al japanesko'' certe havas konsiderindan [[valoro]]n. Krome, la eksterordinara ’senkarneco’ de hajkoj kaj utaoj postulas plejan koncizigon de la ideoj, sekve majstran manipulon de la lingvo, por ke la freŝo de la inspiro ne perdiĝu en la obskuro de troa lakoneco. Miyamoto eminentas, uzante la lingvon, kaj, kiel Auld prave diras en la antaŭparolo de la libro, ''li estas ab soluta majstro de sia esprimilo'' kaj ''diboĉas libere per magiaj vorteblecoj’.'' Efektive la libro estas fascina ekzemplo kaj superba pruvo de la fekundo ankoraŭ latenta en Esperanto. Ni legu, ekzemple: <poem> Alteoj alte alee aprezindas; aŭgusto alde. Ha, transfenestras la frost' en la vagonon; neĝblanko estras. </poem> Bedaŭrinde la inspiro de Miyamoto ofte estas nek tiel profunda, nek tiel subtila, kiel lia scio de la lingvo. La elvokiva kaj sugesta aromo karakteriza de la hajkoj jam de la tempo de la genia elvokiva kaj su gesta arom o karakteriza de la hajkoj jam de la tempo de la genia Baso (1644-1694) mankas pli, ol oni dezirus en ''Invit’ al japanesko''. La pliparto de la hajkoj de Miyamoto (la samon oni povas diri pri liaj utaoj) portas malmulton esence poezian. Ili estas, ne kvintesencoj de raraj parfumoj, sed banalaĵoj en brila vesto montrantaj admirindan virtuozecon tek nikan kaj lingvan, sed ne lirikan. Kiam Miyamoto trafas la ĝustan klavon, la efekto estas tre bela. Ekzemple: <poem> Rimors’ rampanta, kun olda muŝo vintra sunbane lanta. Ĉe flag’ en flirto forsvenis mia morno; ho, soras birdo. </poem> Apud tiel ĉarmaj hajkoj, kiuj tuŝas al ni en la senton per siaj sugestaj [[transfundo]]j, multaj aliaj pecoj ŝajnas simplaj konstatoj mankaj je subsenco kaj eĉ je inspiro. Ekzemple: <poem> Venis senĉes' tra maja nokto miaŭoj de sub’ fenestra. Ĉe suda maro tapiŝas flave klifon jonkvila aro </poem> kaj tiaj hajkoj danĝere proksimiĝas al la vulgara etoso de la senrjuoj, sed sen ties humuraj elementoj. Resume. Libro grava, bela kaj akirinda pro ties lingvo kaj poetik a tekniko kaj pro la iomo da vera poezio en ĝi sidanta. Masao Miyamoto estas sentiva poeto, tial, ni rajtas peti de li [[verko]]n ne nur forme kaj lingve brilan, sed ankaŭ interne kaj koncepte poezian.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == Legu poemon de Miyamoto Masao == * [https://archive.is/20121203222041/www.webcom.com/~donh/don/esplit/rememoro.html La Rememoro jam fora] * [http://esperanto.net/literaturo/roman/miyamoto.html Resumo de Miyamoto en esperanto.net] == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [http://www.liberafolio.org/2005/aperis/baldurmiyamotom/ Miyamoto Masao: Idealisto kun meditema klarvido] * [http://esper.51.net/bulten/gongben.htm Skizo pri la vivo de Miyamoto Masao]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Eksteraj ligiloj == * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=miyamoto+masao&vid=ONB&fn=search Verkoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Miyamoto Masao en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }} * [http://www.liberafolio.org/2005/aperis/baldurmiyamotom/ Artikolo] ĉe Libera Folio. {{Vivtempo|Miyamoto Masao}} * [https://mondmilito.hypotheses.org/35 Sur la ruinoj de Japanio]. [[Militrakonto]], 01/03/2019 [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] [[Kategorio:Akademio de Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] tjbh2mu7i7fvmy705jdq55pansjfgwm 0 12213 9371744 9367379 2026-05-12T21:47:46Z Alifono 114488 Akademioj kaj universitatoj 9371744 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Akademioj kaj universitatoj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] b0uxb40m7shpe72zjhxjgruxtdzafia 9371745 9371744 2026-05-12T21:48:21Z Alifono 114488 Universitatoj kaj akademioj 9371745 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] 2d0d89ht13yaopqwku8nfbj0k7j6gey 9371747 9371745 2026-05-12T21:49:10Z Alifono 114488 /* Vidu ankaŭ */ Lingva justeco 9371747 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] f2d27r7i10pwmqgbnv989wsecibdk7i 9371758 9371747 2026-05-12T22:25:37Z Alifono 114488 9371758 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] i8pytm79r5nqlxih9s05rbzwvhuohfk 9371761 9371758 2026-05-12T22:36:59Z Alifono 114488 Bibliotekoj kaj revuoj 9371761 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu produktas kulturajn valorojn, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]]. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] 8u7sx3bazej5euakoo25x8y2gxrqy09 9371762 9371761 2026-05-12T22:47:07Z Alifono 114488 ref 8 9371762 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu produktas kulturajn valorojn, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]]. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko<ref>(eo) Vera Barandovska, ''Kies estas interlingvistiko?.'' [https://web.archive.org/web/20061015110556/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/kies.htm Arkivita de la originalo] per [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref> |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] comueey5qslzt6j0t73zp9y4lu3vej8 9371767 9371762 2026-05-12T23:04:36Z Alifono 114488 Rumanio 9371767 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Kadre de la rumana Akademio de Sociaj kaj Politikaj Sciencoj, kiel parto de la pli granda strukturo de la [[Rumana Akademio|Rumana]] [[Rumana Akademio|Akademio]], ekzistis la ''Kolektivo Esperanto kaj Interlingvistiko'' fare de profesoro [[Ignat Florian Bociort]] (1924–2015). Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu produktas kulturajn valorojn, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]]. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] * === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko<ref>(eo) Vera Barandovska, ''Kies estas interlingvistiko?.'' [https://web.archive.org/web/20061015110556/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/kies.htm Arkivita de la originalo] per [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref> |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] 7vgyuo6frxlyj47x70kwtw6585bhh82 9371770 9371767 2026-05-12T23:12:40Z Alifono 114488 ref 7 9371770 wikitext text/x-wiki ''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].'' '''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline<ref>Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98</ref><ref>Erasmus+ (Blended Intensive Programme, BIP: Miksita Intensa Programo) por studi Esperanton kiel interfakan kampon por transnacia novigado.2026-06–2028-01,, Informilo por Interlingvistoj Volumo 35:1 – paĝo 7</ref>) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]<ref>[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.</ref>. Ĝi fokusiĝas al la ĝeneralaj principoj de la konstruo kaj funkciado de la lingvo esperanto , kaj ankaŭ al ĝiaj individuaj problemoj, precipe [[leksikologio]], [[Vortfarado|vortformado]], [[stilistiko]], [[Transskribado (lingvoscienco)|transskribo]]<ref>Tamara Kozak. La funkcia rolo de artefaritaj lingvoj // Bulteno de la Lviva Universitato. — 2013. — Nr. 33. — pp. 55–63.</ref>.  Laŭ multaj esploristoj, esperantologio studas ne nur la evoluon kaj funkciadon de la lingvo esperanto, sed ankaŭ diversajn kampojn de ĝia apliko, inkluzive ĉe la interfaco kun aliaj disciplinoj, kiel [[psikologio]], [[sociologio]] , ktp. Jen diversaj difinoj kaj aliroj: # Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj. # Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]]. # El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado. # ''El jurscienca perspektivo'': "Norma Esperantologio" aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon: 1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio) 2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj, La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. 3. Komuna lingvouzo, 4. Zamenhofa stilo). El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn. Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo. == Historio == Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]]. == Elektitaj principoj == Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj: * La principo de internacieco * La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj * La principo de vortara ekonomio * La principo de la bonsoneco. Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton "internacionala" dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton "internacia". En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a. Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj. == Universitatoj kaj akademioj == La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''") kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj poesdas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. === Universiatatoj === En la 21-a jarcento la ''[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]]'' ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando, estas speciala akademia posteno dediĉita al studado de esperantologio kaj interlingvistiko, sub la gvido de resp. [[Marc van Oostendorp]] (1997-2001), [[Wim Jansen]] (2002-2013), [[Federico Gobbo]] (ekde 2014). La unua Fakultato de Esperantologio ekestis en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]], fondita de [[István Szerdahelyi]]. Post lia morto ĝin estris [[Ilona Koutny]], kiu translokiĝis al [[Pollando]] fine de la [[1990-aj jaroj]], kie ŝi organizis [[Interlingvistiko|interlingvistikajn kursojn]] ĉe la [[Universitato Adam Mickiewicz|Universitato Adam Mickiewicz (]][[Poznano|Poznań]]). Ĉe la [[Universitato de Tartu]], akademiano [[Paul Ariste]], kiu dum pluraj jaroj publikigis serion da sciencaj artikoloj en la kolekto "''Interlinguistica Tartuensis''", kaj profesoro de la sama universitato, [[Slavistiko|slavisto]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]] [[Aleksandr Duliĉenko]], aktive interesiĝis pri Esperantologio kaj interlingvistiko, ĉar aŭtoro de sciencaj monografioj kaj lernolibroj dediĉitaj al tiuj fakoj. === Akademioj === La [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] publikigas siajn esplorrezultojn en la formo de la tiel nomataj "''Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio''". Kadre de la rumana Akademio de Sociaj kaj Politikaj Sciencoj, kiel parto de la pli granda strukturo de la [[Rumana Akademio|Rumana]] [[Rumana Akademio|Akademio]], ekzistis la ''Kolektivo Esperanto kaj Interlingvistiko'' fare de profesoro [[Ignat Florian Bociort]] (1924–2015). Ĉe la [[Rusia Akademio de Sciencoj|Rusa Akademio de Sciencoj]] (siatempe la Akademio de Sciencoj de Sovetunio), * [[Magomet Isajev|Magomet Isaev]], estris postbakalaŭran programon pri interlingvistikaj temoj ĉe la [[Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj]]. * [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarev]] (plumnomo Eŭgeno Bokarev), fondis apartan komisionon pri [[interlingvistiko]] (kaj Esperantologio). Bokarev partoprenis debaton pri "naturaj" kaj "artefaritaj" lingvoj, argumentante kontraŭ tia distingo. Laŭ lia vidpunkto, ĉiuj lingvoj estas artefaritaj je iu grado aŭ alia — ili aperas ene de la socio kaj estas aktive influataj de ĝi. Tio precipe valoras por literaturaj lingvoj, kiujn aktive influas akademiuloj kaj verkistoj. Bokarev estis inter la unuaj kiuj atentigis pri la neceso pridiskuti la "gradon de artefareco de apartaj lingvoj", sed ne kontrastigi "naturan" kaj "artefaritan" kiel du disjunktajn trajtojn<ref>(ru) [[Magomet Isajev|M.I.Isaev]] (М.И.Исаев)''',''' ''Типология и эволюция международных искусственных языков'' (Tipologio kaj evoluo de internaciaj artefaritaj lingvoj) - Bokarev ĉe la avangardo de la esperanto-interlingvistika "renesanco", Moskvo, 1976. [https://web.archive.org/web/20090307212507/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/bokarev_i_int.htm Arkivita de la originalo], la 23-an de oktobro 2024. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref>. Analizo de Esperantaj tradukoj igis lin aserti, ke Esperanto posedas artan potencialon por krei bildojn ne malpli potencajn ol "naturaj" lingvoj. Esperanto estas lingvo konstruita el elementoj, kiuj ekzistas en la aliaj tiel nomataj 'naturaj lingvoj' (speciale la hindo-europaj), sed estis formita el tiuj elementoj per racia mekanismo kun interna logika strukturo<ref>(eo) [[Atanas D. Atanasov]], ''[http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/elementoj.htm La elementoj de Esperanto, ĉu arbitre elpensitaj?]'' </ref>. Se oni povas konsideri regionan lingvon kiel "natura", en tiu senco, ke ĝi ne estas submetita al konscie reguligaj intervenoj de la homo, oni certe ne povas diri la samon de kulturlingvo, kiu ofte konscie estas influita de la lingvokomunumo<ref>(eo) [[Edward Symoens]], ''[https://web.archive.org/web/20120127233138/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/symoens.htm Ĉu eblas fondi neŭtralan interetnan lingvon per historiaj motivoj, leĝoj?]'' Arkivita de la originalo pere de Wayback Maŝino, la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 13-an de majo 2026.</ref>. La lingvistika tabuismo emas malpermesi al la homa racio interveni en la "naturan", spontanean estiĝadon de la lingvo. Tial ĝi konsideras la kreon de artefaritaj lingvoj ([[Planlingvo|planlingvoj]]) kiel gravan [[Sakrilegio|sakrilegion]]. Kontraste, lingvokreado povas esti konsiderata kiel rezulto de arta kreado, t.e. kiel artverko kiu produktas kulturajn valorojn, [[Esperanta Civito|taŭgajn kiel kultura identigilo]]. == Bibliotekoj kaj revuoj == === Bibliotekoj === La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la * Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la * Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]]. * [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en [[Vaŝingtono]]. === Revuoj === Hodiaŭ, la [[Universitato de Upsalo]] eldonas specialan plurlingvan revuon "''Esperantologio''/''Esperanto Studies''" <ref>La revuo Esperantologio-Esperanto Studies ekde nun estas oficiale agnoskita kiel scienca revuo fare de ANVUR, la itala nacia agentejo por taksado de universitatoj kaj esploroj. Por tiuj, kiuj laboras en italaj universitatoj, tio signifas, ke publikaĵo en EES validas por akademiaj karieroj en «fako 10» (filologio, literaturo, lingvistiko).</ref> , kaj en Amsterdamo, internacian sciencan revuon "''Language Problems and Language Planning''", kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo "''Esperantologio''", kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj). La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la revuo ''Lingva Kritiko'' el [[Germanio]], kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  . En 1949-1961 , la revuo "''Esperantologio''" estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  . En 1976-1977, tri numeroj de la revuo "''Esperantologiaj Kajero''j" estis eldonitaj en [[Budapeŝto]]. == Gravaj esperantologoj == <gallery widths="250" heights="250" caption="Kelkaj gravaj esperantologoj"> Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto. Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto. Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]]. Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008) Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj. </gallery> === Pioniroj === * (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]] * (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco * (1855–1935) [[Louis de Beaufront]] * (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]] * (1884–1961) [[Petro Stojan]] * (1898–1977) [[Eugen Wüster]] * (1887-1920) [[Hector Hodler]] * (1901–1991) [[Gaston Waringhien]] * (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev) === 20-a jarcento === * (1922-2017) [[Hermann Ölberg]] * (1924–1987) [[István Szerdahelyi]], * (1909-1987) [[Ivo Lapenna]] * (1928–2011) [[Magomet Isajev]] * (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]] * (1933-2022) [[Pierre Janton]] * (1941–2016) [[Detlev Blanke]] * (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]] * (1946-2008) [[Helmut Welger]] * === Nuntempaj === * [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]]) * [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) * [[Ilona Koutny]] (Pollando) * [[Liu Haitao]] (Ĉinio) * [[Mark Fettes]] (Kanado) * [[Cyril Robert Brosch]] * [[Humphrey Tonkin]] * [[Jonathan Pool]] * [[Christer Kiselman]] * [[William Auld]] * [[Guilherme Fians]] * [[François Lo Jacomo]] * [[Marc van Oostendorp]] * [[Ulrich Lins]] * [[Alicja Sakaguchi]] * [[Bernhard Pabst]] * [[Erich-Dieter Krause]] * [[Claus J. Günkel|Claus Killing-Günkel]] * [[Javier Alcalde]] {| class="wikitable" |- align="center" !Esperantologoj !Aldona listo de esperantologoj kun klarigoj |- | rowspan="1" |[[Věra Barandovská-Frank]] |Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la [[Universitato de Paderborn|Universitato de Paderbor]]<nowiki/>n, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko<ref>(eo) Vera Barandovska, ''Kies estas interlingvistiko?.'' [https://web.archive.org/web/20061015110556/http://miresperanto.narod.ru/esperantologio/kies.htm Arkivita de la originalo] per [[Wayback Machine|Wayback Maŝino]], la 23-an de oktobro 2012. Alirdato: la 12-an de majo 2026.</ref> |- | rowspan="1" |[[Detlev Blanke]] |Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj, fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo "''Gesellschaft für Interlinguistik''", profesoro ĉe la Universitato Humboldt |- | rowspan="1" |[[Eŭgeno Bokarev]] |Sovetunia lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de 24.000-vorta rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaro. |- | rowspan="1" |[[Vladimir Varankin]] |Sovetunia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro "Teorio de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Gaston Waringhien]] |Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la "Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto", kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Bertilo Wennergren]] |Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko "Plena manlibro pri Esperanta gramatiko" |- | rowspan="1" |[[Ebbe Vilborg]] |Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]] |Germana esperantologo, eminenta terminologo. |- | rowspan="1" |[[Aleksandr Duliĉenko]] |Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio. |- | rowspan="1" |[[Michel Duc Goninaz]] |Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la "Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]] |Sovetunia [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantologo, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio |- | rowspan="1" |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]] |Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la "Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Boris Kolker]] |Sovetunia kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto |- | rowspan="1" |[[Aleksander Korĵenkov]] |Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto. |- | rowspan="1" |[[Renato Corsetti]] |Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]]. |- | rowspan="1" |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]] |Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio |- | rowspan="1" |[[Ilona Koutny]] |Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz |- | rowspan="1" |[[Jouko Lindstedt]] |Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto "ekde la naskiĝo" |- | rowspan="1" |[[Paul Neergaard]] |Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo "Esperantologio" (1949–1961) |- | rowspan="1" |[[Claude Piron]] |Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj |- | rowspan="1" |[[Sergio Pokrovskij]] |Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto |- | rowspan="1" |[[István Szerdahelyi]] |Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto |- | rowspan="1" |[[René de Saussure]] |Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto |- | rowspan="1" |[[John C. Wells]] |Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro "Lingvaj Aspektoj de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Reinhard Haupenthal]] |Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo |- | rowspan="1" |[[Andreo Cseh]] |Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la "Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto" |- | rowspan="1" |[[Wim Jansen]] |Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013). |} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:Opinio de Umberto ECO.png|eta|'''Opinio de Umberto ECO pri Esperanto''']] == Literaturo == * Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017. * Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston. * Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }} * Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, ISBN 97815956937 * Umberto ECO, ''[[La serĉado de la perfekta lingvo]]'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646. {{Projektoj|ReVo=esperantologi}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo) * [[Esplora Instituto de Esperantologio]] * [[Akademio de Esperanto]] * [[Terminologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) * [[Lingva justeco]] == Eksteraj ligiloj == * (eo, de, en) [https://www.onb.ac.at/eo/sammlungen/kolekto-por-planlingvoj Aŭstria Nacia Biblioteko - Kolekto por planlingvoj] * (eo, en) [https://www.esperantic.org/en/esperanto-studies/ Esperantic Studies Foundation]: <nowiki>https://www.esperantic.org</nowiki> * (eo, de, en) [https://web.interlinguistik-gil.de/esperanto/ Gesellschaft für Interlinguistik] (GIL): https://www.interlinguistik-gil.de {{EdE|E}} {{esperanto}} {{Unua}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Filologio]] [[Kategorio:Sciencaj teorioj]] [[Kategorio:Esperantologio]] gledcj3rnm7zzzgvw3z5n7fy9srmzkh 0 13158 9372044 9170568 2026-05-13T10:46:34Z Sj1mor 12103 9372044 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia himno | nomo = Das Deutschlandlied | eonomo = La kanto de l' germanoj | flago = Flago-de-Germanio.svg | kadro = jes | lando = {{Germanio}} | kantoteksto = August Heinrich Hoffmann von Fallersleben, 1841 | muziko = [[Joseph Haydn]], 1797 | ekde = 1922 | ĝis = | diversaĵoj = {{muzika ekzemplo|dosiero=Deutschlandlied-novocals.ogg|titolo=La kanto de l' germanoj|formato=[[Ogg]]|tipo=kanto}} }} La '''Kanto de l' germanoj''' estas la bazo de la hodiaŭa [[nacia himno]] de [[Germanio]] kaj konsistas el tri strofoj. Nacia himno estas nur la tria strofo. == Melodio kaj teksto == La melodio de la kanto venas el la ''Arĉa Kvaropo n-ro 77'' de [[Joseph Haydn]], kiu konatiĝis sub la nomo '''[[Habsburgaj imperiestro-himnoj|Imperiestra Kvaropo]]'''. La tekston verkis [[August Heinrich Hoffmann]] (kiu nomis sin Hoffmann von Fallersleben) la [[26-a de aŭgusto|26-an de aŭgusto]], [[1841]] sur la insulo [[Helgoland]]. Tiam ankoraŭ ne ekzistis germana nacia ŝtato, sed nur la [[Germana federacio]]: 38 apartaj ŝtatoj (inkluzive [[Aŭstrio]]n), kiuj parte unuiĝis la 8an de 6, 1815 dum la [[Viena kongreso]]. En la kanto aŭdeblas tiu tendenco inter la germanoj kiu preferis nacian ŝtaton. == La kanto kiel nacia himno ekde 1922 == Longan tempon la kanto estis nur unu inter pluraj popularaj naciaj kantoj, ekzemple ankaŭ en la [[unua mondmilito]]. En [[1922]] prezidento [[Friedrich Ebert]] deklaris ĝin nacia himno. Malsame ol la naciaj koloroj, la himno ne estis pridisputata. Ekde [[1933]] la nacisocialistoj lasis kanti post la himno la partian himnon "Horst-Wessel-Lied" (tiel okazis ankaŭ dum la [[UK 1933|UK en Kolonjo]] [[1933]]). Post la [[dua mondmilito]] ekzistis riproĉoj kontraŭ la himno, precipe inter maldekstruloj. Kiam ĉefministro [[Konrad Adenauer]] volis reenkonduki ĝin en [[1950]] kaj lasis kanti ĝin en publika okazo, la socialdemokratoj forlasis la salonon. Ankaŭ la liberala prezidento [[Theodor Heuss]] volis alian himnon, li subtenis la novan ''Hymne an Deutschland'' de [[Rudolf Alexander Schröder]]. [[GDR]] havis propran himnon. En [[1952]] prezidento Heuss tamen akceptis la malnovan himnon de Hoffmann von Fallersleben, kaj korespondado kun Adenauer fiksis: la kanto estas la nacia himno, sed oni kantas dum oficialaj okazoj nur la trian strofon. En [[1991]] ĉefministro [[Helmut Kohl]] kaj prezidento [[Richard von Weizsäcker]] interkonsentis ke nacia himno por tuta Germanio estas la tria strofo de la kanto. Tio signifas ke la Kanto de l' Germanoj pluekzistas kiel patriota kanto, kaj - malgraŭ eraraj opinioj - neniu strofo estas "malpermesita". La strofo "Von der Maas bis an die Memel" (De la [[Mozo]] ĝis [[Nemunas|Memelo]]) ne estas plene ĝusta ĉar Germanio neniam havis limon kun la Mozo, kvankam inter [[Venlo]] kaj [[Kaltenkirchen]] kaj proksime inter [[Roermond]] sude ĝis [[Nijmegen]] norde la nuna limo pasas foje malpli ol tri kilometrojn de la rivero, kaj la rivero [[Nemunas|Memelo/Nemano]] nur de la [[13-a jarcento]] - de la [[ordeno de germanaj kavaliroj|germanordena ŝtato]] tra [[duklando Prusio|duklando]] kaj [[reĝlando Prusio]] ĝis [[Orienta Prusio]] - ĝis [[1945]] en sia marproksima lasta parto estis loĝata de germanoj. == Origina teksto == === Lied der Deutschen === '''1.''' :Deutschland, Deutschland über alles, :über alles in der Welt, :wenn es stets zu Schutz und Trutze :brüderlich zusammenhält. :Von der Maas bis an die Memel, :von der Etsch bis an den Belt, :|: Deutschland, Deutschland über alles, :über alles in der Welt! :| '''2.''' :Deutsche Frauen, deutsche Treue, :deutscher Wein und deutscher Sang :sollen in der Welt behalten :ihren alten schönen Klang, :uns zu edler Tat begeistern :unser ganzes Leben lang. - :|: Deutsche Frauen, deutsche Treue, :deutscher Wein und deutscher Sang! :| '''3.''' ''(Teksto de la hodiaŭa nacia himno)'' :Einigkeit und Recht und Freiheit :für das deutsche Vaterland! :Danach lasst uns alle streben :brüderlich mit Herz und Hand! :Einigkeit und Recht und Freiheit :sind des Glückes Unterpfand; :|: blüh im Glanze dieses Glückes, :blühe, deutsches Vaterland. :| === Esperantigo === ''Kanto de la Germanoj'' Germanio antaŭ ĉio<br> Antaŭ ĉio en la mond’<br> Ĉu por atako aŭ defendo<br> Sin tenas en frata rond’.<br> De la [[Mozo]] ĝis [[Nemunas|Memelo]],<br> De la [[Adiĝo]] ĝis la [[Granda Belto|Belt’]],<br> Germanio antaŭ ĉio<br> Antaŭ ĉio en la mond’. Inoj, fidelo germanaj,<br> Kaj germanaj kant’ kaj [[:Kategorio:Vinkultivado en Germanio|vin’]]<br> Konservu en mondo famojn,<br> Belajn, altajn; kaj anim’<br> Pro ili al noblaj agoj<br> Fervoru dum nia viv’.<br> Inoj, fidelo germanaj,<br> Kaj germanaj kant’ kaj vin’. Unuiĝ’, liber’, justeco,<br> Por germana nia land’<br> Tiucele ni fratece<br> Strebu ja per kor’ kaj man’!<br> Unuiĝ’, liber’, justeco<br> De feliĉo estas gard’ ;<br> Floru la feliĉ' brilece<br> Floru la germana land’. :::''(esperantigis R. Platteau)'' La traduko estas poeta kaj tial devias de la originala teksto. La plej granda eraro devenas de populara franca traduko: En la originala germana teksto, la tria linio uzas pleonasmon "por sinprotekto kaj kontraŭo de atako", do ne diras ion pri ataki mem. == La kanto en Esperanto-kulturo == En 1923 en [[Esperanto-Praktiko]] aperis ''[[s:Esperanto super ĉio|Esperanto super ĉio]]'' de [[Feliks Hiller]] kantata laŭ la melodio de la germana himno. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.deutschland.de/media/Deutschlandlied.mp3 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060526055734/http://www.deutschland.de/media/Deutschlandlied.mp3 |date=2006-05-26 }} * http://ingeb.org/images/deutschl.GIF * http://www.bundesregierung.de/PureHtml/-,9200.430594/dokument.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060217114807/http://www.bundesregierung.de/PureHtml/-,9200.430594/dokument.htm |date=2006-02-17 }} * http://www.bundestag.de/blickpunkt/103_Parlament/0502/0502014.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110906081233/http://www.bundestag.de/blickpunkt/103_Parlament/0502/0502014.html |date=2011-09-06 }} {{Eŭropaj naciaj himnoj}} [[Kategorio:Naciaj himnoj|Germanio]] [[Kategorio:Politiko de Germanio]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Germanio]] [[Kategorio:Germanlingvaj kantoj]] bhayvbkyegulg37nzjwy2wpu4836lx0 0 14806 9371796 8885748 2026-05-13T02:32:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371796 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Figeac (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono= {{Okcitanio}} (ĝis 2016 [[Sudo-Pireneoj]]) | departemento={{Lot}} <small>([[subprefektejo]]) | arondismento=[[arondismento Figeac|Figeac]] (centro) | regiono-ISO=FR-46 | situo sur mapo2=Francio | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''Figeac''' [fiĵAk] (L: 2°02'E l: 44°36'N) estas urbeto en [[Francaj departementoj|departemento]] [[Lot]] en regioneto ''[[Quercy]]'', en suda Francio. Ĝi havas ĉirkaŭ 10&nbsp;000 loĝantojn. Figeac apartenas de 1997 al ''Komunumo de Komunumoj'' (''Communauté de Communes du pays de Figeac-Cajarc''). La urbestro de Figeac [[Martin Malvy]] estis Ministro pri Energio kaj pri la Buĝeto dum la prezidanteco de [[François Mitterrand]] kaj fariĝis prezidanto de la [[Francaj regionoj|Regiona Konsilio]] de [[Sudo-Pireneoj]] en 1998. == Kulturo == [[Dosiero:Figeac Nt Dame Puy.jpg|eta|330 px|maldekstre|Figeac preĝejo Notre Dame Puy.]] La urbo enhavas riĉan arkitekturan posedaĵon kiu ebligis al la urbo eniri la nacian reton de ''Villes et Pays d'Art et d'Histoire'' (Artaj kaj Historiaj Urboj kaj Regionetoj) en 1990 konvencie kun la Kulturministerio. La tuta urbocentro konsistas el belegaj malnovaj ŝtonaj domegoj konstruitaj de la 13-a jarcento ĝenerale en bona stato kaj renovigataj de la jaroj 1980-aj. Karakterizaĵo de tiuj domoj estas la ''arcvolts'' ([arkvult]), iom pintaj arĉoj ĉe la dompordoj kaj la ''solehlos'' ([sulejo]), senfenestraj lastaj etaĝoj kiuj plene ricevas la sunon, kaj utilas por sekigi lavitajn tolojn aŭ fruktojn. [[Dosiero:Place des ecritures Figeac.jpg|eta|330 px|maldekstre|La giganta kopio de [[Rozeta ŝtono]] en ''Place des écritures'' (Placo de la Skribaĵoj), Figeac (Francio).]] Figeac estas la naskurbo de [[Jean-François Champollion]]. En la urbo troviĝas muzeo Champollion kaj sur placeto (''Place des écritures'' Placo de la skriboj) estas giganta reprodukto kreita de [[Joseph Kosuth]] de la fama [[Rozeta ŝtono]] dank al kiu Champollion deĉifris la [[hieroglifoj]]n. Ankaŭ la kinaktoro [[Charles Boyer]] naskiĝis en Figeac. Figeac estis la sidejo de la [[esperanto-teatro]] [[la Krizalido]]. == Ekonomio == Figeac estas la centro de kampara regioneto (''pays'') en kiu ĝi havas ĉefan komercan rolon kun semajnaj bazaroj (sabate) kaj monataj foiroj kie tradicie oni vendis brutojn (bovojn, ŝafojn, ĉevalojn, azenojn). En la urbo estas iom da industrio, aviadilerkonstruo kun ''"Figeac-Aéro"'' kaj precipe la fabriko ''"Ratier-Figeac"'' kun ĉirkaŭ 1000 dungitoj kiu produktas de la komenco de la 20-a jarcento aviadilhelikojn kaj aliajn aviadilerojn por grandaj aviadilkonstruistaj firmaoj. == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Lot]] * [[Figeac (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ville-figeac.fr/ TTT-ejo de la Urbo Figeac] * [http://www.quercy-tourisme.com/figeac/ Turismoficejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040101180012/http://www.quercy-tourisme.com/figeac/ |date=2004-01-01 }} * [http://www.quercy.net/postcard/images/9.jpg Bildo de la ''Place des Ecritures''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030314060126/http://www.quercy.net/postcard/images/9.jpg |date=2003-03-14 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Figeac| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Lot]] anqgax1zudsxk724zgbhb4loewcrfbe 0 16452 9371783 8876826 2026-05-12T23:48:37Z Nvss132 224431 9371783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Jane Seymour FONDA''' (naskiĝis la [[21-a de decembro|21-an de decembro]] [[1937]] en [[Novjorko]]) estas [[Usono|usona]] aktorino. Fonda naskiĝis kiel filino de la aktoro [[Henry Fonda]]. En la jaro [[1954]] ŝi unuafoje kune kun sia patro aperis en la teatraĵo ''The Country Girl''. Sian filmdebuton ŝi havis en [[1960]] en ''Tall Story''. [[Dosiero:Jane Fonda cropped.jpg|eta|Jane Fonda]]De [[1964]] ĝis [[1968]] Fonda vivis en [[Francio]]. En [[1965]] ŝi edziniĝis al la reĝisoro [[Roger Vadim]], kun kiu ŝi havas unu filinon. En [[1973]] la paro disiĝis kaj Fonda edziniĝis al la politikisto [[Tom Hayden]]. Ŝia tria edzeco kun [[Ted Turner]] daŭris de [[1991]] ĝis [[2001]]. Fonda forte interesiĝis pri [[politiko]] kaj forte kritikis la militon de [[Usono]] kontraŭ [[Vjetnamio]]. En la [[1980-aj jaroj]] ŝi per videofilmoj propagandis novan sportprogramon: [[aerobiko]]n. Du-foje ŝi gajnis [[Oskaro]]jn: pro ''Klute'' ([[1971]]) kaj pro ''Coming Home'' ([[1979]]), kvin pliajn fojojn ŝi estis nomumita por tiu ĉi premio. == Listo de filmoj == * ''Tall Story'' (Usono, 1960) * ''Period of Adjustment'' (Usono, 1962) * ''Cat Ballou'' (Usono, 1965) * ''[[Barbarella]]'' (Italio/Francio, 1967) * ''Barefoot in the Park'' (Usono, 1967) * ''They Shoot Horses, Don't They?'' (Usono, 1969) * ''Klute'' (Usono, 1971) * ''A Doll's House'' (Britio/Francio, 1972) * ''The Blue Bird'' (Usono/Sovetunio, 1975) * ''Julia'' (Usono, 1976) * ''Coming Home'' (Usono, 1978) * ''[[California Suite]]'' (Usono, 1978) * ''The China Syndrome'' (Usono, 1978) * ''The Electric Horseman'' (Usono, 1978) * ''Nine to Five'' (Usono, 1980) * ''On Golden Pond'' (Usono, 1981) * ''The Morning After'' (Usono, 1986) * ''Stanley & Iris'' (Usono, 1990) {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fonda, Jane}} [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktorino]] [[Kategorio:Premio Ora Globo]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 21-an de decembro]] pjz018bv4u0fmw2kr7e5zviypmko6nw 0 18143 9371547 9086348 2026-05-12T16:03:19Z DidCORN 34571 9371547 wikitext text/x-wiki '''Steroidoj''' estas gravaj lipidoj de la korpo, formitaj per kombino de [[sterolo]] kaj [[graso|grasaj]] [[acido]]j. Oni povas dividi ilin al 7 eblaj grupoj * [[sterolo]]j, ties malnova nomo estas [[sterino]] kiel en kolesterino ([[kolesterolo]]) * [[galacido]]j * [[glikozido]]j kaj naturaj [[veneno]]j efikantaj je la [[koro]] * steroidaj [[saponino]]j * seksaj [[hormono]]j, [[Steroida hormono|steroidaj hormonoj]] * hormonoj de la surrena [[kortiko]] * steroidaj [[alkaloido]]j <gallery> Dosiero:Steroid-nomenclature.png|<!-- thumb|maldekstra|180ra|Steroida skeleto. (Karbonoj, Karbonas) 18 kaj pli supre povas manki. --> Dosiero:Reaction-Cholesterol-Pregnenolone.png|<!-- thumb|maldekstra|180ra| --> Dosiero:Cholestane.svg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|_コレスタン_ --> Dosiero:Cholane.svg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|_コラン_ --> </gallery> {{-}} == Vidi ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Steroids|ReVo=steroid}} * [[Dopado]] * [[Kolesterolo]] * [[Organika ĥemio]] * [[Terpeno]] * [[Testosterono]] {{Ĝermo|Kemio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Biokemio]] [[Kategorio:Steroidoj]] 853j5bbweq8kvpkohnz5a2s29qbz2qg 0 20046 9371756 9363156 2026-05-12T22:21:49Z Alifono 114488 9371756 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Federico Gobbo | dosiero = Federico Gobbo 2016-04-30.jpg | priskribo = Federico Gobbo prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de UEA | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{daton|26|Marto|1974}} | loko de naskiĝo = | nacieco = [[italo]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = }} '''Federico GOBBO''' (naskiĝis la {{daton|26|Marto|1974}}) estas [[Italio|italo]] kaj loĝas en [[Amsterdamo]]. Li estas [[Interlingvistiko|interlingvisto]]<ref>(en) «''[https://web.archive.org/web/20160309041120/http://www.uva.nl/en/news-events/news/uva-news/content/professor-appointments/2013/12/federico-gobbo-professor-by-special-appointment-of-interlinguistics-and-esperanto.html Frederico Gobbo, professor by special appointment of Interlinguistics and Esperanto]''» , la 19-an de decembro 2013. Arkivita de la originalo, la 9-an de marto 2016, alirite la 8-an de marto 2016.</ref>, [[Esperantologio|esperantologo]], [[Informadiko|informadikisto]] kaj filozofo pri komputado. Liaj ĉefaj esplorinteresoj estas: [[lingvopolitiko]] kaj [[lingvoplanado]], (aparte: [[interlingvistiko]] kaj [[Esperantologio / Esperanto Studies|esperantologio]], kontestataj lingvoj <ref>(en) Gobbo, Federico (2021). The language ideology of Esperanto: From the world language problem to balanced multilingualism. In: ''Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe.'' Edited by Marco Tamburelli and Mauro Tosco. John Benjamins. 237-258 [https://benjamins.com/catalog/wlp.8 TOC and abstracts]</ref><ref>(en) Gobbo, Federico & Linghui (Eva) GAN & Xuan ZHENG (2022). Language Contestedness and identity: CODAs and ''denaskuloj'' in comparison. ''Minority Languages Spoken or Signed and Inclusive Spaces''. In C. Moreau et al. (Ed.), Proceedings of the International Conference on “Minority languages spoken or signed and inclusive spaces”, (pp. 44-49). INSHEA Publishing department: Suresnes. DOI: [https://zenodo.org/record/5834265 10.5281/zenodo.5834265]</ref>, moviĝeblo kaj multlingveco) kaj konstruiva lingvistiko (aparte: adpozicia argumentado, lingvolernado en la [[Montesoria pedagogio|Metodo Montessori]])<ref>(eo) [https://federicogobbo.name/eo/ Biografio], propra retejo</ref>. Li interesiĝas pri artefariteco en lingvoj kaj pri lingvoj planitaj por fikciaj celoj<ref>(eon en, es) [https://inil.ucr.ac.cr/plple21-esperanto/ Seminario pri Lingvopolitiko, Lingvoplanado kaj Taksado en Mezameriko kaj Karibio: Realaĵoj kaj Bezonoj], [[Universitato de Kostariko]]</ref>. == Kariero == === Esperanto-movado === Federico Gobbo esperantistiĝis en [[1997]] per retkurso de [[Esperanto-USA|ELNA]] kaj baldaŭ aktiviĝis en la [[Itala Esperantista Junularo|itala junulara movado]], kiam li lanĉis la retejon [http://esperanto.it/ Esperanto.it] kaj la retkurson de Esperanto por itallingvanoj Kirek. En [[1998]] li magistriĝis en [[esperantologio]] ĉe la [[Universitato de Torino]] kun profesoro [[Fabrizio Pennacchietti]]. En [[2012]] li estis vizitanta profesoro partoprenante al la projekto [[Universitato de Esperanto]] ĉe la trejnejo ''[[Insulo Hajnano#Esperanto-Insulo|"Insulo Esperanto]]''", en la provinco [[Hajnano]], Ĉinio, laŭ invito de [[Nankina Universitato]] (Ĉinio). Danke al tiu partopreno samjare li iĝis Adjunkta Docento (ADoc) pri [[Kibernetiko]] ĉe [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] en [[San-Marino|San Marino]]. Ekde [[2014]] li estras la [[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto|Katedron Interlingvistiko kaj Esperanto]] ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando kie li faris la unuan trilingvan inaŭguron de la akademia jaro [[2015]]<ref>(nl) «''[https://nos.nl/op3/artikel/2023974-esperanto-wie-spreekt-dat-nog.html Esperanto, wie spreekt dat nog?]''»(Esperanto, kiu ankoraŭ parolas tion?). Nederlandse Omroep Stichting - NOS, p3, la 10-an de marto 2015, alirite la 8-an de septembro 2017.</ref><ref>(nl) "''[https://www.nrc.nl/nieuws/2015/03/13/eerste-oratie-in-het-esperanto-in-nederland-lees-hier-enkele-fragmenten-a1417888 Eerste oratie in het Esperanto in Nederland - lees hier enkele fragmenten]''" (Unua inaŭgura prelego en Esperanto en Nederlando). ''[[NRC Handelsblad]]'', 13-03-2015. [Konsultita: 8-an de septembro 2017].</ref>. Li estas membro de la [[Akademio de Esperanto]]<ref>(eo) «[http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html Akademio de Esperanto. Membraro]»</ref>. Li ankaŭ estis kontribuinto al la libro ''[[Language Policy and Linguistic Justice]]'' (Lingvopolitiko kaj lingva justeco). === Lernolibro kaj komikso === Gobbo kreis novspecan internacian lernolibron por uzo en universitatoj. Gobbo, Federico (2019). ''Amikaro: Lernolibro de Esperanto''. Amsterdam: The American Book Center – AnyBook Press. Dezajno de Valeria Miele. ISBN/EAN: 978-94-92563-58-3. 164 p.<ref>(eo) [https://federicogobbo.name/amikaro/acheti/ Lernolibro Amikaro], universitata lernolibro por Esperanto (anglalingva)</ref> Ĝi rakontas la historion de grupo de universitataj studentoj en Amsterdamo, kiuj efektive regas ĉi tiun lingvon kaj vivas kelkajn aventurojn danke al Esperanto. Li publikigis ankaŭ komikson en Esperanto: ''Bonvenon!'' (2018, Mondial, Novjorko, parte aŭdebla [https://federicogobbo.name/bonvenon/audi/ ĉi tie)] por helpi la lernadon de Esperanto fare de adoleskantoj<ref>(eo) [https://federicogobbo.name/bonvenon/ La komikso en la biblioteko de la Universitato de Amsterdamo]</ref> === Aliaj postenoj === Ekde [[2005]] li membras en la teamo de la revuo ''[[Language Problems and Language Planning]]''. En [[2009]] li doktoriĝis en la Departemento de Informadiko kaj Komunikado (DICOM) ĉe la Universitato de Insubria, Italio per disertacio pri komputika lingvistiko, en kiu li uzis Esperanton. En [[2009]] li iĝis profesoro pri [[historio]] de [[informadiko]] ĉe la Universitato de Insubria, Italio. Ekde [[2010]] li kunfondis la fakrevuon ''[[Inkoj|InKoj]]'' eldonatan de la Universitato de Milano kune kun profesoroj [[Paolo Valore]] kaj [[Massimo Rizzardini]], de kie li foriris en februaro 2011. En [[2011]] li iĝis laŭkontrakta profesoro pri Lingvoplanado kaj Planlingvoj ĉe la [[Universitato de Torino]], kie li daŭrigis la tradicion de [[Fabrizio Pennacchietti]]. Li kunfondis la esplorgrupon LANCAR (Lingvo kaj Kogneco en Argumentado) kadre de la esplorcentro ACLC (Amsterdama Centro por Lingvo kaj Komunikado). === Publikaĵoj === * [https://federicogobbo.name/pub/ Publikaĵoj / Publicaties / Pubblicazioni] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[David J. Peterson]] * [[Interlingvistiko]] * [[Universitato Adam Mickiewicz#Interlingvistikaj Studoj|Universitato Adam Mickiewicz]] * [[Irene Caligaris]] {{Projektoj|n=Kategorio:Federico Gobbo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://federicogobbo.name Persona retejo] {{en}}, {{eo}}, {{it}}, {{nl}} * [https://interlingvistikouniversitate.wordpress.com/ Interlingvistiko Universitate: Amsterdamo k Torino] {{eo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=C8bkoNLjKrM “Esperanto kiel Vivanta Lingvo”] Prelego de Federico Gobbo ĉe la Drongo Festivalo 2015 en [[Nederlando]] ([[YouTube]]-filmeto) * {{Twitter|goberiko}} * [https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=0qaz0Q7b5lw Promenado inter la kinarto kaj Esperanto] - prelego de Federico Gobbo per Zoom por la kluboj en Antverpeno kaj Londono, 15-a de januaro 2021 * (eo) [http://podkasta.net/index.php?id=25&podcast=vortoj&num=1 Vortoj por justa paco] en spreaker ([[:en:iHeartRadio|en]]) (la vortoj estas montritaj en Podkasta.net kaj la sondosiero estas elŝutebla). En ĉi tiu [[podkasto]] mi intencas donaci momenton por mediti pri vortoj por justa paco, el la klasikaj aŭtoroj de la [[Esperanta literaturo]]. En ĉiu epizodo mi laŭtlegos citaĵon kaj donos je la fino la referencon. La ideo estas elsendi ĉiusemajne kelkminutan podkaston por rezervi al ni mem momenton de [[medito]], kun iom da muziko el mia Langodrumo (speco de Handpan, laŭ la vortigo de vikipedio), nova muzikinstrumento. La projekto daŭras unu jaron. * (itala) ''[https://www.academia.edu/28199262/Per_una_politica_linguistica_ecologica_in_Europa_aspetti_di_prognosi_linguistica_nellUnione_Europea_a_venticinque_membri_intervento_al_72_Congresso_Italiano_di_Esperanto_Treviso_4_settembre_2004?email_work_card=view-paper Per una politica linguistica ecologica in Europa: aspetti di prognosi linguistica nell'Unione Europea a venticinque membri]'' [Al [[Ekolingvistiko|lingvo-ekologia]] politiko en Eŭropo: aspektoj de lingvaj prognozoj en la [[Eŭropa Unio]] kun dudek kvin membroj], Academia.edu {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gobbo, Federico}} [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Universitato de Torino]] mlpckzwxtx5xc60kuz2hffrgik60per 9371757 9371756 2026-05-12T22:22:25Z Alifono 114488 /* Vidu ankaŭ */ Esperantologio 9371757 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Federico Gobbo | dosiero = Federico Gobbo 2016-04-30.jpg | priskribo = Federico Gobbo prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de UEA | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{daton|26|Marto|1974}} | loko de naskiĝo = | nacieco = [[italo]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | akademiano = | denaska esperantisto = }} '''Federico GOBBO''' (naskiĝis la {{daton|26|Marto|1974}}) estas [[Italio|italo]] kaj loĝas en [[Amsterdamo]]. Li estas [[Interlingvistiko|interlingvisto]]<ref>(en) «''[https://web.archive.org/web/20160309041120/http://www.uva.nl/en/news-events/news/uva-news/content/professor-appointments/2013/12/federico-gobbo-professor-by-special-appointment-of-interlinguistics-and-esperanto.html Frederico Gobbo, professor by special appointment of Interlinguistics and Esperanto]''» , la 19-an de decembro 2013. Arkivita de la originalo, la 9-an de marto 2016, alirite la 8-an de marto 2016.</ref>, [[Esperantologio|esperantologo]], [[Informadiko|informadikisto]] kaj filozofo pri komputado. Liaj ĉefaj esplorinteresoj estas: [[lingvopolitiko]] kaj [[lingvoplanado]], (aparte: [[interlingvistiko]] kaj [[Esperantologio / Esperanto Studies|esperantologio]], kontestataj lingvoj <ref>(en) Gobbo, Federico (2021). The language ideology of Esperanto: From the world language problem to balanced multilingualism. In: ''Contested Languages: The hidden multilingualism of Europe.'' Edited by Marco Tamburelli and Mauro Tosco. John Benjamins. 237-258 [https://benjamins.com/catalog/wlp.8 TOC and abstracts]</ref><ref>(en) Gobbo, Federico & Linghui (Eva) GAN & Xuan ZHENG (2022). Language Contestedness and identity: CODAs and ''denaskuloj'' in comparison. ''Minority Languages Spoken or Signed and Inclusive Spaces''. In C. Moreau et al. (Ed.), Proceedings of the International Conference on “Minority languages spoken or signed and inclusive spaces”, (pp. 44-49). INSHEA Publishing department: Suresnes. DOI: [https://zenodo.org/record/5834265 10.5281/zenodo.5834265]</ref>, moviĝeblo kaj multlingveco) kaj konstruiva lingvistiko (aparte: adpozicia argumentado, lingvolernado en la [[Montesoria pedagogio|Metodo Montessori]])<ref>(eo) [https://federicogobbo.name/eo/ Biografio], propra retejo</ref>. Li interesiĝas pri artefariteco en lingvoj kaj pri lingvoj planitaj por fikciaj celoj<ref>(eon en, es) [https://inil.ucr.ac.cr/plple21-esperanto/ Seminario pri Lingvopolitiko, Lingvoplanado kaj Taksado en Mezameriko kaj Karibio: Realaĵoj kaj Bezonoj], [[Universitato de Kostariko]]</ref>. == Kariero == === Esperanto-movado === Federico Gobbo esperantistiĝis en [[1997]] per retkurso de [[Esperanto-USA|ELNA]] kaj baldaŭ aktiviĝis en la [[Itala Esperantista Junularo|itala junulara movado]], kiam li lanĉis la retejon [http://esperanto.it/ Esperanto.it] kaj la retkurson de Esperanto por itallingvanoj Kirek. En [[1998]] li magistriĝis en [[esperantologio]] ĉe la [[Universitato de Torino]] kun profesoro [[Fabrizio Pennacchietti]]. En [[2012]] li estis vizitanta profesoro partoprenante al la projekto [[Universitato de Esperanto]] ĉe la trejnejo ''[[Insulo Hajnano#Esperanto-Insulo|"Insulo Esperanto]]''", en la provinco [[Hajnano]], Ĉinio, laŭ invito de [[Nankina Universitato]] (Ĉinio). Danke al tiu partopreno samjare li iĝis Adjunkta Docento (ADoc) pri [[Kibernetiko]] ĉe [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] en [[San-Marino|San Marino]]. Ekde [[2014]] li estras la [[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto|Katedron Interlingvistiko kaj Esperanto]] ĉe la [[Universitato de Amsterdamo]], Nederlando kie li faris la unuan trilingvan inaŭguron de la akademia jaro [[2015]]<ref>(nl) «''[https://nos.nl/op3/artikel/2023974-esperanto-wie-spreekt-dat-nog.html Esperanto, wie spreekt dat nog?]''»(Esperanto, kiu ankoraŭ parolas tion?). Nederlandse Omroep Stichting - NOS, p3, la 10-an de marto 2015, alirite la 8-an de septembro 2017.</ref><ref>(nl) "''[https://www.nrc.nl/nieuws/2015/03/13/eerste-oratie-in-het-esperanto-in-nederland-lees-hier-enkele-fragmenten-a1417888 Eerste oratie in het Esperanto in Nederland - lees hier enkele fragmenten]''" (Unua inaŭgura prelego en Esperanto en Nederlando). ''[[NRC Handelsblad]]'', 13-03-2015. [Konsultita: 8-an de septembro 2017].</ref>. Li estas membro de la [[Akademio de Esperanto]]<ref>(eo) «[http://www.akademio-de-esperanto.org/faktoj/membraro.html Akademio de Esperanto. Membraro]»</ref>. Li ankaŭ estis kontribuinto al la libro ''[[Language Policy and Linguistic Justice]]'' (Lingvopolitiko kaj lingva justeco). === Lernolibro kaj komikso === Gobbo kreis novspecan internacian lernolibron por uzo en universitatoj. Gobbo, Federico (2019). ''Amikaro: Lernolibro de Esperanto''. Amsterdam: The American Book Center – AnyBook Press. Dezajno de Valeria Miele. ISBN/EAN: 978-94-92563-58-3. 164 p.<ref>(eo) [https://federicogobbo.name/amikaro/acheti/ Lernolibro Amikaro], universitata lernolibro por Esperanto (anglalingva)</ref> Ĝi rakontas la historion de grupo de universitataj studentoj en Amsterdamo, kiuj efektive regas ĉi tiun lingvon kaj vivas kelkajn aventurojn danke al Esperanto. Li publikigis ankaŭ komikson en Esperanto: ''Bonvenon!'' (2018, Mondial, Novjorko, parte aŭdebla [https://federicogobbo.name/bonvenon/audi/ ĉi tie)] por helpi la lernadon de Esperanto fare de adoleskantoj<ref>(eo) [https://federicogobbo.name/bonvenon/ La komikso en la biblioteko de la Universitato de Amsterdamo]</ref> === Aliaj postenoj === Ekde [[2005]] li membras en la teamo de la revuo ''[[Language Problems and Language Planning]]''. En [[2009]] li doktoriĝis en la Departemento de Informadiko kaj Komunikado (DICOM) ĉe la Universitato de Insubria, Italio per disertacio pri komputika lingvistiko, en kiu li uzis Esperanton. En [[2009]] li iĝis profesoro pri [[historio]] de [[informadiko]] ĉe la Universitato de Insubria, Italio. Ekde [[2010]] li kunfondis la fakrevuon ''[[Inkoj|InKoj]]'' eldonatan de la Universitato de Milano kune kun profesoroj [[Paolo Valore]] kaj [[Massimo Rizzardini]], de kie li foriris en februaro 2011. En [[2011]] li iĝis laŭkontrakta profesoro pri Lingvoplanado kaj Planlingvoj ĉe la [[Universitato de Torino]], kie li daŭrigis la tradicion de [[Fabrizio Pennacchietti]]. Li kunfondis la esplorgrupon LANCAR (Lingvo kaj Kogneco en Argumentado) kadre de la esplorcentro ACLC (Amsterdama Centro por Lingvo kaj Komunikado). === Publikaĵoj === * [https://federicogobbo.name/pub/ Publikaĵoj / Publicaties / Pubblicazioni] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[David J. Peterson]] * [[Esperantologio]] * [[Interlingvistiko]] * [[Universitato Adam Mickiewicz#Interlingvistikaj Studoj|Universitato Adam Mickiewicz]] * [[Irene Caligaris]] {{Projektoj|n=Kategorio:Federico Gobbo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://federicogobbo.name Persona retejo] {{en}}, {{eo}}, {{it}}, {{nl}} * [https://interlingvistikouniversitate.wordpress.com/ Interlingvistiko Universitate: Amsterdamo k Torino] {{eo}} * [https://www.youtube.com/watch?v=C8bkoNLjKrM “Esperanto kiel Vivanta Lingvo”] Prelego de Federico Gobbo ĉe la Drongo Festivalo 2015 en [[Nederlando]] ([[YouTube]]-filmeto) * {{Twitter|goberiko}} * [https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=0qaz0Q7b5lw Promenado inter la kinarto kaj Esperanto] - prelego de Federico Gobbo per Zoom por la kluboj en Antverpeno kaj Londono, 15-a de januaro 2021 * (eo) [http://podkasta.net/index.php?id=25&podcast=vortoj&num=1 Vortoj por justa paco] en spreaker ([[:en:iHeartRadio|en]]) (la vortoj estas montritaj en Podkasta.net kaj la sondosiero estas elŝutebla). En ĉi tiu [[podkasto]] mi intencas donaci momenton por mediti pri vortoj por justa paco, el la klasikaj aŭtoroj de la [[Esperanta literaturo]]. En ĉiu epizodo mi laŭtlegos citaĵon kaj donos je la fino la referencon. La ideo estas elsendi ĉiusemajne kelkminutan podkaston por rezervi al ni mem momenton de [[medito]], kun iom da muziko el mia Langodrumo (speco de Handpan, laŭ la vortigo de vikipedio), nova muzikinstrumento. La projekto daŭras unu jaron. * (itala) ''[https://www.academia.edu/28199262/Per_una_politica_linguistica_ecologica_in_Europa_aspetti_di_prognosi_linguistica_nellUnione_Europea_a_venticinque_membri_intervento_al_72_Congresso_Italiano_di_Esperanto_Treviso_4_settembre_2004?email_work_card=view-paper Per una politica linguistica ecologica in Europa: aspetti di prognosi linguistica nell'Unione Europea a venticinque membri]'' [Al [[Ekolingvistiko|lingvo-ekologia]] politiko en Eŭropo: aspektoj de lingvaj prognozoj en la [[Eŭropa Unio]] kun dudek kvin membroj], Academia.edu {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gobbo, Federico}} [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Italaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Interlingvistoj]] [[Kategorio:Universitato de Torino]] gcz4abpn823xdl51rp4kjf6vsaill99 0 21591 9371836 9366713 2026-05-13T04:16:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371836 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando |eonomo = Finnlando |nomoenlokalingvo = Suomi <small>([[Finna lingvo|finne]])</small><br />Finland <small>([[Sveda lingvo|svede]])</small> |bildo=Finland-CIA WFB Map.png |bildo-larĝeco=300px |bildo-priskribo=Esperanta mapo |lokigo-bildo = [[Dosiero:Location_Finland_EU_Europe.png|300px|Lokigo]] |lingvoj = oficialaj: [[Finna lingvo|finna]], [[Sveda lingvo|sveda]] |religio = [[Kristanismo|kristanoj]]: [[Luteranismo|luteranoj]] 80,6%, [[Ortodoksismo|ortodoksuloj]] 1,1% |km2 = 338145 |akvo = 9.4 |loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} |loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} |loĝdenso = 16 | horzono = [[UTC+02:00]];{{-}}somere [[UTC+03:00]] |ĉefministro = [[Petteri Orpo]] ekde junio 2023 |nacia tago = 6-a de decembro |sendependeco = deklarita la 6-an de decembro 1917; disde [[Rusio]] |esperanto-asocio = [[Esperanto-Asocio de Finnlando]] }} '''Finnlando''' ({{lang-fi|Suomi}}, {{lang-sv|Finland}}) estas parlamenta respubliko en Norda Eŭropo. Ĝin limas Svedio, Norvegio, la [[Rusa Federacio]] kaj la [[Balta Maro]]. La historio de Finnlando estas proksime rilata al la historio de najbara Svedio. La lando havas 5,6 milionojn da loĝantoj, kaj ĝia areo (sen maro) estas 338 462 km². Tiel ĝi estas unu el la plej maldense loĝataj landoj en Eŭropo. La loĝantaro koncentriĝas en la sudaj kaj sudokcidentaj partoj de la lando, kie situas ankaŭ la ĉefurba regiono [[Helsinko]] kun 1,3 milionoj da loĝantoj kaj la du sekve plej grandaj urboregionoj [[Tampereo]] (342 miloj) kaj [[Turku]] (278 miloj). <ref name="popolstat"> [https://www.stat.fi/til/vaerak/meta.html Oficiala statistiko de Finnlando, strukturo de la loĝantaro (''Suomen virallinen tilasto: Väestörakenne'')]. ISSN 1797-5379, konsultita la 16-an de oktobro 2021</ref> La konstitucio de Finnlando difinas egale la [[Finna lingvo|finnan]] (gepatra lingvo de 86,9 %<ref>https://www.stat.fi/til/vaerak/2020/vaerak_2020_2021-03-31_tau_002_fi.html Lingva statistiko 2020</ref>) kaj [[Sveda lingvo|svedan]] (5,2 %) kiel la naciajn lingvojn kaj aldonas la rajtojn de [[sameoj]] kaj [[romaoj]] kaj aliaj grupoj vivteni siajn kulturojn kaj lingvojn. Aparta leĝo difinas la uzosferojn de la lingvoj de la indiĝena popolo sameoj. <ref>name="konst" https://finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190430230530/http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731 |date=2019-04-30 }} Konstitucio de Finnlando</ref> La insulara provinco [[Alando]] havas aŭtonoman statuson, kaj ĝia sola oficiala lingvo estas la sveda. En prahistorio, la unuaj homoj alvenis al la teritorio de la nuna Finnlando antaŭ ĉ. 10 000 jaroj, post la fino de la [[glaciepoko]], kaj la lando restis daŭre loĝata ekde tiam. Dum la unuaj jarcentoj de la dua jarmilo, la landon atingis kristanismo de okcidente kaj de oriente, kaj la teritorio iĝis parto de la vastiĝanta [[Svedio]], ties orienta duono. Ekde la 18-a jarcento ĉe la orienta limo plifortiĝis premo de la [[Rusa imperio]], kaj en 1809, post milito inter la [[Reĝlando Svedio]] kaj la [[Rusa Imperio]], la lando estis ligita al Rusio. Tie, kiel [[Grandprinclando Finnlando]], ĝi ĝuis rimarkindan aŭtonomecon. La [[Ŝtatrenverso|ŝtatrenversaj]] [[Revolucio|revolucioj]] de la [[Rusa Imperio]] en 1917 ebligis al Finnlando apartiĝon el la falinta imperio. La 6-an de decembro 1917 la [[Parlamento de Finnlando|parlamento]] akceptis [[Finna Deklaro de Sendependo|deklaron pri sendependeco de Finnlando]]. La deklaron sekvis [[Finna Enlanda Milito|interna milito]] en januaro–majo 1918. En junio 1919 la parlamento definitive akceptis [[Respubliko|respublikan]] konstitucion. Ekde 1955 Finnlando estas membro de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. En 1995 la lando aliĝis al [[Eŭropa Unio]] kaj la 1-an de marto 2023 la [[finnlanda parlamento]] voĉdonis favore al aliĝo al [[NATO]]; ĝi estis akceptita en la organizo la 4-an de aprilo 2023. == Pri la nomo de la lando == En la [[Finna lingvo|finna]] ĝi nomiĝas ''Suomi'', en la [[Sveda lingvo|sveda]] ''Finland''. En multaj aliaj lingvoj la nomo estas, aŭ similas al, Fin(n)land(ia). En Esperanto la plej ofta nomo estas «Finnlando», en kiu «finn» estas la radiko (do la anoj de la ĉefa etno nomiĝas «[[finnoj]]»); uzante la saman radikon, ankaŭ eblas nomi la landon «Finnujo» aŭ «Finnio» (kvankam tiuj formoj maloftas). Ĉar al kelkaj malplaĉas neprononceblo de la duobla konsonanto en la radiko «finn»<ref>Oni jes povas escepte prononci «finno» simile al ''sen-noma'', distribuante ''nn'' inter du silaboj; tamen tio fiaskas pri ''nnl'' el «Finnlando»: unue, la sialbokomenca ''nl'' el ''Fin-nlando'' estas ne nur nekutima, sed eĉ fonetike malebla por multaj esperantistoj; due, tia dissilabado kolizius kun la morfologio (kp ''Gron-lando''). La dissilabado ''Fin-n-lando'' implicas silabofaran [n̩], kiu en Esperanto ne ekzistas.</ref>, iuj uzas la radikon «suom» anstataŭe, do nomas la landon ''Suomio'' aŭ ''Suomujo''. Tiu formo plaĉas al iuj esperantistoj — ne nur tial, ke ĝi devenas de la finnlingva vorto ''Suomi'' anstataŭ el fremda fonto, sed precipe ĉar ĝi evitigas la leksikan kolilizion de «Fin-lando» kaj la neprononceblon de «Fi'''nnl'''ando», «fi'''nnl'''ingva» kaj tiel plu. Aliaj preferas uzi la radikon «finland» por la lando, do diri «Finlando»; la loĝantoj tiam nomiĝas «finlandanoj» (tio do malebligas facile distingi inter loĝantoj de Finnlando kaj la etnaj finnoj: ekzemple ĉu la finnlandaj [[sameoj]], kiuj ja estas «fi'''nn'''landanoj» kaj «suom'''i'''anoj», estas ''fi'''n'''landanoj''?). == Geografio == [[Laga Finnlando]] (finne ''Järvi-Suomi'') estas vere multelaga areo en orienta Finnlando. Tie situas ekzemple la du plej vastaj lagoj en Finnlando: [[Saimaa]] (kiu estas laŭ iuj difinoj grupo el lagoj kiel Suda Saimaa, Haukivesi, [[Puruvesi]], Orivesi, [[Pyhäselkä]] kaj Pihlajavesi, kiuj havas markolajn kontaktojn) kaj [[Päijänne]]. Aliaj grandaj lagoj en la areo estas ekzemple [[Puulavesi]], [[Kallavesi]] kaj [[Keitele]]. [[Salpausselkä]] (elparolo: [ˈsɑlpausˌselkæ]) estas la tri paralelaj altaj terkrestoj en Suda Finnlando. == Ĉefaj urboj == [[Dosiero:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|eta|maldekstra|250x250px|Helsinki: luterana katedralo, urbdomo, venda placo, la Suda haveno, marto 2002]] Finna nomo, ''sveda nomo'' (nombro de loĝantoj) * [[Helsinki]], ''Helsingfors'' (628&#8239;208; 2015-12-31) * [[Espoo]], ''Esbo'' (269&#8239;802; 2015-12-31) * [[Tampere]], ''Tammerfors'' (225&#8239;118; 2015-12-31) * [[Vantaa]], ''Vanda'' (214&#8239;605; 2015-12-31) [[Dosiero:Aura river, autumn flood.jpg|eta|maldekstra|250x250px|Turku: la rivero Aura dum aŭtuna alta akvonivelo|alternative=]] [[Dosiero:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|eta|Pielinen]] * [[Oulu]], ''Uleåborg'' ( 200&#8239;071; 2016-09-19) * [[Turku]], ''Åbo'' (185&#8239;908; 2015-12-31) * [[Jyväskylä]] (138&#8239;997; 2016-01-31) * [[Lahti]], ''Lahtis'' (102&#8239;358; 2012-01-31) * [[Kuopio]] (97&#8239;552; 2012-01-31) * [[Kouvola]] (87&#8239;592; 2012-01-31) * [[Pori]] ''Björneborg'' (83&#8239;510; 2014-09-30) == Administra divido == {{Ĉefartikolo|Provincoj de Finnlando}} 20 [[Provincoj de Finnlando|provincoj]] (''maakunta''), 342 komunumoj (''kunta''). === Gubernioj === Pro reorganizo de la regiona ŝtata administrado la gubernioj (finne ''lääni'') estis malfonditaj fine de 2009. Ĝis la {{dato|31|decembro|2009}} estis ses gubernioj en Finnlando: * [[Suda Finnlando]] (''Etelä-Suomen lääni'') * [[Orienta Finnlando]] (''Itä-Suomen lääni'') * [[Okcidenta Finnlando]] (''Länsi-Suomen lääni'') * [[Oulu-gubernio]] (''Oulun lääni'') * [[Laponia gubernio]] (''Lapin lääni'') * [[Alando]] (''Åland/Ahvenanmaa'') == Lingvoj == La ''naciaj lingvoj'' (tiu termino estas praktike same ol ''oficiala lingvo'' en multaj aliaj landoj kaj ''ĉeflingvo'' en Svedio) de Finnlando estas la [[Finna lingvo|finna]] kaj la [[Sveda lingvo|sveda]], kiujn la konstitucio difinas la naciaj lingvoj. Specialan statuson havas ankaŭ la [[samea lingvo|samea]] en la kvar plej nordaj komunumoj de la lando. La konstitucio certigas la rajton de sameoj (kiel indiĝena popolo), ciganoj kaj aliaj grupoj vivteni kaj evoluigi sian lingvon kaj kulturon. [[sveda lingvo en Finnlando|La sveda havas vere fortan pozicion en la finnlanda historio]]. Ĝi estis en la lando plu fino de la 19-a jarcento la plej grava lingvo en la administro kaj la altkulturo. Relative ĝi ankaŭ havis multe pli denaskaj parolantoj ol nun. La finnlanda [[sveda]] parte malsimilas al la svedia sveda, ''rikssvenska'' ("regna sveda"). La finna estas la gepatra aŭ ĉefa lingvo de proksimume 92% de la loĝantaro<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stat.fi/tup/vaesto/index_en.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071001005627/http://www.stat.fi/tup/vaesto/index_en.html |arkivdato=2007-10-01 }}</ref>) kaj la sveda de 5,5%<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.stat.fi/tup/vaesto/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070921121941/http://www.stat.fi/tup/vaesto/index.html |arkivdato=2007-09-21 }}</ref>). Aliaj lingvaj malplimultoj estas la rusa (ĉ. 0,8%) kaj la estona (ĉ. 0,3% de la loĝantaro). La [[Sameaj lingvoj|samean]] lingvon denaske parolas proksimume kvarono el la pli ol 7 mil finnlandaj sameoj. Estas [[Cigano|cigana]] komunumo de proksimume 10&nbsp;000 homoj. Multaj urboj havas oficialan nomon en ambaŭ naciaj lingvoj: ekzemple la ĉefurbo estas ''Helsinki'' en la finna, ''Helsingfors'' en la sveda, simile ''Turku''/''Åbo'', ''Vaasa/Vasa''. En oficiale dulingvaj komunumoj ankaŭ la stratnomoj kaj vojmontrilaj tekstoj estas dulingvaj. Por internacia uzo oni rekomendas unuavice la nomon uzatan en la lingvo de la plimulto, ekz. ''Jakobstad'' por la urbo, kies nomo en la finna estas ''Pietarsaari''. Konvencian esperantigitan nomon havas preskaŭ nur la tri urboj, kie okazis Universala Kongreso de Esperanto, kaj la urbo de la 36-a Internacia Junulara Kongreso: [[Helsinko]], [[Tampereo]], [[Lahtio]] kaj [[Raŭmo]]. Komence de la 20-a jarcento estis uzata ankaŭ la esperanta nomo ''Helsingforso'' por Helsinko. En la praktiko la uzado ankoraŭ varias, kaj oni ofte vidas ankaŭ la neadaptitajn nomojn ''Helsinki'', ''Tampere'' kaj ''Lahti''. Esperantigoj de aliaj urbonomoj estas tre maloftaj. Municipo estas oficiale dulingva en Finnlando, se almenaŭ 3&nbsp;000 personoj aŭ 8% de la loĝantaro parolas la malplimultan lingvon. En la insulara provinco [[Alando]] tamen nur la sveda lingvo estas oficiale uzata. Unu el la konkurencaj avantaĝoj en Finnlando estis la scipovo de lingvoj. Ĝis la mezlernejo ĉiuj lernas almenaŭ du fremdlingvojn, ĉefe la anglan kaj devige la finnan aŭ la svedan. Laŭ okazinta en [[2005]] studo (''Eurobarometer''), 60% de la finnlanda loĝantaro asertis, ke ili scipovas paroli la anglan, 38% la svedan kaj 17% la germanan<ref>[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf studo "eŭropanoj kaj lingvoj"] de 2005 (jen {{en}})</ref>. {{Ĉefartikolo|Instituto por la lingvoj de Finnlando}} == Ekonomio == [[Dosiero:Finland_nature.jpg|eta|450x450ra|Naturo en Finland ]] [[Dosiero:Finland_Exports_Treemap_2017.svg|eta|Proporcia reprezento de eksportataj produktoj de Finnlando, 2017]] La finna ekonomio estas karakterizita per fortaj [[Sindikato|sindikatoj]] kovrantaj proksimume 80% de la laborantaro. La finna registaro kaj la finna Nacia Asekurentrepreno posedas signifan parton de la finna industrio. La egaleco de disponebla enspezo en Finnlando estas tre alta kaj staras je 0,21 laŭ la [[Gini-indekso]]. Historie, Finnlando estis konsiderata ekonomie malsukcesa lando en komparo kun aliaj eŭropaj landoj, kaj specife multe malantaŭ siaj skandinavaj najbaroj. Ekde 80-aj jaroj de la 20-a jarcento, Finnlando estas industriigita kaj fariĝis riĉa lando, kun ĉefe [[merkata ekonomio]] kaj tamen funkciigas bonevoluintan socialsistemon laŭ [[socialdemokratio]]. La ĉefaj kaj tradiciaj industrioj en Finnlando estas la [[ligno]] kaj [[papero]], [[metaloj]], elektronikaj kaj telekomunikaj industrioj. [[Internacia komerco]] ludas gravan rolon en la finna ekonomio, kun eksportaĵoj respondecas pri preskaŭ triono de [[MEP]]. Pro la severa klimato, agrikulturo en Finnlando estas limigita kaj ne estas destinita por eksporto, sed nur por kontentigi la bezonojn de la loka merkato. En 2003, Finnlando eniris [[Recesio|recesion]] pro la ekonomia situacio en la mondo sed eliris el ĝi dum 2004. Socie, Finnlando similas al la skandinavaj landoj. Vasta socia subteno, laborleĝoj kiuj ĝenerale pli tendencas favori la laboristojn. Ĝi estas konsiderata multloke kiel ekzempla tiurilate, kiam unuflanke ĝia ekonomio estas malfermita kaj evoluinta, kaj aliflanke ĝi havas ampleksan subtenon por laboristoj kaj eĉ de la ekonomiaj malfortuloj. En 2012, Finnlando eniris recesion kiu daŭris ĝis junio 2014, post la kolapso de la nacia entrepreno [[Nokia (kompanio)|Nokia]], kiu kontribuis ĉirkaŭ 4% ĉiujare al la MEP de la lando. En 2014, la kredittaksado de Finnlando falis de perfekta (AAA) al "preskaŭ perfekta" (AA+) ĉefe pro la granda [[nacia ŝuldo]]. Tamen, la ekonomia perspektivo de la lando altiĝis de "negativa" al "stabila". Ek de novembro 2015 oni decidis fari unuaspecan eksperimenton de fiksa salajro sur civila bazo, kiu solvus la senlaborecproblemon, kiun suferis la lando dum la ekonomia krizo. La celo de la procezo estis simpligi la finnan bonfaran sistemon tiel ke ĝi estu alirebla por ĉiuj, kaj en la unua fazo de la eksperimento estis decidite, ke la monhelpo estos donita al fraŭlaj ​​patrinoj kun infanoj kaj al la senlaboruloj kiuj perdis sian laborpostenoj en la periferiaj urboj de Finnlando por ke la aŭtoritatoj povu ekzameni kiel tio progresigas la socion kaj kiel ĝi estas aplikebla. Dum la unua monatoj de 2016, Finnlando kreskis pli ol atendite, je ĉirkaŭ 1,6%, pro multaj reformoj kaj la antaŭvidoj atestis la degelon de la ekonomia stagnado en kiu la lando estis en antaŭaj jaroj. En April 2018, estis decidite nuligi la eksperimenton. * GNP: totala - 139,7 miliardoj da eŭroj; pokapa - 26&nbsp;863 eŭroj (2002). * Eksporto''':''' elektronikaj kaj elektraj varoj 27,5 %; metaloj, maŝinoj kaj veturiloj 27,1 %; papero, celulozo kaj lignaĵoj 25,7 %; kemiaĵoj 11,5 %, alio 8,2 % (2002). == Politiko == Ŝtatestro de Finnlando estas [[prezidanto de Finnlando|prezidanto de la respubliko]] (finne ''tasavallan presidentti'', svede ''republikens president''). Jare 1919 – 2000 Finnlando havis duon-prezidentan sistemon kaj forto de la prezidanto estis granda speciale en periodoj de [[Urho Kekkonen]] (prezidanto de la respubliko en la jaroj 1956–1982), sed en fino de 1980-jaroj oni startis malpliigi povon de la prezidanto kaj nun Finnlando havas parlamentan sistemon. Periodo de prezidanto estas ses jaroj. Finnlanda parlamento (finne ''eduskunta'', svede ''riksdagen'') inkludas 200 parlamentanojn. La periodo de parlamento estas kvar jaroj. Legu: * [[Politikaj partioj en Finnlando]] * [[Finnlanda parlamento]] * [[listo de la ĉefministroj de Finnlando]] * [[prezidanto de Finnlando]] == Historio == Historio de Finnlando pre la sveda regado estas relative malklara. La granda [[incendio de Turku]] pereis plejon el la historiaj fontoj pri Finnlando pre la sveda regado. Laŭ nuna koncepto ne ekzistis forta socia organizado pre la sveda regado. Ekzistis nur malgrandaj areoj, kie ekzistis socia organizado kaj la logxantaro uzis pri siaj regantoj la vorton ''kuningas'' (reĝo). Parto de la kialo de la malforteco de socia organizado en Finnlando pre la sveda regado estis la escepte maldensa loĝantaro laŭ eŭropaj normoj. Tiu malforteco igis la pli organizitajn najbarajn naciojn, plej notinde la svedojn kaj due plej notinde la rusojn, provi ekregi Finnlandon. La falo en svedan regadon ne okazis plejparte per perforto aŭ submetiĝo, kvankam finnaj loĝantoj el iuj marbordaj regionoj estis devigitaj retiriĝi enlanden por eviti la svedajn setlantojn. Eĉ en la unuaj jarcentoj de la sveda regado granda parto de Finnlando estis tute sen homoj, kaj [[Gustavo Vasa]] donis al la finnoj premiadon pre la transloĝiĝado al dezertoj, vidu [[finnaj genetikaj malsanoj]] kaj [[Leinonen]]. En suda Finnlando ([[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]]) multaj finnparolantaj familioj lingve svediĝis por ke partopreni al la scienco kaj la administro kaj socia vivo. Iĝis forta [[svedlingvaj finnlandanoj|svedparolanta malplimulto]] (relative klare pli granda ol nun), al kiu apartenis la plejo el la reganta loĝantaro, kaj la sveda estis la plej grava lingvo en la regado kaj la altkulturo ĝis la 1900-aj jaroj. Ĝis [[1809]] la lando estis parto de Svedio, ekde tiam ĝis [[1917]] ĝi apartenis al la [[Rusia Imperio]], kiel [[Grandprinclando Finnlando|aŭtonoma grandprinclando]]. La fakto ke Finnlando iĝis aŭtonomia grandprinclando, kiu etendiĝis ĝis Nuorgam en la nordo, plilarĝigis la percepton de kio Finnlando estas. Antaŭe, Finnlando estis konsiderita kiel konsisti el ok provincoj kontrolitaj fare de Svedio, kiu ne inkludis Laponon. Finnlando ricevis naŭan provincon, kiam la teritorio de la grandprinclando kovris ankaŭ grandan parton de Laponio. Dum la rusia regado la finnoj restis lojalaj, kaj rekompence rajtis teni sian [[konstitucio]]n kaj apartan valuton, kiam en Rusio eĉ paroli pri konstitucio estis malpermesate. Post la [[rusia revolucio de 1905]] la finnlandanoj sukcesis havigi al si pliajn rajtojn. En [[1906]] Finnlando estis la unua en Eŭropo, kiu enkondukis vere ĝeneralan kaj egalan elekto-rajton — ankaŭ virinoj rajtis voĉdoni kaj esti elektitaj. En la unuaj elektoj [[1907]] la socialdemokratoj iĝis la plej granda partio. Finnlando [[Finna Deklaro de Sendependo|deklaris sin sendependa]] la [[6-an de decembro]] [[1917]], post la [[Oktobra revolucio]] en Rusio, kaj ricevis sendependecon per dekreto de bolŝevika registaro. En januaro [[1918]] la [[socialisto]]j per puĉo kaptis la povon en Helsinko, kaj sekvis [[interna milito]]. Sin reciproke buĉis la finnaj [[ruĝuloj]] kaj blankuloj, kaj en [[Tampereo]] okazis la plej granda batalo de la ĝistiama nordia historio. Multaj finnoj (speciale inter ruĝuloj) mortis en koncentrejoj pro malsato kaj malsanoj. La interna milito lasis en la socio profundajn vundojn. Post la interna milito la regantoj tre favore sin tenis al [[Germanio]], ĉar de tie ili dum la milito ricevis helpon.<ref> El artikolo el Wikirouge' (Ruĝa Vikio). Roland Platteau, "La proleta revolucio en Finnlando 1917-1918 aŭ la mortiga karaktero de reformismaj iluzioj en revolucia situacio", [[Sennacieca Revuo]], 2023-2024, nº 151-152, pp. 41-48.</ref> Oni decidis igi la ĵus sendependiĝintan Finnlandon reĝlando, kaj eĉ elektis [[Hesio-Kaselo#Dinastio Hesio-Kaselo|germanan princon]] reĝo. Germanio tamen malgajnis la [[Unua mondmilito|Unuan mondmiliton]]. Finnlando iĝis respubliko, kaj la taskojn de reĝo ricevis la prezidento. {{Ĉefartikolo|Reĝlanda projekto de Finnlando (1918)}} Dum la jaroj 1920-30 estiĝis dekstremaj naciismaj organizoj, kiuj interalie instigis kverelojn kontraŭ la sved-lingvanoj. En [[1930]] oni post longa kampanjo de la dekstruloj malpermesis la agadon de la [[komunisto]]j, sed en [[1932]] la dekstro post nesukcesa puĉo grandparte perdis sian influon. Eĉ pli firmigis la socion la atako de [[Sovetio]] en [[1939]]. Dum longa intertraktado aŭtune 1939 Sovetio postulis de Finnlando cedon de [[teritorio]] por sekurigi [[Leningrado]]n, kaj novembre [[Stalin]] transiris de vortoj al armiloj. Okazis la t.n. “[[Vintra milito]]” kontraŭ la agresinto. Stalin ne sukcesis konkeri la tutan Finnlandon, sed ja estis ceditaj teritorioj, i.a. la dua plej granda urbo de tiama Finnlando, [[Viborgo]] (finne [[Viipuri]]). Tiuteme vidu artikolon [[ceditaj areoj (Finnlando)|ceditaj areoj]]. Finnlando komencis serĉi apogon de la faŝisma Germanio. En [[1941]] Finnlando partoprenis en la Hitlera atako kontraŭ Sovetio, unue por klopodi rekonkeri siajn perditajn teritoriojn, sed poste por konstrui “[[Grandfinnlando]]n” (en finna historiografio tiu milito nomiĝas la [[Daŭriga milito]]). Germanio tamen denove malvenkis, kaj Finnlando devis ekkonstrui novajn rilatojn kun sia granda najbaro. La [[Moskva armistico]] estis subskribita inter Finnlando unuflanke kaj [[Sovetunio]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]] aliflanke la 19an de septembro, [[1944]], kio metis finon al la [[Daŭriga milito]].<ref>[http://heninen.net/sopimus/1944_e.htm Armistice Agreement between the Union of Soviet Socialist Republics and the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland,on the one hand, and Finland on the other] Alirita la 3an de januaro 2019. </ref> La Armistico restaŭris la Moskvan Pactraktaton de [[1940]], kun nombraj modifoj. Finnlando devis rezigni pri diversaj landlimaj teritorioj al Sovetunio. Finnlando cedis pluajn teritoriojn al Sovetio, devis propraforte eligi el la lando restojn de la naziaj trupoj (vd. [[Laponia milito]]), sed la lando estis neniam okupita de sovetiaj trupoj. Post la milito la komunistoj denove rajtis agadi, kaj komence ili havis grandan influon. En [[1948]] estis subskribita [[traktato de amikeco|traktato pri amikeco]], kunlaboro kaj interhelpo kun Sovetio, kaj dum multaj jardekoj bonaj rilatoj kun Sovetio estis la fundamento de la finnlanda ekstera politiko. Kvankam la demokratio neniam endanĝeriĝis, Sovetio ofte senteble influis ankaŭ la internan politikon. En [[1962]] Sovetio forte reagis kontraŭ koalicio de socialdemokratoj kaj dekstraj burĝaj partioj, kiuj celis malhelpi la reelekton de prezidento [[Urho Kekkonen]] ([[1900]]-[[1986]]). La [[koalicio]] dissolviĝis kaj Kekkonen estis reelektita. Kekkonen, kiu sciis varti la delikatajn rilatojn de Finnlando al [[Moskvo]], restis prezidento dum kvarona jarcento, de [[1956]] ĝis malsaniĝo en [[1981]]. Precipe pro sia lerta ekstera politiko, Kekkonen ekhavis escepte fortan povon ankaŭ en la interna politiko. Dum la tempo de Kekkonen la internacia pozicio de Finnlando daŭre fortiĝis. En [[1975]], kiam la [[Konferenco pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] estis fondita en Helsinko, la neŭtraleco de Finnlando estis vaste rekonita. Krom politikan, Sovetio havis ankaŭ grandan ekonomian signifon por Finnlando. La drasta malkresko de la komerco kun Sovetio/Rusio post la 1980-aj jaroj profundigis la ekonomian krizon, kaŭzitan de la internacia konjunkturo, kaj la senlaboreco atingis rekordon: de 3,4% en 1990 ĝi altiĝis en tri jaroj al 22%. == Kulturo == [[Sisu (koncepto)|Sisu]] estas tipa finna termino kiu signifas ion en la senco de "obstino, persisto, fera volo por fini certan, ofte longdaŭran taskon". === Famaj finnlingvaj aŭtoroj === [[Aleksis Kivi]] - [[Elias Lönnrot]] - [[Hannu Mäkelä]] - [[Mika Waltari]] - [[Arto Paasilinna]], [[Juhana Heikki Erkko]], [[Ulla-Lena Lundberg]], [[Anja Snellman]]. === Kuirarto === * [[Finnlanda kuirarto]] * [[Finna pano]] === Religio === La [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] (finne ''Suomen evankelis-luterilainen kirkko'', svede ''Evangelisk-lutherska kyrkan i Finland'') kaj la Ortodoksa Eklezio de Finnlando estas la du popolaj eklezioj de Finnlando. La evangelia-luterana eklezio inkludas subgrupojn kiel [[lestadianismo]], [[reviviĝo (religia movado en Finnlando)|reviviĝo]] kaj [[kvina reviviĝa ligo ligo (Finnlando)|kvina reviviĝa ligo]]. {| class="wikitable" ! align=center | [[Religio]] ! align=center | Kvanto de homoj ! align=center | % |- | [[luteranismo]] || align=right | 3 695 160 || align=right |66,60 |- | sen religio || align=right | 1 696 899 || align=right |30,58 |- | [[ortodoksismo]] || align=right | 59 508 || align=right | 1,07 |- | [[islamo]] || align=right | 20 876 || align=right | |- | [[atestantoj de Jehovo]] || align=right | 16 495 || align=right | |- | [[katolikismo]] || align=right | 14 914 || align=right | |- | [[Pentekosta Kristanismo]] || align=right | 12 944 || align=right | |- | [[adventismo]] || align=right | 3208 || align=right | |- | [[mormonismo]] || align=right | 3187 || align=right | |- | [[baptismo]] || align=right | 2455 || align=right | |- | [[budhismo]] || align=right | 1834 || align=right | |- | [[metodismo]] || align=right | 1319 || align=right | |- | [[judismo]] || align=right | 1079 || align=right | |- | [[bahaismo]] || align=right | 656 || align=right | |- | [[hinduismo]] || align=right | 371 || align=right | |- | [[anglikanismo]] || align=right | 198 || align=right | |- | aliaj kristanaj || align=right | 16 837 || align=right | |- | aliaj nekristanaj || align=right | 531|| align=right | |- | sume || align=right | 5 548 241 || align=right | |} == Esperanto-movado en Finnlando == {{Ĉefartikolo|Esperanto-movado en Finnlando}} La historio de la frua Esperanto-movado estas legebla en jena artikolo el [[Enciklopedio de Esperanto]]: [[Frua Esperanto-movado/Finnlando]]. Vidu ankaŭ : [[Finnlanda Esperantista Junulara Organizo|Finnlanda esperantista junulara organizo]] == Cetere == Al Finnlando apartenas duonmemstara [[Alando]] (finnlingve ''Ahvenanmaa'', svede ''Åland''). En Finnlando troviĝas multe da [[Sovaĝeja Kabano|sovaĝejaj kabanoj]]. * [[Saŭno]] * [[Sisu (koncepto)|Sisu]], finna identeca koncepto * [[Kalevala]], la nacia finna [[epopeo]] * [[Puuko]], malgranda tradicia finna tranĉilo * [[Sahti]], tradicia finna biero * [[Festivalo Arta Lumo]] * [[Mynämäki]], (multlingva arto) * [[Jean Sibelius]], la plej konata finna [[komponisto]] * [[Kantelo]], nacia finna muzikinstrumento * Timo Väänänen, finna muzikisto, [[Kantelo|kantelisto]] kaj [[Esperantistoj|esperantisto]] * [[Lordi]], rokgrupo kiu partoprenis la [[Eŭrovido-Kantokonkurso|Eurosong]]-festivalon * [[Värttinä|Vârttinä]], kantgrupo * [[Wimme Saari]], samea muzikisto de [[jojko]] * [[Mari Boine]] - [[Sameoj|samea]] kantistino * [[Eila Hiltunen]], plej konata [[Skulptisto|skulptistino]] pro la Sibelius-monumento en Helsinki. * [[Alvar Aalto]], arkitekto * [[Aki Kaurismäki]], [[reĝisoro]] * [[Mika Kaurismäki]], reĝisoro * [[Gustaf John Ramstedt]], diplomato, sciencisto. * [[Mauno Koivisto]], politikisto * [[Urho Kekkonen]], politikisto == Eksteraj ligiloj == * [http://www.finland.fi www.finland.fi] * [http://Www.visitfinland.com www.visitfinland.com] * [http://Www.sauna.fi www.sauna.fi] * (multlingva retejo) [https://suomifinland100.fi/?lang=en SuomiFinland100] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181112072753/https://suomifinland100.fi/?lang=en |date=2018-11-12 }} == Vidu ankaŭ == * [[Vintra milito]] * [[Daŭriga milito]] * [[Finnlandaj kulturaj kaj akademiaj institutoj]] * [[Listo de urboj de Finnlando]] * [[Landnomoj]] * La nunaj [[finnaj eŭro-moneroj]], kaj la antaŭa nacia valuto [[finna marko]] * [[Finnoj]] * [[Svedlingvaj finnlandanoj]] * Kvarken ([[arkipelago]] kaj [[Monda heredaĵo de Unesko|monda heredaĵo]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|n=Kategorio:Finnlando|s=Kategorio:Finnlando|ReVo=suomi|ReVo titolo=Suomio}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fi}} kaj {{sv}}) * {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}} * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/finland/ Fiinnlando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221224052716/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/finland/ |date=2022-12-24 }} en [[Monda faktolibro de CIA]] {{en}} * [http://verkoj.com/verkistoj/raita-pyhala/finnlando/ Finnlando, la plej feliĉa lando] {{eo}} * [http://vitrifolk.apinc.org/costumes-finlande.html Tradiciaj vestoj de Finnlando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060510232711/http://vitrifolk.apinc.org/costumes-finlande.html |date=2006-05-10 }} {{en}} {{Ŝtatoj en Eŭropo}} {{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{NATO}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Finnlando| ]] [[Kategorio:Ŝtatoj de la Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1919]] [[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]] j6z1fa0rz4wfel8s6w6ftylcsuwc1y7 0 22026 9371742 9369243 2026-05-12T21:42:13Z Verdulo 1002 /* Kelkaj specioj */ 9371742 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Papavo |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Papaver nudicaule dsc00913.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = ''Papaver nudicaule'' |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Ranunkolaloj]] ''Ranunculales'' |familio = [[Papavacoj]] ''Papaveraceae'' |genro = '''Papavo''' ''Papaver'' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = vidu tekston }} '''Papavo'''<ref name="vortaro.net">[http://vortaro.net/#papavo en vortaro.net]</ref>, papavero<ref name="vortaro.net" /> (''Papaver'') estas [[genro]] el la familio de [[papavacoj]].o == Kelkaj specioj == * [[Papaveto]] (''Papaver rhoeas'') ([[Reado]]<ref>NPIV [http://vortaro.net/#reado] Alirita la 14an de Junio 2018.</ref>) * [[Papavosemo|Pansema papavo]], opipapavo (''Papaver somniferum''). Ĝiaj semoj estas spicaĵo ofte uzata en pano kaj dolĉaĵoj. En [[Afganio]] oni produktas el ĝi drogojn. * [[Ornama papavo]] aŭ [[Orienta papavo]] (''Papaver orientale''), plurjara staŭdo,disvastiĝis en Anatolio * [[Braktea papavo]] (''Papaver bracteatum''), disvastiĝis en la Kaŭkazo, Anatolio, Irano (nord-okcidente) kaj Armenio, riĉe enhavas bazmaterialon (tebainon?) por farmacia sintezo de morfino, kodeino, nalaksono) * [[Alpa papavo]] (''Papaver sendtneri'') [[Dosiero:Mohnblüte1.jpg|eta|maldekstra|''Papaver rhoeas'']] [[Dosiero:Papaver somniferum 01.JPG|eta|meza|250px|Papavo, [[Opipapavo]] (''Papaver somniferum'')]] [[Dosiero:Papaver lateritium.jpg|eta|250px|Papavo, ''Papaver lateritium'']] == Simbolo == Papavoj estas, precipe en [[Britio]], simbolo de la [[Unua Mondmilito]], precipe ĉar ili abunde floris en la batalkampoj de [[Flandrio]]. (komparu kun [[In Flanders Fields]]). == Uzado == Oni produktas papavon en [[Hungario]], kie ĝi estas tre ŝatata manĝaĵo, krome fariĝas el tio [[medikamento]].{{citon}} (Vidu: [[Tiszavasvári]]!) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=papav}} * [[morfino]] * [[heroino]] * [[izeropilgrimado]] {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Papavo| ]] [[Kategorio:Spicoj]] [[Kategorio:Papavacoj]] mf68zlj1qnfxamt5297wv9vbzyob5v5 9371743 9371742 2026-05-12T21:47:09Z Verdulo 1002 9371743 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Papavo |koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}} |dosiero = Papaver nudicaule dsc00913.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = ''Papaver nudicaule'' |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Ranunkolaloj]] ''Ranunculales'' |familio = [[Papavacoj]] ''Papaveraceae'' |genro = '''Papavo''' ''Papaver'' |genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]] |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = vidu tekston }} '''Papavo'''<ref name="vortaro.net">[http://vortaro.net/#papavo en vortaro.net]</ref>, papavero<ref name="vortaro.net" /> (''Papaver'') estas [[genro]] el la familio de [[papavacoj]].o == Kelkaj specioj == * [[Papaveto]] (''Papaver rhoeas'') ([[Reado]]<ref>NPIV [http://vortaro.net/#reado] Alirita la 14an de Junio 2018.</ref>) * [[Papavosemo|Pansema papavo]], opipapavo (''Papaver somniferum''). Ĝiaj semoj estas spicaĵo ofte uzata en pano kaj dolĉaĵoj. En [[Afganio]] oni produktas el ĝi drogojn. * [[Ornama papavo]] aŭ [[Orienta papavo]] (''Papaver orientale''), plurjara staŭdo,disvastiĝis en Anatolio * [[Braktea papavo]] (''Papaver bracteatum''), disvastiĝis en la Kaŭkazo, Anatolio, Irano (nord-okcidente) kaj Armenio, riĉe enhavas bazmaterialon (tebainon?) por farmacia sintezo de morfino, kodeino, nalaksono) * [[Alpa papavo]] (''Papaver sendtneri'') [[Dosiero:Mohnblüte1.jpg|eta|maldekstra|''Papaver rhoeas'']] [[Dosiero:Papaver somniferum 01.JPG|eta|meza|250px|Papavo, [[Opipapavo]] (''Papaver somniferum'')]] [[Dosiero:Papaver lateritium.jpg|eta|250px|Papavo, ''Papaver lateritium'']] == Simbolo == Papavoj estas, precipe en [[Britio]], simbolo de la [[Unua Mondmilito]], precipe ĉar ili abunde floris en la batalkampoj de [[Flandrio]]. (komparu kun [[In Flanders Fields]]). == Uzado == Oni produktas papavon en [[Hungario]], kie ĝi estas tre ŝatata manĝaĵo, krome fariĝas el tio [[medikamento]].{{citon}} (Vidu: [[Tiszavasvári]]!) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=papav}} * [[morfino]] * [[heroino]] * [[izeropilgrimado]] {{Ĝermo|botaniko}} [[Kategorio:Papavo| ]] [[Kategorio:Spicoj]] [[Kategorio:Papavacoj]] eq2vpelhry4zrz7401qbt66bas46hi8 0 24862 9371857 9153350 2026-05-13T04:45:50Z Sj1mor 12103 9371857 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = La Venecia Komercisto | aŭtoro = William Shakespeare | eldonjaro = 1914 | reeldono = | eldonurbo = [[Londono]] | eldoninto = Brita Esperanto-Asocio | paĝoj = 102 | isbn = | bildo = 1914 Venecia Komercisto.jpg }} [[Dosiero:Merchant venice tp.jpg|eta|Kovrilo de la angla originalo]] '''''La Venecia Komercisto''''' <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'' numero 3922, paĝo 356 </ref><ref> Tiele literumita en ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' </ref>({{Lang-en|The Merchant of Venice}}) estas [[dramo]] de [[William Shakespeare]], verkita inter 1594 kaj 1597. La dramon tradukis el la angla [[Alfred Edward Wackrill]]. La tradukaĵo eldoniĝis en [[1914]], kaj ampleksis 102 paĝojn. == Enhavo == Titola heroo estas [[komercisto]] Antonio, kaj ne, kiel povus ŝajniĝi, juda [[prunto]]donanto Shylock. La [[teatraĵo]] okazas en la 16-jarcenta [[Venecio]]. La [[komedio]] estis publikigita en 1623. En la 16-jarcenta [[Anglujo]] kontraŭjudaj [[slogano]]j estis denove popularaj. [[Judoj]] de Anglujo estis forpelitaj en 1290, dum la tempo de [[Oliver Cromwell]] povis setliĝi, kio tamen okazis malrapide ĝis la 18-a jarcento. Pluraj esploristoj opinias, ke Ŝekspiro en la teatraĵo fiksas negativajn [[stereotipo]]jn pri judoj, montrante la precipan heroon kiel avidan ekspluatiston, la [[kristanismo|kristanon]] kiel honestan kaj bonan homon. Verŝajne li tiamaniere volus plaĉi al spektantaro, kiu certe plejparte samopiniis. Interese, ke dum periodo de okcidentigo de [[Japanujo]] en la 20-a jarcento, traduko de la verko kaŭzis kreskon de [[antisemitismo]] en la japana [[socio]], en kiu ne estis judoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * William Szekspir, ''Komedie'' (Komedioj), volumo 2, Państwowy Instytut Wydawniczy, [[Varsovio]] 1973 * [[Harold Bloom]], ''The Merchant of Venice'', Neil Heims, New York 2007, ISBN 0-7910-9576-2 == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/L] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20Venecia%20Komercisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [http://anet.ua.ac.be/desktop/ehc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=opacehc&robot=&deskservice=desktop&desktop=ehc&workstation=EHC-LZ&extra= Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] : entajpu la vortojn "la venecia". * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=24315 Katalogo de]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=La%20Venecia%20Komercisto&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] {{Projektoj|s=La Venecia Komercisto}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Venecia Komercisto}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Ŝekspiraj komedioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Diskutoj pri judismo]] [[Kategorio:Judoj kaj judismo en populara kulturo]] [[Kategorio:Antisemitismaj verkoj]] [[Kategorio:Venecio en fikcio]] [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Libroj de Alfred Edward Wackrill]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] burwz9q4d94a3xkct5aymxyukync5te 9371858 9371857 2026-05-13T04:46:26Z Sj1mor 12103 9371858 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = La Venecia Komercisto | aŭtoro = William Shakespeare | eldonjaro = 1914 | reeldono = | eldonurbo = [[Londono]] | eldoninto = Brita Esperanto-Asocio | paĝoj = 102 | isbn = | bildo = 1914 Venecia Komercisto.jpg }} [[Dosiero:Merchant venice tp.jpg|eta|Kovrilo de la angla originalo el 1600.]] '''''La Venecia Komercisto''''' <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'' numero 3922, paĝo 356 </ref><ref> Tiele literumita en ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' </ref>({{Lang-en|The Merchant of Venice}}) estas [[dramo]] de [[William Shakespeare]], verkita inter 1594 kaj 1597. La dramon tradukis el la angla [[Alfred Edward Wackrill]]. La tradukaĵo eldoniĝis en [[1914]], kaj ampleksis 102 paĝojn. == Enhavo == Titola heroo estas [[komercisto]] Antonio, kaj ne, kiel povus ŝajniĝi, juda [[prunto]]donanto Shylock. La [[teatraĵo]] okazas en la 16-jarcenta [[Venecio]]. La [[komedio]] estis publikigita en 1623. En la 16-jarcenta [[Anglujo]] kontraŭjudaj [[slogano]]j estis denove popularaj. [[Judoj]] de Anglujo estis forpelitaj en 1290, dum la tempo de [[Oliver Cromwell]] povis setliĝi, kio tamen okazis malrapide ĝis la 18-a jarcento. Pluraj esploristoj opinias, ke Ŝekspiro en la teatraĵo fiksas negativajn [[stereotipo]]jn pri judoj, montrante la precipan heroon kiel avidan ekspluatiston, la [[kristanismo|kristanon]] kiel honestan kaj bonan homon. Verŝajne li tiamaniere volus plaĉi al spektantaro, kiu certe plejparte samopiniis. Interese, ke dum periodo de okcidentigo de [[Japanujo]] en la 20-a jarcento, traduko de la verko kaŭzis kreskon de [[antisemitismo]] en la japana [[socio]], en kiu ne estis judoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * William Szekspir, ''Komedie'' (Komedioj), volumo 2, Państwowy Instytut Wydawniczy, [[Varsovio]] 1973 * [[Harold Bloom]], ''The Merchant of Venice'', Neil Heims, New York 2007, ISBN 0-7910-9576-2 == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/L] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,La%20Venecia%20Komercisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [http://anet.ua.ac.be/desktop/ehc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=opacehc&robot=&deskservice=desktop&desktop=ehc&workstation=EHC-LZ&extra= Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] : entajpu la vortojn "la venecia". * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=24315 Katalogo de]{{404|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=La%20Venecia%20Komercisto&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] {{Projektoj|s=La Venecia Komercisto}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Venecia Komercisto}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Ŝekspiraj komedioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Diskutoj pri judismo]] [[Kategorio:Judoj kaj judismo en populara kulturo]] [[Kategorio:Antisemitismaj verkoj]] [[Kategorio:Venecio en fikcio]] [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Libroj de Alfred Edward Wackrill]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] 0nnq861fh5x572j8n7dvtad6s624xpr 0 25037 9371786 9330691 2026-05-13T00:27:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371786 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Late Bronze Age- Earliest Iron Age hoard (FindID 467433-389187).jpg|775ra]] {{Prahistoriaj epokoj}} [[Dosiero:Dun Carloway.jpg|eta|250ra|La fortikaĵoj ''broĉ'' kiaj tiu de Dun Carloway (insulo [[Lewis]], [[Skotlando]]) estas konstruoj de la malfrua Ferepoko.]] '''Ferepoko''' aŭ '''fera epoko''' estas la lasta etapo de la [[prahistorio]] de la [[homaro]], post la [[Ŝtonepoko]] ([[Paleolitiko]], [[Mezolitiko]], [[Neolitiko]], kaj [[Ĥalkolitiko]]) kaj la [[Bronzepoko]], laŭ la [[Tri-epoka sistemo|teorio de la tri epokoj]]. La koncepto estis aplikita ĉefe al [[Eŭropo]] kaj al la [[Antikva Proksima Oriento]], kaj, pro analogio, ankaŭ al aliaj partoj de la [[Malnova Mondo]]. La nomo devenas de la fakto, ke iloj (ĉefe armiloj, kiaj [[Ferepoka glavo|glavoj]]) trovitaj el tiu epoko estis faritaj el [[fero]]. En kelkaj socioj de la antikveco, la metalurgia teknologio necesa por prilabori feron aperis samtempe kun aliaj teknologiaj kaj kulturaj ŝanĝoj, ĉefe ĉe [[agrikulturo]], [[religio|religiaj kredoj]] aŭ [[arto|artaj stiloj]], kvankam tio ne ĉiam okazis samtempe. La daŭro de la Ferepoko varias depende el la regiono sub konsidero. Ĝi estas difinita pere de arkeologia konvencio, kaj la nura trovo de iom da [[gisfero]] aŭ [[forĝita fero]] ne estas sufiĉe por reprezenti kulturon de la Ferepoko; male, la "Ferepoko" komencas surloke kiam la produktado de fero aŭ ŝtalo kondukis al la punkto en kiu disvastiĝis feraj iloj kaj armoj superaj al ties bronzaj ekvivalentoj.<ref>Milisauskas, Sarunas (eld), European Prehistory: A Survey, 2002, Springer, ISBN 0306467933, 9780306467936, [https://books.google.co.uk/books?id=roMxst3NKtwC&pg=PA335#v=onepage&q&f=false google books]</ref> Por ekzemplo, la meteorferaj [[ponardo]]j de [[Tutanĥamono]] devenas el la Bronzepoko. En la Antikva Proksima Oriento, tiu transiro okazas en la komenco de la tiel nomita [[Bronzepoka kolapso]], en la 12a jarcento a.K. La koncerna [[teknologio]] disvastiĝis tra la [[Mediteranea regiono]] kaj al [[Suda Azio]]. Ties plua etendo al [[Centra Azio]], [[Orienta Eŭropo]] kaj [[Centra Eŭropo]] estis iome prokrastita, kaj [[Norda Eŭropo]] estis atingita eĉ plu poste, nome ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. Ankaŭ la fino de la Ferepoko estas komprenita pere de konvencio, kun la komenco de la [[Historiografio|historiografia registrado]]. Tio kutime ne reprezentas klaran rompon en la arkeologia registraro; por la Antikva Proksima Oriento la establado de la [[Aĥemenida Imperio]] ĉirkaŭ 550 a.K. (konsiderata historia pro la registro fare de [[Herodoto]]) estas kutime komprenita kiel trarompa dato, kaj en Centra kaj Okcidenta Eŭropo la [[Romia Imperio|romiaj konkeroj]] de la 1a jarcento a.K. servas kiel markilo por la fino de la Ferepoko. La fino de la Ĝermana Ferepoko de [[Skandinavio]] estas markita ĉirkaŭ la jaro 800 p.K., kun la komenco de la [[Vikinga erao]]. En [[Suda Azio]] ([[Hindia subkontinento]]), la Ferepoko estas konsiderata kiel komencinta en la tempo de la ferprilaborado de la kulturo de la Grizpentrita Ceramiko kaj fininta kun la regado de [[Aŝoko]] (3a jarcento a.K.). La uzado de la termino "Ferepoko" en la arkeologio de Suda, Orienta kaj [[Sudorienta Azio]] estas pli ĵusa, kaj malpli ofta, ol por okcidenta Eŭrazio; almenaŭ en Ĉinio prahistorio estis fininta antaŭ la alveno de la ferprilaborado, kaj tiale la termino estas malofte uzata. La [[Sahelo]] ([[Sudano (regiono)|Sudana regiono]]) kaj [[Sub-Sahara Afriko]] estas ekster la [[Tri-epoka sistemo]], ĉar tie ne estis Bronzepoko, sed la termino "Ferepoko" estas foje uzata reference al fruaj kulturoj kiuj praktikis ferprilaboradon kiel la [[Nok-kulturo]] de Niĝerio. == Historio de la koncepto == [[Dosiero:Aerial photograph of Maiden Castle, 1935.jpg|eta|[[Maiden Castle|Maiden-burgo]], [[Dorset]], [[Anglio]]. Pli ol 2,000 ferepokaj [[montetfortreso]]j estas konataj en Britio.]] La [[Tri-epoka sistemo|teorio de la tri epokoj]] estis enkondukita en la unua duono de la 19a jarcento por la arkeologio de Eŭropo partikulare, kaj jam fine de la 19a jarcento etendiĝis al la arkeologio de la Antikva Proksima Oriento. Tiu nomo iras reen al la mitologia koncepto de la "Homepokoj" de [[Heziodo]]. Kiel arkeologia epoko ĝi estis unuafoje enkondukita por Skandinavio fare de [[Christian Jürgensen Thomsen]] en la 1830-aj jaroj. Ĉirkaŭ la 1860-aj jaroj, ĝi estis akceptita kiel utila divido por la "plej frua historio de la homaro" ĝenerale<ref>(Karl von Rotteck, Karl Theodor Welcker, ''Das Staats-Lexikon'' (1864), [https://books.google.ch/books?id=kgL__ooMXj0C&pg=PA774 p. 774]</ref> kaj komencis esti aplikita en [[Asiriologio]]. La disvolvigo de la nune-konvencia periodigo en la arkeologio de la Antikva Proksima Oriento estis disvolvigita en la 1920-aj al la 1930-aj jaroj.<ref>''Oriental Institute Communications'', Issues 13–19, Oriental Institute of the University of Chicago, 1922, p. 55.</ref> Kiel ĝia nomo sugestas, la teknologio de la Ferepoko estas karakterizita per la produktado de iloj kaj armiloj faritaj per [[siderurgio]], pli specife el [[karboŝtalo]]. == Kronologio == Oni trovas en la naturo [[fero]]n grandkvante, sed oni scipovis ĝin ekspluati el la [[erco]]j nur post la eltrovo de la blovmetodoj. Antaŭ tio oni uzis nur la maloftan [[Meteoro|meteoran]] feron, el kiu oni pretigis ornamaĵojn jam en 4.000 a.K. en [[Egipto]] kaj [[Okcidenta Azio]]. Fermetalurgio disvastiĝis jam meze de la 2-a jarmilo a.K. en [[antikva Egipto]] kaj [[Mezopotamio]] kaj de tio disvastiĝis al la regionoj ĉirkaŭ la [[Mediteranea Maro]], al [[Kaŭkazo]], [[Hindio]], poste al la tuta Eŭropo. La dato de apero, daŭro kaj kunteksto de la feruzado varias laŭ la koncerna regiono. La unua apero konata de socioj kun la nivelo kaj kultura kaj teknologia koresponda al la Ferepoko estis markita en la [[12-a jarcento a.K.]] en variaj lokoj: [[Dosiero:Święto Śląska piec p.jpg|eta|200ra|Funkcianta [[basforno]]. La basfornaĵo eliros eventuale tra la suba truo.]] * en la antikva [[Proksima Oriento]], * en la antikva [[Hindio]] (kun la civilizo de [[Vedoj]], en la epoko antaŭ la kompono de la ''[[Rigvedo]]'') kaj * en [[Eŭropo]], dum la malhela epoko de [[Antikva Grekio|Grekio]]. En aliaj eŭropaj regionoj, la komenco de la Ferepoko estis tre posta; ĝi ne okazis en [[Hallstatt-kulturo|Centra Eŭropo]] ĝis la [[8-a jarcento a.K.]], kaj ĝis la [[6-a jarcento a.K.]] en [[Jastorf-kulturo|Norda Eŭropo]]. En [[Afriko]] la unua konata montro de la feruzado pere de fandado kaj forĝado okazis en la [[Nok-kulturo]], en la teritorioj de la aktuala [[Niĝerio]], ĉirkaŭ la [[11-a jarcento a.K.]]<ref name=autogenerated1>Miller kaj Van Der Merwe, 1994; Stuiver kaj Van Der Merwe, 1968</ref><ref>Duncan E. Miller kaj N. J. Van Der Merwe: «Primeros trabajos en metal en el África subsahariana», en la ''Revista de Historia de África'', 35, paĝoj 1-36, 1994.<br />Stuiver Minze kaj N. J. Van Der Merwe: «Cronología de radiocarbono de la Edad del Hierro en África subsahariana», en ''Current Anthropology'', 1968.</ref> La Ferepoko finis ankaŭ en diversaj periodoj depende de la regiono: * en la zono de la [[Mediteranea Maro]], kun la komenco de la tradicio historia dum la helenisma periodo kaj la [[Romia Imperio]] * en [[Hindio]], kun la alveno de la [[Budhismo]] kaj la [[Ĝajnismo]] ([[7-a jarcento a.K.]]) * en [[Ĉinio]], kun la komenco de la [[Konfuceismo]] * en [[Eŭropo|norda Eŭropo]] pluis ĝis la [[Alta Mezepoko]]. Popoloj de [[Ameriko]], [[Aŭstralio]] kaj [[Oceanio]] konatiĝis kun la metalo nur el la eŭropanoj, do tie ne estis propre Ferepoko. La Ferepoko okazis proksimume kiam la ferproduktado iĝis la plej prilaborita formo de [[metalurgio]]. Ĝi postulas altan fandotemperaturon, sed ties malmoleco kaj abundo igis ĝin materialo multe pli dezirebla kaj malmultekosta ol [[bronzo]], kio kontribuis definitive al ties adopto kiel plej uzita metalo. La pli bonaj, fortaj iloj kaŭzis revolucion en la mastrumado. Ili ebligis la elhakadon de arboj, tiel pligrandiĝinte la kultiveblan agron. Feraj iloj fine forpelis ŝtonajn ilojn. Pliboniĝis la produkteblecoj, aperis memproprieto, [[labordivido]], sociaj tavoloj kaj fine ŝtatoj. == Mezoriento == [[Dosiero:Hittite Empire.png|eta|230ra|Mapo montranta la etendon de Hititoj kaj lokon de la ĉefurbo [[Hatuŝa]].]] Oni supozas, ke la Ferepoko en la [[Antikva Proksima Oriento]] komencis pro la malkovro de ferfandado kaj forĝoteknikoj en [[Anatolio]] aŭ [[Kaŭkazio]] kaj [[Balkanio]] jam fine de la [[2-a jarmilo a.K.]] (ĉirkaŭ 1300 a.K.).<ref>Jane C. Waldbaum, ''From Bronze to Iron: The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean'' (Studies in Mediterranean Archaeology, vol. LIV, 1978).</ref> Restaĵoj de la plej frua fandado de fero en [[basforno]]j estis trovitaj en [[Tell Hammeh]], Jordanio, ĉirkaŭ 930 a.K. ([[Radiokarbona datado|¹⁴K datado]]). Fruaj artefaktoj de Ferepoko trovitaj en la arkeologia kuŝejo de Kultepe, [[Azerbajĝano]], pruvis, ke ferfandado estis konata kaj uzata en tiu regiono antaŭ la re the 2-a jarmilo a.K. (nome en la [[3-a jarmilo a.K.]]).<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Azerbaijan, mosques, turrets, palaces|jaro=1979|eldoninto=[[Corvina Kiadó]]|ISBN=978-963-13-0321-6|paĝo=9}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.siamcostumes.com/cutters_guides/pdf/an-encyclopedia-of-the-barbarian-world-vol-2.pdf|titolo=Ancient Europe 8000 B.C.–A.D. 1000: Encyclopedia of the Barbarian World}}</ref> === Malgrandazio === [[Dosiero:Hatti.JPG|300ra|eta|{{center|Ĉefaj lokoj de la hititoj en [[Malgrand-Azio]].}}]] [[Dosiero:Lion Gate, Hattusa 01.jpg|300ra|eta|{{center|La [[pordo]] de la [[leono]]j en [[Hatuŝa]]: la hititoj atingis fortan hegemonion danke al regado de la ferindustrio.}}]] En [[Malgrand-Azio]] prilaboro de fero estis konata jam de longa tempo. La [[hititoj]] scipovis produkti feron en epoko, kiam tio estis tute nekonata en aliaj regionoj de la mondo. Per la fino de la hitita imperio, finiĝis ankaŭ la monopolo de tiu imperio rilate al la produktado de fero, kiu estas menciita jam en la 17-a jarcento a.K. en la regiono. Post la 12-a jarcento la tekniko disvastiĝis tra la [[Mediteraneo]]. === Egipto === {{Ĉefartikolo|Tria Meza Periodo de Egiptio}} La Ferepoko en la arkeologio de Egiptio esence korespondas al la [[Tria Meza Periodo de Egiptio]]. Fera metalo estas speciale malabunda en kolektoj de egiptaj antikvaĵoj. Bronzo restis la unuaranga materialo tie ĝis la konkero de la [[Nov-Asiria Imperio]] en 671 a.K. La klarigo de tio ŝajne kuŝas sur la fakto ke la restaĵoj en plej da okazoj estas aĵaro de tomboj, funebraj ŝipoj kaj vazoj, kaj fero konsiderata nepura metalo fare de la antikvaj egiptoj neniam estis uzita en la produktado de tiaj aŭ de aliaj religiaj celoj. Ĝi estis atribuita al Setho, nome spirito de malbono kiu laŭ la egipta tradicio regis la centrajn dezertojn de Afriko.<ref name="EB1910CH" >Chisholm, H. (1910). The Encyclopædia Britannica. New York: The Encyclopædia Britannica Co.</ref> En la [[Abusir|Nigra Piramido de Abusir]], datita de antaŭ la jaro 2000 a.K., [[Gaston Maspero]] trovis kelkajn pecojn de fero. En la funebra teksto de Pepi la 1-a, tiu metalo estas menciita.<ref name="EB1910CH" /> Glavo portanta la nomon de la faraono [[Merneptah]] kaj batalhakilo kun fera klingo kaj or-ornamita bronza bastoneto estis trovitaj dum la elfosado de Ugarit.<ref name="cowen" >Cowen, Richard (Aprilo 1999). [https://web.archive.org/web/20180119085111/http://mygeologypage.ucdavis.edu/cowen/~GEL115/115CH5.html "Chapter 5: The Age of Iron".] Essays on Geology, History, and People. [[UC Davis]]. Arkivita el la originalo la 19an de januaro 2018. Alirita la 12an de decembro 2019.</ref> [[Meteorfera ponardo de Tutanĥamono|Ponardo kun fera klingo trovita en la tombo de Tutanĥamono]], de la 13a jarcento a.K., estis ĵus ekzamenita kaj oni trovis, ke la fero estas de meteora origino.<ref> {{Cite journal | title =The meteoritic origin of Tutankhamun's iron dagger blade | journal =Meteoritics & Planetary Science | volume =51 | issue =7 | page =1301 | doi =10.1111/maps.12664| year =2016 | last1 =Comelli | first1 =Daniela | last2 =d'Orazio | first2 =Massimo | last3 =Folco | first3 =Luigi | last4 =El-Halwagy | first4 =Mahmud | bibcode =2016M&PS...51.1301C |display-authors=etal}} Senpaga plena teksto disponebla.</ref><ref name=xxwalshx> {{Cite news | last =Walsh | first =Declan | title =King Tut's Dagger Made of 'Iron From the Sky,' Researchers Say | newspaper =[[The New York Times]] | location =NYC | quote = ...the blade’s composition of iron, nickel and cobalt was an approximate match for a meteorite that landed in northern Egypt. The result “strongly suggests an extraterrestrial origin"... | publisher =The New York Times Company | date =2a de junio 2016 | url =https://www.nytimes.com/2016/06/03/world/middleeast/king-tuts-dagger-made-of-iron-from-the-sky-researchers-say.html | access-date =4a de junio 2016}}</ref><ref name=pankobe> {{Cite news | last =Panko | first =Ben | title =King Tut's dagger made from an ancient meteorite | newspaper = Science | publisher = American Association for the Advancement of Science | date =2a de junio 2016 | url =http://www.sciencemag.org/news/sifter/king-tut-s-dagger-made-ancient-meteorite | access-date =5a de junio 2016}}</ref> === Palestino kaj Levantenio === Rilate al arkeologiaj trovaĵoj el nuntempa [[Israelo]] oni ofte uzas la terminojn ''ferepoko 1'', ''ferepoko 2'' kaj ''ferepoko 3''. * ''Ferepoko 1'' korespondas al la jaroj 1200 ĝis 1000 a.K. ** ''1 A'' (1200 ĝis 1100 a.K.; malurbigo, landpreno) ** ''1 B'' (1100 ĝis 1000 a.K.; novsetlejoj, lokaj centroj) * ''Ferepoko 2'' korespondas al la jaroj 1000 ĝis 587 a.K. ** ''2 A'' (1000 ĝis 900 a.K.; estiĝo de ŝtatoj, davida regno) ** ''2 B'' (900 ĝis 700 a.K.; naciaj ŝtatoj, Israelo, reĝlando de Juda) ** ''2 C'' (700 ĝis 587 a.Kr.; asiroj, provincoj, vasaloj) * ''Ferepoko 3'' korespondas al la jaroj 587 ĝis 450 a.K.; babilonanoj, fruaj aĥemenidoj) == Eŭropo == [[Dosiero:Destral decorada de bronze, 800 - 750 aC, Hallstatt (cropped).JPG|eta|Hakilpapo de Ha C, Hallstatt.]] [[Dosiero:Hallstatt culture swords ramsauer.jpg|eta|dekstra|150ra|Ilustraĵo de la 19a jarcento de glavoj Hallstatt.]] [[Dosiero:Celts 800-400BC.PNG|eta|Teritorio de la La-Tène-kulturo.]] [[Dosiero:Bund-ro-altburg.jpg|eta|dekstra|300ra|{{center|[[Keltoj|Kelta]] setlejo apud [[Bundenbach]] en okcidenta Germanio.}}]] En Eŭropo du gravaj kulturoj ekzistis en la ferepoko: * [[Hallstatt-kulturo]] (frua) * [[La-Tène-kulturo]] (posta) === Hallstatt === La '''Hallstatt-kulturo''' estis la hegemonia kulturo en [[Okcidenta Eŭropo|Okcidenta]] kaj [[Centra Eŭropo]] en la fino de la [[Bronzepoko]] (Hallstatt A, Hallstatt B) el la 12a al la 8a jarcentoj a-K. kaj komenco de la Ferepoko (Hallstatt C, Hallstatt D) el la 8a al la 6a jarcentoj a.K., disvolviĝante el la Urnokampa kulturo de la 12a jarcento a.K. (fina Bronzepoko) kaj estis sekvita en multo de ties areo de La Tène kulturo. Ĝi estas ofte asocia kun loĝantaroj de pra-keltoj kaj [[keltoj]] en la okcidenta zono de Hallstatt kaj kun (pra-)Ilirianoj en la orienta zono de Hallstatt.<ref>Philip L. Kohl (1996). Nationalism, Politics and the Practice of Archaeology. p. 134. ISBN 0521558395. "... in the 1940s. They were emphatically developed by S. P. Tolstov (1946; 1947b), whose original contribution was to include the Thracian- Illyrian population (the Hallstatt culture) ...""</ref><ref>Herbert Kuhn (1976). Geschichte der Vorgeschichtsforschung. p. 455. ISBN 3110059185. "... of the Middle Danube Urnfield group persisted in the eastern Alpine and the north and east Adriatic area where the Illyrian Hallstatt culture arose in the following centuries best known through its celebrated Hallstatt cemetery and the situla art."</ref> Ĉirkaŭ la 6a jarcento a.K., ĝi estis etendinta ĝis inkludi ampleksajn teritoriojn, venante al du zonoj, kaj oriento kaj okcidento, kovrante multon de okcidenta kaj centra Eŭropo eĉ trans la [[Alpoj]], kaj etende en nordan Italion. Partoj de [[Britio]] kaj [[Iberio]] estas inkluditaj en la fina etendo de la kulturo. La kulturo estis bazita sur [[agrikulturo]], sed [[metalfarado]] estis konsiderable progresinta, kaj fine de la periodo estis jam ekonomie grava longdistanca komerco ene de la areo kaj kun la kulturoj de [[Mediteraneo]]. Sociaj distingoj iĝis pli kaj pli gravaj, kaj aperis elitaj klasoj de militistoj kaj militestroj, kaj eble ankaŭ de aliaj kapabloj. Socio estis organizita sur la bazo de [[tribo]]j, kvankam oni scias tre malmulte pri tio. Nur malmultaj el la plej grandaj setlejoj, kiel [[Heuneburg]] en la sudo de [[Germanio]], estis urboj pli ol vilaĝoj laŭ modernaj normoj. === La-Tène === La [[La-Tène-kulturo]] aŭ La-Tène-epoko (5-a jarcento a.K. ĝis 1-a jarcento a.K.) estas prahistoria epoko, kiu apartenas al la ferepoko kaj en granda kvanto enprenis mediteraneajn - aparte grekajn kaj etruskajn - influojn. La nomo devenas de la loko [[La Tène]] en [[Svislando]], kie videbliĝis multaj arkeologiaj trovaĵoj el la epoko. Temas pri la materia kulturo de la meza kaj juna ferepoko en [[Mezeŭropo]] (ĝis la norda rando de la [[mezalta montaro|mezaltaj montaroj]] en tiu regionaro), kiu - iom malsame laŭ la diversaj regionoj - disvolviĝis inter proksimume la jaro 480 ĝis 40 respektive 1 antaŭ nia erao. La kulturo evoluiĝis el la nordokcidente [[alpoj|alpa]] [[Hallstatt-kulturo]] sub forta influo el la mediteranea regiono, kaj estis memstara arta kaj kultura formo. Laŭ interalie grekaj fontoj de la [[5-a jarcento a.K.]] oni supozas, ke la anoj de la kulturo estis [[keltoj]]. Ĉar la kulturo kovris grandan tempon kaj vastan teritorion, ĝi ne estis unueca. Ekzemple laŭtempe kaj laŭregione malsamis la ritoj pri la mortintoj, kiuj foje estis tere entombigitaj, foje rite bruligitaj. === Hungario === En [[Hungario]] la ferepoko daŭris de la jaro 900 a.K. ĝis la komenco de la 1-a jarcento. Dum la frua ferepoko, la [[skitoj]] okupis la areon oriente de la [[Danubo]] kaj disvastis tie feruzadon. En la post-Danuba Regiono de Hungario restis dumtempe la kulturo de Hallstatt ĝis la 4-a jarcento a.K., kiam de la okcidento venis kaj okupis la areon la [[keltoj]]. Ili disvastigis la kulturon de La-Tène sur la tuta areo de la nuntempa Hungario. Tiam ĝeneraliĝis la uzado de fero kaj la keltoj konigis la uzadon de la potista rado kaj manmuelilo. === Grekujo === En Grekujo la frua ferepoko estas la epoko inter la mezo de la 11-a jarcento kaj la fino de la 8-a jarcento a.K. Ĝi estis epoko de ŝanĝiĝo kaj transiro de la [[Mikeno|Mikena kulturo]] de la bronzepoko al la epoko de grekaj [[urboŝtato]]j. Tradicie kaj pro la malmulto de fontoj oni nomas tiun epokon ankaŭ la ''[[malhelaj jarcentoj]]''. === Mezeŭropo === En [[Mezeŭropo]] la ferepoko komenciĝis en la 9-a jarcento a.K. Ĝi dividiĝas en la * ''frua'' aŭ ''pli maljuna ferepoko'' (de 800 ĝis 450 a.K.), la epoko de ''[[Hallstatt]]'' * ''malfrua'' aŭ ''pli juna antaŭromia ferepoko'' (de 450 a.K. ĝis la fino de la 1-a jarcento a.K.), tio estas la epoko ''[[La Tène]]'' * ''romia ferepoko'' (de la 1-a jarcento ĝis la 4-a jarcento), kio korespondas al la [[romia imperio]] * ''postromia ferepoko'' (de la 4-a jarcento ĝis la 6-a jarcento), la epoko de la [[popolmigradoj]] Kelkaj el la plej gravaj arkeologaj trovejoj estas: * la frukelta princlando [[Fortikaĵo Hohenasperg|Hohenasperg]] * la frukelta princlando sur la [[Herbertingen|Heuneburg]] en [[Baden-Virtembergo]] * la frukelta princlando kun la trovaĵo de la [[Vix|princa tombejo de Vix]] * la kelta [[Oppidum Manching]] en [[Bavario]] * tombotrovaĵoj en [[Kleinbasel]], [[Svislando]] * tombomonto en Hard, [[Aŭstrujo]] * la vilaĝo [[Biskupin]] en la nuna [[Pollando]] * [[Hallstatt]] en [[Aŭstrujo]] * la antaŭurbo de [[Neŭŝatelo]], [[La Tène]] * [[Glauberg]] kaj [[Dünsberg]] en [[Hesio]] * [[Schnippenburg]] ĉe [[Osnabrück]] * [[Magdalenenberg]] ĉe [[Villingen-Schwenningen]] * la tombo de [[Ĉilderiko la 1-a]] en [[Tournai]] * la ĝermanaj princaj tomboj de [[Gommern]], [[Leuna]] kaj [[Haßleben]] [[Dosiero:Citânia de Briteiros 1.JPG|eta|dekstre|235ra|Keltaj domoj rekonstruitaj de Martins Sarmento en Citânia de Briteiros, Portugalio.]] === Aliaj areoj === Citania de Briterios en [[Guimarães|Guimaraes,]] Portugalio, estas unu el la ekzemploj de arkeologiaj lokoj de la Ferepoko. Tiu setlejo (fortikita vilaĝo) kovris areon de 3.8 hektaroj kaj utilis al Keltiberoj kiel defendilo kontraŭ la [[Romia Imperio|romiaj]] invadoj. Ĝi datas reen el pli ol antaŭ 2500 jaroj. La loko estis esplorita de Francisco Martins Sarmento starte el 1874. Nombraj [[amforo]]j, [[monero]]j, fragmentoj de [[ceramiko]], armiloj, pecoj de [[juvelarto]], kaj ruinoj de banejo krom Pedra Formosa (laŭvorte Bela Ŝtono) estis malkovritaj tie.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wceh2014.ecum.uminho.pt/images/editortexto/Cit%C3%A2nia%20de%20Briteiros_English.pdf|titolo=Citânia de Briteiros}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.csarmento.uminho.pt/docs/nephl/citania/citania_de_briteiros.pdf|titolo=Citânia de Briteiros|alirdato=2019-12-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180516161706/http://www.csarmento.uminho.pt/docs/nephl/citania/citania_de_briteiros.pdf|arkivdato=2018-05-16}}</ref> La [[Fenicio|Fenicianoj]] origine etendiĝis el la havenoj de [[Kanaano]], ĉirkaŭ la 8a jarcento a.K. dominadis la komercon en la [[Mediteraneo]]. [[Kartago]] estis fondita en 814 a.K., kaj la Fenicianoj ĉirkaŭ 700 a.K. estis firme establintaj fuortojn en [[Sicilio]] kaj [[Sardinio]], kio kreis intereskonfliktojn kun [[Etrurio]]. Iliaj kolonioj atingis la [[Mediteraneo|Okcidentan Mediteraneon]], ĝis [[Kadizo]] en Iberio kaj eĉ iris al [[Atlantiko]]. La civilizacio etendis trans la Mediteraneo inter 1500 a.K. kaj 300 a.K.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.ancient.eu/phoenicia/|titolo=Phoenicia|alirdato=2017-08-09|verkaĵo=Ancient History Encyclopedia}}</ref> [[Steleo]] trovita en Kitjono, [[Kipro]], kiu estis starigita de la Asiria reĝo [[Sargon la 2-a]] en 709 a.K., rememorante lian venkon super la sep reĝoj de la insulo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ucl.ac.uk/sargon/essentials/countries/cyprus/|titolo=The Cypriot rulers as client kings of the Assyrian empire|alirdato=21a de januaro 2016|dato=5 Nov 2012|verko=The many kingdoms of Cyprus|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160227214932/http://www.ucl.ac.uk/sargon/essentials/countries/cyprus/|arkivdato=2016-02-27}}</ref> markante gravan mejloŝtonon en la emancipigo de Kipro el la [[Tiro (urbo)|tira]] regado fare de la [[Nov-Asiria Imperio|Asiria militistaro]].<ref>http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=291290&partId=1</ref><ref>Yon, M., Malbran-Labat, F. 1995: “La stèle de Sargon II à Chypre”, in A. Caubet (ed.), Khorsabad, le palais de Sargon II, roi d’Assyrie, Paris, 159-179.</ref><ref>Radner, K. 2010: “The Stele of Sargon II of Assyria at Kition: A focus for an emerging Cypriot identity?”, in R. Rollinger, B. Gufler, M. Lang, I. Madreiter (eld), Interkulturalität in der Alten Welt: Vorderasien, Hellas, Ägypten und die vielfältigen Ebenen des Kontakts, Wiesbaden, 429-449.</ref><ref>Na'aman, N., 'Sargon II and the rebellion of the Cypriote kings against Shilta of Tyre', Orientalia 67 (1998), 239-247 [represita en N. Na'aman, Ancient Israel and its neighbors: interaction and counteraction (Collected essays, vol. 1), Winona Lake: Eisenbrauns, 2005, 118-128].</ref> En Italio, la Ferepoko estis probable enkondukita de la Vilanova kulturo, kiu sukcedis la Bronzepokan Pra-Vilanovan kulturon en la teritorio de [[Toskanio]] kaj norda [[Latio]] kaj etendiĝis en partoj de [[Romanjo]], [[Kampanio]] kaj [[Fermo]] en [[Markio (Italio)|Markio]]. La entombigaj karakteroj rilatigas la Vilanovan kulturon al la centreŭropa Urnokampa kulturo (ĉ. 1300–750 a.K.), kaj al la 'kelta' Hallstatt kulturo (kiu sukcedis la Urnokampan kulturon). Kremaciitaj restaĵoj estis metitaj en dukonusformajn urnojn kaj entombigitaj. La [[Etruskoj|etruska]] malnovitala alfabeto etendiĝis tra Italio el la 8a jarcento. La etruska Ferepoko finis tiam pro la stariĝo kaj konkeroj fare de la [[Romia Respubliko]], kiu konkeris la lastan etruskan urbon Velzna en la jaro 265 a.K. En Sardinio ferfarado ŝajne startis ĉirkaŭ la 13a–10a jarcentoj a.K. kun la Nuragia civilizacio, eble tra Kipro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.quaderniarcheocaor.beniculturali.it/index.php/quaderni/article/view/334 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191212201145/http://www.quaderniarcheocaor.beniculturali.it/index.php/quaderni/article/view/334 |arkivdato=2019-12-12 }}</ref><ref>https://www.academia.edu/32873599/Testimonianze_di_siderurgia_in_un_area_del_Campidano_centro-meridionale_tra_la_seconda_met%C3%A0_del_XII_e_gli_inizi_del_X_sec_a.C</ref> [[Dosiero:Pre-roman_iron_age_(map).PNG|200ra|eta|Proksimuma situo de la Jastorfa kulturo.]] La [[Jastorfkulturo]] estas prahistoria kulturo, ankaŭ konata kiel la antaŭromia Ferepoko en la nordo de Eŭropo, pli specife en Skandinavio, Nederlando kaj la zono de la valo de la rivero Rejno norde de Germanio. Tiu ĉi estas la unua el la tri periodoj de la konologia sistemo de Oscar Montelius. Ĝi ekzistis inter la 4a kaj la 1a jarcentoj a.K. Tiu ĉi speco de kulturo estas praĝermana, kun limoj sude kun la La-Tène-kulturo, kiuj havis avancojn en la teknologio de la fer-ellaborado, akirante per tio konsiderindan influon, precipe ekde la jaro 600 a.K., kiam la nordianoj komencis elfosi la feron, danke al teknologio kiun ili ekposedis de siaj najbaroj de centra Eŭropo. Tamen, komence la fero estis uzata nur kiel dekoraciaĵo, poste por la kreado de iloj kaj glavoj. La [[Sargat-kulturo]] estis disvastiĝanta dum la malfrua kaj la tuta frua ferepoko, ĉirkaŭ de la 5-a jarcento a.K. al la 4-a jarcento p.K. en la sudorienta urala regiono, precipe inter la riveroj Tobol kaj Ob. Ĝi estas unu el la plej esploritaj kulturoj de siberia antaŭhistorio; la unuaj trovaĵoj estis elfositaj jam en la 19a jarcento. == Azio == === Centrazio === La Ferepoko en [[Centrazio]] ekis kiam ferobjektoj aperis inter [[Hindeŭropa lingvaro|pra-Hindeŭropanaj]] [[Sakaoj]] en teritorioj de nuntempa [[Ŝinĝango]] inter la 10a kaj la 7a jarcento a.K., kiel tiuj trovitaj en la tombeja loko de Ĉavuhukoŭ.<ref name="Hall">Mark E. Hall, "Towards an absolute chronology for the Iron Age of Inner Asia," Antiquity 71.274 [1997], 863–874.</ref> La [[Paziriko|Pazirika kulturo]] estas ferepoka [[arkeologia kulturo]] (ĉ. 6a al 3a jarcentoj a.K.) identigita per elfositaj artefaktoj kaj mumiigitaj korpoj trovitaj en [[Siberio|siberia]] [[permafrosto]] en [[Altajaj Montoj]]. === Orientazio === En [[Ĉinio]], surbronzaj skribaĵoj estis trovitaj ĉirkaŭ la jaro 1200 a.K., antaŭigante la disvolvigon de fera [[metalurgio]], kiu estis konata jam ĉirkaŭ la 9a jarcento a.K.,<ref name="Derevianko">Derevianki, A.P. 1973. ''Rannyi zheleznyi vek Priamuria''</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Origins of Chinese Civilization|familia nomo=Keightley|persona nomo=David N.|dato=Septembro 1983|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-04229-2|paĝo=226}}</ref> Tamen, en Ĉinio la [[prahistorio]] estis enkalkulita per historia periodigo laŭ la regantaj dinastioj kaj ne per la komenco de la feruzo, kaj tiel la esprimo "Ferepoko" ne estas tipe uzata por priskribi periodon de la ĉina historio. La metalurgio de fero atingis la areon de la [[Jangzio|Jangzia Valo]] ĉirkaŭ la fino de la 6a jarcento a.K.<ref name="Higham">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=RZ-CV14nXHcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|titolo=The Bronze Age of Southeast Asia|familia nomo=Higham|persona nomo=Charles|dato=1996|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-0-521-56505-9}}</ref> La malmultaj objektoj estis trovitaj en [[Ĉangŝa]] kaj [[Nankino]]. Funebra pruvaro sugestas, ke la dekomenca uzado de fero en Lingnan apartenas al mezo al fino de la [[Militŝtata periodo]] (el ĉirkaŭ 350 a.K.). Gravaj ne-valoraj husi-stilaj metalaj trovitaĵoj estis feraj iloj trovitaj en la tombo de Guvei-kun de la 4a jarcento a.K.<ref>Encyclopedia of World Art: Landscape in art to Micronesian cultures. McGraw-Hill. 1964.</ref> La teknikoj uzataj en Lingnan estas kombino de duvalvaj muldiloj de klara suda tradicio kaj la aligo de pec-mulda teknologio el la areo de ''Ĵongĝuan''. La produktoj de la kombinado de tiuj du periodoj estas sonoriloj, ujoj, armiloj kaj ornamaĵoj de prilaborita fandado. [[Dosiero:Korea-Silla-Iron.armor-01.jpg|eta|Brustokolaj ferprotektiloj de [[Silla]] el la Nacia Muzeo de Koreio.]] En [[Japanio]] oni postulas, ke feraĵoj kiel iloj, armoj kaj ornamaĵoj, estis enirintaj en Japanio jam dum la fino de la Jajoi-epoko (ĉirkaŭ 300 a.K.–300 p.K.)<ref name="keally">{{Cite web|url = http://www.t-net.ne.jp/~keally/preh.html|title = Prehistoric Archaeological Periods in Japan|first= Charles T. |last =Keally|website = Japanese Archaeology|date = 14a de oktobro 2002}}</ref> aŭ en la sukceda [[Kofun-epoko]] (ĉirkaŭ 250–538 p.K.), plej verŝajne tra kontaktoj kun la Korea Duoninsulo kaj Ĉinio. Distingaj trajtoj de la Jajoi-epoko estas la apero de novaj ceramikaj stiloj kaj la starto de intense riĉa agrikulturo en rizkampoj. La Jajoi-kulturo floris en geografia areo el suda [[Kyūshū]] al norda [[Honshū]]. La Kofun kaj la posta [[Asuka-epoko]]j estas foje referencataj kolektive kiel [[Epoko de Jamato]]; la vorto ''kofun'' estas japana por la tipo de [[tumulo|tombamaso]] kiu datas el tiu epoko. Feraĵoj estis enkondukitaj en la [[Korea Duoninsulo]] pere de komerco kun regnoj kaj ŝtat-nivelaj socioj de la areo de la [[Flava Maro]] en la 4a jarcento a.K., ĝuste fine de la Militŝtata periodo sed antaŭ la komenco de la okcidenta [[Dinastio Han]].<ref name="kim">Kim, Do-heon. 2002. Samhan Sigi Jujocheolbu-eui Yutong Yangsang-e Daehan Geomto [Studo de distribuaj modeloj de Ferhakiloj en la Samhana Periodo]. ''Yongnam Kogohak'' [Yongnam Arkeologia Revuo] 31:1–29.</ref><ref name="taylor">Taylor, Sarah. 1989. The Introduction and Development of Iron Production in Korea. ''World Archaeology'' 20(3):422–431.</ref> Yoon proponis, ke fero estis enkondukita al la regnoj situaj laŭlonge de la nordkoreaj rivervaloj kiuj fluas al la Flava Maro kiel Ĉeongĉeon kaj Taedong.<ref>Yoon, Dong-suk. 1989. Early Iron Metallurgy in Korea. ''Archaeological Review from Cambridge'' 8(1):92–99.</ref> Ferproduktado tuj sekvis en la 2a jarcento a.K., kaj feraĵoj ekestis uzataj fare de farmistoj je la 1a jarcento ankaŭ en suda Koreio.<ref name="kim" /> La plej fruaj konataj fer-hakiloj en suda Koreio estis trovitaj ĉe la rivero Geum. La tempo en kiu ferproduktado ekis estas la sama tempo kiam la kompleksaj regnoj de Samhan, tio estas prahistoria Koreio aperis. Tiuj kompleksaj regnoj estis la antaŭloj de fruaj ŝtatoj kiel [[Silla]], [[Baekje]], [[Kogurjo]], kaj Gaja.<ref name="taylor" /><ref>Barnes, Gina L. 2001. ''State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives''. Curzon, London.</ref> Fer-lingotoj estis grava funebraĵo kaj en tiu epoko indikis la riĉon aŭ la prestiĝon de la mortinto.<ref>Lee, Sung-joo. 1998. ''Silla&nbsp;– Gaya Sahoe-eui Giwon-gwa Seongjang'' [Starto kaj kresko de la socio de Silla kaj Gaja]. Hakyeon Munhwasa, Seulo.</ref> === Sudazio === Fero estis uzita en [[Mundigak]] por fabriki kelkajn aĵojn en la 3a jarmilo a.K. kiel malgranda kupra/bronza [[sonorilo]] kun fera batilo, kupra/bronza bastoneto kun du feraj ornamaj butonoj, kaj kupra/bronza spegultenilo kun ornama ferbutono.<ref>{{Cite web|url=https://www.harappa.com/sites/default/files/pdf/Kenoyer1999_Metal%20Technologies%20of%20the%20Indus%20Valley%20Tradition.pdf|title=Metal Technologies of the Indus Valley Tradition in Pakistan and Western India|last=|first=|date=|website=www.harappa.com|archive-url=|archive-date=|url-status= |access-date=2019-01-03}}</ref> Artefaktoj kiel tranĉiletoj kaj klingoj estis malkovritaj en la barata śtato [[Telangana]] kiuj estis datitai inter 2,400 a.K. kaj 1800 a.K.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Rare-discovery-pushes-back-Iron-Age-in-India/articleshow/47322021.cms|title=Rare discovery pushes back Iron Age in India - Times of India|website=The Times of India|access-date=2019-01-03}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.academia.edu/37685699|titolo=Iron Age in South India: Telangana and Andhra Pradesh|familia nomo=Rao|persona nomo=Kp|lingvo=en}}</ref> La historio de [[metalurgio]] en la hindia subkontinento ekis antaŭ la 3a jarrmilo a.K. Arkeologiaj lokoj en Hindio, kiel Malhar, Dadupur, Raja Nala Ka Tila, Lahuradeŭa, Kosambi kaj Jhusi, [[Allahabad]] en nuntempa [[Utar-Pradeŝo]] montris ferajn aĵojn de la periodo 1800–1200 a.K.<ref name=Tewari>Tewari, Rakesh (2003). [http://antiquity.ac.uk/projgall/tewari/tewari.pdf "The origins of Iron Working in India: New evidence from the Central Ganga plain and the Eastern Vindhyas" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211205201659/http://antiquity.ac.uk/projgall/tewari/tewari.pdf |date=2021-12-05 }} Antiquity. 77 (297): 536–545. CiteSeerX 10.1.1.403.4300. doi:10.1017/S0003598X00092590. Alirita la 20an de decembro 2019.</ref> Kiel la trovitaĵoj de lokoj kiel Raja Nala ka tila, ankaŭ Malhar sugestas la uzadon de fero en ĉ. 1800/1700 a.K. La etenda uzado de ferfandado estas el Malhar kaj ties ĉirkaŭa areo. Tiu loko estas konsiderita kiel la centro por frua ferfandado de la areo pro sia loko ĉe la riveroj Karamnasa kaj [[Gango]]. Tiu loko montris agrikulturan teknologioj kiel feraj iloj kiel falĉiloj, nadloj, teniloj, glavokapoj ktp, ĉirkaŭ almenaŭ la jaro 1500 a.K.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.academia.edu/37049072|titolo=The Northern Black Painted Ware Culture Of Middle Ganga Plain: Recent Perspective|familia nomo=Ranjan|persona nomo=Amit|lingvo=en|gazeto=Manaviki}}</ref> Arkeologia elfosado en Hajderabado montris tombigejan lokon de la Ferepoko.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/iron-age-burial-site-discovered/article1335326.ece|titolo=Iron Age burial site discovered|aŭtoro=K. Venkateshwarlu|dato=2008-09-10|verkaĵo=[[The Hindu]]}}</ref> [[Dosiero:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|eta|180ra|dekstra|La [[Fera Piliero de Delhio]].]] En la komenco de la 1a jarmilo a.K. okazis etendaj disvolvigoj de fera metalurgio en Hindio. Teknologia progreso kaj regado de fera metalurgio estis atingitaj dum tiu periodo de pacaj setlejoj. Ferlabora centro en [[Orienta Barato]] estis datita el la unua jarmilo a.K.<ref name=UCP>Early Antiquity de I.M. Drakonoff. 1991. University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-14465-8}}. p. 372</ref> En [[Suda Barato]] (nuntempa [[Majsuro]]) fero aperis tiom frue kiom el la 12a al la 11a jarcentoj a.K.; tiuj disvolvigoj estis tro fruaj por ajna grava forta kontakto kun la nordokcidento de la lando.<ref name=UCP/> La hindiaj [[Upaniŝadoj]] mencias metalurgion.<ref>Upaniŝadoj de Patrick Olivelle. Publikigita en 1998. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-283576-9}}. p. xxix</ref> kaj la hindia [[Maŭrja imperio]] vidis progreson en metalurgio.<ref>The New Cambridge History of India de J.F. Richards, Gordon Johnson, Christopher Alan Bayly. 2005. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-36424-8}}. p. 64</ref> Tiom frue kiom je 300 a.K., certe ĉirkaŭ la jaro 200 p.K., altkvalita ŝtalo estis produktita en suda Hindio, je kio poste estos nomita [[krisolŝtalo|krisola tekniko]]. En tiu sistemo, alt-pura [[gisfero]], karbo kaj vitro estis miksita en [[krisolo]] kaj varmigita ĝis la fero fandiĝas kaj absorbis la karbon.<ref>Juleff, G. (1996), [http://www.nature.com/nature/journal/v379/n6560/abs/379060a0.html;jsessionid=C12F168C7DE98DE4F8C7337D1C20E6F4 "An ancient wind powered iron smelting technology in Sri Lanka"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110921001612/http://www.nature.com/nature/journal/v379/n6560/abs/379060a0.html;jsessionid=C12F168C7DE98DE4F8C7337D1C20E6F4 |date=2011-09-21 }}, ''Nature'', '''379''' (3): 60–63.</ref> La prahistoria fruferepoko en [[Srilanko]] daŭris el la 1000 a.K. ĝis la 600 a.K., tamen pruvaro de feruzado estis trovira en elfosado de prahistoria kanutombo en Haldummulla<ref>{{Cite web|url=https://www.archaeology.lk/field-archaeology-unit-fau/fau-projects/excavation-of-a-protohistoric-canoe-burial-site-in-haldummulla-2010|title=Excavation of a Protohistoric Canoe burial Site in Haldummulla – 2010|website = Sri Lanka Archaeology|date=2010-12-05}}</ref> kaj estis datita el 2400 a.K. Radiokarbona pruvaro estis kolektita el Anuradhapura kaj la ŝirmejo Aligala en Sigirija.<ref>{{Cite web|first = Lahiru|last = Weligamage|date = 2005|url = http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=1002|title = The Ancient Sri Lanka|website = LankaLibrary Forum|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2019-12-20|arkivurl = https://web.archive.org/web/20200110221944/http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=1002|arkivdato = 2020-01-10|accessdate = 2019-12-20|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200110221944/http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=1002|archivedate = 2020-01-10}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=1002 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200110221944/http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=1002 |arkivdato=2020-01-10 }}</ref><ref>Deraniyagala, Siran, The Prehistory of Sri Lanka; an ecological perspective. (reviziita eld.), Colombo: Archaeological Survey Department of Sri Lanka, 1992: 709-29</ref><ref>Karunaratne kaj Adikari 1994, Excavations at Aligala prehistoric site. En: Bandaranayake and Mogren (1994). Pluaj studoj en la setleja arkeologio de la regiono Sigirija-Dambulla. Sri Lanka, University of Kelaniya: Postgraduate Institute of Archaeolog :58</ref><ref>Mogren 1994. Objectives, methods, constraints and perspectives. In: Bandaranayake and Mogren (1994) Pluaj studoj en la setleja arkeologio de la regiono Sigirija-Dambulla. Sri Lanka, University of Kelaniya: Postgraduate Institute of Archaeolog: 39.</ref> La setlejo Anuradhapura estis registrita kiel etendiĝinta al 10 ha ĉirkaŭ 800 a.K. kaj kreskiĝis ĝis 50 ha ĉirkaŭ 700–600 a.K. ĝis iĝi urbo.<ref>F.R. Allchin 1989. City and State Formation in Early Historic South Asia. South Asian Studies 5:1-16: 3</ref> La skeletaj restaĵoj de ĉefo de frua Ferepoko estis elfositaj en Anaikoddai, [[Jaffna]]. La nomo 'Ko Veta' estas gravurita en Brahmi-a skribmaniero en [[sigelo]] entombigita kun la skeleto kaj estis atribuita fare de la elfosistoj al la 3a jarcento a.K. Ko, kun la signifo "reĝo" en [[Tamila lingvo]], estas komparebla al nomoj kiel Ko Atan kaj Ko Putivira kiuj aperis en tiutempaj Brahmi-aj skribaĵoj en suda Barato.<ref>Indrapala, K. ''The Evolution of an ethnic identity: The Tamils of Sri Lanka'', p. 324</ref> Oni supozis ankaŭ ke ekzistis lokoj de la frua Ferepoko en Kandarodai, Matota, Pilapitiĝa kaj Tissamaharama.<ref>Deraniyagala, Siran, The Prehistory of Sri Lanka; an ecological perspective. (reviziita eld.), Colombo: Archaeological Survey Department of Sri Lanka, 1992: 730–732, 735</ref> La [[Civilizo de pentrita griza ceramiko]] (PGC) estas [[Arkeologia kulturo|kulturo]] de la Ferepoko en [[Hindio]] en la okcidento de la [[Ganga Ebenaĵo]] kaj en la valo de la rivero Gaggar-Hakra en la [[Hinda subkontinento]], konvencie datata ĉirkaŭ 1200 ĝis 600–500 a.n.e.,<ref name="Adams1997">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=tzU3RIV2BWIC&pg=PA310|titolo=Encyclopedia of Indo-European Culture|aŭtoro=Douglas Q. Adams|dato=Januaro 1997|eldoninto=Taylor & Francis|ISBN=978-1-884964-98-5|paĝoj=310–}}</ref><ref name="Jain1972">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=ZR-J6-WOH4QC&pg=PA96|titolo=Malwa Through the Ages, from the Earliest Times to 1305 A.D|aŭtoro=Kailash Chand Jain|jaro=1972|eldoninto=Motilal Banarsidass|ISBN=978-81-208-0824-9|paĝoj=96–}}</ref> kvankam ĵusaj publikaĵoj sugestis gamon de 1500 ĝis 700 a.n.e.,<ref name="cambridge.org">Neogi, Sayantani, Charles A. I. French, Julie A. Durcan, Rabindra N. Singh, and Cameron A. Petrie, (2019). [https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/7EEB4F0A6653158B1160DB9B5ED61E90/S003358941900070Xa.pdf/geoarchaeological_insights_into_the_location_of_indus_settlements_on_the_plains_of_northwest_india.pdf "Geoarchaeological insights into the location of Indus settlements on the plains of northwest India"], en Quaternary Research, Volumo 94, Marto 2020, p. 140.</ref><ref name="currentscience.ac.in">Pokharia, Anil K., Chanchala Srivastava, Bhuvan Vikram, et al. (2015). [https://www.currentscience.ac.in/cs/Volumes/109/07/1293.pdf "On the botanical findings from excavations at Ahichchhatra: a multicultural site in Upper Ganga Plain, Uttar Pradesh"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305195421/http://www.currentscience.ac.in/cs/Volumes/109/07/1293.pdf |date=2016-03-05 }}, en Current Science, Vol. 109, No. 7, 10a de Oktobro 2015, p. 1301.</ref> aŭ el 1300 ĝis 500–300 a.n.e.<ref>Possehl, G. L., (2002). ''The Indus civilization: A contemporary perspective'', AltaMira Press, Walnut Creek, CA; Oxford, p. 29.</ref><ref>Bates, J., (2020). [https://reader.elsevier.com/reader/sd/pii/S2352226719301126?token=4D05D7A0BC868D344C06DA8D4B577C5CB6C8896A914F25DD93F2488EC17DD2E0DD91AD5E98633A63E7695C011A82D2A9 "Kitchen gardens, wild forage and tree fruits: A hypothesis on the role of the Zaid season in the indus civilisation (c.3200-1300 BCE)"], en Archaeological Research in Asia 21 (2020), Table 1, p.2.</ref><ref>Uesugi, Akinori, (2018). [https://www.academia.edu/37419677/An_Overview_on_the_Iron_Age_in_South_Asia "An Overview on the Iron Age in South Asia"], en (eld.) Akinori Uesugi, Iron Age in South Asia, Kansai University, Fig. 6, pp. 9-12.</ref> Tiu kulturo estas posteula de la kulturoj de la Tombejo H kaj de la ceramiko ruĝ-nigra, ene de tiu sama mondoregiono, kaj samtempa kun la pluigo de la kulturo de la ceramiko ruĝ-nigra en la oriento de la Ganga Ebenaĵo kaj en Centra Hindio.<ref>Southworth, Franklin, (2005). [https://books.google.com/books?id=hTwuFUW5aEgC ''Linguistic Archaeology of South Asia''], Routledge, p. 177</ref> == Afriko == [[Dosiero:East&southern_africa_early_iron_age.png|eta|dekstra|Ferepokaj trovaĵoj en orienta kaj suda Afriko, kiuj korespondus al la ekspansio de [[Bantuo]]j en la frua unua jarmilo]] En [[Afriko]] komenciĝis la ferepoko sen antaŭa [[kuproepoko]] aŭ [[bronzepoko]]. La plej fruaj mencioj de ferprilaborado devenas el [[Taruga]] en centra [[Niĝerio]]. Tie oni elfosis plurajn [[Metalurgio|metalurgiajn]] fornojn, kies datoj situas en la unua antaŭkristana jarmilo (de 800 ĝis 500 a.K.). Taruga estas unu el la maloftaj bone esploritaj trovaĵoj de la [[Nok-kulturo]]. Tre verŝajne la prilaborado de fero estis indiĝena eltrovaĵo. Antaŭaj supozoj pri deveno el [[Meroe]] estis malpravigitaj pro la datigoj de Taruga, ĉar ili antaŭis la trovaĵojn el Meroe. Influo el [[Kartago]] ŝajnas ne ebla, ĉar la [[Saharo]] estis dum tiu epoko verŝajne ne travojaĝebla. Oni iam opiniis, ke la prilaborado de fero kaj kupro en la subsahara Afriko disvastiĝis kune kun la ekspansio de bantuoj, de la regiono de Kameruno al la [[Afrikaj Grandaj Lagoj|grandaj afrikaj lagoj]] en la 3-a jarcento a.K., kiu atingis la [[Kabo de Bona Espero|kabon de Bona Espero]] ĉirkaŭ la jaro 400.<ref name="millermintz">Duncan E. Miller kaj N.J. Van Der Merwe, 'Early Metal Working in Sub Saharan Africa' ''Journal of African History'' 35 (1994) 1–36; Minze Stuiver and N.J. Van Der Merwe, 'Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa' ''Current Anthropology'' 1968.</ref><ref>[http://www.homestead.com/wysinger/ironage.html How Old is the Iron Age in Sub-Saharan Africa?] — de Roderick J. McIntosh, Archaeological Institute of America (1999)</ref> Sed plej lastaj esploroj lingvistikaj ŝajne pruvus, ke ne ekzistis rilato inter la feroprilaborado kaj la disvastiĝo de bantuaj lingvoj kaj agrikulturo. == Bibliografio == [[Dosiero:Ironageroof.jpg|eta|Tegmento sur konstruaĵo laŭ tiuj de la ferepoko en [[Hampshire]], [[Anglujo]]]] * Gilda Bartoloni: ''Archäologische Untersuchungen zu den Beziehungen zwischen Altitalien und der Zone nordwärts der Alpen während der frühen Eisenzeit Alteuropas. Ergebnisse eines Kolloquiums in Regensburg (Arkeologiaj esploroj pri la rilatoj inter antikva Italujo kaj la regiono norde de la Alpoj en la frua ferepoko de Eŭropo. Rezultoj de kolegia kunveno en Regensburg)'', 3-a ĝis 5-a novembro 1994, Regensburg, eld. Universitätsverlag Regensburg kaj aliaj, 1998, ISBN=3-930480-23-9 * Roland Oliver, Brian M. Fagan: ''Africa in the Iron Age. c. 500 B.&nbsp;C. to A.&nbsp;D. 1400 (Afriko en la ferepoko. De ĉirkaŭ 500 a.K. ĝis 1400 p.K.)'', eld. Cambridge University Press, Kembriĝo, 1985, ISBN=0-521-20598-0 * Wolfgang Schuller: ''Das Erste Europa. 1000 v.&nbsp;Chr.–500 n.&nbsp;Chr. (La unua Eŭropo. 1000 a.K. - 500 p.K.)'', ''Handbuch der Geschichte Europas'' vol. 1; UTB vol. 2497, eld. Ulmer Verlag, Stuttgart, 2004, ISBN=3-8252-2497-X * R. Tylecote: 1975, ''The origin of iron smelting in Africa (La deveno de ferfandado en Afriko)'', ''Westafrican Journal of Archaeology'', vol.&nbsp;5, paĝoj 1–9, ISSN=0331-3158 * R. F. Tylecote: 1975, ''Iron smelting at Taruga, Nigeria (Ferfandado en Taruga, Niĝerio)'', ''Journal of the Historical Metallurgy Society'', vol.&nbsp;9, numero 2, paĝoj 49–56, ISSN=0142-3304 * Barnes, Gina L. [[2001]]. ''State Formation in Korea: Historical and Archaeological Perspectives''. Curzon, [[Londono]]. * Kim, Do-heon. [[2002]]. Samhan Sigi Jujocheolbu-eui Yutong Yangsang-e Daehan Geomto [Studo de modeloj de distribuado de hakiloj de ferfando en la Periodo Samhan]. ''Yongnam Kogohak'', [Yongnam Archaeological Review] 31:1-29. * Lee, Sung-joo. [[1998]]. ''Silla - Gaya Sahoe-eui Giwon-gwa Seongjang'' [Hegemonio kaj malhegemonio de las socioj Silla kaj Gaja]. Hakyeon Munhwasa, Seul. * Taylor, Sarah. [[1989]]. The Introduction and Development of Iron Production in Korea. ''World Archaeology'' 20(3):422-431. * Yoon, Dong-suk. [[1989]]. Early Iron Metallurgy in Korea. ''Archaeological Review from Cambridge'' 8(1):92-99. * Duncan E. Miller y N.J. Van Der Merwe, 'Early Metal Working in Sub Saharan Africa' ''Journal of African History'' 35 (1994) 1-36 * Minze Stuiver y N.J. Van Der Merwe, 'Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa' ''Current Anthropology'' 1968. * Gordon Childe, Vere. ''Qué sucedió en la Historia''. 1977. * Collis, J. ''La Edad del Hierro en Europa''. Labor. 1989. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=epok.fer0o}} * [http://www.archaeologie-online.de/links/154/157/index.php Ligiloj pri ferepoko ĉe archaeologie-online.de] * [http://resourcesforhistory.com TTT-ejo kun fokuso al la brita ferepoko ĉe resourcesforhistory.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070218105026/http://resourcesforhistory.com/ |date=2007-02-18 }} * [http://www.wroughtironweb.com/wrought_Iron_In_China_and_Europe.html Pri ferepoko en Ĉinujo kaj Eŭropo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110209105905/http://www.wroughtironweb.com/wrought_Iron_In_China_and_Europe.html |date=2011-02-09 }} {{Havenda artikolo|Ferepoko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ferepoko|*]] [[Kategorio:Prahistorio]] 5jhelospuzc6uvf6ia0l8pp9ccflrn8 0 25051 9371768 8978898 2026-05-12T23:06:45Z Alifono 114488 9371768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo =Ignat Florian Bociort | dosiero =[[Dosiero:Ignat Florian Bociort.jpeg|250px]] | priskribo = | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = {{daton|13|10|1924}} | loko de naskiĝo = | nacieco = [[Rumanio|rumano]] | tradukis = | dato de morto = {{daton|2|12|2015}} | loko de morto = Berlino | verkis = <nowiki /> * ''Esperanto, Movado. Strategio. Estetiko. Rakontoj'' [[2007]] | aliaj aktivaĵoj = [[AIS]] | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = }} '''Ignat Florian BOCIORT''' (naskiĝis la [[13-a de oktobro|13-an de oktobro]] [[1924]] en [[Cărand]]<ref><abbr>(eo) Bociort, Ignat Florian, en: ''[https://sezonoj.ru/2018/08/ndk-13/ Nia diligenta kolegaro],'' p. 37-38</abbr></ref>, la sud-okcidenta parto de [[Rumanio]]; mortis la [[2-a de decembro|2-an de decembro]] [[2015]] en [[Berlino]]<ref>(ru) ''[https://esperanto.berlin/esperanto-forpasis-ignat-bociort-1924-2015/ Forpasis Ignat Bociort (1924–2015)]'', Esperanto en Berlino kaj Brandenburgo, la 4-an de decembro 2015.</ref>) estis rumana profesoro pri [[rumana lingvo]] kaj literaturo, literatura kritikisto<ref>(ru) ''[https://revistacultura.ro/nou/controverse-ale-esteticii-literare-in-fata-exigentelor-metodologice/ Controverse ale esteticii literare în faţa exigenţelor metodologice]'' (Polemoj de literatura estetiko fronte al metodikaj postuloj), revistacultura.ro, la 21-an de oktobro 2014</ref>, kultursciencisto, [[verkisto]], [[Eseo|eseisto]], [[Listo de rumanaj esperantistoj|esperantisto]], [[Interlingvistiko|interlingvisto]]<ref>(rumana) Intervjuo kun li pri interlingvistiko en la revuo „Cultura interogatiei“ n-ro. 30, la 20-an de aŭgusto 2015.</ref> kaj [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. == Biografio == Li estis filo de arbaristo. Ignat Bociort studis [[filozofio]]n ([[1945]]-[[1949]]) kaj [[filologio]]n ([[1946]]-[[1950]]) en la [[Universitato de Bukareŝto]] kaj doktoriĝis pri filozofio en la [[Humboldt-Universitato en Berlino|Universitato Humboldt]] en [[Berlino]]. De 1950 ĝis sia pensiiĝo en 1987 li instruis kiel asistanto, lektoro, docento kaj profesoro en la [[universitato]]j de Bukareŝto (rumanaj lingvo kaj literaturo), [[Timișoara|Timiŝoara]] ([[estetiko]] kaj literaturo) kaj Berlino (rumanaj studoj). [[Aŭtoro]] de pluraj [[libro]]j pri estetiko, [[literaturo|literatura]] [[teorio]] kaj Esperanto. Li sukcesis akiri laŭleĝan kadron rilate al agadkampo por Esperanto en universitataj kaj sciencaj medioj kaj gvidis la rumanian Esperanto-movadon en diversaj postenoj. Li estas membro de kelkaj akademioj. Ignat Florian Bociort estis honora membro de [[Universala Esperanto-Asocio]] kaj ekde 1992 profesoro kaj membro de la Filozofia Sekcio de la [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] (AIS) en [[San-Marino]]. Li emeritiĝis en la jaro [[1995]] kaj poste transloĝiĝis al [[Berlino]]. En 2015 aperis ampleksa intervjuo kun li en ''Cultura,'' unu el la plej gravaj rumanaj kulturaj revuoj, titolita ''Despre noua ordine lingvistică globală'' (Pri la nova tutmonda lingva ordo). == Esperanto == Li esperantistiĝis loĝante en Berlino dum la malfruaj [[1960]]-jaroj. Post tiea doktoriĝo li hejmenvenis al Rumanio. Ĉar en la socialista (komunisma kaj [[Nicolae Ceaușescu|diktatora]]) Rumanio (proklamita en [[1947]]), Esperanto-agado estis strikte malpermesata (lokaj ŝtataj organoj obeis pli-malpli severe la aktualan doktrinon), li kuraĝe kaj persiste kontaktis persone pli ol 20 ministrojn kaj aliajn altrangulojn, kiuj ekde tiam ŝirmis la antaŭe malpermesitan agadon. Poste li estis ege aktiva en la revigliĝo de la iama [[Esperanto-movado en Rumanio]]. En 1978 Bociort sukcesis starigi la unuan oficialan ĝermon de la movado, la ''Kolektivon Esperanto kaj Interlingvistiko'' kadre de la rumana Akademio de Sociaj kaj Politikaj Sciencoj. Samjare li atingis ankaŭ enkondukon de Esperanto kiel nedevigan sed egalrajtan studobjekton en ĉiuj filologiaj fakultatoj de la lando. Tio ebligis poste starigi Esperanto-sekcion en la tutlanda Asocio de filologoj kaj aperigi vortarojn kaj lernilojn ĉe universitataj eldonejoj, interalie la lernolibron ''Curs elementar de Esperanto'' (1983), kiun Bociort aŭtoris kun Mioara Dobre. Dank’ al liaj klopodoj aperis en Esperanto du numeroj de la revuo ''Ferioj en Rumanio'' (1978, 1983). En 1990 Bociort iĝis la unua prezidanto de la refondita Esperanto-Asocio de Rumanio, kiu poste elektis lin sia honora prezidanto. En [[1978]] li kreis akademian kolektivon pri Esperanto kaj [[interlingvistiko]], kadre de la rumana Akademio pri Sociaj kaj Politikaj Sciencoj. Li sukcesis enkonduki Esperanton kiel oficialan, nedevigan studobjekton en ĉiujn filologiajn fakultatojn de la lando, estigis Esperanto-sekcion en la rumana Societo pri Filologiaj Sciencoj. Li amase prelegis pri Esperanto, ekzemple al studentoj en 8 universitatoj, al la senatoj de 5 universitatoj, en 3 kulturdomoj. === Denova malpermeso === Tamen en [[1985]] la Esperanto-agado estis denove tute malpermesita en Rumanio kaj li kaj la precipaj kunbatalantoj suferis persekutojn<ref>(germana) ''[http://www.interlinguistik-gil.de/wb/media/inti/IntI_92_(3-2014).pdf Ignat Florian Bociort zum 90. Geburtstag]'', Interlinguistische Informationen, GIL, 23-a jareldono, n-ro. 92 (3/2014), ISSN 1430-2888 </ref>. === Fondo de Esperanto-Asocio de Rumanio === Post la falo de la diktaturo en la fino de la jaro [[1989]] Bociort estis la unua prezidanto de la en [[1990]] fondita [[Esperanto-Asocio de Rumanio]], kiu komprenas sin kiel daŭriganto de la [[Rumana Esperanto-Societo]]. == Verkaro == [[Dosiero:1999 La Spirito de Esperanto.jpg|eta]]Post transloĝiĝo al Germanio li senĉese verkadis pri temoj rilate al Esperanto. Li verkis plurajn librojn por la lernado de Esperanto, gvidis la laboron por la apero de rumana-esperanto vortaro kaj de kvarlingva konversacia libro. Li ankaŭ verkis universitatan kurson en la rumana lingvo pri [[Esperanto]] kaj [[interlingvistiko]]. === En Esperanto === * (1978) 1983) ''Ferioj en Rumanio, 2'' numeroj de la rumana turisma revuo * (1983) ''Curs elementar de Esperanto'' * (1983) ''Kritiko de la tezoj neantaj la progreson de la literaturo kaj arto,'' * (1999, rumana eld. 2004) "''La spirito de Esperanto kaj la "samideanaj" malamikaĵoj"'' * (2007) ''Bedaŭrinda verko'' (rebato al [[Tazio Carlevaro]], * (2007) ''Esperanto. Movado, strategio, estetiko, rakontoj'', Timişoara, 652 p., kolekto de liaj eseoj, raportoj, recenzoj kaj beletraĵoj. === En la rumana === * (1975) ''Teoria progresului literar-artistic'' (la teorio pri la estetika progreso en la beletro kaj arto), Bucureşti, 316 p. * (1977) ''Teoria literaturii'' (la teorio de la literaturo), Timişoara, 308 p. * (1979, represo en 1980) ''Lucrări practice de esperanto şi interlingvistică'' (praktikaj seminariaj laboroj pri esperanto kaj interlingvistiko), Timişoara, 340 p. * (2014) ''Ce ii poate oferi stiinta contemporana unui scriitor realist,'' * (1982) ''Antologie de texte pentru seminarul de interlingvistică'' (antologio de tekstoj pri [[interlingvistiko]]), Timişoara,130 p. * (1983) ''Curs elementar de Esperanto''<ref name=":0">(eo) ''[https://uea.org/gk/598a1 Forpasis Ignat Bociort (1924-2015)]'', Gazetara Komuniko de [[Universala Esperanto-Asocio]], n-ro 598 (2015-12-04)</ref>, * (1992) ''Esperanto pentru începători,'' * (1995) ''Estetică literară'' (estetiko de la literaturo), 2 vol., Timişoara, 953 p. * (1995) ''Dicţionar esperanto-român'', kun 10 000 kapvortoj<ref name=":0" /> * (2000) ''Către tinerii mei cititori: Esperanto în actualitate,'' * ''(2008) Convingeri, opinii, atitudini'' (konvinkiĝoj, opinioj, sintenoj), Cluj-Napoca, 660 p. * (2011) ''Estetică literară prin controverse'' (kontroversoj de la beletra estetiko), Cluj-Napoca, 223 p. * (1981) ''Curs de gramatica limbii esperanto : Exerciții : Vocabular esperanto-român și român-esperanto''<ref>(ru) [https://catalog.ucv.ro/opac/bibliographic_view/302976 Esperanto-gramatika kurso: Ekzercoj: Esperanta-Rumana kaj Rumana-Esperanta vortprovizo]</ref>'','' * (2012) ''Confruntări, memorii, povestiri'' (konfrontadoj, rememoroj, rakontoj), Cluj-Napoca, 666 p. * (2013'') Progresul estetic al literaturii ca problemă a praxeologiei'' (la estetika progreso de la literaturo kiel problemo de la [[prakseologio]]), Cluj-Napoca, 777 paĝoj. ====Recenzoj==== Pri ''Lucrări practice de esperanto şi interlingvistică'' {{citaĵo|La- Kolektivo Esperanto-Interlingvistiko ĉe la filologia fakultato de la Universitato de Timisoara/Rumanio eldonis 230- paĝan libron „Lucräri practice de Esperanta-Interlingvisticä“, redaktita de prof. d-ro Ignat Florian Bociort. La verko entenas tekstojn pri teorio de interlingvistiko, ekzorcaĵojn, diverstemajn artikolojn, specimenojn el la rumana literaturo kaj vortaron rumana/Esperanto / Espranto/rumana [''tiel''].|[[Der Esperantist]] - Numero 099, Januaro (1980)}} === Dulingva (de, ru) === * (1983) ''Information und kunstlerischer Fortschritt'', Teil: 2., eld. Universitatea din Timişoara. Facultatea de Filologie: Seminario pri literaturteorio, 25 paĝoj. == Bibliografio == (eo) Bociort, Ignat Florian 2007: ''Esperanto. Movado. Strategio. Estetiko. Rakontoj'', Timişoara. La aŭtoro, 652p, 24cm. <nowiki>ISBN 9789735200190</nowiki><ref>Rob Moerbeek, [http://dvd.ikso.net/revuo/Revuo_Esperanto/2009/04.pdf Impone pri Esperanto kaj ne nur], recenzo, revuo Esperanto, p. 86-88, n-ro 1224 (4), aprilo 2009, alirite la 26-an de januaro 2019.</ref>. <abbr>(eo) Bociort, Ignat Florian, en: ''Nia diligenta kolegaro,'' p. 37-38'',''</abbr> Halina Gorecka et Alexander Korzhenkov, eld. [[Sezonoj]] kaj [[Litova Esperanto-Asocio]], 2018, 320 <abbr>p.</abbr> <small>(<nowiki>ISBN 609-95087-6-7</nowiki>)</small>, == Eksteraj ligiloj == [http://esperantic.org/librejo/dbstudoj/02_BORCIOR.htm Lingva artikolo fare de Ignat Florian Bociort] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041227005808/http://www.esperantic.org/librejo/dbstudoj/02_BORCIOR.htm |date=2004-12-27 }} [https://www.librarything.nl/author/bociortignatflorian Verkaro de Ignat Bociort en LibraryThing] [[Kategorio:AIS|Bociort, Ignat Florian]] [[Kategorio:Honoraj membroj de UEA|Bociort]] [[Kategorio:Rumanio|Bociort, Ignat Florian]] [[Kategorio:Esperanto en Berlino|Bociort, Ignat Florian]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Interlingvistiko]] 8mzfidr0296i0gzog5753c5eczioz35 0 25966 9371851 9056553 2026-05-13T04:39:34Z Sj1mor 12103 9371851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Albin ''Friedrich Richard'' Möbusz''' ([[pseŭdonimo]] ''Amo'') (naskiĝis {{naskiĝdato|1871|1|8}} en [[Dresdeno]], mortis {{mortodato kaj aĝo|1934|9|21|1871|1|8}} en [[Lübeck]]<ref>[[Historio de Esperanto (Courtinat)]], Vol.III, pĝ.857</ref>) estis [[Germanoj|germana]] [[pedagogo]], direktoro de [[reallernejo]] en [[Lubeko]] kaj de 1909 ĝis 1912 la vicprezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] (GEA). == Vivo == [[Dosiero:HL Damals –Möbusz – Wohnung.jpg|eta|Domo kun la apartamento de Möbusz]] Möbusz promociiĝis en 1897 en [[Lepsiko]] per studo "Über den Darmkanal der Anthrenus-Larve nebst Bemerkungen zur Epithelregeneration" kaj per ĝi akiris akademian gradon de "doktoro". Li publikigis plurajn pedagogiajn artikolojn kaj i.a. "Lernolibron de la [[kemio]] kaj [[mineralogio]] por mezaj kaj popolaj lernejoj" (1926). Li kunaŭtoris kolekton de studoj "La pedagogio de la nuntempo" por la klerigo de geinstruistoj (1912) kaj verkis festlibron okaze de la centjariĝo de la kleriga seminario por instruistoj en Lubeko "Hundert Jahre Lehrerbildung" (Cent jaroj de klerigado de instruistoj) (1907). == Volapuko kaj Esperanto == Möbusz iam eklernis la planlingvon [[Volapuko]]. [[Esperantisto]] li estis de [[1901]] (laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934). Li faris multajn propagandajn [[parolado]]jn, gvidis multajn [[kurso]]jn kaj fondis [[grupo]]jn en la nordgermanaj urboj [[Lübeck]], [[Flensburg]], [[Schleswig]], [[Kilo (urbo)|Kiel]] kaj [[Eutin]]. Möbusz estis vicprezidanto de [[GEA]] de [[1909]] ĝis [[1912]], prezidanto de la iama [[Nordalbinga Esperanto-Ligo]] de [[1912]] ĝis [[1921]] kaj prezidanto de la [[Lubeka Esperanto-Socio]] de [[1908]]. Li estis la motoro malantaŭ la 6-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] de 1911 en Lubeko kaj eldonis festlibron aperinta okaze de la kongreso "Das Esperanto - ein Kulturfaktor" (Esperanto - kulturfaktoro). Pliaj eldonoj de la festlibro okazis kadre de la 7-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] de 1913 en [[Dancigo]] kaj dum la sekvaj kongresoj, almenaŭ ĝis la 8-a eldono okaze de la 17-a Germana Esperanto-Kongreso en [[Potsdamo]] je la pentekosta semajnfino 1928.<ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Alexander-Schwarz-Hg+Das-Esperanto-ein-Kulturfaktor-Band-8-Festschrift-anl%C3%A4%C3%9Flich-des-17-Deutschen/id/A02l6gj201ZZT bildigo de la 8-a eldono de la festlibro "Das Esperanto - ein Kulturfaktor" okaze de la 17-a Germana Esperanto-Kongreso] en [[Potsdamo]] je pentekosto 1928 </ref> == Verkoj pri Esperanto (elekto) == *[[Domonstraciaj Tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Helpilo por propagandaj paroladoj kaj la Esperanta instruado]], 1910. * [[Katalogo de Esperanto-sigelmarkoj]], [[1912]]. * [[Demonstraciaj tabeloj]], [[1912]], *[[Das Esperanto - ein Kulturfaktor]] (1913), organizo; * [[Esperantaj Instruleteroj]], [[1918]]-[[1920]]. * [[Dokumentoj de Esperanto]] [[1921]], * [[Esperanto-lernolibro por Germanoj]], (5-a eld. [[1924]]); * [[Universala Esperanto-Lernolibro]], [[1926]]; ===En la germana=== *''Die Welthilfsprachc Esperanto''. Eld. [[Germana Esperanto-Servo]], Berlino 1921? 16 paga broŝureto 15 X 11 cm. *''Vollstaendiges Lehrbuch der Welthilsspache Esperanto''. 4-a korektita eldono. Ĉe Otto Nemich, München - Leipzig. 130 pĝ. Möbusz krome verkis multajn [[artikolo]]jn en kaj pri [[Esperanto]] en german-lingvaj [[gazeto]]j. ===Recenzoj=== Pri ''Demonstraciaj tabeloj'' {{citaĵo|Ĝis nun parolanto, volante klarigi al la aŭskultantaro la konstruon de la lingvo [[Esperanto]], estis devigata aŭ skribi la montrotajn ekzemplojn sur nigran tabulon aŭ uzi [[flugfolio]]jn, disdonitajn antaŭ la parolado. Ambaŭ manieroj kaŭzis malfacilaĵojn. Sur la tabulo estas spaco nur por ne tre multaj vortoj. La skribaĵo ne ĉiam estas sufiĉe legebla. La skribado antaŭ la parolado kaŭzas multe da laboro kaj tempoperdo; dum la parolado ĝi efikas same kaj krom tio malagrable malhelpas. La tabulo ofte estas ne sufiĉe videbla el ĉiuj partoj de la salono. Uzante disdonitajn flugfoliojn, la parolanto neniam certe scias, ĉu ĉiuj aŭskultantoj vidas la aluditan ekzemplon aŭ ne. La atenteco dum la legado estas dividata. Tial la aŭskultantoj ofte ne komprenas la parolanton tiel bone kiel ili komprenus lin vidante lian mienon. Tiuj ĉi malfacilaĵoj estas forigataj perla demonstraciaj tabeloj. Por propagandaj paroladoj oni pendigas la tabelojn. sur la muron; bezonante nur malmulte da tempo. La parolanto povas pendigi ilin unu post la alia; en tiu momento, kiam li volas priparoli la rilatan parton de la gramatiko. La literoj sur la tabeloj estas grandaj kaj la skribo tiel klara, ke oni ĝin povas legi el ĉiuj partoj eĉ de grandaj ĉambroj kaj salonoj. Per [[bastono]] montrante la ekzemplojn klarigotajn sur la [[tabelo]], la parolanto gajnas la tutan atentecon de la [[ĉeestantaro]]. Li certiĝas, ke ĉiuj tion rigardas; kion li priparolas. En propagandaj kunvenoj la parolanto per la klareco de la tabeloj facile konvinkas [[aŭskultanto]]jn pri la simpleco de la deklinacio kaj [[konjugacio]], pri la matematika reguleco de la numeraloj kaj formaj vortoj, pri la praktikeco de la afiksoj. Per la 8a tabelo li mirigas la ĉeestantojn, kiam post la antaŭaj klarigoj-ili povas traduki kaj kompreni preskaŭ la tutan tekston. Tiu tabelo pruvas samie'la facilecon pro sia internacieco, kiel ankaŭ la belsonecon de nia kara lingvo. Ankoraŭ pli diversa estas la aplikado de la tabeloj ĉe la instruado. Bedaŭrinde ne ĉiuj grupoj por la instruaj kursoj disponas pri ĉambroj en lernejoj. Ofte en la instruejo eĉ ne ekzistas [[nigra tabulo]] kaj kreto, kvankam tiuj estas tre necesaj. Nur se la kursestro ĉiam klarigas siajn vortojn per skribaj ekzemploj, li atingas tian klarecon kaj firmecon en la lingvaj elementoj, kiujn li celas. La vidado estas la fundamento de la lernado. La ofta ripetado certigas la scion. La konoj estas enigataj en la memoron des pli firme, je pli klaraj estis la demonstracioj, kaj ju pli longe ili estis montrataj. Tiun taskon bonege plenumas la [[tabelo]]j. Ilia uzo em la instruado estas jena. La [[instruanto]] priparolas iun gramatikan parton, skribante samtempe klarigantajn [[ekzemplo]]jn, sur la nigran tabulon. Tiun ne havante, li tuj montras la tabelon. Alie li unue uzas la kreton kaj nur en la proksima [[leciono]], ripetante la materion de la antaŭa, li montras la tabelon, kiu nun ĉiam pendas en la instrua ĉambro. Tiel la lernanto vidis ĉiam la skemojn kaj fiksas ilin en sian memoron senpene, se iu [[lernanto]] faras malkorektaĵojn, la instruisto montras la korektan formon sur la tabelo. De tempo al tempo li uzas la tabelojn por nelongaj ripetadoj, uzante ankaŭ aliajn ekzemplojn krom la donitaj. Pri la tabeloj mem sufiĉas malmulte diri. Ili enhavas la plej gravan parton el la gramatiko Esperanta, kiel eble plej klare ordigita : Enhavo: 1. La literoj 2. La deklinacio de la [[substantivo]]j, adjektivoj, pronomoj. 3. La [[numeralo]]j. 4. La formaj vortoj. 5. La ĉefaj formoj de la [[konjugacio]]. 6. La verbaj formoj laŭ latina skemo. 7. La prefiksoj kaj sufiksoj: 8. Esperanta prova [[teksto]] por legado kaj [[tradukado]]. 8 tabeloj, formato 80 x105 cm. (31in. x 41 in.), tuta serio 2.50 Sm., po tabelo laŭ elekto 0.20 Sm.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 069, Septembro (1910)}} ---- Pri ''Das Esperanto - ein Kulturfaktor''. {{citaĵo|Bela, ducentpaga, grandformata libro, enhavanta artikolojn rilatantajn Esperanton laŭ diversaj vidpunktoj. La plej eminentaj germanaj propagandistoj kunlaboris por tiu verko kiu enhavas tiom da bonaj ideoj kaj bone pristuditaj subjektoj, tiu libro estas necesa al ĉiu germanparolanta [[samideano]] sed ankaŭ la aliaj povas trovi utilajn sciigojn en ĝi, ĉar sep el la tridek ĉapitroj estas esperante verkitaj.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} {{citaĵo|Eldonita okaze de la 15a Germana Esperanto-kongreso en Mŭnchen (1926). — La libro enhavas serion de bonaj nacilingvaj artikoloj montrantaj la necesecon kaj taŭgecon de Esperanto en diversaj sferoj de la homa agado.|[[Belga esperantisto]] n144 (feb 1927)}} ---- Pri ''Vollstaendiges Lehrbuch der Welthilsspache Esperanto'' {{citaĵo|Kompleta lernolibro por germanlingvanoj. La kurso, dividita en 14 lecionoj bonege taŭgas por klasa kaj por memlernado.|[[Belga esperantisto]] n133 (mar 1926)}} ---- Pri ''Universala Esperanto-Lernolibro'' {{citaĵo|Tiu nova lernolibro, kiu estas uzebla en kiu ajn lando, ĉar ĝi ne enhavas nacilingvajn tekstojn, estas tre bone konceptita. La gramatika [[materialo]] estas tute laŭorde pritraktita kaj ilustrita per trafaj ekzemploj kaj ekzercoj. Oni eble povus bedaŭri, ke la aŭtoro opiniis necesa la instruon de la t.n. prefikso [[mis]]— , de la sufikso —[[end]] kaj de la landnomaj formoj Belgio kaj Svisio. La aranĝo de la libro, kun libera spaco por traduko de vortaretoj kaj dialogoj en la nacian lingvon de la [[lernanto]] estas tre praktika.|[[Belga esperantisto]] n147 (maj 1927)}} {{citaĵo|Gvidilo, kiun uzos kun granda profito la profesoroj, kiuj instruas per la antaŭe citita lernolibro.|[[Belga esperantisto]] n147 (maj 1927)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Prezidantoj de GEA]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=albin+moebusz&vid=ONB&fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Albin Friedrich Richard Möbusz en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.ubka.uni-karlsruhe.de/kvk.html Germanlingvaj libroj] de Albin Möbusz en KVK {{EdE|M}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Möbusz, Albin Friedrich Richard}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] obz4r9omlegnk1irc77zrugp82o0lo7 9371853 9371851 2026-05-13T04:40:48Z Sj1mor 12103 9371853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:1921 Dokumentoj Esperanto AM.jpg|eta|Kovrilo de la ''Dokumentoj Esperanto'' el 1921]] '''Albin ''Friedrich Richard'' Möbusz''' ([[pseŭdonimo]] ''Amo'') (naskiĝis {{naskiĝdato|1871|1|8}} en [[Dresdeno]], mortis {{mortodato kaj aĝo|1934|9|21|1871|1|8}} en [[Lübeck]]<ref>[[Historio de Esperanto (Courtinat)]], Vol.III, pĝ.857</ref>) estis [[Germanoj|germana]] [[pedagogo]], direktoro de [[reallernejo]] en [[Lubeko]] kaj de 1909 ĝis 1912 la vicprezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] (GEA). == Vivo == [[Dosiero:HL Damals –Möbusz – Wohnung.jpg|eta|Domo kun la apartamento de Möbusz]] Möbusz promociiĝis en 1897 en [[Lepsiko]] per studo "Über den Darmkanal der Anthrenus-Larve nebst Bemerkungen zur Epithelregeneration" kaj per ĝi akiris akademian gradon de "doktoro". Li publikigis plurajn pedagogiajn artikolojn kaj i.a. "Lernolibron de la [[kemio]] kaj [[mineralogio]] por mezaj kaj popolaj lernejoj" (1926). Li kunaŭtoris kolekton de studoj "La pedagogio de la nuntempo" por la klerigo de geinstruistoj (1912) kaj verkis festlibron okaze de la centjariĝo de la kleriga seminario por instruistoj en Lubeko "Hundert Jahre Lehrerbildung" (Cent jaroj de klerigado de instruistoj) (1907). == Volapuko kaj Esperanto == Möbusz iam eklernis la planlingvon [[Volapuko]]. [[Esperantisto]] li estis de [[1901]] (laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934). Li faris multajn propagandajn [[parolado]]jn, gvidis multajn [[kurso]]jn kaj fondis [[grupo]]jn en la nordgermanaj urboj [[Lübeck]], [[Flensburg]], [[Schleswig]], [[Kilo (urbo)|Kiel]] kaj [[Eutin]]. Möbusz estis vicprezidanto de [[GEA]] de [[1909]] ĝis [[1912]], prezidanto de la iama [[Nordalbinga Esperanto-Ligo]] de [[1912]] ĝis [[1921]] kaj prezidanto de la [[Lubeka Esperanto-Socio]] de [[1908]]. Li estis la motoro malantaŭ la 6-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] de 1911 en Lubeko kaj eldonis festlibron aperinta okaze de la kongreso "Das Esperanto - ein Kulturfaktor" (Esperanto - kulturfaktoro). Pliaj eldonoj de la festlibro okazis kadre de la 7-a [[Germana Esperanto-Kongreso]] de 1913 en [[Dancigo]] kaj dum la sekvaj kongresoj, almenaŭ ĝis la 8-a eldono okaze de la 17-a Germana Esperanto-Kongreso en [[Potsdamo]] je la pentekosta semajnfino 1928.<ref>[https://www.booklooker.de/B%C3%BCcher/Alexander-Schwarz-Hg+Das-Esperanto-ein-Kulturfaktor-Band-8-Festschrift-anl%C3%A4%C3%9Flich-des-17-Deutschen/id/A02l6gj201ZZT bildigo de la 8-a eldono de la festlibro "Das Esperanto - ein Kulturfaktor" okaze de la 17-a Germana Esperanto-Kongreso] en [[Potsdamo]] je pentekosto 1928 </ref> == Verkoj pri Esperanto (elekto) == *[[Domonstraciaj Tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Helpilo por propagandaj paroladoj kaj la Esperanta instruado]], 1910. * [[Katalogo de Esperanto-sigelmarkoj]], [[1912]]. * [[Demonstraciaj tabeloj]], [[1912]], *[[Das Esperanto - ein Kulturfaktor]] (1913), organizo; * [[Esperantaj Instruleteroj]], [[1918]]-[[1920]]. * [[Dokumentoj de Esperanto]] [[1921]], * [[Esperanto-lernolibro por Germanoj]], (5-a eld. [[1924]]); * [[Universala Esperanto-Lernolibro]], [[1926]]; ===En la germana=== *''Die Welthilfsprachc Esperanto''. Eld. [[Germana Esperanto-Servo]], Berlino 1921? 16 paga broŝureto 15 X 11 cm. *''Vollstaendiges Lehrbuch der Welthilsspache Esperanto''. 4-a korektita eldono. Ĉe Otto Nemich, München - Leipzig. 130 pĝ. Möbusz krome verkis multajn [[artikolo]]jn en kaj pri [[Esperanto]] en german-lingvaj [[gazeto]]j. ===Recenzoj=== Pri ''Demonstraciaj tabeloj'' {{citaĵo|Ĝis nun parolanto, volante klarigi al la aŭskultantaro la konstruon de la lingvo [[Esperanto]], estis devigata aŭ skribi la montrotajn ekzemplojn sur nigran tabulon aŭ uzi [[flugfolio]]jn, disdonitajn antaŭ la parolado. Ambaŭ manieroj kaŭzis malfacilaĵojn. Sur la tabulo estas spaco nur por ne tre multaj vortoj. La skribaĵo ne ĉiam estas sufiĉe legebla. La skribado antaŭ la parolado kaŭzas multe da laboro kaj tempoperdo; dum la parolado ĝi efikas same kaj krom tio malagrable malhelpas. La tabulo ofte estas ne sufiĉe videbla el ĉiuj partoj de la salono. Uzante disdonitajn flugfoliojn, la parolanto neniam certe scias, ĉu ĉiuj aŭskultantoj vidas la aluditan ekzemplon aŭ ne. La atenteco dum la legado estas dividata. Tial la aŭskultantoj ofte ne komprenas la parolanton tiel bone kiel ili komprenus lin vidante lian mienon. Tiuj ĉi malfacilaĵoj estas forigataj perla demonstraciaj tabeloj. Por propagandaj paroladoj oni pendigas la tabelojn. sur la muron; bezonante nur malmulte da tempo. La parolanto povas pendigi ilin unu post la alia; en tiu momento, kiam li volas priparoli la rilatan parton de la gramatiko. La literoj sur la tabeloj estas grandaj kaj la skribo tiel klara, ke oni ĝin povas legi el ĉiuj partoj eĉ de grandaj ĉambroj kaj salonoj. Per [[bastono]] montrante la ekzemplojn klarigotajn sur la [[tabelo]], la parolanto gajnas la tutan atentecon de la [[ĉeestantaro]]. Li certiĝas, ke ĉiuj tion rigardas; kion li priparolas. En propagandaj kunvenoj la parolanto per la klareco de la tabeloj facile konvinkas [[aŭskultanto]]jn pri la simpleco de la deklinacio kaj [[konjugacio]], pri la matematika reguleco de la numeraloj kaj formaj vortoj, pri la praktikeco de la afiksoj. Per la 8a tabelo li mirigas la ĉeestantojn, kiam post la antaŭaj klarigoj-ili povas traduki kaj kompreni preskaŭ la tutan tekston. Tiu tabelo pruvas samie'la facilecon pro sia internacieco, kiel ankaŭ la belsonecon de nia kara lingvo. Ankoraŭ pli diversa estas la aplikado de la tabeloj ĉe la instruado. Bedaŭrinde ne ĉiuj grupoj por la instruaj kursoj disponas pri ĉambroj en lernejoj. Ofte en la instruejo eĉ ne ekzistas [[nigra tabulo]] kaj kreto, kvankam tiuj estas tre necesaj. Nur se la kursestro ĉiam klarigas siajn vortojn per skribaj ekzemploj, li atingas tian klarecon kaj firmecon en la lingvaj elementoj, kiujn li celas. La vidado estas la fundamento de la lernado. La ofta ripetado certigas la scion. La konoj estas enigataj en la memoron des pli firme, je pli klaraj estis la demonstracioj, kaj ju pli longe ili estis montrataj. Tiun taskon bonege plenumas la [[tabelo]]j. Ilia uzo em la instruado estas jena. La [[instruanto]] priparolas iun gramatikan parton, skribante samtempe klarigantajn [[ekzemplo]]jn, sur la nigran tabulon. Tiun ne havante, li tuj montras la tabelon. Alie li unue uzas la kreton kaj nur en la proksima [[leciono]], ripetante la materion de la antaŭa, li montras la tabelon, kiu nun ĉiam pendas en la instrua ĉambro. Tiel la lernanto vidis ĉiam la skemojn kaj fiksas ilin en sian memoron senpene, se iu [[lernanto]] faras malkorektaĵojn, la instruisto montras la korektan formon sur la tabelo. De tempo al tempo li uzas la tabelojn por nelongaj ripetadoj, uzante ankaŭ aliajn ekzemplojn krom la donitaj. Pri la tabeloj mem sufiĉas malmulte diri. Ili enhavas la plej gravan parton el la gramatiko Esperanta, kiel eble plej klare ordigita : Enhavo: 1. La literoj 2. La deklinacio de la [[substantivo]]j, adjektivoj, pronomoj. 3. La [[numeralo]]j. 4. La formaj vortoj. 5. La ĉefaj formoj de la [[konjugacio]]. 6. La verbaj formoj laŭ latina skemo. 7. La prefiksoj kaj sufiksoj: 8. Esperanta prova [[teksto]] por legado kaj [[tradukado]]. 8 tabeloj, formato 80 x105 cm. (31in. x 41 in.), tuta serio 2.50 Sm., po tabelo laŭ elekto 0.20 Sm.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 069, Septembro (1910)}} ---- Pri ''Das Esperanto - ein Kulturfaktor''. {{citaĵo|Bela, ducentpaga, grandformata libro, enhavanta artikolojn rilatantajn Esperanton laŭ diversaj vidpunktoj. La plej eminentaj germanaj propagandistoj kunlaboris por tiu verko kiu enhavas tiom da bonaj ideoj kaj bone pristuditaj subjektoj, tiu libro estas necesa al ĉiu germanparolanta [[samideano]] sed ankaŭ la aliaj povas trovi utilajn sciigojn en ĝi, ĉar sep el la tridek ĉapitroj estas esperante verkitaj.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} {{citaĵo|Eldonita okaze de la 15a Germana Esperanto-kongreso en Mŭnchen (1926). — La libro enhavas serion de bonaj nacilingvaj artikoloj montrantaj la necesecon kaj taŭgecon de Esperanto en diversaj sferoj de la homa agado.|[[Belga esperantisto]] n144 (feb 1927)}} ---- Pri ''Vollstaendiges Lehrbuch der Welthilsspache Esperanto'' {{citaĵo|Kompleta lernolibro por germanlingvanoj. La kurso, dividita en 14 lecionoj bonege taŭgas por klasa kaj por memlernado.|[[Belga esperantisto]] n133 (mar 1926)}} ---- Pri ''Universala Esperanto-Lernolibro'' {{citaĵo|Tiu nova lernolibro, kiu estas uzebla en kiu ajn lando, ĉar ĝi ne enhavas nacilingvajn tekstojn, estas tre bone konceptita. La gramatika [[materialo]] estas tute laŭorde pritraktita kaj ilustrita per trafaj ekzemploj kaj ekzercoj. Oni eble povus bedaŭri, ke la aŭtoro opiniis necesa la instruon de la t.n. prefikso [[mis]]— , de la sufikso —[[end]] kaj de la landnomaj formoj Belgio kaj Svisio. La aranĝo de la libro, kun libera spaco por traduko de vortaretoj kaj dialogoj en la nacian lingvon de la [[lernanto]] estas tre praktika.|[[Belga esperantisto]] n147 (maj 1927)}} {{citaĵo|Gvidilo, kiun uzos kun granda profito la profesoroj, kiuj instruas per la antaŭe citita lernolibro.|[[Belga esperantisto]] n147 (maj 1927)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Prezidantoj de GEA]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=albin+moebusz&vid=ONB&fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Albin Friedrich Richard Möbusz en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.ubka.uni-karlsruhe.de/kvk.html Germanlingvaj libroj] de Albin Möbusz en KVK {{EdE|M}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Möbusz, Albin Friedrich Richard}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] 69nmby2uhsrritoafxs0gkmq3f39no0 0 26677 9372032 9015353 2026-05-13T10:12:49Z ~2026-28802-50 256804 /* Ŝprucfluo kaj Esperanto */ korekto "paĝojn" → "paĝoj" 9372032 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''OISHI Wasaburo''' (大石 和三郎 [ōiŝi ŭasaburō]) estis [[japana esperantisto]] kaj [[meteologo]], direktoro de Aerologia Observatorio de Tateno (24 km de [[Kumamoto (urbo)|Kumamoto]]'''),''' nun [[Japana Meteologia Agentejo]] (JMA) apud つくば市<ref name=":0">[[Hiragana|hiraganskribe]]: つくば situas sur la insulo [[Honŝuo]]</ref>/Tshukuba/Cukubo norde de [[Tokio]]). Li estas plej konata pro lia malkovro en 1920 de altsituaj aerfluoj, nun konataj kiel [[Ĵetfluo|ŝprucfluoj]]. Li naskiĝis je la [[15-a de marto]] [[1874]] en Tosu (鳥栖), en la [[gubernio Saga]], kaj mortis en la jaro 1950. Li esperantiĝis en [[1910]], estis komitatano de [[ISAE]] kaj ĉefdirektoro de la [[Japana Esperanto-Instituto]] inter 1930 kaj 1945<ref>Japana Esperanto-Instituto. [http://www.jei.or.jp/hp/eo/eo_historio.htm "La historio de Japana Esperanto-Instituto"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722121435/http://www.jei.or.jp/hp/eo/eo_historio.htm |date=2011-07-22 }}</ref>. Li estis kuraĝa pioniro, kiu aplikis sciencon en Esperanto. Li grave kontribuis al la scienca terminologio en Esperanto. == Dua mondmilito en Azio aŭ '[[Pacifika Milito|pacifika milito]]' == La studoj de Oishi Wasaburo pri la ŝprucfluoj devis ebligi al Japanio ataki la okcidentan parton de Nordameriko dum la [[dua mondmilito]] pere de almenaŭ 9000 fajrobomboj transportataj de balonoj ([[balonbomboj]], [[Fu-Go]]) kaj pluportataj interkontinente helpe de [[Ĵetfluo|ŝprucfluoj]]. La ŝprucfluo ebligis al ili trairi distancon de 8000&nbsp;km en tri tagoj. Lanĉante ilin inter novembro 1944 kaj majo 1945, Japanio klopodis faligi ilin en usonajn arbarojn pere de tempomekanismo <ref>(franca) Mathias Joost''''',''''' [http://www.journal.forces.gc.ca/vo6/no2/history-histoire-01-fra.asp Le commandement aérien de l’ouest et les ballons japonais] (La okcidenta aerarmea ordono kaj la japanaj balonoj), [http://www.journal.forces.gc.ca/vo6/no2/doc/history-histoire-01-fra.pdf pdf-dosiero], Revue militaire canadienne, volumo 6, numero 2, somero 2005.</ref><ref>(angla) Mathias Joost. [http://www.journal.forces.gc.ca/vo6/no2/doc/history-histoire-01-eng.pdf ''"''Western Air Command and the Japanese Balloon Campaign"] (Okcidenta Aer-Ordono kaj la japana balonkampanjo), Canadian Military Journal, somero 2005.</ref> kun la celo fajrigi la tieajn arbarojn. Kelkaj atingis la ŝtatojn [[Nov-Meksikio]] kaj [[Vaŝingtonio]], eĉ [[Alasko|Alaskon]]. La solaj konataj viktimoj de tiu ege malpreciza kaj hazarda militrimedo estis senkulpa sespersona familio kiu piknikis en [[Oregono]]. Ĝis nun, 285 fragmentoj de tiuj balonoj estas trovitaj tra tuta [[Nordameriko]]. Malmultegaj el tiuj bomboj atingis finfine Usonon, ĉar la ventokalkuloj de Oishi Wasaburo estis eraraj: anstataŭ la 65 horoj antaŭviditaj por atingi Usonon el Japanio, necesis averaĝe 96 horojn. Rezulte, la plej multaj balonbomboj falis sendanĝere en Pacifikon anstataŭ sur la amerikan kontinenton <ref>(angla) Pearce, Fred, "''Jet Extreme''" New Scientist. Volumo 220, numero 2940. 26-a oktobro 2013, paĝo 40.</ref>. Ekzemplo de Fu-Go balono videblas en la [[pacomuzeo Sajtama]] (japane: [[さいたま市]]), kiu ankaŭ faras esplorojn pri tio, kiel militoj tragedie influas la vivon de ordinaraj homoj<ref>(angla, japana) [http://www.saitama-peacemuseum.jp/publics/index/29/ ''"Peace Museum of Saitama"''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170117114849/http://www.saitama-peacemuseum.jp/publics/index/29/ |date=2017-01-17 }} (Pacomuzeo de Sajtama)</ref>. == Ŝprucfluo kaj Esperanto == Oishi Wasaburo estis la unua en la mondo, kiu science esploris [[Sondobalonoj|sondobalonojn]] pere de [[teodolito]], de 1923 ĝis 1925, kaj tiel malkovris la fenomenon de la [[ĵetfluo|ŝprucfluoj]]. Pri tio li redaktis en 1923 la unuan oficialan raporton de la Aerologia Observatorio de Tateno, kiun li verkis ne en la japana sed en Esperanto, ĉar li opiniis ke tutmonde diskonigi tiun [[Troposfero|troposferan]] fenomenon en la japana ne trovus atenton. La esploroj restis longe ignorataj en la sciencaj medioj, ĉar ne multaj sciencistoj scipovis Esperanton. Wasaburo Oishi publikigis entute 19 raportojn en Esperanto inter 1926 kaj 1944. La dika, grandformata raporto (30x22 cm.) : "[[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno|Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno"]] aperis en 6 volumoj kun entute 1246 paĝoj, uzante multajn cifertabelojn pri la observadoj kaj aeraj fenomenoj. Ili formas gravajn dokumentojn pri la scienca uzado de Esperanto en Japanujo. Liaj 19 raportoj (kune ĉ. 1600 paĝoj) estas grava fonto de scienca [[Termino (terminologio)|terminaro]] en Esperanto. == Lingvopolitiko == La nomo de Oishi Wasaburo aperis en "''Protesto al la Tutpacifika Scienca Konferenco pri lingvo uzota''". Inter la aliaj subskribintoj aperas la nomoj de D-ro S- Nakamura<ref>Supozeble kuŝas eraro en la raporto de Shishido Keiichi en tio, ke li indikis "D-ro S. Nakamura" dum ekzistas en Heroldo de Esperanto la nomo de [[Nakamura Kijoo]], ankaŭ membro de la japana Akademio, kaj, kiel li, meteologo… Vidu ankaŭ [http://www.vastalto.com/librejo/VeDNa/VeDNa.html Verkoj de D-ro Nakamura] </ref></small>, membro de la Imperia Akademio , D-ro [[Oka Asajiro|A. Oka]], pioniro de Esperanto en Japanio kaj [[Shishido Keiichi]] <ref>"Heroldo de Esperanto", n° 59 (386), [[26-an de novembro]] [[1926]]. </ref></small> kies raporto jene tekstas : ''Laŭ decido de la 14-a Japana Esperanto-Kongreso oni sendis proteston kun subskriboj de 17 eminentuloj pri la lingvo uzota al la nomita konferenco. La konferenco volis, ke oni uzu senkondiĉe nur unu solan lingvon: la anglan. La protesto proponas Esperanton kiel la oficialan lingvon; sed se oni permesus la anglan lingvon, oni ankaŭ permesu la japanan. "La efiko de la protesto estis brila. Preskaŭ ĉiuj ĵurnaloj en tuta Japanio raportis pri tio per grandaj literoj, kaj la konferenco decidis, ke oni uzu laŭplaĉan lingvon. Kaj plue, tio devis sciigi al dormantoj en la scienca rondo multe pli, ke jam venos la tempo, kiam oni ne povas altrudi sian propran lingvon al fremdlanduloj kaj ĉiuj devas uzi Esperanton kiel la plej taŭgan lingvon internacian por la internacia interkonsento.''" ==Verkoj== *[[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] == Vidu ankaŭ == * [[Ŝprucfluo]] * [[Lingvopolitiko]] * [[Balonbombo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|O}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Oishi, Wasaburo}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Japanaj sciencistoj]] [[Kategorio:Meteorfluoj]] [[Kategorio:Japanaj meteologoj]] goxhwnb2d0osymtvwj0w364qes76pje 0 27023 9371558 9239497 2026-05-12T16:26:28Z ThomasPusch 1869 9371558 wikitext text/x-wiki {{Informkesto asocio |kestokoloro = #009900 |eonomo = {{paĝonomo}} |nomo = Deutsche Esperanto-Jugend |emblemo = DEJ-GEJ.png |fondiĝdato = la 4-an de oktobro 1951 |fondiĝloko = |lando = Germanio |tipo = |ttt-ejo = }} '''Germana Esperanto-Junularo''' ('''GEJ''', {{Lang-de|Deutsche Esperanto-Jugend}}) estas la organizaĵo de esperantistaj junuloj en [[Germanio]]. La aĝolimo estas 27 jaroj, konforme al la leĝo por asocioj kiuj volas esti subvenciataj de la germana ŝtato kiel junularaj asocioj. GEJ estas registrita asocio laŭ germana juro kaj agnoskata kiel "[[komunutila]]". La sidejo nomiĝas Berlina Oficejo (BerO) kaj troviĝas en [[Berlin-Kreuzberg]]. Ĝi havas A- kaj B-membrojn, kio rilatas al aĝogrupoj. Cetere homoj malpli junaj ol 27 jaroj povas fariĝi membroj-subtenantoj. La revuo de GEJ nomiĝas ''[[GEJ-Gazeto|/·kune·/]]''; antaŭe ĝia nomo estis ''GEJ-Gazeto''. Ĝis [[2008]], GEJ ĉiujare dum novjaro organizis la [[Internacia Seminario|Internacian Seminarion]], kiu kutime estis la dua plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo en la jaro. Ekde [[2009]] ĝi komune kun la [[Pola Esperanto-Junularo]] kunorganizas la [[Junulara E-Semajno|Junularan E-Semajnon]]. [[Germana Esperanto-Asocio]] (GEA) konsideras la A-membrojn de GEJ kiel siajn membrojn, kaj GEJ-membroj rajtas aboni la revuon de GEA je favora prezo. Internacie, GEJ estas Landa Sekcio de [[TEJO]]. Kontaktojn kun neesperantistaj sociaj organizoj GEJ tenas interalie per sia membreco en la [[tegmenta organizaĵo|tegmenta asocio]] [[Deutscher Bundesjugendring|Germana Federacia Junulara Ligo]]. Ekde la 1960-aj jaroj la organizaĵo ricevis vojaĝkostosubvenciojn por la partoprenantoj de elektitaj internaciaj junularaj eventoj, ekde la [[1960-aj jaroj]] forte lobiumis pri ministeria konsideriĝo, inter [[1993]] kaj la mezo de la [[2000-aj jaroj]] estis agnoskita kiel universale subvenciebla kaj subvenciinda junulara asocio kaj sekce en tiuj jaroj ricevis signife pli ampleksajn subvenciojn pri elektitaj projektoj fare de la [[Federacia ministerio pri familioj, maljunuloj, virinoj kaj junuloj de Germanio]]. Agnoskigon kiel aparte subvenciinda socia asocio ankaŭ ricevis la landa suborganizaĵo en [[Nordrejn-Vestfalio]], la 9-an de majo 1995.<ref>[https://recht.nrw.de/lrmb/bekanntmachung/oeffentliche-anerkennung-als-traeger-der-freien-jugendhilfe/ Anonco pri la agnoskigo kiel aparte subvenciinda socia asocio de la landa suborganizaĵo] de GEJ en [[Nordrejn-Vestfalio]] ({{de}})</ref> == Historio == Germana Esperanto-Junularo fondiĝis la 4-an de oktobro 1951, du monatojn post la sukcesa [[UK 1951]] en [[Munkeno]], en kiu unuafoje rekolektiĝis granda parto de la germanaj esperrantistoj, kies agado estis forte malhelpata ekde 1933 kaj komplete malpermesita ekde 1936 kadre de la reĝimo de [[nazia Germanio]]. La anoj de la estonta GEJ tamen jam en somero 1950 organizis [[Internacia Junulara Kongreso|Internacian Junularan Kongreson]] (IJK) en [[Konstanco (Germanio)|Konstanco]], kiu havis duoble grandan partoprenantaron ol la antaŭaj kaj postaj kongresoj kaj tenis la rekordon de plej granda IJK dum la postaj 12 jaroj. Tamen jam en 1923 en la [[universitata urbo]] [[Breslaŭo]] fondiĝis [[Asocio de Junaj Germanaj Esperantistoj]], kiu baldaŭ estis disvastiĝinta al la tuta [[Germana Regno]] kaj vigle funkciis ĝis la ŝtata malpermeso de 1936. Ekde la 1950-aj jaroj la anoj de GEJ estis gvidaj motoroj ankaŭ en la internacia asocio [[TEJO]]. GEJ reinvitis en [[okcidenta Germanio]] al IJK [[IJK 1956|somere de 1956]] en [[Büsum]], [[IJK 1958|1958]] en [[Hamburgo]], [[IJK 1974|1974]] en [[Monastero (Vestfalio)|Monastero]] kaj [[IJK 1985|1985]] en [[Eringerfeld]] inter [[Dortmund]] kaj [[Hanovro]]. Dume la 1-a [[Internacia Seminario]] (IS) okazis en la silvestra semajno fine de 1957 kaj komence de 1958 en [[Majenco]], sub politika temo "Kulturaj, politikaj kaj ekonomiaj demandoj de la unuiĝo de Eŭropo", kaj dekomence iĝis plia institucio ĝemele al la IJK en somero: dum en la someraj kongresoj ofte dominis festado, koncertoj kaj feriaj eventoj, aldone al la komitatkunsidoj de TEJO, en la IS ĉiam estis altnivela akademia programo dumtage, kaj la festado, teatraĵoj kaj koncertoj okazis dumnokte. Tion ne nur kaŭzis la forta diskutemo de la esperantistaj gimnazianoj, junaj metilernantoj kaj studentoj kiuj partoprenis, sed ankaŭ kaŭzis la kondiĉo ke kun tia altnivela programo eblis ricevi konsiderindan monsubtenon de la germana ŝtato ĉiujare, kiu sufiĉis por kovri proksimume duonon de la kostoj dum la semajnoj, do draste malaltigis la partopren[[kotizo]]n, kaj krome sufiĉis por repagi al ĉiu ano sub 27 jaroj duonon de la vojaĝkostoj, negrave ĉu homoj alvojaĝis el Francio aŭ Nederlando, kun modestaj trajnkostoj, aŭ aviadile alflugis el Kanado, Japanio aŭ Brazilo. Unua oficiala oficejo de GEJ estis en la 1970-aj jaroj kadre de la [[Esperanto-Centro Paderborn]], dua oficejo komence de la 1980-aj jaroj estis en [[Hamburgo]] kaj tria, jam multe pli profesieca ofica centro ekde 1986 ĝis 1995 estis en [[Bonno]], senpere apud la registaraj instancoj de [[okcidenta Germanio]]: la unuaj du oficejoj konsistis el kelkaj mekanikaj tajpiloj, grandega presmaŝino por memproduktado de gazetoj kaj informiloj kaj multaj bretaroj kun kestegoj da papero, kovertoj kaj presitaj materialoj - fakte estis presejaj metiejoj, kiuj odoris je presejo. Sed ekde 1986 dominis komputiloj, kopiiloj, ĉiam pli da aktujoj kaj pluraj telefonoj por plekti subtenajn homajn retojn en kaj ekster la asocio. La membraro en la unua duonjarcento ĉiam estis inter 14 kaj 26 jaroj, pli aĝaj kaj teorie ankaŭ pli junaj membroj ĝis 13 jaroj aŭtomate estis membroj de GEA, kvankam praktike GEJ ankaŭ akceptis al siaj renkontiĝoj, kursoj kaj laborgrupoj 11-, 12- kaj 13-jarajn infanojn, kiuj espereble alkroĉiĝu kaj restu dum ili estos 14- kaj 26-jaraj. Fine de 1990 la junaj esperantistoj el okcidenta kaj orienta Germanio unuiĝis, la unua komuna naŭ-persona estraro sub gvido de Thomas Pusch havis tri anojn el eksa [[orienta Germanio]] kaj tri anojn kiuj eĉ ne jam estis 18-jaraj,<ref>po 3-paĝaj intervjuoj kun Thomas Pusch en la numero 1991 1 de la revuo [[Bulgara esperantisto]] kaj 3 1991 de la [[revuo Esperanto]] de [[UEA]] ({{eo}})</ref> nur unu estrarano estis 26-jara, ĉiuj aliaj signife pli junis kaj energioplenis por [[1990-aj jaroj|nova jardeko]] sen la [[Fera Kurteno]] kiu ĝis tiam dividis okcidentan kaj orientan Eŭropon. Inter 1900 kaj 1995 GEJ eĉ havis du centrajn oficejojn, en [[Bonno]] kaj [[Berlino]], kaj la oficejaj volontuloj ankaŭ ofte kunlaboris en la respektive alia oficejo, do okazis escepte multe da trajna vojaĝado. En 1993 sukcesis la akceptiĝo kiel ĝenerale ŝtate subteninda junulara asocio, do ekde tiam eblis ne nur peti monsubtenon por renkontiĝoj, sed ankaŭ por presaj projektoj, ne plu necesis ĉion mem multobligi per la intertempe jam malnovaj presmaŝinoj. En 1995 oni decidis unuigi la du oficejojn al unu en Berlino, en 1996 okazis [[IJK 1996|plia IJK]] en Germanio, ĉi-foje en [[Güntersberge]], eta loĝloko en la pitoreska monta regiono [[Harco]], kaj en 1999 la [[UK 1999|UK en Berlino]] kaj aldone furora popkanto "Esperanto" de la germana grupo ''[[Freundeskreis]]'' atentigis aparte multajn junajn ne-esperantistojn informiĝi pri Esperanto. Post la komenco de la 3-a jarmilo la diĝita revolucio fine ankaŭ forte ŝanĝis la asocian agadon. Gazetoj ĉesis aperi en papera formo - ''[[koncize]]'' jam en 2000, ''[[GEJ-Gazeto]]'', ekde 2000 aperinta nur 4-foje jare sub nova nomo ''[[kune]]'', kaj ''[[TEJO tutmonde]]'' sekvis en 2010, transformiĝante al rubrikoj en la koncernaj revuoj de GEA kaj UEA. Sed kompense grupoj en [[sociaj retejoj]] pligraviĝis, pluraj aktivuloj ankaŭ ekde 2001 gvide ekkunlaboris en la [[Vikipedio en Esperanto]], oni eksperimentis pri distancaj lingvokursoj, kaj ekde somero de 2015 (kiam cetere la [[IJK 2015|sekva IJK]] okazis en Germanio) ankaŭ germanaj lingvolernemuloj profitas de la anglalingva reta kaj [[saĝtelefono|saĝtelefona]] Esperanto-kurso de ''[[Duolingo]]''. == Nomo kaj mallongigo == Pro la simileco de mallongigo de GEJ al vorto por [[gejo]] en Esperanto kaj en aliaj lingvoj, ripete okazas miskomprenoj de la flanko de homoj, kiuj ne konas la organizon (precipe neesperantistoj). Kiam la asocio en 1979 decidis fine havi veran asocian revuon kaj elektis por tio la nomon ''[[GEJ-gazeto]]'', la miskomprenoj aparte fortiĝis, sed la GEJ-estraro juĝis la miskomprenojn ĉiam tre amuzaj kaj absolute rifuzis ŝanĝi ion, opiniante ke en publika varbado iom da skandalemo tute bonas.<ref>[https://web.archive.org/web/20080617231644/http://www.esperanto.de/dej/asocio/nr04_04/intervjuo.php intervjuo kun Thomas Bormann pri la ekapero de la asocia revuo] ''[[GEJ-gazeto]]'' kaj la miskomprenoj lige al la nomo "geja" ({{eo}})</ref> [[Dosiero:1997 gej-glumarko.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|glumarko de GEJ, ĉ. 1997}}]] == Instruado fare de GEJ == GEJ ofertas du korespondajn Esperanto-kursojn por germanlingvanoj, la brazildevenan ''Kurso de Esperanto'' kaj la de GEJ kreitan [[Kostenloser Esperanto-Kurs]]. Ambaŭ kursoj funkcias per mentoroj, kiuj korektas la ekzercojn de la lernantoj. Krom la korespondaj kursoj, GEJ ankaŭ strebas organizi lokajn kursojn. GEJ subtenas membrojn, kiuj volas diplomiĝi en Herzberg kiel Esperanto-instruisto, per repago de vojaĝkostoj kaj partoprenkotizoj. Pri la instruado respondecas la komisiono KINo. == KEKSO == [[Dosiero:Kekso 0 0.jpg|eta|250ra|{{centre|Malnova kaj nova (ekde 2020) emblemo de KEKSO}}]] KEKSO, mallonge por "Kreema Esperanto-KurSO", estas renkontiĝo organizata de GEJ. Ĝi okazas dufoje jare, dum printempa kaj aŭtuna semajnfinoj. La loko ŝanĝiĝas ĉiufoje, por ke la renkontiĝoj okazu en tuta Germanio. Ekzemple ĝi jam gastis en Rostock, Potsdam, Soest, Karlsruhe aŭ Hamburgo. La Esperanto-renkontiĝo havas 15 ĝis 20 partoprenantojn. En 2019 KEKSO festis sian 25-an jubileon. == Komisionoj de GEJ == [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|250ra|{{centre|Grupfoto de kelkaj partoprenantoj de IS 2005-2006}}]] La planoj de GEJ estas ĉefe realigitaj de komisionoj. Aktuale ekzistas jenaj: * KonKERo - pri eksteraj rilatoj (la neserioza aludo al "konkero" de aliaj asocioj estas tute intencita) * KasKo - pri financoj (la neserioza aludo al protekta "kasko" kontraŭ financaj akcidentoj ankaŭ) * BerO - Berlina oficejo * KIR - pri internacia kunlaboro * IReK - pri interreta prezentiĝo * MA - pri membroadministrado * KAPRi - pri publika agado * KoLA - pri regiona agado * SuPo - pri subvenciado * KKRen - pri organizado de renkontiĝoj * KINo - pri instruado kaj mentorado de novuloj * [[GEJ-gazeto|Kune (ekse GEJ-gazeto)]] - membrogazeto de GEJ == Prezidantoj de GEJ == [[dosiero:La unuaj 3 prezidantoj de GEJ kune en 1953.png|eta|250ra|{{centre|La unuaj 3 prezidantoj de [[GEJ]] kune en septembro 1953: maldekstre Mi. Schmidt kaj F.-J. Scholz, dekstre [[Gerd Brinkmann]] (1953-54)}}]] [[dosiero:Martin H kaj Thomas P.png|eta|250ra|{{centre|sinsekvaj prezidantoj [[Martin Haase|M. Haase]] (1988-90) kaj [[Thomas Pusch]] (1990-92) en 1990}}]] [[Dosiero:2006-12 Michael Zeilinger UJ Moritz.JPG|eta|250ra|{{centre|eksprezidantoj [[Michael Zeilinger|M. Zeilinger]] (1964-65) kaj [[Uwe-Joachim Moritz|U.-J. Moritz]] (1961-64, 1965-69) en dec. 2006}}]] [[Dosiero:2006-12 IS Diemel Fischer.JPG|eta|250ra|{{centre|prezidanto [[Andreas Diemel]] (2005-07) kaj ekskolego [[Gunnar R. Fischer|Gunnar Fischer]] (2000-01) en decembro 2006}}]] Kutime la posteno komenciĝas per la elekto en la jarĉefkunveno de GEJ, kiu tradicie okazas en la [[31a de decembro]]. Ekzemple ''1988-90'' signifas 31a de decembro 1988 ĝis 31a de decembro 1990. Ja kelkfoje plimallongiĝis la oficperiodo de prezidanto. * 1951 - 52 Michel Schmidt <!-- ? --> * 1952 - 53 Franz-Josef Scholz <!-- ? --> * 1953 - 54 [[Gerd-Joachim Brinkmann]] * 1954 - 55 Ewald Ebmeier <!-- ? --> * 1955 - 61 [[Richard Reuchlin]] * 1961 - 64 [[Uwe-Joachim Moritz]] * 1964 - 65 [[Michael Zeilinger]] * 1965 - 69 [[Uwe-Joachim Moritz]] * 1969 - 70 [[Peter Kühnel]] * 1970 - 74 [[Helmut Klünder]] * 1974 - 76 [[Ulrich Brandenburg]] * 1976 - 82 [[Franz Kruse]] * 1982 - 84 [[Ursula Felhölter]] * 1984 - 88 [[Thomas Bormann]] * 1988 - 90 [[Martin Haase]] * 1990 - 92 [[Thomas Pusch]] * 1992 - 94 [[Dagmar Schütte]] * 1994 - 96 [[Ulrich Görtz]] * 1996 - 2000 [[Marko Naoki Lins]] * 2000 - 01 [[Gunnar R. Fischer]] * 2001 - 05 [[Felix Zesch]] * 2005 - 07 [[Andreas Diemel]] * 2007 - 11 [[Julia Hell]] * 2011 - 13 [[Carl Bauer]] * 2013 - 16 [[Annika Förster]] * 2016 - 20 [[Michaela Stegmaier]] * 2020 - 24 Michael Vrazitulis<ref>[https://vrazitulis.github.io propra esplora paĝaro en la retejo ''GitHub''] kaj [https://www.linkedin.com/in/michael-vrazitulis-60b442198/ prezenteto de Michael Vrazitulis en la retejo] ''[[LinkedIn]]''</ref> * 2024 - nun Utku Özdemir <ref>[https://www.linkedin.com/in/utku-%C3%B6zdemir-b59a77351/ prezenteto de Utku Özdemir en la retejo] ''[[LinkedIn]]''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Germana Esperanto-Asocio]] * [[Junulara E-Semajno]] * [[Internacia Seminario]] * [[Trilanda Renkontiĝo de GEJ]] * [[Asocio de Junaj Germanaj Esperantistoj]] * [[Germana Federacia Junulara Konsilio]] kaj [[Germania nacia komitato por internacia junulara laboro]] * ''[[Arbeitskreis zentraler Jugendverbände]]'' (AzJ, tegmenta interasocia federacio 1968-1990) * ''[[Arbeitsgemeinschaft Neue Demokratische Jugendverbände]]'' (ANDJ, tegmenta interasocia federacio 1991-2019) {{Projektoj|n=Kategorio:Germana Esperanto-Junularo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperantojugend.de/eo retejo de Germana Esperanto-Junularo] {{PlurajLingvokodoj|de|eo}} * [http://www.esperanto.de/dej/aktivikio La GEJ-Vikio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080617102106/http://www.esperanto.de/dej/aktivikio |date=2008-06-17 }}, [[vikio]] por la anoj de GEJ {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://esperantojugend.de/retpagxo/de/unsere_treffen/kekso KEKSO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211117151338/https://esperantojugend.de/retpagxo/de/unsere_treffen/kekso |date=2021-11-17 }}- la 'Kreema Esperanto-KurSO' de GEJ * [https://www.youtube.com/@GEJ-Esperanto @GEJ-Esperanto] - [[YouTube|jutuba]] kanalo de GEJ {{-}} {{Eŭropaj Esperanto-asocioj}} [[Kategorio:Germana Esperanto-Junularo| ]] [[Kategorio:Germanaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO]] [[Kategorio:IJK 2009]] [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Germanio]] jkk7wpbotwd2l9o50b21s039sr9c1e5 9371559 9371558 2026-05-12T16:26:56Z ThomasPusch 1869 9371559 wikitext text/x-wiki {{Informkesto asocio |kestokoloro = #009900 |eonomo = {{paĝonomo}} |nomo = Deutsche Esperanto-Jugend |emblemo = DEJ-GEJ.png |fondiĝdato = la 4-an de oktobro 1951 |fondiĝloko = |lando = Germanio |tipo = |ttt-ejo = }} '''Germana Esperanto-Junularo''' ('''GEJ''', {{Lang-de|Deutsche Esperanto-Jugend}}) estas la organizaĵo de esperantistaj junuloj en [[Germanio]]. La aĝolimo estas 27 jaroj, konforme al la leĝo por asocioj kiuj volas esti subvenciataj de la germana ŝtato kiel junularaj asocioj. GEJ estas registrita asocio laŭ germana juro kaj agnoskata kiel "[[komunutila]]". La sidejo nomiĝas Berlina Oficejo (BerO) kaj troviĝas en [[Berlin-Kreuzberg]]. Ĝi havas A- kaj B-membrojn, kio rilatas al aĝogrupoj. Cetere homoj malpli junaj ol 27 jaroj povas fariĝi membroj-subtenantoj. La revuo de GEJ nomiĝas ''[[GEJ-Gazeto|/·kune·/]]''; antaŭe ĝia nomo estis ''GEJ-Gazeto''. Ĝis [[2008]], GEJ ĉiujare dum novjaro organizis la [[Internacia Seminario|Internacian Seminarion]], kiu kutime estis la dua plej granda junulara Esperanto-renkontiĝo en la jaro. Ekde [[2009]] ĝi komune kun la [[Pola Esperanto-Junularo]] kunorganizas la [[Junulara E-Semajno|Junularan E-Semajnon]]. [[Germana Esperanto-Asocio]] (GEA) konsideras la A-membrojn de GEJ kiel siajn membrojn, kaj GEJ-membroj rajtas aboni la revuon de GEA je favora prezo. Internacie, GEJ estas Landa Sekcio de [[TEJO]]. Kontaktojn kun neesperantistaj sociaj organizoj GEJ tenas interalie per sia membreco en la [[tegmenta organizaĵo|tegmenta asocio]] [[Deutscher Bundesjugendring|Germana Federacia Junulara Ligo]]. Ekde la 1960-aj jaroj la organizaĵo ricevis vojaĝkostosubvenciojn por la partoprenantoj de elektitaj internaciaj junularaj eventoj, ekde la [[1960-aj jaroj]] forte lobiumis pri ministeria konsideriĝo, inter [[1993]] kaj la mezo de la [[2000-aj jaroj]] estis agnoskita kiel universale subvenciebla kaj subvenciinda junulara asocio kaj sekce en tiuj jaroj ricevis signife pli ampleksajn subvenciojn pri elektitaj projektoj fare de la [[Federacia ministerio pri familioj, maljunuloj, virinoj kaj junuloj de Germanio]]. Agnoskigon kiel aparte subvenciinda socia asocio ankaŭ ricevis la landa suborganizaĵo en [[Nordrejn-Vestfalio]], la 9-an de majo 1995.<ref>[https://recht.nrw.de/lrmb/bekanntmachung/oeffentliche-anerkennung-als-traeger-der-freien-jugendhilfe/ Anonco pri la agnoskigo kiel aparte subvenciinda socia asocio de la landa suborganizaĵo] de GEJ en [[Nordrejn-Vestfalio]], la 9-an de majo 1995 ({{de}})</ref> == Historio == Germana Esperanto-Junularo fondiĝis la 4-an de oktobro 1951, du monatojn post la sukcesa [[UK 1951]] en [[Munkeno]], en kiu unuafoje rekolektiĝis granda parto de la germanaj esperrantistoj, kies agado estis forte malhelpata ekde 1933 kaj komplete malpermesita ekde 1936 kadre de la reĝimo de [[nazia Germanio]]. La anoj de la estonta GEJ tamen jam en somero 1950 organizis [[Internacia Junulara Kongreso|Internacian Junularan Kongreson]] (IJK) en [[Konstanco (Germanio)|Konstanco]], kiu havis duoble grandan partoprenantaron ol la antaŭaj kaj postaj kongresoj kaj tenis la rekordon de plej granda IJK dum la postaj 12 jaroj. Tamen jam en 1923 en la [[universitata urbo]] [[Breslaŭo]] fondiĝis [[Asocio de Junaj Germanaj Esperantistoj]], kiu baldaŭ estis disvastiĝinta al la tuta [[Germana Regno]] kaj vigle funkciis ĝis la ŝtata malpermeso de 1936. Ekde la 1950-aj jaroj la anoj de GEJ estis gvidaj motoroj ankaŭ en la internacia asocio [[TEJO]]. GEJ reinvitis en [[okcidenta Germanio]] al IJK [[IJK 1956|somere de 1956]] en [[Büsum]], [[IJK 1958|1958]] en [[Hamburgo]], [[IJK 1974|1974]] en [[Monastero (Vestfalio)|Monastero]] kaj [[IJK 1985|1985]] en [[Eringerfeld]] inter [[Dortmund]] kaj [[Hanovro]]. Dume la 1-a [[Internacia Seminario]] (IS) okazis en la silvestra semajno fine de 1957 kaj komence de 1958 en [[Majenco]], sub politika temo "Kulturaj, politikaj kaj ekonomiaj demandoj de la unuiĝo de Eŭropo", kaj dekomence iĝis plia institucio ĝemele al la IJK en somero: dum en la someraj kongresoj ofte dominis festado, koncertoj kaj feriaj eventoj, aldone al la komitatkunsidoj de TEJO, en la IS ĉiam estis altnivela akademia programo dumtage, kaj la festado, teatraĵoj kaj koncertoj okazis dumnokte. Tion ne nur kaŭzis la forta diskutemo de la esperantistaj gimnazianoj, junaj metilernantoj kaj studentoj kiuj partoprenis, sed ankaŭ kaŭzis la kondiĉo ke kun tia altnivela programo eblis ricevi konsiderindan monsubtenon de la germana ŝtato ĉiujare, kiu sufiĉis por kovri proksimume duonon de la kostoj dum la semajnoj, do draste malaltigis la partopren[[kotizo]]n, kaj krome sufiĉis por repagi al ĉiu ano sub 27 jaroj duonon de la vojaĝkostoj, negrave ĉu homoj alvojaĝis el Francio aŭ Nederlando, kun modestaj trajnkostoj, aŭ aviadile alflugis el Kanado, Japanio aŭ Brazilo. Unua oficiala oficejo de GEJ estis en la 1970-aj jaroj kadre de la [[Esperanto-Centro Paderborn]], dua oficejo komence de la 1980-aj jaroj estis en [[Hamburgo]] kaj tria, jam multe pli profesieca ofica centro ekde 1986 ĝis 1995 estis en [[Bonno]], senpere apud la registaraj instancoj de [[okcidenta Germanio]]: la unuaj du oficejoj konsistis el kelkaj mekanikaj tajpiloj, grandega presmaŝino por memproduktado de gazetoj kaj informiloj kaj multaj bretaroj kun kestegoj da papero, kovertoj kaj presitaj materialoj - fakte estis presejaj metiejoj, kiuj odoris je presejo. Sed ekde 1986 dominis komputiloj, kopiiloj, ĉiam pli da aktujoj kaj pluraj telefonoj por plekti subtenajn homajn retojn en kaj ekster la asocio. La membraro en la unua duonjarcento ĉiam estis inter 14 kaj 26 jaroj, pli aĝaj kaj teorie ankaŭ pli junaj membroj ĝis 13 jaroj aŭtomate estis membroj de GEA, kvankam praktike GEJ ankaŭ akceptis al siaj renkontiĝoj, kursoj kaj laborgrupoj 11-, 12- kaj 13-jarajn infanojn, kiuj espereble alkroĉiĝu kaj restu dum ili estos 14- kaj 26-jaraj. Fine de 1990 la junaj esperantistoj el okcidenta kaj orienta Germanio unuiĝis, la unua komuna naŭ-persona estraro sub gvido de Thomas Pusch havis tri anojn el eksa [[orienta Germanio]] kaj tri anojn kiuj eĉ ne jam estis 18-jaraj,<ref>po 3-paĝaj intervjuoj kun Thomas Pusch en la numero 1991 1 de la revuo [[Bulgara esperantisto]] kaj 3 1991 de la [[revuo Esperanto]] de [[UEA]] ({{eo}})</ref> nur unu estrarano estis 26-jara, ĉiuj aliaj signife pli junis kaj energioplenis por [[1990-aj jaroj|nova jardeko]] sen la [[Fera Kurteno]] kiu ĝis tiam dividis okcidentan kaj orientan Eŭropon. Inter 1900 kaj 1995 GEJ eĉ havis du centrajn oficejojn, en [[Bonno]] kaj [[Berlino]], kaj la oficejaj volontuloj ankaŭ ofte kunlaboris en la respektive alia oficejo, do okazis escepte multe da trajna vojaĝado. En 1993 sukcesis la akceptiĝo kiel ĝenerale ŝtate subteninda junulara asocio, do ekde tiam eblis ne nur peti monsubtenon por renkontiĝoj, sed ankaŭ por presaj projektoj, ne plu necesis ĉion mem multobligi per la intertempe jam malnovaj presmaŝinoj. En 1995 oni decidis unuigi la du oficejojn al unu en Berlino, en 1996 okazis [[IJK 1996|plia IJK]] en Germanio, ĉi-foje en [[Güntersberge]], eta loĝloko en la pitoreska monta regiono [[Harco]], kaj en 1999 la [[UK 1999|UK en Berlino]] kaj aldone furora popkanto "Esperanto" de la germana grupo ''[[Freundeskreis]]'' atentigis aparte multajn junajn ne-esperantistojn informiĝi pri Esperanto. Post la komenco de la 3-a jarmilo la diĝita revolucio fine ankaŭ forte ŝanĝis la asocian agadon. Gazetoj ĉesis aperi en papera formo - ''[[koncize]]'' jam en 2000, ''[[GEJ-Gazeto]]'', ekde 2000 aperinta nur 4-foje jare sub nova nomo ''[[kune]]'', kaj ''[[TEJO tutmonde]]'' sekvis en 2010, transformiĝante al rubrikoj en la koncernaj revuoj de GEA kaj UEA. Sed kompense grupoj en [[sociaj retejoj]] pligraviĝis, pluraj aktivuloj ankaŭ ekde 2001 gvide ekkunlaboris en la [[Vikipedio en Esperanto]], oni eksperimentis pri distancaj lingvokursoj, kaj ekde somero de 2015 (kiam cetere la [[IJK 2015|sekva IJK]] okazis en Germanio) ankaŭ germanaj lingvolernemuloj profitas de la anglalingva reta kaj [[saĝtelefono|saĝtelefona]] Esperanto-kurso de ''[[Duolingo]]''. == Nomo kaj mallongigo == Pro la simileco de mallongigo de GEJ al vorto por [[gejo]] en Esperanto kaj en aliaj lingvoj, ripete okazas miskomprenoj de la flanko de homoj, kiuj ne konas la organizon (precipe neesperantistoj). Kiam la asocio en 1979 decidis fine havi veran asocian revuon kaj elektis por tio la nomon ''[[GEJ-gazeto]]'', la miskomprenoj aparte fortiĝis, sed la GEJ-estraro juĝis la miskomprenojn ĉiam tre amuzaj kaj absolute rifuzis ŝanĝi ion, opiniante ke en publika varbado iom da skandalemo tute bonas.<ref>[https://web.archive.org/web/20080617231644/http://www.esperanto.de/dej/asocio/nr04_04/intervjuo.php intervjuo kun Thomas Bormann pri la ekapero de la asocia revuo] ''[[GEJ-gazeto]]'' kaj la miskomprenoj lige al la nomo "geja" ({{eo}})</ref> [[Dosiero:1997 gej-glumarko.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|glumarko de GEJ, ĉ. 1997}}]] == Instruado fare de GEJ == GEJ ofertas du korespondajn Esperanto-kursojn por germanlingvanoj, la brazildevenan ''Kurso de Esperanto'' kaj la de GEJ kreitan [[Kostenloser Esperanto-Kurs]]. Ambaŭ kursoj funkcias per mentoroj, kiuj korektas la ekzercojn de la lernantoj. Krom la korespondaj kursoj, GEJ ankaŭ strebas organizi lokajn kursojn. GEJ subtenas membrojn, kiuj volas diplomiĝi en Herzberg kiel Esperanto-instruisto, per repago de vojaĝkostoj kaj partoprenkotizoj. Pri la instruado respondecas la komisiono KINo. == KEKSO == [[Dosiero:Kekso 0 0.jpg|eta|250ra|{{centre|Malnova kaj nova (ekde 2020) emblemo de KEKSO}}]] KEKSO, mallonge por "Kreema Esperanto-KurSO", estas renkontiĝo organizata de GEJ. Ĝi okazas dufoje jare, dum printempa kaj aŭtuna semajnfinoj. La loko ŝanĝiĝas ĉiufoje, por ke la renkontiĝoj okazu en tuta Germanio. Ekzemple ĝi jam gastis en Rostock, Potsdam, Soest, Karlsruhe aŭ Hamburgo. La Esperanto-renkontiĝo havas 15 ĝis 20 partoprenantojn. En 2019 KEKSO festis sian 25-an jubileon. == Komisionoj de GEJ == [[Dosiero:Group photo on IS 2005-2006 in Xanten.jpg|eta|250ra|{{centre|Grupfoto de kelkaj partoprenantoj de IS 2005-2006}}]] La planoj de GEJ estas ĉefe realigitaj de komisionoj. Aktuale ekzistas jenaj: * KonKERo - pri eksteraj rilatoj (la neserioza aludo al "konkero" de aliaj asocioj estas tute intencita) * KasKo - pri financoj (la neserioza aludo al protekta "kasko" kontraŭ financaj akcidentoj ankaŭ) * BerO - Berlina oficejo * KIR - pri internacia kunlaboro * IReK - pri interreta prezentiĝo * MA - pri membroadministrado * KAPRi - pri publika agado * KoLA - pri regiona agado * SuPo - pri subvenciado * KKRen - pri organizado de renkontiĝoj * KINo - pri instruado kaj mentorado de novuloj * [[GEJ-gazeto|Kune (ekse GEJ-gazeto)]] - membrogazeto de GEJ == Prezidantoj de GEJ == [[dosiero:La unuaj 3 prezidantoj de GEJ kune en 1953.png|eta|250ra|{{centre|La unuaj 3 prezidantoj de [[GEJ]] kune en septembro 1953: maldekstre Mi. Schmidt kaj F.-J. Scholz, dekstre [[Gerd Brinkmann]] (1953-54)}}]] [[dosiero:Martin H kaj Thomas P.png|eta|250ra|{{centre|sinsekvaj prezidantoj [[Martin Haase|M. Haase]] (1988-90) kaj [[Thomas Pusch]] (1990-92) en 1990}}]] [[Dosiero:2006-12 Michael Zeilinger UJ Moritz.JPG|eta|250ra|{{centre|eksprezidantoj [[Michael Zeilinger|M. Zeilinger]] (1964-65) kaj [[Uwe-Joachim Moritz|U.-J. Moritz]] (1961-64, 1965-69) en dec. 2006}}]] [[Dosiero:2006-12 IS Diemel Fischer.JPG|eta|250ra|{{centre|prezidanto [[Andreas Diemel]] (2005-07) kaj ekskolego [[Gunnar R. Fischer|Gunnar Fischer]] (2000-01) en decembro 2006}}]] Kutime la posteno komenciĝas per la elekto en la jarĉefkunveno de GEJ, kiu tradicie okazas en la [[31a de decembro]]. Ekzemple ''1988-90'' signifas 31a de decembro 1988 ĝis 31a de decembro 1990. Ja kelkfoje plimallongiĝis la oficperiodo de prezidanto. * 1951 - 52 Michel Schmidt <!-- ? --> * 1952 - 53 Franz-Josef Scholz <!-- ? --> * 1953 - 54 [[Gerd-Joachim Brinkmann]] * 1954 - 55 Ewald Ebmeier <!-- ? --> * 1955 - 61 [[Richard Reuchlin]] * 1961 - 64 [[Uwe-Joachim Moritz]] * 1964 - 65 [[Michael Zeilinger]] * 1965 - 69 [[Uwe-Joachim Moritz]] * 1969 - 70 [[Peter Kühnel]] * 1970 - 74 [[Helmut Klünder]] * 1974 - 76 [[Ulrich Brandenburg]] * 1976 - 82 [[Franz Kruse]] * 1982 - 84 [[Ursula Felhölter]] * 1984 - 88 [[Thomas Bormann]] * 1988 - 90 [[Martin Haase]] * 1990 - 92 [[Thomas Pusch]] * 1992 - 94 [[Dagmar Schütte]] * 1994 - 96 [[Ulrich Görtz]] * 1996 - 2000 [[Marko Naoki Lins]] * 2000 - 01 [[Gunnar R. Fischer]] * 2001 - 05 [[Felix Zesch]] * 2005 - 07 [[Andreas Diemel]] * 2007 - 11 [[Julia Hell]] * 2011 - 13 [[Carl Bauer]] * 2013 - 16 [[Annika Förster]] * 2016 - 20 [[Michaela Stegmaier]] * 2020 - 24 Michael Vrazitulis<ref>[https://vrazitulis.github.io propra esplora paĝaro en la retejo ''GitHub''] kaj [https://www.linkedin.com/in/michael-vrazitulis-60b442198/ prezenteto de Michael Vrazitulis en la retejo] ''[[LinkedIn]]''</ref> * 2024 - nun Utku Özdemir <ref>[https://www.linkedin.com/in/utku-%C3%B6zdemir-b59a77351/ prezenteto de Utku Özdemir en la retejo] ''[[LinkedIn]]''</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Germana Esperanto-Asocio]] * [[Junulara E-Semajno]] * [[Internacia Seminario]] * [[Trilanda Renkontiĝo de GEJ]] * [[Asocio de Junaj Germanaj Esperantistoj]] * [[Germana Federacia Junulara Konsilio]] kaj [[Germania nacia komitato por internacia junulara laboro]] * ''[[Arbeitskreis zentraler Jugendverbände]]'' (AzJ, tegmenta interasocia federacio 1968-1990) * ''[[Arbeitsgemeinschaft Neue Demokratische Jugendverbände]]'' (ANDJ, tegmenta interasocia federacio 1991-2019) {{Projektoj|n=Kategorio:Germana Esperanto-Junularo}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperantojugend.de/eo retejo de Germana Esperanto-Junularo] {{PlurajLingvokodoj|de|eo}} * [http://www.esperanto.de/dej/aktivikio La GEJ-Vikio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080617102106/http://www.esperanto.de/dej/aktivikio |date=2008-06-17 }}, [[vikio]] por la anoj de GEJ {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [https://esperantojugend.de/retpagxo/de/unsere_treffen/kekso KEKSO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211117151338/https://esperantojugend.de/retpagxo/de/unsere_treffen/kekso |date=2021-11-17 }}- la 'Kreema Esperanto-KurSO' de GEJ * [https://www.youtube.com/@GEJ-Esperanto @GEJ-Esperanto] - [[YouTube|jutuba]] kanalo de GEJ {{-}} {{Eŭropaj Esperanto-asocioj}} [[Kategorio:Germana Esperanto-Junularo| ]] [[Kategorio:Germanaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO]] [[Kategorio:IJK 2009]] [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Germanio]] fkhr446rdsvyww235xg21ym25aol2xj 0 27398 9371814 9366557 2026-05-13T03:27:42Z Sj1mor 12103 9371814 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[dosiero:Nuclear power environmenal collage.jpg|eta|Fotokunmetaĵo|400x400ra]] [[Dosiero:Kp124-nuklea-energio.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri historio de uzado de nuklea energio]] '''Atomkerna energio''' (aŭ '''nuklea energio''') estas la [[energio]] produktita per la procezoj okazantaj en [[atomkerno]]j. Ekzistas du ĉefaj procezoj kiuj permesas la praktikan produktadon de energio por teĥnikaj celoj: * La fendiĝo de pezaj nukleoj, ekz-e [[uranio]], kiu nomiĝas [[nuklea fisio]]. * La fandiĝo de du malpezaj atomkernoj, kiu nomiĝas [[nuklea fuzio|fuzio]]. Tiu ĉi estas la procezo per kiu kreiĝas la energio de la [[suno]] kaj la ceteraj steloj.<ref>[https://www.treccani.it/enciclopedia/energia-nucleare/ Energia nucleare,] en Treccani.it – Enciclopedie on line, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. </ref><ref> [https://www.treccani.it/enciclopedia/reattore/ Reattori nucleari,] en ''Reattore'', Treccani.it – Enciclopedie on line, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. URL konsultato la 19an de marto 2022. </ref> La fisio estas uzata en la t.n. [[Nuklea centralo|nuklea elektrejo]], por la produktado de [[elektro]]. La fuzio kaj fisio estas ambaŭ uzataj por armilaj celoj (vidu [[atombombo]]). La ĝusta nomo de tiu tipo de energio estas "atomkerna energio" aŭ "nuklea energio". Oni tre ofte uzas la vorton "atomenergio", sed tio estas principe erara, ĉar ja ankaŭ la [[Kemio|ĥemiaj]] procezoj okazas en la atomo, kvankam ne en la kerno. == Historio == === Pioniroj === [[Dosiero:Henri Becquerel.jpg|eta|dekstre|[[Henri Becquerel]].]] En 1896 [[Henri Becquerel]] malkovris, ke kelkaj [[kemia elemento|kemiaj elementoj]] elsendas [[radiado|radiadojn]].<ref> Bulbulian, Silvia (1987). [https://web.archive.org/web/20080331232031/http://omega.ilce.edu.mx:3000/sites/ciencia/volumen1/ciencia2/42/htm/sec_5.html «El descubrimiento de la radiactividad».] En Fondo de Cultura Económica, eld. La radiactividad. Phroneris, Biblioteca Digital (unua eldono). Nicaragua. ISBN 968-16-2651-6. Arkivita el la originalo la 31an de marto 2008. Konsultita la 4an de aprilo 2008. </ref> Kaj li kaj [[Marie Curie]] kaj aliaj studis ilian proprecojn, kaj malkovris, ke tiuj radiadoj estas diferencaj disde la jam konataj [[ikso-radioj]] kaj kiu posedis diferencajn proprecojn, kaj tiukadre ili nomis la tri malkovritajn tipojn: [[alfa|alfa]], [[Beta-radiado|beta]] kaj [[Gama-radiado|gamma]]. Baldaŭ oni vidis, ke ĉiuj el ili devenas de la [[atoma kerno]] kiun priskribis [[Ernest Rutherford]] en 1911. Je la malkovro de la [[neŭtrino]], partiklo priskribita teorie en 1930 fare de [[Wolfgang Pauli]] sed ne detektita ĝis 1956 fare de [[Clyde Cowan]] kaj liaj kunlaborantoj, oni povi klarigi la radiadon beta. En 1932 [[James Chadwick]] malkovris la ekzistadon de la [[neŭtrono]] kion Pauli estis antaŭdirinta en 1930, kaj tuj poste [[Enrico Fermi]] malkovris, ke kelkaj radiadoj elsenditaj en maloftaj fenomenoj de desintegrado estas reale tiuj neŭtronoj. Dum la [[1930-aj jaroj]], Enrico Fermi kaj liaj kunlaborantoj bombardadis per neŭtronoj pli ol 60 elementoj, inter ili ²³⁵Uranio, produktante la unuajn artefaritajn nukleajn fiziojn. En 1938, en [[Germanio]], [[Lise Meitner]], [[Otto Hahn]] kaj [[Fritz Strassmann]] pravigis la eksperimentojn de Fermi kaj en 1939 pruvis, ke parto de la rezultantaj produktoj aperintaj je la okazigo de tiuj eksperimentoj per uranio estas kernoj de [[bario]]. BAldaŭ ili alvenis al la konklufo ke ili fakte estas rezulto de la disdividado de la kernoj de uranio. Tiel oni malkovris la [[fisio]]n. En [[Francio]], [[Jean Frédéric Joliot-Curie|Joliot Curie]] malkovris, ke krom barion, oni elsendis duarangajn neŭtronojn en tiu reakcio, kio ebligis la "ĉenreakcion". En 1932 [[Mark Oliphant]] teoriumis pri la [[Nuklea fuzio|fuzio]] de malpezaj nukleoj (de [[hidrogeno]]), kaj baldaŭ poste [[Hans Bethe]] priskribis la funkciadon de la [[stelo]]j, bazinte sin sur tiu mekanismo. {{Ĉefartikolo|Radioaktiveco|Nuklea forto|Nuklea reakcio}} === Produktado === [[Dosiero:Albert Einstein (Nobel).png|eta|maldekstre|Oficiala portreto de Einstein ricevinta en 1921 la Nobel-Premion en Fiziko.]] La historio de nuklea energio komenciĝas per la malkovroj pri [[radiaktiveco]] fine de la [[19-a jarcento]]. La unua, kiu havis la ideon gajni energion el atomaj nukleoj, estis la sciencisto [[Albert Einstein]] (Ejnŝtejno) en 1905. Poste la scienca evoluo de la nuklea fiziko en la unua duono de la 20-a jarcento kondukis al la konstruo de la unua funkcianta eksperimenta-demonstra reaktoro, fare de [[Enrico Fermi]] en [[Usono]], la {{daton|2|decembro|1942}} kaj al la fifamaj eventoj de la [[dua mondmilito]], kun ĵeto de atomaj bomboj al [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasako]]. En 1961 Rusio eksperimentis pri la bombo ''Car'', kun energio de 50 megatunoj (da [[TNT-ekvivalento]]), tio estas la 3.125-oblo de la bombo de Hiroŝimo. Nur en la dua duono de la 20-a jarcento komenciĝas provoj gajni nuklean energion ankaŭ por civilaj celoj, por produktado de [[elektro]]. En 1954 estis konstruita la unua ŝipo nuklee movata, [[submarŝipo]] Nautilus (SSN-571). Dum surfacaj ŝipoj nuklee pelataj ne disvastiĝis, armeaj submaraj ŝipoj estas sukcesa ideo, ĉar [[dizelmotoro|dizelaj]] motoroj bezonas aeran oksigenon kaj ne estas uzeblaj subakve. === Fisihistorio === {{Ĉefartikolo|Fisio}} [[Dosiero:Oppenheimer Fermi Lawrence.jpeg|thumb|dekstre|250px|De maldekstro: [[J. Robert Oppenheimer]], [[Enrico Fermi]] kaj [[Ernest Lawrence]].]] En nuklea fiziko, fisio estas nuklea reago, kio signifas, ke ĝi okazas en la atomkerno. Fisio okazas kiam peza nukleo fendetiĝas en du aŭ pli malgrandajn nukleojn, kaj plie kelkajn kromproduktojn kiel ekzemple liberaj neŭtronoj, [[fotono]]j (kutime gamaradioj), kaj aliaj fragmentoj de la nukleo kiel ekzemple partikloj alfa (heliumnukleoj) kaj beta (elektronoj kaj positronoj de alta energio). Dum la [[Dua Mondmilito]], la Departemento pri Armila Disvolviĝo de [[Nazia Germanio]] ellaboris atomenergian projekton (Projekto Uranio) cele al produktado de atomeksploda aparato. Albert Einstein, en 1939, subskribis leteron al la usona prezidanto [[Franklin Delano Roosevelt]], skribitan de [[Leó Szilárd]], en kiu li avertis pri tiu fakto.<ref>[https://web.archive.org/web/20220617102507/https://www.atomicheritage.org/?option=com_content «Preserving and Interpreting the Manhattan Project».] Arkivita el la originalo la 17an de junio 2022. Konsultita la 1an de decembro 2007. </ref> La 2-an de decembro 1942, kadre de la [[Projekto Manhattan]] direktita de J. Robert Oppenheimer, estis konstruita la unua homfarita [[reaktoro]] en la mondo (estis antaŭe natura reaktoro en Oklo, [[Gabono]]): nome la Ĉikaga Pile-1 (CP-1). Kadre de la sama armea programo, multe pli granda reaktoro estis konstruita ĉe Hanford, cele al la produktado de [[plutonio]], kaj en la sama tempo, kaskada uraniriĉiga projekto. La 16-an de julio 1945, la unua atombombo (kodita [[Trinity-testo|Trinity]]) estis testita en la Dezerto de [[Alamogordo]]. En ĉi tiu provo, eksplodo ekvivalenta al 19,000,000 kg da [[TNT]] (19 [[TNT-ekvivalento|kilotunoj]]) estis efektivigita, potenco neniam antaŭe observita en iu alia eksplodaĵo. [[Dosiero:Nagasakibomb.jpg|220px|eta|maldekstre|La [[fungonubo]] de la bombo ''Fat Man'' rezultinta el la [[atomeksplodo]] super [[Nagasako]] staris 18 km en la ĉielo el la [[hipocentro]].]] Ambaŭ evoluintaj projektoj finiĝis per la konstruado de du bomboj, unu el riĉigita uranio kaj alia el plutonio (''[[Little Boy]]'' (Knabeto) kaj ''[[Fat Man]]'' (Dikulo)) kiuj estis faligitaj sur la japanajn grandurbojn [[Hiroŝimo]] (6a de aŭgusto, 1945) kaj [[Nagasako]] (9a de aŭgusto, 1945) respektive. La 15-an de aŭgusto 1945, 2-a Mondmilito finiĝis en la Pacifiko kun la kapitulaco de Japanio. Siaflanke la germana atombomba programo (gvidata de Werner Heisenberg) ne atingis sian celon antaŭ la kapitulaco de Germanio la 8-an de majo 1945. Poste, nukleaj programoj estis efektivigitaj en [[Sovet-Unio]] (unua provo de fisiobombo la 29-an de aŭgusto 1949), Francio kaj Britio, komencante la vetarmadon en ambaŭ blokoj kreitaj post la milito, atingante limojn de detrua potenco neniam antaŭe imagita de homoj (ĉiu flanko povis venki kaj detrui ĉiujn siajn malamikojn plurfoje). Dum la tuta daŭro de la [[malvarma milito]] restis la duobla intereso pri nuklea energio sur la milita kaj la civila frontoj. Jam en la 1940-aj jaroj, admiralo [[Hyman Rickover]] proponis la konstruadon de fisiaj reaktoroj ne celitaj ĉi-foje al la fabrikado de materialo por bomboj, sed al la produktado de elektro. Oni ĝuste opiniis, ke ĉi tiuj reaktoroj povus konsistigi bonegan anstataŭaĵon de [[dizelo]] en [[submarŝipo]]j. La unua nuklea reaktoro kiu produktis [[elektra energio|elektran energion]] ekfunkciadis la 26an de junio 1954 en la loĝloko [[Obninsk]] en Sovetunio,<ref> Blojinstsev, D.I. (1974). [https://www.iaea.org/sites/default/files/16304700712_es.pdf «Construcción y Operación de la primera central nuclear: Evocación de Algunos Problemas y soluciones».] Boletin OIEA. Konsultita en 09-01-2024. </ref> ĝi havis kapaciton de 5000 kV. En [[Usono]] oni konstruis la unuan testreaktoron por produkti energion (en armea kunteksto) en 1953. Sub la direkto de admiralo [[Hyman Rickover]] oni evoluigis reaktorojn por provizi energion al submarŝipoj. La lanĉo de la unua nuklea submarŝipo (la [[USS Nautilus (SSN-571)|USS Nautilus]] (SSN-571)) okazis la 17-an de januaro 1955 je la 11:00 a.m. La Usona Departemento de Defendo proponis la dezajnon kaj konstruadon de nuklea rektoro uzebla por elektroproduktado kaj propulso en submarŝipoj al du malsamaj nordamerikaj kompanioj: [[General Electric]] kaj [[Westinghouse]]. Tiuj firmaoj evoluigis la malpezakvajn reaktorojn tipo [[BWR]] kaj [[PWR]] respektive. [[Dosiero:USSR 1959 pc Lenin.jpg|thumb|dekstre|Sovetunia [[poŝtmarko]] de ''Lenin'', la unua nukle-energia glacirompilo en la mondo.]] Tiujn ĉi reaktorojn oni uzadis por la propulso de ŝipoj, kaj por milita uzo (submarŝipoj, krozoŝipoj, aviadilŝipoj,...) kaj por civila uzo ([[glacirompilo]]j kaj ŝarĝŝipoj), kie ili prezentas potencajn karakterizaĵojn, redukton de la grandeco de la motoroj, redukton de fuelstokado kaj aŭtonomiajn bezonojn ne superitajn de iu alia ekzistanta tekniko. La samaj fisiaj reaktordezajnoj estis portitaj al komercaj dezajnoj por elektroproduktado. La nuraj ŝanĝoj faritaj al la dezajno laŭlonge de la tempo estis pliiĝo en sekurecaj mezuroj, pli granda termodinamika efikeco, pliiĝo en potenco kaj la uzo de novaj teknologioj kiuj aperis. Inter 1950 kaj 1960 [[Kanado]] evoluigis novan tipon, surbaze de la PWR, kiu utiligis [[Peza akvo|pezan akvon]] kiel [[Nuklea moderigilo|moderigilon]] kaj [[Uranio|naturan uranion]] kiel fuelon, anstataŭe de la [[riĉigita uranio]] uzita por malpezakvaj dezajnoj. Aliaj reaktordezajnoj por komerca uzo uzis karbonon (Magnox, [[AGR]], RBMK aŭ [[PBR]] inter aliaj) aŭ [[Fluidsala reaktoro|fanditajn salojn]] ([[litio]] aŭ [[berilio]] inter aliaj) kiel moderigilon. Ĉi tiu lasta speco de reaktoro estis parto de la dezajno de la unua nuklepropulsita [[bombaviadilo]] (1954) (la usona Aircraft Reactor Experiment aŭ ARE). Tiu dezajno estis prirezignita post la evoluo de [[Interkontinenta balistika misilo|interkontinentaj balistikaj misiloj]] (ICBM). Aliaj landoj ([[Francio]], [[Italio]], inter aliaj) disvolvigis siajn proprajn dezajnojn de komercaj nukleaj reaktoroj por la generado de elektra energio. Por produkti elektron per nuklea (fisia) energio establiĝis la principo transformi ĝin al [[varmo]] kaj per [[akva vaporo]] funkciigi [[turbino]]jn. En 1946, oni konstruis la unuan rapidan neŭtronreaktoron (Klementino) en [[Los Alamos]], kun plutonio kiel fuelo kaj [[hidrargo]] kiel fridigaĵo. En 1951, oni konstruis la EBR-I, nome la unuan rapidan reaktoron per kiu oni generis elektron. En 1996, la Superfénix aŭ SPX, estis la plej alta potenca rapida reaktoro konstruita ĝis tiam (1200 MWe). En ĉi tiu speco de reaktoroj, radioizotopoj de plutonio, torio kaj uranio kiuj ne estas fendeblaj kun termikaj (malrapidaj) neŭtronoj povis esti utiligitaj kiel fuelo. En la 1950-aj jaroj, [[Ernest Lawrence]] proponis la eblecon uzi nukleajn reaktorojn kun geometrioj sub kritikeco (subkritikaj reaktoroj kies fuelo povus esti torio), en kiuj la reago estus apogita per ekstera liverado de neŭtronoj. En 1993 [[Carlo Rubbia]] proponis uzi spalatinstalaĵon en kiu protonakcelilo produktus la neŭtronojn necesajn por konservi la instalaĵon. Ĉi tiuj specoj de sistemoj estas konataj kiel Akceliloj (ADS), kaj oni esperas ekfunkciadi la unuan fabrikon de ĉi tiu tipo (MYRRHA) por 2033 en la [[Mol (Belgio)|Mol-centro]] (Belgio).<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/MYRRHA Pri Myrrah en la Wikipedia en angla]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20070905010602/http://www.sckcen.be/myrrha/home.php Retejo de la projekto Myrrha]</ref> === Fuzihistorio === {{Ĉefartikolo|Nuklea fuzio}} En nuklea fiziko, nuklea fuzio estas la procezo per kiu pluraj atomkernoj de simila ŝargo kuniĝas kaj formas pli pezan nukleon. Samtempe, grandega kvanto de energio estas liberigita aŭ absorbita, permesante al materio eniri plasman staton. La kunfandiĝo de du kernoj de pli malalta maso ol [[fero]] (en ĉi tiu elemento kaj en [[nikelo]] okazas la plej alta nuklea liga energio per nukleono) liberigas energion ĝenerale. Male, la fandado de kernoj pli pezaj ol fero sorbas energion. En la inversa procezo, nuklea fisio, ĉi tiuj fenomenoj okazas en kontraŭaj direktoj. Ĝis la komenco de la 20-a jarcento, oni ne komprenis kiel la energio necesa por kontraŭstari ilian gravitan kolapson estis generita ene de steloj. Ekzistis neniu kemia reago kun sufiĉa potenco kaj ankaŭ fisio ne estis kapabla. En 1938 [[Hans Bethe]] sukcesis klarigi ĝin per fuzioreagoj, per la CNO-ciklo, por tre pezaj steloj. Poste, la proton-protona ciklo estis malkovrita por pli malaltaj masaj steloj, kiel ekzemple la [[Suno]]. En la [[1940-aj jaroj]], kadre de la [[Projekto Manhattan]], oni studis la eblecon uzi fuzion en la atombombo. En 1942 oni esploris la eblecon uzi fisionreagon kiel ekbruligan metodon por la ĉefa fuzia reago, sciante ke ĝi povus rezultigi miloble pli grandan potencon. Tamen, post la fino de la [[Dua Mondmilito]], la disvolviĝo de bombo de ĉi tiuj karakterizaĵoj ne estis konsiderita esenca ĝis la eksplodo de la unua rusa [[atombombo]] en 1949, RDS-1 aŭ Joe-1. Tiu ĉi evento kondukis usonan prezidenton [[Harry S. Truman]] anonci en 1950 la komencon de projekto por disvolvi la hidrogenan bombon. La 1-an de novembro 1952, la unua atombombo (kodnomo Mike, parto de Operation Ivy) estis testita, kun potenco ekvivalenta al 10,400,000,000 kg da [[TNT]] (10,4 megatunoj). La 12-an de aŭgusto 1953 Sovetunio faris sian unuan provon per termonuklea aparato (ĝia potenco atingis kelkcent kilotunojn). La kondiĉoj necesaj por atingi ekbruligon de kontrolita fuzioreaktoro, tamen, ne estis derivitaj ĝis 1955 fare de John D. Lawson.<ref name="Lawson">[https://web.archive.org/web/20071115053611/http://www.jet.efda.org/pages/publications/yop/dec05-aere-gpr1807.pdf Lawson ĉe konstruo de utila fuzireaktoro]</ref> La [[Lawson-kriterio|kriterioj de Lawson]] difinis la minimumajn necesajn kondiĉojn de [[tempo]], [[denseco]] kaj [[temperaturo]] kiujn la fuelo devas atingi (hidrogennukleoj), tiel ke la fuzia reago estu konservita. Tamen jam en 1946 oni patentis la unuan dezajnon de termonuklea reaktoro.<ref name="reactor">{{Citaĵo el la reto |url=http://v3.espacenet.com/textdoc?DB=EPODOC&IDX=GB817681&F=0 |titolo=Resumo de la patento GB817681 |alirdato=2024-12-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071220030919/http://v3.espacenet.com/textdoc?DB=EPODOC&IDX=GB817681&F=0 |arkivdato=2007-12-20 }}</ref> En 1951 komenciĝis la usona fuzioprogramo, bazita sur la stelaratoro. En la sama jaro, la evoluo de la unua [[Tokamako]] komenciĝis en Sovet-Unio, kun okazigo de ĝiaj unuaj eksperimentoj en 1956. Tiu lasta dezajno realigis en 1968 la unuan kvazaŭ-senmovan termonuklean reagon iam atingitan, montrante ke ĝi estis la plej efika dezajno atingita ĝis tiam. [[ITER]], la internacia dezajno, kiu komencis operaciojn en 2016 kaj provos solvi la ekzistantajn problemojn por atingi magnetan enferman fuzio-reaktoron, uzas ĉi tiun dezajnon. Kiam montriĝis la malfacileco sekure konservi la nuklean rubaĵon de [[atomcentralo]]j, en multaj landoj multiĝis protestoj kontraŭ ili. Kelkaj {{J|nuklea akcidento}} ([[Three Mile Island]], [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo|Ĉernobilo]], [[Nuklea centralo Fukuŝima 1]]) fortigis ilin. == La fizikaj procezoj == La gajnado de nuklea energio baziĝas sur malpliiĝo de [[maso]]. Laŭ la fama formulo ''E'' = ''mc''² maso ''m'' estas ekvivalenta al energio ''E'', do malpliigo de maso devas produkti plion de energio, ekzemple en la formo de rapide flugantaj [[partiklo]]j aŭ de varmo. === Nuklea fisio (fendado) === {{Vidu ankaŭ|nuklea fisio}} Fisio signifas rompado de nukleo ĉe elsendo de konsiderinda kvanto de energio. Ĉe la klasika fisio de [[uranio]] [[neŭtrono]] frapas nukleon de uranio 235, kaj tiu fendiĝas al la du rompaĵoj ([[kriptono|kriptona]] kaj [[bario|baria]] atomoj) kaj elsendas du aŭ tri pliajn neŭtronojn, kiuj kapablas teni la fendadon aktiva ([[ĉenreakcio]]).<ref name="Fissione">[https://www.mase.gov.it/pagina/fissione-e-fusione-nucleare Fissione e fusione nucleare] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241217145502/https://www.mase.gov.it/pagina/fissione-e-fusione-nucleare |date=2024-12-17 }} Ministero della Transizione Ecologica, ĉe mite.gov.it.</ref> La sumo de la masoj de la du rompaĵoj kaj la neŭtronoj estas iomete malpli ol tiu de la origina nukleo kaj la neŭtrono, kiu fendis ĝin; la diferenco transformiĝis al energio. La energio komence estas en la rapido de la disflugantaj rompaĵoj, neŭtronoj kaj radiado, sed ĝi estas transformebla al varmo. Ĉe tia procezo proksimume 0,1 % de la maso transformiĝas al energio, do proksimume 1 g por 1 kg da origina maso. Nuklea fisio de uranio kaj [[plutonio]] estas eksperimente esplorita kaj inĝeniere ekspluatata de post la mezo de la [[20-a jarcento]]. En aŭgusto 2007 ekzistis 439 komercaj nukleaj reaktoroj,<ref> International Atomic Energy Agency, International Status and Prospects for Nuclear Power 2021 (PDF), GOV/INF/2021/32-GC(65)/INF/6, Vieno, 16a de julio 2021., 2021, p. 4. </ref> kiuj produktis ĉirkaŭ 6 % de la primara kaj 13 % de la elektra energio mondaj. En la 30 [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|OEKE]]-landoj la varmonuklea energio konsistigas 30 % de la elektra energio produktita. [[Dosiero:Deuterium-tritium fusion.svg|eta|dekstre|Fuzio de deŭterio kaj tricio.]] === Nuklea fuzio (fandado) === {{Vidu ankaŭ|nuklea fuzio}} Alia procezo por gajni energion el nukleo estas nuklea fuzio. Ĝi estas la malo de fuzio; pluraj koliziantaj nukleoj interfrapiĝas kaj formas (interalie) pli pezan nukleon, kiu tamen ne havas tute la mason de la antaŭaj nukleoj. Ĉar ĉiu nukleoj havas pozitivan [[elektra ŝargo|elektran ŝargon]], por fuzio necesas tre interproksimigi ilin, por ke la [[forta nuklea forto|forta interago]] superu la elektran dispoŝon. Por tio necesas altegaj temperaturoj, kiaj ekzemple ekzistas interne de steloj. Sur Tero la malfacilaĵoj fuzii en kontinua procezo ordinarajn [[hidrogeno|hidrogenajn]] nukleojn H-1 ([[protono]]jn) estas nun nesupereblaj. Tial la esploro koncentriĝas al fuziado de pezaj hidrogenaj [[izotopo]]j, [[deŭterio]] kaj [[tricio]], kies nukleoj pro la enestantaj neŭtronoj pli facile fuzias.<ref name="Fissione"/> La [[nun en 2017|nun]] plej progresinta projekto pri regebla nuklea fuzio estas la [[ITER|Internacia Termonuklea Eksperimenta Reaktoro]] (ITER)<ref>[http://www.iter.org/fr/acceuil Retejo de la projekto] {{en}}, {{fr}}</ref>, nun konstruata en suda [[Francio]]. Fakuloj taksas, ke la realigo de fuzia reaktoro taŭga por komerca energi-produktado daŭros ankoraŭ kelkajn jardekojn<ref>{{Citaĵo el la reto | url=http://www.ted.com/talks/lang/en/steven_cowley_fusion_is_energy_s_future.html | titolo=Steven Cowley: Fusion is energy's future | alirdato=2012-12-14 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20121219185627/http://www.ted.com/talks/lang/en/steven_cowley_fusion_is_energy_s_future.html | arkivdato=2012-12-19 }}</ref>. La [[prototipo]] de tia centralo nomiĝas [[DEMO]] kaj nun estas planata de la anoj de projekto ITER. == Apliko de nuklea energio == === Nukleaj piloj === {{Vidu ankaŭ|Radioizotopa termoelektra generatoro}} Nukleaj piloj estas produktiloj de elektro, kiuj transformas ne kemian, sed nuklean energion, tiun de [[radiaktiveco|radiaktiva malkompono]]. Ili estas uzataj tie, kie necesas longdaŭra energifonto, precipe en medicino (enkorpaj elektraj aparatoj, ekz. [[korritmilo|kor-ritmiloj]]) kaj en [[kosmoflugo|kosmoflugado]], kiam sunluma elektro ne sufiĉas. La elektro estas produktata per varmo, kiu hejtas [[Termoelektro|termoelektran]] elementon el [[duonkonduktilo|duonkondukta]] materialo. Kiel radiaktiva fonto estas uzata ekzemple [[plutonio]] 238. La uzo de malrapide malkomponiĝanta materialo (plutonio 238 havas [[duoniĝa tempo|duoniĝtempon]] de 88 jaroj) principe permesas longan funkcidaŭron, sed la duonkonduktilo emas detruiĝi pro la radiado, ne efike ŝirmebla. Oni esperas pli longan vivon de piloj kun likvaj duonkonduktiloj<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.corriere.it/scienze_e_tecnologie/09_ottobre_09/mini-batteria-atomica_66434642-b4c5-11de-939a-00144f02aabc.shtml | titolo = Arriva la mini-batteria nucleare | titolo-aldono = È grande quando una monetina e dura milioni di volte più delle attuali pile | alirdato = 2012-12-15 | aŭtoro = Emanuela Di Pasqua | dato = 2009-12-09 | formato = HTML | verko = Corriere della Sera | lingvo = {{it}} }}</ref>. === Ŝipoj kun fisia reaktoro === {{Vidu ankaŭ|atomŝipo}} Ŝipoj, kiuj funkcias per nuklea energio, povas funkcii longe sen replenigo per brulaĵo. Krome iliaj motoroj ne bezonas aeran oksigenon, kio estas avantaĝo por [[submarŝipo]]j. Tial granda parto de la nuklee pelataj ŝipoj estas mar-armeaj submarŝipoj. Tiajn posedas [[Francio]], [[Rusio]] kaj [[Usono]]. La unua ne-armea ŝipo kun nuklea pelado estis la sovetia [[glacirompilo|glacirompulo]] Lenin, kiu ekveturis la {{daton|5|decembro|1959}}. Ĝi havis tri reaktorojn. [[Nun en 2012|Nun]] ĝi estas muzeo en [[Murmansk]]. Entute oni konstruis 13 civilajn nukleajn ŝipojn<ref>[[:de:Liste ziviler Schiffe mit Nuklearantrieb|listo en la germana vikipedio]]</ref>; naŭ el ili estas aŭ estis sovetiaj aŭ rusiaj glacirompuloj. Ses el ĉi-lastaj [[nun en 2012|ankoraŭ]] funkcias, krome la, same rusia, transportŝipo [[Sevmorput]]. Pri nukleaj veturiloj aliaj ol ŝipoj estis kelkaj projektoj, sed la teknikaj obstakloj estis tro grandaj por realigo. === Elektrocentraloj kun fisia reaktoro === {{Vidu ankaŭ|Nuklea centralo}} [[Dosiero:Centrale-nucleaire-civaux.jpg|300px|maldekstra|eta|Nuklea centralo apud [[Civaux]] ([[Vienne (departemento)|Vieno]]). En la foto videblas [[malvarmiga turo]] kaj aliaj konstruaĵoj.]] [[Nuklea centralo]] (aŭ '''atomkerna centralo''') estas industria instalaĵo en kiu oni uzas la [[energio|energion]] produktitan en la [[atomkerno|atomkerna]] [[fisio]] por produkti [[elektro]]n.<ref>[https://web.archive.org/web/20180824134906/http://www.world-nuclear.org/nuclear-basics/how-does-a-nuclear-reactor-make-electricity.aspx How does a nuclear reactor make electricity?,] ĉe world-nuclear.org, World Nuclear Association. URL konsultato la 24an de aŭgusto 2018 (arkivita de le url originala la 24an de aŭgusto 2018). </ref> La centralo normale konsistas en unu [[nuklea reaktoro]] plus la aldonaj instalaĵoj, kiuj ĝenerale estas similaj al la ceteraj termikaj [[povumcentralo|centraloj]]. Nukleaj centraloj estas kritikataj pro la fakto, ke ili postlasas atoman rubaĵon, kiun necesas gardi en sekuraj kondiĉoj dum jarcentoj aŭ eĉ pli longe. Aldone, ili estas kritikataj pro la risko, ke okazu akcidento en ili, kiu povas rezulti en grandega katastrofo, kiel la [[katastrofo de Ĉernobilo]]. En kutima lingvaĵo, oni ofte nomas la nukleajn centralojn simple "atomcentralo". Sed tio estas principe erara, ĉar ja ankaŭ la [[Kemio|ĥemiaj]] procezoj okazas en la atomoj, kaj pli precize en ties [[atomkerno|kernoj]] (la nukleoj). === Nuklea medicino === Medicino aplikas nuklean energion por [[diagnozo]] kaj [[terapio]]. Diagnoza apliko de nuklea energio estas la enkorpigo de radiaktiva materialo en organismon por poste analizi la lokojn de [[gama-radiado]]. Ekzemple oni englutigas [[teknecio]], kiu kemie tre similas al [[jodo]] kaj tial kolektiĝas en la [[tiroido|tiroida glando]]. Analizo de la radiado de la teknecio donas precizajn informojn pri la grandeco de la glando (kiu emas grandiĝi pro manko de jodo). Teknecio 99m havas duoniĝtempon de nur 6 horoj, do ne tre malutilas al la organismo. Terapie oni aplikas la radiadon de radiaktiva materialo por detrui malsanan, ekzemple [[kancero|kanceran]] histon. === Nukleaj bomboj === {{Vidu ankaŭ|atombombo}} [[Dosiero:Trinity explosion.jpg|eta|250px]] [[Atombombo]] aŭ '''nuklea bombo''' estas [[bombo]] funkcianta per la [[energio]] produktita de la [[fisio]] aŭ [[fuzio]] de [[atomo|atomaj]] [[kerno]]j, t.e. de [[kernenergio]] (aŭ: nuklea [[energio]] aŭ [[atomenergio|atom-energio]]). La ĝusta nomo devus esti '''nuklea bombo''', ĉar fakte la energio estas originata en procezoj en la nukleo de la atomoj (atomkernoj), kaj ne en la atomo kiel tuto. La uzo estas malsama laŭ lingvoj, kaj en Esperanto la nomo atombombo pli enradikiĝis en nefaka literaturo. Kelkfoje la vorto atombombo estas uzata nur por la armiloj kiuj uzas la nuklean fision, la t.n. ''A-bomboj'', dum tiuj uzantaj la fuzion ricevas la nomon ''H-bomboj'' (hidrogenaj bomboj). La granda detrukapablo de la atomarmiloj estas produktata de la liberigo de energio, ĉefe meĥanika (pro la eksplodo) aŭ terma. La elsendo de [[joniga radiado]] estas sekundara, kvankam ĝi havas longdaŭrajn efikojn. == Disputo == Nuklea energio estas multe pridisputata. Ĉefaj argumentoj kontraŭ ĝia uzado estas la manko de taŭga deponejo por atomrubo kaj la misuzeblo por teroristaj celoj. ([[Asocio de Verduloj Esperantistaj|AVE]] prezentas esperantlingve ampleksan katalogon de kontraŭargumentoj <ref>[http://www.westermayer.de/manfred/verduloj/100_argumentoj.htm 100 Bonaj Argumentoj kontraŭ la Atomenergio], la esperanta versio de [http://100-gute-gruende.de/index.xhtml 100 gute Gründe gegen Atomkraft]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (de)</ref>) Rilate al [[CO2|CO₂]]-emisio atomenergio havas novajn propagandistojn. === Demando de energipolitiko === Rilate al la [[daŭrivo]] de energiprovizado estas grava la demando, kiom longe kaj de kie disponeblos [[nuklea brulaĵo]]. La nun plej uzata nuklea brulaĵo, uranio, laŭ taksado ankoraŭ sufiĉos por kelkaj jardekoj, depende de la pagenda prezo kaj de la kresko de la apliko de nuklea energio. Je prezo de 130 usonaj dolaroj per kilogramo la certaj provizoj sufiĉos por 67 jaroj<ref>{{Citaĵo el la reto | url = www.bundestag.de/dokumente/analysen/2006/Uran_als_Kernbrennstoff-Vorraete_und_Reichweite.pdf | titolo = Uran als Kernbrennstoff: Vorräte und Reichweite | titolo-aldono = Analizo por la germana parlamento | alirdato = 2012-12-15 | aŭtoro = Daniel Lübbert | kunaŭtoroj = Felix Lange | jaro = 2006 | formato = PDF | eldonisto = Deutscher Bundestag | paĝoj = 16 | lingvo = {{de}} }}</ref>. La problemon de limigita brulaĵ-provizo oni iam planis solvi per la [[kova reaktoro]], sed la teknikaj problemoj ne estis solvitaj. [[Dosiero:Nuke,_coal,_gas_generating_costs.png|eta|maldekstre|Kostoj de diversaj energifontoj laŭ diversaj taksantoj]] === Ekonomiaj konsideroj === Ke la kvanto de brulaĵo necesa por nuklea centralo estas kompare malgranda, estas ekonomia avantaĝo por tiu tekniko. Estas disputate, ĉu necesas enkalkuli sekundarajn kostojn, precipe * la sekuran konservadon de nuklea rubaĵo dum longa tempo * la gardadon de nukleaj centraloj kontraŭ ŝtelado de radiaktiva materialo aŭ [[terorismo|terorismaj]] atencoj * la malkonstruon de centralo post ĝia utila vivodaŭro<ref> William Martin, [https://www.britannica.com/technology/nuclear-power/Economics ''Nuclear power, Economics,''] ĉe britannica.com. URL konsultita la 18an de februaro 2022. </ref> La apuda bildo montras diversajn taksadojn por la kostoj de diversaj energifonton (flava: nuklea energio; nigra: karbo; blua: tera metano). === Vivmedio === Rilate la vivmedion nukleaj centraloj havas la avantaĝon, ke ili ne produktas multe da [[forceja efiko|forcej-efikaj]] gasoj. Aliflanke la eskapo de radiaktiva materialo, ĉu aktiva ĉu rubaĵa, povas grave malutili al la medio. === Disvastiĝo de nuklea tekniko === La teknikoj, kiuj servas por konstrui nukleajn centralojn, parte povas servi ankaŭ por konstrui nukleajn batalilojn, ekzemple la koncentrado de fisiebla materialo. En multaj landoj oni timas, ke tio povus faciligi la disvastigon de nukleaj bataliloj. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Pulstar1.jpg|Regejo de la reaktoro ''Pulstar'' de la nord-karolina ŝtata universitato Dosiero:Atominstitut Wien 1.JPG|Esplora reaktoro de la atom-instituto en [[Vieno]] </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Energia miksaĵo]] * [[Nuklea aŭ radiada akcidento]] * [[Nuklea centralo]] * [[Nuklea energio laŭ lando]] * [[Nuklea industrio]] * [[Nuklea krizo]] * [[Karbona neŭtraleco]] * [[Kernfiziko]] * [[Kontraŭatomenergia movado]] * [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio]] * [[Enrico Fermi]] * [[Premio pri Sennuklea Estonteco]] * [[Produktado de energio en estonteco]] * [[Radioaktiveco]] * [[Radioizotopa termoelektra generatoro]] * [[Renoviĝanta energio]] * [[Nuklea akcidento de Ĉernobilo]] * [[Nuklea centralo Fukuŝima 1]] * [[Internacia Atomenergia Organizo]] * [[Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] * [[Komisarejo pri atoma energio]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://kontakto.tejo.org/2011/05/la-nova-numero-de-kontakto-jam-estas-en.html Nuklea energio - la necesa risko], Kontakto, 2011:2 == Noto kaj referencoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Piero Angela kaj Lorenzo Pinna. ''La sfida del secolo''. unua eldono. Milano, Arnoldo Mondadori Editore (collezione "Ingrandimenti"), 2006. ISBN 88-04-56071-1. * Ugo Bardi. ''La fine del petrolio''. unua eldono. Roma, Editori Riuniti (collana "Saggi/scienze"), 2003. ISBN 88-359-5425-8. * Gwyneth Cravens. ''Il nucleare salverà il mondo''. Mondadori (collana "Strade blu"), 2008. ISBN 978-88-04-58010-2. * G. Choppin; J.O. Liljenzin; J. Rydberg. ''Radiochemistry and Nuclear Chemistry''. tria eldono. Oxford, Butterworth-Heinemann, 2002. * R.G. Cochran kaj N. Tsoulfanidis. ''The Nuclear Fuel Cycle: Analysis and Management''. tria eldono. La Grange Park, ANS, 1999. * IAEA-OECD. ''Uranium 2003: Resources, Production and Demand (the Red Book)''. Bedforshire, Extensa-Turpin, 2003. * International Energy Agency e Nuclear Energy Agency. ''Projected Costs of Generating Electricity. 2010 Edition''. 2010. ISBN 978-92-64-08430-8. [https://web.archive.org/web/20141228142121/http://www.iea.org/w/bookshop/add.aspx?id=403] * International Nuclear Societies Council. ''Current Issues in Nuclear Energy, Radioactive Waste''. La Grange Park, ANS, 2002. * Cesi Ricerca, ''Valutazione dei costi di produzione dell'energia elettrica da fonte nucleare'', 2006 * University of Chicago, ''The Economic Future of Nuclear Power Plants'', 2004 * Massachusetts Institute of Technology, ''The Future of Nuclear Power plants - An Interdisciplinary MIT Study'', 2003 * World Nuclear Association. ''The Economics of Nuclear Power'', 2006 * Royal Academy of Engineering, ''The Costs of Generating Electricity'', 2004 == Tradukfonto == {{Trad|it|Energia nucleare|54604834|es|Energía nuclear|164314912}} {{Projektoj|commonscat=Nuclear technology|n=Kategorio:Nuklea energio|ReVo=energi.kern0o|ReVo titolo=Kernenergio, atomenergio, nuklea energio}} {{Havenda artikolo|Nuklea energio}} [[Kategorio:Energio]] [[Kategorio:Nuklea energio| ]] [[Kategorio:Foklea energio]] p1gxay10athghvsiowe1tvhps3jppvo 0 29795 9371529 9371052 2026-05-12T15:13:38Z Tirolischleioans 254019 /* Vidu ankaŭ */ 9371529 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Klaipėda (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO = LT-20 | situo sur mapo2=Klaipėda | nomo = {{paĝonomo}} | lando = {{Litovio}} | distrikto = {{distrikto Klaipėda}} <small><small>(formale ĝis 2010)</small></small> | komunumo = Urba komunumo Klaipėda | tipo1 = reliefo | zomo = 10 | tel=(+370) 46 | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj --> }} '''Klaipėda''' ({{audio|Lt-Klaipeda.oga|[ˈklaɪpeːda]}}, <!--esperante '''Klajpedo''', ankoraŭ mankas ĉiu referenco pri tia esperantigo - La Ondo, BET kaj LitEA kutime en esperantaj tekstoj indikas la urbon per sia litova nomo --> [[Ĵemajtia dialekto|ĵemajtie]] ''Klaipieda'', historie {{Lang-de|Memel}}, estas la tria plej granda urbo de [[Litovio]], situas ĉe la [[Balta Maro]] ĉe la loko, kie la [[Kurona Laguno]], kiu elfluigas la akvon de la rivero [[Nemuno]] (germane same nomata ''Memel''), havas sian solan trairejon al la maro. Klaipėda en 2021 havis {{nombro|166861}} loĝantojn (2021)<ref>(lt) [https://www.registrucentras.lt/p/853 Statistikoj]</ref> - en {{WikidataLoĝantaroDato}} estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} - sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio en {{WikidataLoĝantaroDato}} rezultigis loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas la ĉefa haveno de la lando, ĉar ĝi estas senglacia dum la tuta jaro. De la jaro [[1995]] ĝis la [[1-a de julio]] [[2010]] ĝi estis la administra centro de samnoma [[distrikto Klaipėda|distrikto]]. [[Dosiero:Klaipeda port.jpg|eta|360ra|{{centre|La haveno de Klaipėda}}|maldekstra]] Ĝis 1945 la urbo estis ĉefe konata per sia germana nomo ''Memel''. Ekde sia fondiĝo dum la 12-a jarcento ĝis la jaro [[1923]], la urbo estis germanlingva kaj ankaŭ la tiea rivero nomiĝis ''Memel'' (vidu [[Memel-regiono]]). Eĉ nun, multaj litovlingvaj lokuloj ankoraŭ nomas la urbon memore al sia germana pasinteco ''Mėmelis'', kaj multaj urbaj firmaoj, restoracioj, hoteloj kaj privataj posedaĵoj kiel lokaj jaĥtoj nomiĝas laŭ tiu nomo.<ref>https://archive.ph/2016.08.04-000208/http://www.ve.lt/naujienos/kultura/kultura/memelis-ar-klaipeda-1481368/ artikolo ''Mėmelis ar Klaipėda?'' (litove: "Ĉu Mėmelis aŭ Klaipėda?" de la 2-a de aŭgusto 2916] en la regiona gazeto ''Vakarų ekspresas'' ("okcidenta ekspreso")</ref> En litovia rangotabelo de la urba bonfara indekso kompilita en 2006, la urbo Klaipėda okupis la trian lokon<ref>(lt) „''[https://www.vz.lt/verslo-aplinka/2019/12/11/savivaldybiu-geroves-indeksas-geriausia-gyventi-neringoje-blogiausia--ignalinos-rajone Savivaldybių gerovės indeksas: geriausia gyventi Neringoje, blogiausia – Ignalinos rajone]''“. vz.lt, la 11-an de decembro 2019.</ref>. La eksa [[Luiza Gimnazio (Klaipėda)|Luiza Gimnazio]] estas nuntempe porjunulara centro. == Historio == * 1252 – konstruo de la [[kastelo]] ''Memelburg'' fare de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]], surloke de la [[ligno|ligna]] * 1254 – [[urborajto]]j laŭ [[Lubeko|Lubeka]] juro * 1323 – invado de litovaj trupoj de [[Gediminas]], kun detruo de la urbo * 1466–1657 – kune kun [[Duklando Prusio]] la urbo iĝis [[feŭdo]] de [[Krono de la Regno de Pollando]] * 1475 – la urbo akiris [[Chełmno]]-juron * 1525 – oni akceptis [[luteranismo]]n * 1540 – [[incendio]] detruis grandan parton de la urbo * 1629–1635 – [[svedoj|sveda]] [[okupado]] dum milito kontraŭ la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] * 1672 – senkapigo de pola [[kolonelo]] Krystian Kalkstein-Stoliński * 1701 – la urbo iĝis parto de [[Reĝlando Prusio]] * 1709–1711 – granda [[epidemio]] de [[pesto]] * 1757–1762 – [[rusoj|rusa]] okupado dum la [[sepjara milito]] * 1762 – reveno de la urbo al [[Prusio]] * 1806–1807 – ''Memel'' iĝas provizora ĉefurbo de Prusio, ĉi tie kaŝiĝis kun la kortego imperiestro [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] * 1871 – la urbo kune kun Prusio eniras al unuigita [[Germana Imperiestra Regno]] * 1919–1923 – nome de la [[Ligo de Nacioj]] la urbon administris [[Francio]] * 1920 – oni kreis polan Delegitaron ĉe Interalianca Komisiono, plenumantan diplomatiajn funkciojn * 1923–1939 – kadre de sendependa Litovio (la ĉefurbo de [[Memel-regiono]]) * 22-a de marto 1939 – aliĝo kune kun la Memel-regiono al la [[Tria Regno]] * 1945 – aliĝo al [[Sovetunio]] ([[Litova Soveta Socialisma Respubliko]]) * de marto 1990 denove lime de sendependa Litovio * 1991 – fondo de la [[Universitato de Klaipėda]] [[Dosiero:KLaip. universiteto Gamtos ir matematikos mokslų fakultetas.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la [[Universitato de Klaipėda]]}}]] == Geografio == Klaipėda situas 120 kilometrojn for de [[Kaliningrado]] (la ĝis [[1945]] germana urbo ''Königsberg'') kaj 290 kilometroj for de [[Vilno]]. Plejparto de la urba teritorio situas sur la kontinento, nur la du fiŝistaj loĝlokoj [[Smiltynė]] (''Sandkrug'') kaj [[Kopgalis]] (''Süderspitze'') troveblas sur la [[Kurona duoninsulo]], dividite de la [[Kurona Laguno|Kurona laguno]], kaj de la urbocentro nur atingeblas per pramo. En Kopgalis troviĝas la Nacia Mara Muzeo de Litovio, kiu estas la plej vizitata muzeo de la lando – granda ekspoziciejo en eksa fortikaĵo, delfinejo kaj subĉiela spaco kun historiaj ŝipoj kaj sesdoma etnografia fiŝista bieno. == Demografio == Etna strukturo (2011) * [[litovoj]]: 73,9% * [[rusoj]]: 19,6% * [[ukrainoj]]: 1,9% * [[belorusoj]]: 1,7% * [[poloj]]: 0,3% * aliaj: 2,6% Aĝo-strukturo (2013) * jaroj 0–14 – 13,7% * jaroj 15–59 – 67,2% * jaroj 60+ – 19,1% == Konataj personoj == * [[Simon Dach]] (1605–1659), germana poeto litovdevena, esperantigata * [[Georg Sauerwein]] (1831-1904), germana publicisto, lingvisto, pacifisto kaj humanista defendanto de minoritataj lingvoj * [[Tomas Venclova]] (1937), poeto, verkisto kaj tradukisto, kun esperantigita verko. * [[Raimundas Palaitis]] (1957), litova ekonomikisto kaj politikisto * [[Gitanas Nausėda]] (1964), [[prezidanto de Litovio]] * [[Ingrida Valinskienė]] (1966), kantistino, televida prezentistino, voĉaktorino kaj eksa politikistino. * Arūnas Sakalauskas (1952), skulptisto kies skulptaĵoj kiuj fariĝis simboloj de Klaipeda ornamas diversajn lokojn en la urbo<ref>(lt) Žiemytė, Ivona. [http://www.ve.lt/naujienos/klaipeda1/mano-klaipeda/ryskeja-skulpturu-parko-tapatybes-zenklai-937780/ ''La identaj signoj de la Skulpta Parko fariĝas pli elstaraj.'' // "Okcidenta Ekspreso]", la 21-an de marto 2013.</ref>. <!-- Krome, ĝis nun sen artikoloj * [[Emma Ostaszewska]] (1831-1912), pola pianistino, socia kaj patriota aktivulino * [[Karol Bernard Załuski]] (1834-1919) – pola diplomato, lingvisto, [[orientalisto]] * [[Ireneusz Załuski]] (1835-1868) – pola skulptisto, [[Januara ribelo|januara ribelanto]] * [[Mascha Rolnikaitė]] (1927–2016), verkistino kaj supervivinto de la [[holokaŭsto]]. * [[Harald Müller]] (1934), dramaturgo kaj tradukisto * [[Giedrius Donatas Ašmys]] (1946), politikisto, urbestro de [[Kaŭno|Kaunas]] de 2002 ĝis 2003 * [[Vytautas Grubliauskas]] (1956), muzikisto, [[urbestro]] de Klaipėda (2011–2015, 2015–2019, 2019–2023) * [[Jurijus Veklenko]] (1990), kantisto --> == Partneraj urboj == Inter la partneraj/ĝemelaj urboj estas (en alfabeta ordo)<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * {{flago|Ĉinio}} [[Ĉingdaŭo]] (''Qingdao''), [[Ĉinio]], ekde 2004 * {{flago|Pollando}} [[Gdynia]] (Gdinio) en [[Pollando]], ekde 1993 * {{flago|Hungario}} [[Debrecen]], [[Hungario]], ekde 1970/1989 * {{flago|Svedio}} [[Karlskrona]], [[Svedio]], ekde 1989 * {{flago|Japanio}} Kuĝi (久慈市), [[gubernio Ivato]], [[Japanio]], ekde 1989 * {{flago|Germanio}} [[Lubeko]], [[Germanio]], ekde 1990 * {{flago|Usono}} [[Klevlando]] (''Cleveland''), Ohio, [[Usono]], ekde 1992 * {{flago|Finnlando}} [[Kotka]], [[Finnlando]], ekde 1994 * {{flago|Danio}} [[Køge]], [[Danio]], ekde 1995 * {{flago|Germanio}} [[Lepsiko]] (''Leipzig''), [[Germanio]], ekde 2002 * {{flago|Latvio}} [[Liepāja]], [[Latvio]], ekde 1997 * {{flago|Germanio}} [[Mannheim]] en [[Germanio]], ekde 1915/2002 * {{flago|Venezuelo}} [[Merido (Venezuelo)|Merido]] (''Mérida''), [[Venezuelo]], ekde 2010 * {{flago|Turkio}} [[Mersin]], [[Turkio]], konfirmita en 2022 * {{flago|Britio}} Norda Tyne-distrikto (''North Tyneside''), [[Britio]], ekde 1995 * {{flago|Ukrainio}} [[Odeso]], [[Ukrainio]], ekde 2004 * {{flago|Germanio}} [[Rügen]], [[Germanio]], ekde 1993 * {{flago|Pollando}} [[Ŝtetino]] (''Szczecin''), [[Pollando]], ekde 2002 Ĝis marto 2022 ankaŭ estis ĝemelaj rilatoj kun:<ref>{{cite web|title=Nutrauktas bendradarbiavimas su Rusijos ir Baltarusijos miestais |url=https://www.klaipeda.lt/lt/naujienos/naujienos/7655/nutrauktas-bendradarbiavimas-su-rusijos-ir-baltarusijos-miestais:2577 |website=klaipeda.lt |access-date=1-a de aprilo 2022 |language=lt |date=1-a de marto 2022 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307182048/https://www.klaipeda.lt/lt/naujienos/naujienos/7655/nutrauktas-bendradarbiavimas-su-rusijos-ir-baltarusijos-miestais:2577 |url-status=live}}</ref> * [[Ĉerepoveco]], [[Rusio]], ekde 1992 * [[Kaliningrado]], [[Rusio]], ekde 1993 * [[Mahiljoŭ]], [[Belorusio]], ekde 1997 Aldone la urbo havas proksimajn rilatojn kun la portugala urbo [[Porto]]. == Amaskomunikiloj == TV-kanalo estas ''Klaipeda TV'', ''Balticum TV'' kaj la kanalo ''Balticum Gold.'' == Kulturo == La someraj ferioj tre gravas por la urba ekonomio kaj allogas multajn gastojn el Litovio kaj eksterlando pro ekzemple la urba Ŝipa Parado, la Internacia Korusa Konkurso ''Stasys Šimkus'', la Litova Okcidentregiona Kantofestivalo aŭ la Mara Festivalo. [[Dosiero:Socha Tvanas Klp.JPG|alternative="Gvidantoj" (A. Sakalauskas, 1983) surbaze de la pentraĵoj de M.Čiurlionis "Inundo" kaj "La Rakonto de Reĝoj"|eta|"Gvidantoj" (A. Sakalauskas, 1983) surbaze de la pentraĵoj de M.Čiurlionis "Inundo" kaj "La Rakonto de Reĝoj"]] [[Dosiero:AugalaSŠiukštaParkSoch.JPG|eta|la urba skulpta parko]] === Urba Skulpta Parko === Ankaŭ konata kiel la Skulpta Parko '''Martynas Mažvydas''' ĉi tiu parko estas unu el la ĉefaj artaj famaĵoj en la urbo. La L-forma parko okupas 12,2 hektarojn kaj montras 116 modernajn skulptaĵojn kreitajn de 67 litovaj artistoj inter 1977 kaj 1991<ref>''[http://www.mlimuziejus.lt/lt/ekspozicijos/skulpturu-parkas/parko-skulpturos/ Parko skulptūros]'', pri 116 parkaj skulptaĵoj ({{lt}})</ref>. === Centro por Naciaj Kulturoj === Inter la vidindaĵoj menciindas ankaŭ la Centro por Naciaj Kulturoj (litove: ''Tautinių kultūrų centras''), malfermita en 2012. La institucio kreskigas la interkulturan kaj nacian toleremon de loĝantoj de Klaipėda kaj la multkulturajn tradiciojn de la multnacia urbo, kaj celas krei civilan socion. Ĝi ankaŭ organizas kursojn pri [[litova lingvo]]. Diversaj eventoj okazas en la Centro de Naciaj Kulturoj  - ekspozicioj, legadoj de diversaj literaturoj en diversaj lingvoj, koncertoj, seminarioj, filmaj projekcioj, naciaj kulturaj tagoj. === Esperanto === [[Litova Esperanto-Asocio]] (LEA) okazigis la 56-an [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|Baltian Esperanto-Tag]]<nowiki/>on (BET) en Klaipėda de la 9-a ĝis la 17-a de julio 2022<ref>[https://sezonoj.ru/2021/06/bet-97/ BET denove okazos en Litovio!], [[La Ondo de Esperanto]], la 27-an de julio 2021 ({{eo}})</ref> kiu okazis en la [[universitato de Klaipėda]]. Por atingi la urbon el Vilno ekzistas interalie unuaklasaj kaj duaklasaj rapidtrajnoj sur la itinero Klaipeda - Vilno. Altrapidaj persontrajnoj de Klaipeda povas krom al Vilno, ankaŭ iri ankaŭ al [[Kretinga]], [[Plungė]], [[Telŝiao|Telšiai]], [[Šiauliai]], [[Radviliškis]], [[Kėdainiai]], [[Jonava]], [[Kaišiadorys]] kaj en la suda direkto al [[Priekulė]] kaj [[Šilutė]]. Krome ekzistas densa reto de interregionaj busaj konektoj al interalie [[Kaŭno]] kaj [[Vilno]] en sudoriento kaj [[Palanga]] en la nordo. Kaj ĉe Palanga estas ankaŭ flughaveno kun regulaj flugoj interalie de Germanio kaj Britio. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Klaipėda (stacidomo)]] * [[Draugystė (stacidomo)]] * [[Simon-Dach-puto]] == Ekstera ligilo == * {{Oficiala retejo}} ({{lt}} kaj {{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Klaipėda| ]] [[Kategorio:Distrikto Klaipėda]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] [[Kategorio:Urboj de Litovio]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] esjf4qc72q4l2qebzrzg41js8defc4i 9371972 9371529 2026-05-13T08:11:58Z Tirolischleioans 254019 9371972 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Klaipėda (stacidomo)}} {{Informkesto urbo | regiono-ISO = LT-20 | situo sur mapo2=Klaipėda | nomo = {{paĝonomo}} | lando = {{Litovio}} | distrikto = {{distrikto Klaipėda}} <small><small>(formale ĝis 2010)</small></small> | komunumo = Urba komunumo Klaipėda | tipo1 = reliefo | zomo = 10 | tel=(+370) 46 | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj --> }} '''Klaipėda''' ({{audio|Lt-Klaipeda.oga|[ˈklaɪpeːda]}}, <!--esperante '''Klajpedo''', ankoraŭ mankas ĉiu referenco pri tia esperantigo - La Ondo, BET kaj LitEA kutime en esperantaj tekstoj indikas la urbon per sia litova nomo --> [[Ĵemajtia dialekto|ĵemajtie]] ''Klaipieda'', historie {{Lang-de|Memel}}, estas la tria plej granda urbo de [[Litovio]], situas ĉe la [[Balta Maro]] ĉe la loko, kie la [[Kurona Laguno]], kiu elfluigas la akvon de la rivero [[Nemuno]] (germane same nomata ''Memel''), havas sian solan trairejon al la maro. Klaipėda en 2021 havis {{nombro|166861}} loĝantojn (2021)<ref>(lt) [https://www.registrucentras.lt/p/853 Statistikoj]</ref> - en {{WikidataLoĝantaroDato}} estis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} - sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio en {{WikidataLoĝantaroDato}} rezultigis loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi estas la ĉefa haveno de la lando, ĉar ĝi estas senglacia dum la tuta jaro. De la jaro [[1995]] ĝis la [[1-a de julio]] [[2010]] ĝi estis la administra centro de samnoma [[distrikto Klaipėda|distrikto]]. [[Dosiero:Klaipeda port.jpg|eta|360ra|{{centre|La haveno de Klaipėda}}|maldekstra]] Ĝis 1945 la urbo estis ĉefe konata per sia germana nomo ''Memel''. Ekde sia fondiĝo dum la 12-a jarcento ĝis la jaro [[1923]], la urbo estis germanlingva kaj ankaŭ la tiea rivero nomiĝis ''Memel'' (vidu [[Memel-regiono]]). Eĉ nun, multaj litovlingvaj lokuloj ankoraŭ nomas la urbon memore al sia germana pasinteco ''Mėmelis'', kaj multaj urbaj firmaoj, restoracioj, hoteloj kaj privataj posedaĵoj kiel lokaj jaĥtoj nomiĝas laŭ tiu nomo.<ref>https://archive.ph/2016.08.04-000208/http://www.ve.lt/naujienos/kultura/kultura/memelis-ar-klaipeda-1481368/ artikolo ''Mėmelis ar Klaipėda?'' (litove: "Ĉu Mėmelis aŭ Klaipėda?" de la 2-a de aŭgusto 2916] en la regiona gazeto ''Vakarų ekspresas'' ("okcidenta ekspreso")</ref> En litovia rangotabelo de la urba bonfara indekso kompilita en 2006, la urbo Klaipėda okupis la trian lokon<ref>(lt) „''[https://www.vz.lt/verslo-aplinka/2019/12/11/savivaldybiu-geroves-indeksas-geriausia-gyventi-neringoje-blogiausia--ignalinos-rajone Savivaldybių gerovės indeksas: geriausia gyventi Neringoje, blogiausia – Ignalinos rajone]''“. vz.lt, la 11-an de decembro 2019.</ref>. La eksa [[Luiza Gimnazio (Klaipėda)|Luiza Gimnazio]] estas nuntempe porjunulara centro. Ĝis 1944 funkciis la protestantisma [[Preĝejo Sankta Johano (Klaipėda)|Preĝejo Sankta Johano]]. == Historio == * 1252 – konstruo de la [[kastelo]] ''Memelburg'' fare de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]], surloke de la [[ligno|ligna]] * 1254 – [[urborajto]]j laŭ [[Lubeko|Lubeka]] juro * 1323 – invado de litovaj trupoj de [[Gediminas]], kun detruo de la urbo * 1466–1657 – kune kun [[Duklando Prusio]] la urbo iĝis [[feŭdo]] de [[Krono de la Regno de Pollando]] * 1475 – la urbo akiris [[Chełmno]]-juron * 1525 – oni akceptis [[luteranismo]]n * 1540 – [[incendio]] detruis grandan parton de la urbo * 1629–1635 – [[svedoj|sveda]] [[okupado]] dum milito kontraŭ la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] * 1672 – senkapigo de pola [[kolonelo]] Krystian Kalkstein-Stoliński * 1701 – la urbo iĝis parto de [[Reĝlando Prusio]] * 1709–1711 – granda [[epidemio]] de [[pesto]] * 1757–1762 – [[rusoj|rusa]] okupado dum la [[sepjara milito]] * 1762 – reveno de la urbo al [[Prusio]] * 1806–1807 – ''Memel'' iĝas provizora ĉefurbo de Prusio, ĉi tie kaŝiĝis kun la kortego imperiestro [[Frederiko Vilhelmo la 3-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 3-a]] * 1871 – la urbo kune kun Prusio eniras al unuigita [[Germana Imperiestra Regno]] * 1919–1923 – nome de la [[Ligo de Nacioj]] la urbon administris [[Francio]] * 1920 – oni kreis polan Delegitaron ĉe Interalianca Komisiono, plenumantan diplomatiajn funkciojn * 1923–1939 – kadre de sendependa Litovio (la ĉefurbo de [[Memel-regiono]]) * 22-a de marto 1939 – aliĝo kune kun la Memel-regiono al la [[Tria Regno]] * 1945 – aliĝo al [[Sovetunio]] ([[Litova Soveta Socialisma Respubliko]]) * de marto 1990 denove lime de sendependa Litovio * 1991 – fondo de la [[Universitato de Klaipėda]] [[Dosiero:KLaip. universiteto Gamtos ir matematikos mokslų fakultetas.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la [[Universitato de Klaipėda]]}}]] == Geografio == Klaipėda situas 120 kilometrojn for de [[Kaliningrado]] (la ĝis [[1945]] germana urbo ''Königsberg'') kaj 290 kilometroj for de [[Vilno]]. Plejparto de la urba teritorio situas sur la kontinento, nur la du fiŝistaj loĝlokoj [[Smiltynė]] (''Sandkrug'') kaj [[Kopgalis]] (''Süderspitze'') troveblas sur la [[Kurona duoninsulo]], dividite de la [[Kurona Laguno|Kurona laguno]], kaj de la urbocentro nur atingeblas per pramo. En Kopgalis troviĝas la Nacia Mara Muzeo de Litovio, kiu estas la plej vizitata muzeo de la lando – granda ekspoziciejo en eksa fortikaĵo, delfinejo kaj subĉiela spaco kun historiaj ŝipoj kaj sesdoma etnografia fiŝista bieno. == Demografio == Etna strukturo (2011) * [[litovoj]]: 73,9% * [[rusoj]]: 19,6% * [[ukrainoj]]: 1,9% * [[belorusoj]]: 1,7% * [[poloj]]: 0,3% * aliaj: 2,6% Aĝo-strukturo (2013) * jaroj 0–14 – 13,7% * jaroj 15–59 – 67,2% * jaroj 60+ – 19,1% == Konataj personoj == * [[Simon Dach]] (1605–1659), germana poeto litovdevena, esperantigata * [[Georg Sauerwein]] (1831-1904), germana publicisto, lingvisto, pacifisto kaj humanista defendanto de minoritataj lingvoj * [[Tomas Venclova]] (1937), poeto, verkisto kaj tradukisto, kun esperantigita verko. * [[Raimundas Palaitis]] (1957), litova ekonomikisto kaj politikisto * [[Gitanas Nausėda]] (1964), [[prezidanto de Litovio]] * [[Ingrida Valinskienė]] (1966), kantistino, televida prezentistino, voĉaktorino kaj eksa politikistino. * Arūnas Sakalauskas (1952), skulptisto kies skulptaĵoj kiuj fariĝis simboloj de Klaipeda ornamas diversajn lokojn en la urbo<ref>(lt) Žiemytė, Ivona. [http://www.ve.lt/naujienos/klaipeda1/mano-klaipeda/ryskeja-skulpturu-parko-tapatybes-zenklai-937780/ ''La identaj signoj de la Skulpta Parko fariĝas pli elstaraj.'' // "Okcidenta Ekspreso]", la 21-an de marto 2013.</ref>. <!-- Krome, ĝis nun sen artikoloj * [[Emma Ostaszewska]] (1831-1912), pola pianistino, socia kaj patriota aktivulino * [[Karol Bernard Załuski]] (1834-1919) – pola diplomato, lingvisto, [[orientalisto]] * [[Ireneusz Załuski]] (1835-1868) – pola skulptisto, [[Januara ribelo|januara ribelanto]] * [[Mascha Rolnikaitė]] (1927–2016), verkistino kaj supervivinto de la [[holokaŭsto]]. * [[Harald Müller]] (1934), dramaturgo kaj tradukisto * [[Giedrius Donatas Ašmys]] (1946), politikisto, urbestro de [[Kaŭno|Kaunas]] de 2002 ĝis 2003 * [[Vytautas Grubliauskas]] (1956), muzikisto, [[urbestro]] de Klaipėda (2011–2015, 2015–2019, 2019–2023) * [[Jurijus Veklenko]] (1990), kantisto --> == Partneraj urboj == Inter la partneraj/ĝemelaj urboj estas (en alfabeta ordo)<ref>"[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}". ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})</ref> * {{flago|Ĉinio}} [[Ĉingdaŭo]] (''Qingdao''), [[Ĉinio]], ekde 2004 * {{flago|Pollando}} [[Gdynia]] (Gdinio) en [[Pollando]], ekde 1993 * {{flago|Hungario}} [[Debrecen]], [[Hungario]], ekde 1970/1989 * {{flago|Svedio}} [[Karlskrona]], [[Svedio]], ekde 1989 * {{flago|Japanio}} Kuĝi (久慈市), [[gubernio Ivato]], [[Japanio]], ekde 1989 * {{flago|Germanio}} [[Lubeko]], [[Germanio]], ekde 1990 * {{flago|Usono}} [[Klevlando]] (''Cleveland''), Ohio, [[Usono]], ekde 1992 * {{flago|Finnlando}} [[Kotka]], [[Finnlando]], ekde 1994 * {{flago|Danio}} [[Køge]], [[Danio]], ekde 1995 * {{flago|Germanio}} [[Lepsiko]] (''Leipzig''), [[Germanio]], ekde 2002 * {{flago|Latvio}} [[Liepāja]], [[Latvio]], ekde 1997 * {{flago|Germanio}} [[Mannheim]] en [[Germanio]], ekde 1915/2002 * {{flago|Venezuelo}} [[Merido (Venezuelo)|Merido]] (''Mérida''), [[Venezuelo]], ekde 2010 * {{flago|Turkio}} [[Mersin]], [[Turkio]], konfirmita en 2022 * {{flago|Britio}} Norda Tyne-distrikto (''North Tyneside''), [[Britio]], ekde 1995 * {{flago|Ukrainio}} [[Odeso]], [[Ukrainio]], ekde 2004 * {{flago|Germanio}} [[Rügen]], [[Germanio]], ekde 1993 * {{flago|Pollando}} [[Ŝtetino]] (''Szczecin''), [[Pollando]], ekde 2002 Ĝis marto 2022 ankaŭ estis ĝemelaj rilatoj kun:<ref>{{cite web|title=Nutrauktas bendradarbiavimas su Rusijos ir Baltarusijos miestais |url=https://www.klaipeda.lt/lt/naujienos/naujienos/7655/nutrauktas-bendradarbiavimas-su-rusijos-ir-baltarusijos-miestais:2577 |website=klaipeda.lt |access-date=1-a de aprilo 2022 |language=lt |date=1-a de marto 2022 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307182048/https://www.klaipeda.lt/lt/naujienos/naujienos/7655/nutrauktas-bendradarbiavimas-su-rusijos-ir-baltarusijos-miestais:2577 |url-status=live}}</ref> * [[Ĉerepoveco]], [[Rusio]], ekde 1992 * [[Kaliningrado]], [[Rusio]], ekde 1993 * [[Mahiljoŭ]], [[Belorusio]], ekde 1997 Aldone la urbo havas proksimajn rilatojn kun la portugala urbo [[Porto]]. == Amaskomunikiloj == TV-kanalo estas ''Klaipeda TV'', ''Balticum TV'' kaj la kanalo ''Balticum Gold.'' == Kulturo == La someraj ferioj tre gravas por la urba ekonomio kaj allogas multajn gastojn el Litovio kaj eksterlando pro ekzemple la urba Ŝipa Parado, la Internacia Korusa Konkurso ''Stasys Šimkus'', la Litova Okcidentregiona Kantofestivalo aŭ la Mara Festivalo. [[Dosiero:Socha Tvanas Klp.JPG|alternative="Gvidantoj" (A. Sakalauskas, 1983) surbaze de la pentraĵoj de M.Čiurlionis "Inundo" kaj "La Rakonto de Reĝoj"|eta|"Gvidantoj" (A. Sakalauskas, 1983) surbaze de la pentraĵoj de M.Čiurlionis "Inundo" kaj "La Rakonto de Reĝoj"]] [[Dosiero:AugalaSŠiukštaParkSoch.JPG|eta|la urba skulpta parko]] === Urba Skulpta Parko === Ankaŭ konata kiel la Skulpta Parko '''Martynas Mažvydas''' ĉi tiu parko estas unu el la ĉefaj artaj famaĵoj en la urbo. La L-forma parko okupas 12,2 hektarojn kaj montras 116 modernajn skulptaĵojn kreitajn de 67 litovaj artistoj inter 1977 kaj 1991<ref>''[http://www.mlimuziejus.lt/lt/ekspozicijos/skulpturu-parkas/parko-skulpturos/ Parko skulptūros]'', pri 116 parkaj skulptaĵoj ({{lt}})</ref>. === Centro por Naciaj Kulturoj === Inter la vidindaĵoj menciindas ankaŭ la Centro por Naciaj Kulturoj (litove: ''Tautinių kultūrų centras''), malfermita en 2012. La institucio kreskigas la interkulturan kaj nacian toleremon de loĝantoj de Klaipėda kaj la multkulturajn tradiciojn de la multnacia urbo, kaj celas krei civilan socion. Ĝi ankaŭ organizas kursojn pri [[litova lingvo]]. Diversaj eventoj okazas en la Centro de Naciaj Kulturoj  - ekspozicioj, legadoj de diversaj literaturoj en diversaj lingvoj, koncertoj, seminarioj, filmaj projekcioj, naciaj kulturaj tagoj. === Esperanto === [[Litova Esperanto-Asocio]] (LEA) okazigis la 56-an [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|Baltian Esperanto-Tag]]<nowiki/>on (BET) en Klaipėda de la 9-a ĝis la 17-a de julio 2022<ref>[https://sezonoj.ru/2021/06/bet-97/ BET denove okazos en Litovio!], [[La Ondo de Esperanto]], la 27-an de julio 2021 ({{eo}})</ref> kiu okazis en la [[universitato de Klaipėda]]. Por atingi la urbon el Vilno ekzistas interalie unuaklasaj kaj duaklasaj rapidtrajnoj sur la itinero Klaipeda - Vilno. Altrapidaj persontrajnoj de Klaipeda povas krom al Vilno, ankaŭ iri ankaŭ al [[Kretinga]], [[Plungė]], [[Telŝiao|Telšiai]], [[Šiauliai]], [[Radviliškis]], [[Kėdainiai]], [[Jonava]], [[Kaišiadorys]] kaj en la suda direkto al [[Priekulė]] kaj [[Šilutė]]. Krome ekzistas densa reto de interregionaj busaj konektoj al interalie [[Kaŭno]] kaj [[Vilno]] en sudoriento kaj [[Palanga]] en la nordo. Kaj ĉe Palanga estas ankaŭ flughaveno kun regulaj flugoj interalie de Germanio kaj Britio. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Klaipėda (stacidomo)]] * [[Draugystė (stacidomo)]] * [[Simon-Dach-puto]] == Ekstera ligilo == * {{Oficiala retejo}} ({{lt}} kaj {{en}}) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Klaipėda| ]] [[Kategorio:Distrikto Klaipėda]] [[Kategorio:Komunumoj de Litovio]] [[Kategorio:Urboj de Litovio]] [[Kategorio:Marhavenaj urboj]] 03kxqiepfi2xklpvm4fc6g2cofhdgwf 0 29826 9371549 9301607 2026-05-12T16:11:22Z ThomasPusch 1869 9371549 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SAT-fondokongreso Prago 1921.jpg|eta|300ra|La fondintoj de SAT, Prago, 1921]] [[Dosiero:SAT-kongreso Bruselo 1938.jpg|eta|300ra|La 18-a SAT-kongreso en Bruselo, 1938]] [[Dosiero:Stamp Soviet Union 1926 243.jpg|eta|dekstra|230ra|Sovetia poŝtmarko okaze de VI Internacia Proletaria Esperanto-Kongreso]] '''SAT-Kongreso''' estas [[kongreso]] organizata ĉiujare de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Ĝi taŭgas kiel renkontiĝo de la anaro kaj la simpatiantoj de la organizo. Ĝi kutime enhavas ankaŭ socipolitikajn debatojn, kulturajn erojn, turismajn vojaĝojn kaj distrajn aktivadojn. Kiel unua kongreso estas konsiderata la kunveno kiun dum la [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Prago]] en [[1921]] oni utiligis por krei la asocion. La ceteraj kongresoj estas sendependaj de la ceteraj renkontiĝoj, kvankam oni ofte uzas ilin por kunvenoj de [[Laborista Esperanto-Asocio|Laboristaj Esperantistaj Asocioj]]. == Graveco == Grava perioda okazaĵo en la SAT-vivo estas la ĉiujara kongreso. Ĝi donas la eblon de fruktodona interŝanĝo de opinioj, spertoj, ktp. inter diverslandaj SAT-anoj kaj prezentas por multaj membroj la solan okazon por parola interrilatado kun alilandanoj, krome ĝi estas impona pro manifestacio, montranta la forton de la laborista Esperanto-movado kaj la praktikan uzeblon de la lingvo. En la unuaj jaroj oni alte taksis la moralan apogon de eminentuloj. Oni sukcesis atingi, ke famaj homoj akceptis la honorprezidon de la unuaj SAT-kongresoj kaj esprimante sian favoran opinion pri Esperanto, li havigis al la Esperantistaro valoran propagandan materialon. Iliaj eldiroj aperis tradukitaj en multaj naciaj gazetoj kaj estis legataj de centmiloj da homoj. == Listo de SAT-Kongresoj == <center> {| class="wikitable sortable" width:80%;| |- ! N° !! Jaro !! Urbo !! Lando !! Aliĝintoj !! Bildo |- | [[99-a SAT-Kongreso 2026|99-a]] || [[99-a SAT-Kongreso 2026|2026]] || [[Leono (urbo)|Leono]]|| {{ESP}}|| align="right" | || |- | [[98-a SAT-Kongreso 2025|98-a]] || [[98-a SAT-Kongreso 2025|2025]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]]|| {{FRA}}|| align="right" | 51 ||[[Dosiero:2025-grupa foto.jpg|140x140ra]] |- | [[97-a SAT-Kongreso 2024|97-a]]|| [[97-a SAT-Kongreso 2024|2024]] || [[Porto]] || {{POR}} || align=right | 80 || [[Dosiero:Kongresa kunsido.jpg|140x140ra]] |- | [[96-a SAT-Kongreso 2023|96-a]]|| [[96-a SAT-Kongreso 2023|2023]] || [[Kastelo Greziljono]] en [[Baugé-en-Anjou]] || {{FRA}} ||align=right |55|| [[Dosiero:96-a SAT-Kongreso 2023.jpg|140x140ra]] |- | [[95-a SAT-Kongreso 2022|95-a]]|| [[95-a SAT-Kongreso 2022|2022]] || ''reta'' <ref>Unue antaŭvidita por Moskvo, sed nuligita pro la invado de Ukrainio fare de Rusio</ref> [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right |76 || |- | [[94-a SAT-Kongreso 2021|94-a]]|| [[94-a SAT-Kongreso 2021|2021]] || ''reta'' el [[Bjalistoko]] || {{POL}} || align=right |111<!-- ref>[https://sat.bialystok.pl/aligintoj-2021/Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref --> || |- | [[93-a SAT-Kongreso 2020|93-a]]|| [[93-a SAT-Kongreso 2020|2020]] || ''reta'' || || align=right | 256<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |titolo=Listo de aliĝintoj en la kongresa retejo |alirdato=2020-07-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200808112405/https://sat.bialystok.pl/alighilo-2020/aligintoj-2020/ |arkivdato=2020-08-08 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2020.svg|140x140ra]] |- | [[92-a SAT-Kongreso 2019|92-a]]|| [[92-a SAT-Kongreso 2019|2019]] || [[Barcelono]] || {{ESP}} || align=right |220<ref>174 laŭ la kongreslibro. Vidu la ĝisdatigitan liston de aliĝintoj ĉe http://satesperanto.org/spip.php?article4231 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210301100022/http://www.satesperanto.org/spip.php?article4231 |date=2021-03-01 }} kaj la koncernan artikolon pri la lasta cifero.</ref> || [[Dosiero:92-a SAT-Kongreso 2019.jpg|140x140ra]] |- | [[91-a SAT-Kongreso 2018|91-a]]|| [[91-a SAT-Kongreso 2018|2018]] || [[Kragujevac]] || {{SRB}} || align=right | 85<ref>[http://www.satesperanto.org/spip.php?article3968 Listo de aliĝintoj de la SAT-kongreso en Kragujevaco]</ref> || |- | [[90-a SAT-Kongreso 2017|90-a]]|| [[90-a SAT-Kongreso 2017|2017]] || [[Seulo]] || {{KOR}} || align=right | 105 || [[Dosiero:Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg|140x140ra]] |- | [[89-a SAT-Kongreso 2016|89-a]]|| [[89-a SAT-Kongreso 2016|2016]] || [[Herzberg am Harz|Hercbergo ĉe Harco]] || {{GER}} || align=right |85<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |titolo=Paŝoj al pli granda tutmondeco (gazetartikolo el la SAT-retejo) |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201253/https://satesperanto.org/spip.php?article3631 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:Kastelo de Hercbergo.jpg|140x140ra]] |- | [[88-a SAT-Kongreso 2015|88-a]]|| [[88-a SAT-Kongreso 2015|2015]] || [[Nitra|Nitro]] || {{SVK}} || align=right | 64 || [[Dosiero:Grupafoto.JPG|140x140ra]] |- | [[87-a SAT-Kongreso 2014|87-a]]|| [[87-a SAT-Kongreso 2014|2014]] || [[Dinano]] || {{FRA}} || align=right | 145<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |titolo=Listo de aliĝintoj al la SAT-kongreso en Dinano |alirdato=2021-10-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017201050/https://satesperanto.org/spip.php?article2305 |arkivdato=2021-10-17 }}</ref> || [[Dosiero:SAT-kongreso 2014 - komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[86-a SAT-Kongreso 2013|86-a]]|| [[86-a SAT-Kongreso 2013|2013]] || [[Madrido]] || {{ESP}} || align=right | 104 || [[Dosiero:Filmoj.jpg|140x140ra]] |- | [[85-a SAT-Kongreso 2012|85-a]]|| [[85-a SAT-Kongreso 2012|2012]] || [[Jalto]] || {{UKR}} || align=right | 93 || [[Dosiero:Post teatra ludo pri Cxehxov.jpg|140x140ra]] |- | [[84-a SAT-Kongreso 2011|84-a]]|| [[84-a SAT-Kongreso 2011|2011]] || [[Sarajevo]] || {{BIH}} || align=right | 73 || [[Dosiero:KOMUNA FOTADO0001.jpg|140x140ra]] |- | [[83-a SAT-Kongreso 2010|83-a]]|| [[83-a SAT-Kongreso 2010|2010]] || [[Braŝovo]] || {{ROM}} || align=right | 75 || |- | [[82-a SAT-Kongreso 2009|82-a]]|| [[82-a SAT-Kongreso 2009|2009]] || [[Milano]] || {{ITA}} || align=right | ĉ. 80 || [[Dosiero:SAT-Kongreso 2009.jpg|140x140ra]] |- | [[81-a SAT-Kongreso 2008|81-a]]|| [[81-a SAT-Kongreso 2008|2008]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 71 || |- | [[80-a SAT-Kongreso 2007|80-a]]|| [[80-a SAT-Kongreso 2007|2007]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 140 || [[Dosiero:80a SAT Kongreso.JPG|140x140ra]] |- | [[79-a SAT-Kongreso 2006|79-a]]|| [[79-a SAT-Kongreso 2006|2006]] || [[Beogrado]] || {{SRB}} || align=right | 153 || |- | [[78-a SAT-Kongreso 2005|78-a]]|| [[78-a SAT-Kongreso 2005|2005]] || [[Zagrebo]] || {{HRV}} || align=right | ĉ. 80 || |- | [[77-a SAT-Kongreso 2004|77-a]]|| [[77-a SAT-Kongreso 2004|2004]] || [[Bratislavo]] || {{SVK}} || align=right | 140 || [[Dosiero:77-a SAT-Kongreso 2004.jpg|140x140ra]] |- | [[76-a SAT-Kongreso 2003|76-a]]|| [[76-a SAT-Kongreso 2003|2003]] || [[La Chaux-de-Fonds|Ĉaŭdefono]] || {{CHE}} || align=right | 155 || |- | [[75-a SAT-Kongreso 2002|75-a]]|| [[75-a SAT-Kongreso 2002|2002]] || [[Alikanto]] || {{ESP}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-Kongreso de 2002.jpg|140x140ra]] |- | [[74-a SAT-Kongreso 2001|74-a]]|| [[74-a SAT-Kongreso 2001|2001]] || [[Nagykanizsa|Nadjkaniĵo]] || {{HUN}} || align=right | 220 || |- | [[73-a SAT-Kongreso 2000|73-a]]|| [[73-a SAT-Kongreso 2000|2000]] || [[Moskvo]] || {{RUS}} || align=right | 125 || |- | [[72-a SAT-Kongreso 1999|72-a]]|| [[72-a SAT-Kongreso 1999|1999]] || [[Karlovy Vary|Karlovaro]] || {{CZE}} || align=right | 178 || |- | [[71-a SAT-Kongreso 1998|71-a]]|| [[71-a SAT-Kongreso 1998|1998]] || [[Odeso]] || {{UKR}} || align=right | 240 || |- | [[70-a SAT-Kongreso 1997|70-a]]|| [[70-a SAT-Kongreso 1997|1997]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{DEU}} || align=right | 133 || |- | [[69-a SAT-Kongreso 1996|69-a]]|| [[69-a SAT-Kongreso 1996|1996]] || [[Sankt-Peterburgo]] || {{RUS}} || align=right | 240 || |- | [[68-a SAT-Kongreso 1995|68-a]]|| [[68-a SAT-Kongreso 1995|1995]] || [[Mariboro]] || {{SVN}} || align=right | 150 || |- | [[67-a SAT-Kongreso 1994|67-a]]|| [[67-a SAT-Kongreso 1994|1994]] || [[Strážnice|Straĵnico]] || {{CZE}} || align=right | 310 || |- | [[66-a SAT-Kongreso 1993|66-a]]|| [[66-a SAT-Kongreso 1993|1993]] || [[Kazanlako]] || {{BUL}} || align=right | 250 || |- | [[65-a SAT-Kongreso 1992|65-a]]|| [[65-a SAT-Kongreso 1992|1992]] || [[Kaŭno]] || {{LTU}} || align=right | 617 || |- | [[64-a SAT-Kongreso 1991|64-a]]|| [[64-a SAT-Kongreso 1991|1991]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 165 || |- | [[63-a SAT-Kongreso 1990|63-a]]|| [[63-a SAT-Kongreso 1990|1990]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 292 || |- | 62-a || [[62-a SAT-Kongreso 1989|1989]] || [[Ilertiseno]] || {{FRG}} || align=right | 260 || |- | 61-a || [[61-a SAT-Kongreso 1988|1988]] || [[Campos do Jordao|Kampos-do-Ĵordao]] || {{BRA}} || align=right | 128 || |- | 60-a || [[60-a SAT-Kongreso 1987|1987]] || [[Bulonjo-ĉe-Maro]] || {{FRA}} || align=right | 430 || |- | [[59-a SAT-Kongreso 1986|59-a]]|| [[59-a SAT-Kongreso 1986|1986]] || [[Sankt-Kugato de Valoj|Sankt-Kugato-de-Valoj]] || {{ESP}} || align=right | 190 || |- | 58-a || [[58-a SAT-Kongreso 1985|1985]] || [[Amersforto]] || {{NED}} || align=right | 260 || |- | 57-a || [[57-a SAT-Kongreso 1984|1984]] || [[Bordeaux|Bordozo]] || {{FRA}} || align=right | 260 || |- | [[56-a SAT-Kongreso 1983|56-a]]|| [[56-a SAT-Kongreso 1983|1983]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 185 || |- | [[55-a SAT-Kongreso 1982|55-a]]|| [[55-a SAT-Kongreso 1982|1982]] || [[Iisalmo]] || {{FIN}} || align=right | 237 || |- | 54-a || [[54-a SAT-Kongreso 1981|1981]] || [[Bazelo]] || {{CHE}} || align=right | 300 || |- | 53-a || [[53-a SAT-Kongreso 1980|1980]] || [[Rijeko]] || {{YUG}} || align=right | 380 || |- | 52-a || [[52-a SAT-Kongreso 1979|1979]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || |- | [[51-a SAT-Kongreso 1978|51-a]]|| [[51-a SAT-Kongreso 1978|1978]] || [[Lekturo]] || {{FRA}} || align=right | 272 || |- | [[50-a SAT-Kongreso 1977|50-a]]|| [[50-a SAT-Kongreso 1977|1977]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 251 || |- | 49-a || [[49-a SAT-Kongreso 1976|1976]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 301 || |- | 48-a || [[48-a SAT-Kongreso 1975|1975]] || [[Hago]] || {{NED}} || align=right | 300 || |- | 47-a || [[47-a SAT-Kongreso 1974|1974]] || [[Bergamo]] || {{ITA}} || align=right | 330 || |- | [[46-a SAT-Kongreso 1973|46-a]]|| [[46-a SAT-Kongreso 1973|1973]] || [[Toronto]] || {{CAN}} || align=right | 208 || |- | 45-a || [[45-a SAT-Kongreso 1972|1972]] || [[Kuopio]] || {{FIN}} || align=right | 300 || |- | 44-a || [[44-a SAT-Kongreso 1971|1971]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 502 || |- | 43-a || [[43-a SAT-Kongreso 1970|1970]] || [[Augsburg|Aŭgsburgo]] || {{FRG}} || align=right | 360 || |- | 42-a || [[42-a SAT-Kongreso 1969|1969]] || [[Novi Sad|Novi-Sado]] || {{YUG}} || align=right | 250 || |- | 41-a || [[41-a SAT-Kongreso 1968|1968]] || [[Utrecht (urbo)|Utreĥto]] || {{NED}} || align=right | 347 || |- | 40-a || [[40-a SAT-Kongreso 1967|1967]] || [[Malmö|Malmo]] || {{SWE}} || align=right | 407 || |- | [[39-a SAT-Kongreso 1966|39-a]]|| [[39-a SAT-Kongreso 1966|1966]] || [[Svanviko]] || {{GBR}} || align=right | 310 || [[Dosiero:SAT-Kongreso Svanviko 1966.png|140x140ra]] |- | 38-a || [[38-a SAT-Kongreso 1965|1965]] || [[Karlsruhe|Karlsruho]] || {{FRG}} || align=right | 447 || |- | [[37-a SAT-Kongreso 1964|37-a]]|| [[37-a SAT-Kongreso 1964|1964]] || [[Narbonne|Narbono]] || {{FRA}} || align=right | 300 || |- | 36-a || [[36-a SAT-Kongreso 1963|1963]] || [[Hamburgo]] || {{FRG}} || align=right | 263 || |- | 35-a || [[35-a SAT-Kongreso 1962|1962]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 465 || |- | 34-a || [[34-a SAT-Kongreso 1961|1961]] || [[Gento (urbo)|Gento]] || {{BEL}} || align=right | 374 || |- | 33-a || [[33-a SAT-Kongreso 1960|1960]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 355 || |- | 32-a || [[32-a SAT-Kongreso 1959|1959]] || [[Dortmund|Dortmundo]] || {{FRG}} || align=right | 425 || |- | [[31-a SAT-Kongreso 1958|31-a]]|| [[31-a SAT-Kongreso 1958|1958]] || [[Helsinko]] || {{FIN}} || align=right | 254 || |- | 30-a || [[30-a SAT-Kongreso 1957|1957]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 590 || |- | 29-a || [[29-a SAT-Kongreso 1956|1956]] || [[Beogrado]] || {{YUG}} || align=right | 489 || |- | [[28-a SAT-Kongreso 1955|28-a]]|| [[28-a SAT-Kongreso 1955|1955]] || [[Linz|Linco]] || {{AUT}} || align=right | 650 || |- | [[27-a SAT-Kongreso 1954|27-a]]|| [[27-a SAT-Kongreso 1954|1954]] || [[Nancio]] || {{FRA}} || align=right | 480 || [[Dosiero:SAT-Kongreso en Nancy 1954.jpg|140x140ra]] |- | [[26-a SAT-Kongreso 1953|26-a]]|| [[26-a SAT-Kongreso 1953|1953]] || [[Sheffield|Ŝefildo]] || {{GBR}} || align=right | 185 || |- | [[25-a SAT-Kongreso 1952|25-a]]|| [[25-a SAT-Kongreso 1952|1952]] || [[Duseldorfo]] || {{FRG}} || align=right | 622<ref>Nombro de la kongresanoj de 1952 dokumentita interalie en la germanlingva gazeto ''Grenzenlos'', eldono 1959 A, paĝo 2, eldonejo Reinhard Uhde, Bremeno, kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako)</ref> || |- | [[24-a SAT-Kongreso 1951|24-a]]|| [[24-a SAT-Kongreso 1951|1951]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}}|| align=right | 584 || |- | [[23-a SAT-Kongreso 1950|23-a]]|| [[23-a SAT-Kongreso 1950|1950]] || [[Torino]] || {{ITA}} || align=right | 292 || |- | [[22-a SAT-Kongreso 1949|22-a]]|| [[22-a SAT-Kongreso 1949|1949]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | {{nombro|1325}} || |- | [[21-a SAT-Kongreso 1948|21-a]]|| [[21-a SAT-Kongreso 1948|1948]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | {{nombro|1219}} || |- | [[20-a SAT-Kongreso 1947|20-a]]|| [[20-a SAT-Kongreso 1947|1947]] || [[Arhuzo]] || {{DNK}} || align=right | 662 || [[Dosiero:SAT-kongreso-1947-emblemo.png|140x140ra]] |- style="border-top-width:4px;border-top-style:solid;border-bottom-width:4px;border-bottom-style:solid;" ! !! 1940 <br />1946!! colspan="4" | ''*&nbsp;Ne okazis pro Mondmilito'' |- | [[19-a SAT-Kongreso 1939|19-a]]|| [[19-a SAT-Kongreso 1939|1939]] || [[Kopenhago]] || {{DNK}} || align=right | 568 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1939 Kopenhago 02.jpg|140x140ra]] |- | [[18-a SAT-Kongreso 1938|18-a]]|| [[18-a SAT-Kongreso 1938|1938]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 659 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Bruselo_1938.jpg|140x140ra]] |- | [[17-a SAT-Kongreso 1937|17-a]]|| [[17-a SAT-Kongreso 1937|1937]] || [[Roterdamo]] || {{NED}} || align=right | 806 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Roterdamo_1937.jpg|140x140ra]] |- | [[16-a SAT-Kongreso 1936|16-a]]|| [[16-a SAT-Kongreso 1936|1936]] || [[Manchester|Manĉestro]] || {{GBR}} || align=right | 167 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1936_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[15-a SAT-Kongreso 1935|15-a]]|| [[15-a SAT-Kongreso 1935|1935]] || [[Parizo]] || {{FRA}} || align=right | 346 || [[Dosiero:SAT-kongreso Parizo 1935 komuna foto.jpg|140x140ra]] |- | [[14-a SAT-Kongreso 1934|14-a]]|| [[14-a SAT-Kongreso 1934|1934]] || [[Valencio]] || {{ESP}} || align=right | 376 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Valencio_1934_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[13-a SAT-Kongreso 1933|13-a]]|| [[13-a SAT-Kongreso 1933|1933]] || [[Stockholm|Stokholmo]] || {{SWE}} || align=right | 600 || [[Dosiero:SAT-kongreso_Stokholmo_1933.jpg|140x140ra]] |- | [[12-a SAT-Kongreso 1932|12-a]]|| [[12-a SAT-Kongreso 1932|1932]] || [[Stutgarto]] || {{DEU}} || align=right | 245 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1932_Stutgarto.jpg|140x140ra]] |- | [[11-a SAT-Kongreso 1931|11-a]]|| [[11-a SAT-Kongreso 1931|1931]] || [[Amsterdamo]] || {{NED}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso 1931 Amsterdamo manifestacio.jpg|140x140ra]] |- | [[10-a SAT-Kongreso 1930|10-a]]|| [[10-a SAT-Kongreso 1930|1930]] || [[Londono]] || {{GBR}} || align=right | 350 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1930_Londono.jpg|140x140ra]] |- | [[9-a SAT-Kongreso 1929|9-a]]|| [[9-a SAT-Kongreso 1929|1929]] || [[Lepsiko]] || {{DEU}} || align=right | 650 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1929_Leipzig.jpg|140x140ra]] |- | [[8-a SAT-Kongreso 1928|8-a]]|| [[8-a SAT-Kongreso 1928|1928]] || [[Gotenburgo]] || {{SWE}} || align=right | 436 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1928_Gotenburgo.jpg|140x140ra]] |- | [[7-a SAT-Kongreso 1927|7-a]]|| [[7-a SAT-Kongreso 1927|1927]] || [[Liono]] || {{FRA}} || align=right | 200 || [[Dosiero:SAT-Kongreso_1927_komuna_foto.jpg|140x140ra]] |- | [[6-a SAT-Kongreso 1926|6-a]]|| [[6-a SAT-Kongreso 1926|1926]] || [[Leningrado]] || {{URS}} || align=right | 400 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1926_Leningrado_malfermo.jpg|140x140ra]] |- | [[5-a SAT-Kongreso 1925|5-a]]|| [[5-a SAT-Kongreso 1925|1925]] || [[Vieno]] || {{AUT}} || align=right | 150 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1925_Vieno.jpg|140x140ra]] |- | [[4-a SAT-Kongreso 1924|4-a]]|| [[4-a SAT-Kongreso 1924|1924]] || [[Bruselo]] || {{BEL}} || align=right | 90 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1924_Bruselo.jpg|140x140ra]] |- | [[3-a SAT-Kongreso 1923|3-a]]|| [[3-a SAT-Kongreso 1923|1923]] || [[Kaselo]] || {{DEU}} || align=right | 250 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1923_Kaselo.jpg|140x140ra]] |- | [[2-a SAT-Kongreso 1922|2-a]]|| [[2-a SAT-Kongreso 1922|1922]] || [[Frankfurto ĉe Majno]] || {{DEU}} || align=right | 230 || [[Dosiero:SAT-kongreso_1922_Frankfurto.jpg|140x140ra]] |- | [[1-a SAT-Kongreso 1921|1-a]]|| [[1-a SAT-Kongreso 1921|1921]] || [[Prago]] || {{TCH}} || align=right | 80 || [[Dosiero:SAT-fondokongreso_Prago_1921.jpg|140x140ra]] |} </center> == Bildaro == {{Pluraj bildoj | pozicio = left | direkto = vertikala | larĝeco = 500 |dosiero1=Kongresanoj de 90-a SAT-Kongreso 2017.jpg |priskribo1=Kongresanoj de [[90-a SAT-Kongreso 2017]]. |dosiero2=Grupafoto.JPG |priskribo2=88-a SAT-Kongreso 2015. |dosiero3=SAT-KongresFoto Dinano2014 kun la fotinto.png |priskribo3=Parto de la kongresanaro de la [[87-a SAT-Kongreso 2014]] en Dinano, Bretonio, Francio |dosiero4=Okcidenta-parko.JPG |priskribo4=Kongresanoj de la [[86-a SAT-Kongreso 2013]] en [[Madrido]] aŭskultas informon pri historia okazo de la unuaj tagoj de la [[Hispana Enlanda Milito]] nome [[Sieĝo al la Montokazerno]] kiu estis kie nun estas tiu parko. |dosiero5=SAT-Kongreso 2009.jpg |priskribo5=Parto de la kongresanaro de la [[82-a SAT-Kongreso 2009]] en Milano, Italio |dosiero6=80a SAT Kongreso.JPG |priskribo6=Grupa foto de la 80-a SAT-Kongreso 2007 ĉe Parizo }} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.satesperanto.org/-Kongresoj-.html Paĝo de SAT pri ĝiaj Kongresoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120411183639/http://satesperanto.org/-Kongresoj-.html |date=2012-04-11 }} * [http://www.nodo50.org/esperanto/kongreso.htm Pri la lastaj kongresoj de SAT] (en la retejo de [[SAT en Hispanio]]) == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĉefaj renkontiĝoj}} {{SAT Navigilo}} [[Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda]] [[Kategorio:SAT-Kongreso|!]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj]] dy9k2tmgpbgekldbgezemyto2aswwkc 0 30317 9371864 7871106 2026-05-13T04:58:27Z Sj1mor 12103 9371864 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:SAT-kongreso_Valencio_1934_Zamenhof-tabulo.jpg|eta|295x295ra|Inaŭguro de tabulo al [[LLZ]] la kongreso, parolas [[Luis Hernández Lahuerta]]]] [[Dosiero:SAT-kongreso Valencio 1934 komuna foto.jpg|eta|Komuna foto]] [[Dosiero:SAT-kongreso Valencio 1934.jpg|eta|Parolado de [[Luis Hernández Lahuerta]] dum la solena malfermo de la kongreso]] [[Dosiero:1934Valencio.png|eta|Emblemo de la Valencia kongreso en 1934]] '''La 14-a kongreso''' de [[SAT]] okazis en [[Valencio]] inter la [[3-a de aŭgusto|3-a]] kaj la [[8-a de aŭgusto]] [[1934]]. Ĝin partoprenis 376 homoj el 13 landoj. La ĉefa organizanto estis [[Luis Hernández Lahuerta]]. == Prelegoj == * [[Norbert Barthelmess|Norberto Bartelmes]]: ''Pri muziko'' (kun partopreno de loka esperantista orĥestro ) * [[Jaume Grau Casas]]: ''Kataluna literaturo kaj lingvo'' * PÄHN: ''Nuntempa soveta literaturo'' * A. PÂRIS: ''Edukado de gvidantoj en la laborista movado'' {{Projektoj}} {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|34]] [[Kategorio:Valencio]] [[Kategorio:1934 en Hispanio]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hispanio]] gyo453rrbgc11bt6p76rg97nm5oumhl 0 30503 9371859 9220260 2026-05-13T04:48:46Z Sj1mor 12103 9371859 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:1906 Julio Cezaro.jpg|eta|Kovrilo de la esperanta traduko el 1906]] '''''Julio Cezaro''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Ĝi rakontas la historion de [[Julio Cezaro]] kaj lia ambicio iĝi imperiestro de Romo. Kvankam multaj personoj lin konsideras la unuan imperiestron roman, estis lia nevo kaj heredulo Octavio, poste nomita [[Aŭgusto]], kiu estis la unua imperiestro kun tiu titolo.[[Dosiero:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|eta|dekstra|360px|''Morto de Cezaro'', de [[Vincenzo Camuccini]], [[1805]].]]La rakonto de [[William Shakespeare|Shakespeare]] rakontas pri la vivo de [[Cezaro]] kaj pri liaj sukcesoj militaj, ekde lia morto, ĝis kiam li estas mortigita de rivaloj politikaj kiuj timis ke [[Cezaro]] sin igus reĝon, vorto malŝatita en la [[Romia respubliko]]. La [[tragedio]] iĝis tiel popola ke senmortiĝis multe da esprimoj, kiel "Tio estas greka por mi", kiu en la angla signifas "Tio estas malkomprenebla por mi", kaj ankaŭ senmortiĝis la lokucio de [[Cezaro]]: "Et tu, Brute", kiu signifas "Kaj vi, [[Bruto]]", dirita antaŭ ol morti, kiam li komprenas ke lia nevo [[Bruto]], kiu estis kiel filo por li, estas unu de liaj mortuloj. La lokucion nune oni uzas por reprezenti la plej grandan perfidon, kaj ankaŭ kiam oni estas perfidita de siaj amikoj. El la angla al Esperanto tradukis ĝin [[Daniel Henry Lambert]] ([[Londono]]: [[Brita Esperantista Asocio]], [[1906]], 86 paĝoj). {{Citaĵo|La tradukinto nenian penadon ŝparadas, por ĝuste kompreni la sencon, nek por esprimi ĝin per konvene elektitaj vortoj kunligitaj en belsona ritmo.|[[Alfred Edward Wackrill]] en "[[British Esperantist]]", 1906, paĝo 90.}} == Julio Cezaro en aliaj lingvoj == === Esperanto === La dramon de [[William Shakespeare|Ŝekspiro]] esperantigis [[Daniel Henry Lambert]] === Svahila === La dramon ankaŭ [[Svahila literaturo|svahiligis]] la unua prezidanto de [[Tanzanio]], [[Julius Nyerere]]. == Eksteraj Ligiloj == {{Projektoj}} * [[c:File:EO William Shakespeare - Julio Cezaro.pdf|Esperantigo de ''Julio Cezaro'' (1906)]] en Vikimedia Komunejo {{EdE|J}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] [[Kategorio:Julio Cezaro]] snpryvpub24xvqnvdhj1r6jk2gnwdru 0 32506 9372048 9323248 2026-05-13T11:02:28Z Sj1mor 12103 9372048 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=sanktulo|mita rabobirdo|Birdo Roĥo}} {{Informkesto sanktulo | nomo = Roĥo de Montpeliero | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[1295]] | titolo = [[Sanktulo]] | patroneco = [[pesto|pest]]-[[malsanulo]]j, [[infekto|infektitoj]], [[handikapulo]]j kaj aliaj malsanuloj | atributoj = pesto-cikatro; vestaĵo de [[pilgrimulo]]; hundo kun pano | tago de festo = {{dato|16|8}} }} '''Sankta Roĥo''' ([[Latina lingvo|latine]] ''Sanctus Rochus'', {{Lang-fr|Saint Roch}}) de [[Montpellier]] estis [[katolikismo|katolika]] [[sanktulo]]. Li naskiĝis ĉirkaŭ [[1295]] kaj mortis en [[1327]] (en literaturo oni trovas ankaŭ aliajn datojn - de naskiĝo inter 1340 kaj 1350 kaj de morto en 1377 aŭ 1378). Laŭ [[legendo]]j li helpis [[malsanulo]]jn, kiuj suferis pro [[pesto]]. Pro tio li estas katolika [[patrono]] de pest-malsanuloj, [[infekto|infektitoj]], [[handikapulo]]j kaj aliaj malsanuloj. Lia populareco, origine en centra kaj norda [[Italio]] kaj ĉe Montpellier, disvastiĝis tra [[Hispanio]], [[Francujo]], [[Libano]], la [[Malaltaj Landoj]], [[Brazilo]] kaj [[Germanujo]], kie li ofte estis interpolita en la liston de la [[14 helpantoj en mizero|dek kvar sanktaj helpantoj en mizero]], kaj lia [[honoro|honoregado]] disvastiĝis post la [[Nigra morto]]. Laŭlegende li mem estis infektita de pesto kaj savita de hundo, kiu portis al li panon, kiam li retiriĝis de homoj por ne infekti ilin. Pro tio la [[franca lingvo]] konservas diraĵon pri "S-ta Roĥo kaj lia hundo", kvazaŭ tre fidelaj kunuloj. Sankta Roĥo estas bildigata sur multaj [[pestkolono]]j. Li ricevis renovigitan atenton kaj apartan [[kulto]]n dum la [[kronvirusa pandemio de 2019-2021]].<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.catholicnewsherald.com/88-news/fp/5575-bishop-jugis-asks-for-intercessory-prayer-to-end-coronavirus|titolo=Coronavirus draws prayers to saints who cared for plague victims|alirdato=22a de aŭgusto 2021|dato=Majo 17a de 2020|verkaĵo=Catholic Sun}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://catholicherald.co.uk/the-best-saints-to-pray-to-during-a-pandemic/|titolo=The best saints to pray to during a pandemic|alirdato=22a de aŭgusto 2021|familia nomo=Doino Jr.|persona nomo=William|dato=19a de marto 2020|verkaĵo=Catholic Herald}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.catholicnewsherald.com/88-news/fp/5575-bishop-jugis-asks-for-intercessory-prayer-to-end-coronavirus|titolo=Bishop Jugis asks for intercessory prayer to end coronavirus|alirdato=22a de aŭgusto 2021|dato=Marto 16a de 2020|verkaĵo=Catholic News Herald}}</ref> Lia katolika nomfesto estas la [[16-a de aŭgusto]]. == La historia vero pri Sankta Roĥo == Laŭ la serĉoj de la Belgia historiisto Pierre Bolle (2001), kiuj hodiaŭ prezentas la plej kompletan laboron pri la vivo de tiu sanktulo, Sankta Roĥo ne estas proprasence historia sanktulo, sed "kopio" de sanktulo pli antikva, Sankta Raŝo de Autun, kiu vivis antaŭ la jaro 1000. Per rigora [[historia metodo]], Bolle klarigis, kiuj el la [[hagiografio]]j estis la plej antikvaj kaj kiuj havis pli novajn ŝanĝojn kaj komplementojn. Invokita kontraŭ ŝtormoj, la figuro de Raŝo estus la bazo de la nomo (Raŝo/Roĥo), kaj ankaŭ de la funkcio de Sankta Roĥo (kontraŭ pestoj), ĉar per [[aferezo]] de la franca vorto "tempeste" (ŝtormo) oni formas "-peste" (pesto): estas facile iri de "Sankta Raŝo" kiu protektas kontraŭ "tempeste" (ŝtormo) ĝis "Sankta Roĥo" kiu protektas kontraŭ "peste" (pesto), ankaŭ kun la helpo de mezepokaj teorioj pri medicino (laŭ kiuj "malbona aŭ korupta aero" povas kaŭzi malsanon per rompo de la ekvilibro en la [[homa korpo]]). La tezo de Bolle kaŭzis revolucion en la studoj pri tiu sanktulo, malgraŭ la fakto, ke tiaj situacioj ("duoblaj" sanktuloj: homonimoj kiel bazo por la kreo de nova sanktulo) estas bone konataj (ekz. Sankta Vincent de Agen kaj Sankta Alban de Namur). <gallery> Dosiero:St Rochus.jpg|Statuo de sankta Roĥo en la [[Malgranda Kvartalo (Prago)|Malgranda Kvartalo]] de [[Prago]] ([[Ĉeĥio]])<!-- thumb|maldekstra|180ra|_Socha_ _sv_. _Rocha_ z _roku_ 1751 _před_ _kostelem_ _Panny_ _Marie_ _Vítězné_ _na_ _Bílé_ _hoře_ v _Praze_ --> Dosiero:Saint Roch.JPG|Sankta Roĥo kaj la [[bubona pesto]]<!-- thumb|maldekstra|180ra|Listo de sanktulaj Sankta Roĥo --> Dosiero:Paris Saint-Roch Norry 1787.jpg|Desegnaĵo pri la [[Preĝejo Sankta Roĥo (Parizo)]] konstruita de [[Jacques Lemercier]]<!-- thumb|maldekstra|180ra|Listo de sanktuloj-Sankta Roĥo, Parizo, per [[Jacques Lemercier|_Lemercier_]], _begun_ 1653: (plumo (skribilo), plumo, grifelo)-kaj-inko (desegnaĵo, desegnado, desegnante) per (Karlo (legolibro), Karlo) _Norry_, 1787 --> </gallery> {{-}} [[Dosiero:Statue of San Rocco of Scilla, Italy.jpg|eta|maldekstre|140ra|Sankta Roĥo, [[Scilla]] ([[Italio]]).]] [[Dosiero:San Rocco Venezia (Interno) - “Tomba con pala d’altare” di San Rocco.jpg|eta|dekstre|260ra|Tombo de Sankta Roĥo en [[Venecio]].]] == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Roĥo]] * [[Kapelo Sankta Roĥo (Worbis)]] * [[Preĝejo Sankta Roĥo (Parizo)]] * [[Kapelo Sankta Roĥo (Budapeŝto)]] * [[Preĝejo Sankta Roĥo (Bjalistoko)]] * [[Preĝejo Sankta Roĥo (Szigetvár)]] * [[Rochus-kapelo (Bingen)]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.newadvent.org/cathen/13100c.htm <!-- ''Katolika Enciklopedio'' 1908: --> * http://www.fordham.edu/halsall/basis/goldenlegend/GoldenLegend-Volume5.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140814200114/http://www.fordham.edu/halsall/basis/goldenlegend/GoldenLegend-Volume5.htm |date=2014-08-14 }} <!-- _Medieval_ _Sourcebook_: ''La Ora Legendo'', (libro, mendi) V --> * http://home.nordnet.fr/~jrmasson/jean-roch/saintroc.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100219224447/http://home.nordnet.fr/~jrmasson/jean-roch/saintroc.htm |date=2010-02-19 }} <!-- _Page_ _sur_ _le_ _site_ _de_ Johano _Roch_. --> * http://www.ham-sur-heure-nalinnes.net/histoire/stroch/index02.php{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _Bibliographie_ _laïque_ _sur_ _le_ _site_ _de_ _Patrick_ _Seeuws_ --> * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/07/romantika-adiauo-al-vieno.html | titolo = Romantika adiaŭo al Vieno | titolo-aldono = | alirdato = 2019-03-10 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2018-07-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://www.webcitation.org/76lrzfJFq?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/07/romantika-adiauo-al-vieno.html | arkivdato = 2019-03-10 | citaĵo = }} ''(raporto pri vizito al [[Preĝejo Sankta Roĥo (Vieno)|preĝejo de Sankta Roĥo en Vieno]] en 2016)'' {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Roĥo, Sankta}} [[Kategorio:Franciskanaj sanktuloj]] [[Kategorio:Francaj romkatolikaj sanktuloj]] [[Kategorio:Italaj romkatolikaj sanktuloj]] nz9124pta7zs78dl42daei4og4vh8vt 0 33032 9371865 8903812 2026-05-13T04:58:55Z Sj1mor 12103 14, ne 17 SAT-kongreso 9371865 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:SAT-kongreso Valencio 1934 Zamenhof-tabulo.jpg|eta|300px|Luis Hernández Lahuerta parolas dum inaŭguro de tabulo al [[LLZ]] dum la [[14-a SAT-Kongreso 1934|14-a SAT-Kongreso]] en Valencio]] '''Luis HERNÁNDEZ LAHUERTA''' (naskiĝis en [[1906]] en [[Valencio]], mortis en [[1961]]) estis propagandisto, [[Litografio|litografo]] kaj verkisto en Esperanto. Ligita al la laborista movado valencia, li organizis en tiu urbo la [[14-a SAT-Kongreso 1934|14an kongreson]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]. Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] li redaktis la revuon ''[[Popola Fronto (gazeto)|Popola Fronto]]'', kiu propagandis la vidpunktojn de la respublikana flanko tutmonde, en tre flua lingvo. En [[1947]], post sia liberiĝo el la karceroj de [[Francisco Franco|Franco]], li helpis fondi la novan asocion de esperantistoj, [[Hispana Esperanto-Federacio]], estis ties sekretario kaj dum multaj jaroj redaktis ĝian bultenon, ''[[Boletín]]''. Li tradukis pecon de la verko ''[[Don Kiĥoto de la Manĉo]]'', de [[Miguel de Cervantes]]: la rakonton de "La malprudenta scivolulo". Li ankaŭ tradukis verketon "Filozofio de Fantomo" de [[Wenceslao Fernández Flórez]] kaj "Babiladetoj, diversaj pensoj kaj aforismoj" de [[Santiago Ramón y Cajal]]. Antaŭ la milito Luis Hernández aktivis ankaŭ en la kultura [[valencia lingvo|valencilingva]] societo [[Lo Rat Penat]] kaj fariĝis sekretario de ties junulara sekcio. ==Tradukoj== *[[Miguel de Cervantes|M. de Cervantes Saavedra]]. ''La malprudenta scivolulo'' Novelo el «Don-Kihoto. Eld. [[Hispana Esperanto-Federacio]], [[Valencia]], 1955. {{citaĵo|Dissemitaj en la hispanlingva ĉefverko "Don-Kiĥoto", kvazaŭ floroj en impona arbaro, oni trovas epizodajn novelojn kaj rakontojn, pli-malpli ligataj al la ĉefa agado. Inter tiuj, la malplej ligata kaj la plej longa estas "La Malprudenta Scivolulo", kiun hodiaŭ aperas en esperanta traduko de Luis Hernandez. Ĉiu klera homo konas "Don-Kiĥoto"-n, ĉar ĝi estas tradukita al ĉiuj kulturaj lingvoj. Tamen en multaj tradukoj kaj ankaŭ en multaj reduktitaj hispanaj eldonoj, mankas tiuj epizodaj pecoj. Tial S-ro Hernandez faris gravan alporto al la Esperanta literaturo tradukante tiun juvelon. La temo — scivolema edzo, kiu volas pruvi la fidelecon de sia edzino - kaj la delikataj sentoj pri la honoro, eble estos iom strangaj al la nuntempa publiko; sed la fundo, la pasioj, la karakteroj, la homaj reakcioj estas ĉiamaj, ĉar, kiel diras la antaŭparolo, "oni ne estas hodiaŭ pli sperta en tiaj temoj ol dum la regado de la Faraonoj". Diri ke la novelo estas perfekte verkita, modelo en stilo kaj en fundo, ke ĝi abundas en saĝaj sentencoj, trafaj maksimoj kaj belaj frazoj, estas superflue se oni konsideras ke ĝi estas verko de la hispana "Princo de la Geniuloj". Ankaŭ superflue estus laŭdi la fidelan tradukan, lertajn frazaranĝojn kaj fluan lingvon de S-ro Hernandez. La legantoj de ''[[Boletín]]'' ja bone konas la stilo riĉe Zamenhofan de la tradukinto. Li eĉ trafis igi malpeza la iom pezan — laŭ la epoka stilo — lingvon de la originalo. Se li ne estus jam konsiderata kiel unu el la plej bonaj esperantaj prozistoj, tiu verko sufiĉus por lin klasifiki en la unua rango. Hernandez, ekzemple modesta, asesoriĝis de du malsamlingvanoj esperantistoj: S-roj [[Ferenc Szilágyi (verkisto)|Szilágyi]] kaj [[Jorge de Saldanha Carreira| Saldanha-Carreira]] por igi plej internacia la tradukon. Laŭdinda kaj imitinda ekzemplo! la materiala parto estas bonega: alloga kovrilo kaj gravuraĵoj honoras la hispanan presarto. Esperanta korespontando iam asertis al mi ke Hispanaj eldonejoj estas pli belaj ol alilandaj. Tiu libro certe lin pravigas. |[[Amalia Núñez Dubús]]. [[Boletín]] n090 (jun 1956)}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hernandez Lahuerta, Luis}} [[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]] mroyoyvvodniczs5cutom70f64a6hjj 0 34664 9371728 9152972 2026-05-12T21:11:19Z Alifono 114488 /* Scienca agado */ 9371728 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Der esperantist pri ASE.jpg|dekstra|eta|Anonco pri kreo de ASE en [[der esperantist]] kun mencio de ''Mahomet'' Isajev]] '''Magomet''' (foje ankaŭ ''Mahomet'') '''Izmajloviĉ Isajev''' [elp. isa'''j'''ef] ('''{{lang-ru|Магомет Измайлович Исаев}}'''; [[Oseta lingvo|osete]] '''''Isati Izmaili furt Mæxæmæt'''''; naskiĝis la {{daton|5|marto|1928}} en [[Lesken]], [[Nord-Oseta ASSR]], [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko|RSFSR]], [[Sovetunio]], mortis la {{daton|20|junio|2011}} en [[Moskvo]], [[Rusio]]) estis [[Sovetunio|sovetia]] kaj [[Listo de rusiaj esperantistoj|rusia esperantisto]], [[profesoro]] pri [[lingvistiko]]. == Biografio == Li naskiĝis la {{daton|5|marto|1928}} en [[Lesken]] al [[osetoj|oseta]] patrino kaj [[lakoj|laka]] patro. === Scienca agado === Li estis [[Iranologio|iranologo]] kaj [[Sociolingvistiko|sociolingvisto]] kaj esploristo pri la [[digora]] dialekto de la [[oseta lingvo]], aŭtoro de multaj libroj pri tiuj fakoj. Li estis membro de la Rusia Akademio de Naturaj Sciencoj. En [[1951]] Magomet Isaev finis Leningradan Ŝtatan Universitaton (nun: [[Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato]]) instruis en la [[Moskva Ŝtata Universitato]], la Moskva Ŝtata Lingva Universitato, [[Rusia Universitato de Amikeco inter Popoloj]]. Kiel iranisto, Magomet Isaev multe kontribuis al la esplorado de la [[digora]] dialekto de la [[oseta lingvo]]. Kiel sociolingvisto, li multe laboris pri esploroj de la lingva situacio en la multlingva Sovetunio. === Esperanto-agado === Li esperantistiĝis en [[1956]]. Li gvidis [[interlingvistiko|interlingvistikan]] grupon en la Instituto de Lingvoscienco en [[Moskvo]]. De [[1979]] ĝis [[1989]] li estis (la unua kaj la lasta) prezidanto de [[ASE|Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]. Li estis kunaŭtoro de Esperanto-lernolibro kaj aŭtoro de informa libro pri Esperanto. Krome li estis redaktoro de du interlingvistikaj artikolaroj. Li estis scienca gvidanto de doktorigaj interlingvistikaj disertacioj de [[Dina Lukjanec]] kaj [[Boris Kolker]]. {{Vojaĝo2}} == Verkoj == * [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] i interlingvistika; Problema iskusstvennogo jazyka meĵdunarodnogo obŝĉenija (1976) * Problemy interlingvistiki (1976) * Pri la lingvo de l' estonteco (1977) - On The Language of the Future * [[La Lingvo esperanto 1983|Язык Эсперанто]] (Lingvo Esperanto) (1981) * [[Lernolibro de lingvo Esperanto|Учебник языка Эсперанто]] (Lernolibro de lingvo Esperanto) (1984, kun Z. V. Semjonova) * Pri bazaj metodologiaj problemoj de interlingvistiko (1986) * (ru) Проблема искусственного вспомогательного языка / Problemy meĵdudnarodnogo vspomogatel'nogo jazyka / La problemo de artefarita helplingvo (1991), lingvistika libro. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.government.ru/data/news_print.html?he_id=103&news_id=9118 Dankletero de la Rusia Registaro al Isajev pro lia granda kontribuo al disvolvigo de filologia scienco (2003)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3547 Problemy interlingvistiki] lingvistika libro (Red. Isajev) en la rusa en la katalogo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] * [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=4005 Problemy meždunarodnogo vspomogatel'nogo jazyka] lingvistika libro (red. Isaev) en la rusa en la katalogo de UEA * [https://archive.is/20120710093304/miresperanto.narod.ru/konsultoj/kontribuo-1.htm Referaĵo de disertacio de Boris Kolker] * [http://autodidactproject.org/other/isayev2.html On the Language of the Future] (Pri la lingvo de l' estonteco) {{Unua}} {{Projekto vizaĝoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Sociolingvistiko]] {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj iranologoj]] [[Kategorio:Sovetiaj iranologoj]] [[Kategorio:Esperantologoj]] [[Kategorio:Libroj de Magomet Isajev| ]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Nord-Osetio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Osetoj]] mkdmzx84f8a84uw5lwuc0y4gfckqznr 0 35254 9371540 9099576 2026-05-12T15:29:04Z DidCORN 34571 /* Vidu ankaŭ */ 9371540 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |tipo = urbo |lando = [[Hispanio]] |regiono = [[Kastilio kaj Leono]] |regiono-ISO=ES-AV |zomo =9 |situo sur mapo2=Hispanio }} '''Avilo''' ({{lang-es|Ávila}}) estas [[Kastilio|kastilia]] urbo en la aŭtonoma regiono de [[Kastilio kaj Leono]], [[Hispanio]]. Tie loĝas ĉirkaŭ {{formatnum:40000}} homoj. La urbo altas {{formatnum:1127}} metrojn super marnivelo, kaj estas ĉefe konata pro [[Sankta Tereza]] aŭ ''Tereza el Avilo'', la karmelinana reformanto, kiu vivis tie. == Vidindaĵoj == La centra parto de la urbo estas [[Monda Kulturheredaĵo de UNESKO]] de [[1985]]. La ĉefa tiea vidindaĵo estas la malnova Murego, kiu ankoraŭ ĉirkaŭas tiun malnovan parton. Ĝi posedas perimetron 2516 metrojn longan kun 9 monumentaj pordegoj. Ĝia konstruado komenciĝis en la 11-a jarcento, kaj estis poste ampleksigita dum Mezepoko. Ankaŭ grava estas la Katedralo ([[12-a jarcento|12-a]] - [[15-a jarcento]]). Ĝi montras komencan konstruon en la romanika stilo kaj finajn elementojn de [[gotiko]]. La ĝenerala aspekto memorigas fortikaĵon kvazaŭ aludo al la militista pasinteco de la urbo. Interne interesas la [[absida koridoro]] kaj monumenta retabla tombo de ''{{lang|es|El Tostado}}''. En kapelo de Mosén Rubí videblas strangaj blazonoj kiuj kondukis al esoteraj interpretoj. Fakte en la urbo ege gravis la juda kvartalo kaj la propra katolika sanktulino Teresa estis de juda deveno. La preĝejo de Sankta Marteno montras turon mikse kaj romanikan kaj [[mudeĥara]]n kiel klopodo unuigi ambaŭ kulturojn, kaj same preĝejo de Sankta Maria de la Kapo. == Historio == Historie estas romiaj restaĵoj (en orienta parto de la murego) oni uzis multajn romiajn elementojn kiuj ankoraŭ videblas ene de la mezepoka konstruaĵo. Dum epoko de araboj la urbo ne gravis kaj estis detruita ofte de la militoj inter kristanoj kaj islamanoj ekde la 8-a al la [[11-a jarcento]]j. Ĉirkaŭ la [[12-a jarcento]] oni konstatas apero de tekstila industrio surbaze de [[lano]] el ŝafa bredado. La urbo suferis enlandan militon de la [[14-a jarcento]] kaj Milito de Komunumoj en la 16-a jarcento, forpelon de islamanoj en 1609. == Provinco == Avilo estas ĉefurbo de samnoma [[Provinco de Avilo|provinco]]. La ĉefaj urboj estas [[Arévalo]], [[Arenas de San Pedro]], [[Cebreros]] (naskiĝloko de la hispana politikisto [[Adolfo Suárez]]) kaj [[Adanero]]. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Puerta de san vicente noche.jpg|Nokta vido de la pordego de la preĝejo de Sankta Vincento. Dosiero:Plaza mayor avila.jpg|Ĉefa Placo de Ávila aŭ ''El Grande'', kun la preĝejo de Sankta Petro fone. </gallery> == Avilo kaj Esperanto == [[Dosiero:Kongresanojenavilo.JPG|eta|maldekstre|250ra|Kongresanoj de la 70-a Hispana Kongreso de Esperanto okazinta en El Eskorial dum ekskurso ĉe la muregoj de Avilo.]] Sen kutima agado de esperantistoj, la urbo estis facila celo de ekskursoj por esperantistoj el Madrido aŭ kongresanoj de tiu areo. {{-l}} == Vidu ankaŭ == * [[Ávila (stacidomo)]] * [[Guimorcondo (stacidomo)]] * [[Juan de Ávila|Johano de Avilo]] * [[Tereza el Avilo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.avila.es/ Oficiala urba retejo de Avilo] * [http://www.avilaturismo.com/ Porturisma retejo de Avilo] * [http://galicias.com/avila/index.htm Fotoj de Avilo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Avilo| ]] [[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]] [[Kategorio:Municipoj de Avilo]] pognmngcmdm2efjl8ez4maga5745t5b 0 37479 9371934 6661971 2026-05-13T07:32:42Z Sj1mor 12103 9371934 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''UEYAMA Masao''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en [[februaro]] [[1988]] en [[Ŝimonoseki]], [[Japanio]]) estis japana esperantlingva poeto kaj novelisto. Li estis unu el la literaturaj korifeoj de la japana Esperanto-movado, kelkfoje premiita en la Belartaj Konkursoj kaj aparte fama kiel [[Hajko|hajkisto]] (''Japana variacio'' [[1978]] kaj ''Hajka antologio'' [[1981]]), kunredakte kun Miyamoto Masao). Li aŭtoris sola la poemaron ''Por forviŝi la memoron pri ŝi'' ([[1974]]), la novelkolektojn ''Ne grimacu'' ([[1967]]), ''Pardonon!'' ([[1970]]) kaj ''Mi amas...'' ([[1977]]), kaj tradukon de la historia romano ''Kristo el bronzo'' de [[Nagayo Yosiro]] ([[1969]]). Koncerne al [[Esperanto-movado en Japanio]], eble plej influa estis lia kontribuado al la beletra revuo ''[[L'omnibuso]]'' de [[1964]] ĝis [[1980]], per kiu li edukis kaj kuraĝigis novan generacion de verkistoj. {{bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Ueyama, Masao}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj poetoj]] ewzz4nuulj1sepkilstlqg1emf53jg1 0 42935 9371772 9173059 2026-05-12T23:26:45Z Alifono 114488 9371772 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}'''Willem VERLOREN van THEMAAT''' ([[1931]] – [[6-a de decembro]] [[1996]] en [[Amsterdamo]]) estas nederlanda sciencisto, tradukisto kaj esperantisto. Studinte Esperanton ĉe [[Sigismundo Pragano]] en la [[Universitato de Amsterdamo]] (1955-59), li doktoriĝis pri [[matematiko]], fako pri kiu li estis [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]-delegito ekde 1961; en 1993 lia delegiteco rilatis al [[interlingvistiko]] kaj Amsterdamo. Li regule membris en [[Societo Zamenhof]]. Profesie esploristo pri scienco, Verloren van Themaat vaste artikolis en sciencaj revuoj ekstermovadaj kaj en Esperanto-periodaĵoj, precipe pri temoj sciencfilozofiaj, interlingvistikaj kaj literaturaj. Li kun-iniciatis kun [[Humphrey Tonkin]] la inkluzivigon de Esperanto-rilataj eroj en la Bibliografion de la usona Asocio pri Modernaj Lingvoj. El liaj grandnombraj verkoj elstaras ''[[La Akvariinfanoj]]'' (1976), romano pri ekstertera [[vivtenado]] de [[feto]]j, la studo ''La Vicordo de la Frazelementoj en Esperanto'' (1973), la eseo ''Esperanto: Ideologio kaj Kulturo'' (1996), la traduko de ''Tiele Parolis Zaratuŝtra'' de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] (1977, el la germana) kaj de parto de la poezia ''[[Nederlanda Antologio]]'', kies precipa kunredaktoro li estis (1987). Li opiniis aparte pluginda kampo la tradukadon de originalaj Esperantaj literaturaĵoj: aperis liaj nederlandigoj de ''[[La infana raso|La Infana raso]]'' de [[William Auld]] (Het Kinderras, 1982) kaj de 16 poemoj en la antologio ''Zeg, Luister Eens'' (1981); lia bibliografio de Esperantaj beletraĵoj tradukitaj en aliajn lingvojn aperis ĉe UEA. Aktiva en [[Esperantlingva Verkista Asocio]], en la lastaj ses jaroj li servis kiel ties sekretario. La asocio [[Esperanto Nederland]], kies rebat-servon li estris, fondis la omaĝan premion Verloren van Themaat, donotan ĉiujare al la esperantisto kiu atingis plej trafan prezenton de Esperanto en amaskomunikiloj. == Bibliografio == Nekrologo en la revuo ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' == Eksteraj ligiloj == http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html https://www.tijdschrift-filter.nl/webfilter/vrijdag-vertaaldag/2018/week-31-jan-gielkens/ (nederlanda paĝo) [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj|Verloren van Themaat, Willem]] 23wcy0hr2jejsxyvunh5qo5t44pknmt 9371773 9371772 2026-05-12T23:27:22Z Alifono 114488 9371773 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}}'''Willem VERLOREN van THEMAAT''' ([[1931]] – [[6-a de decembro]] [[1996]] en [[Amsterdamo]]) estas nederlanda [[sciencisto]], [[tradukisto]] kaj [[Listo de nederlandaj esperantistoj|esperantisto]]. Studinte Esperanton ĉe [[Sigismundo Pragano]] en la [[Universitato de Amsterdamo]] (1955-59), li doktoriĝis pri [[matematiko]], fako pri kiu li estis [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]-delegito ekde 1961; en 1993 lia delegiteco rilatis al [[interlingvistiko]] kaj Amsterdamo. Li regule membris en [[Societo Zamenhof]]. Profesie esploristo pri scienco, Verloren van Themaat vaste artikolis en sciencaj revuoj ekstermovadaj kaj en Esperanto-periodaĵoj, precipe pri temoj sciencfilozofiaj, interlingvistikaj kaj literaturaj. Li kun-iniciatis kun [[Humphrey Tonkin]] la inkluzivigon de Esperanto-rilataj eroj en la Bibliografion de la usona Asocio pri Modernaj Lingvoj. El liaj grandnombraj verkoj elstaras ''[[La Akvariinfanoj]]'' (1976), romano pri ekstertera [[vivtenado]] de [[feto]]j, la studo ''La Vicordo de la Frazelementoj en Esperanto'' (1973), la eseo ''Esperanto: Ideologio kaj Kulturo'' (1996), la traduko de ''Tiele Parolis Zaratuŝtra'' de [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] (1977, el la germana) kaj de parto de la poezia ''[[Nederlanda Antologio]]'', kies precipa kunredaktoro li estis (1987). Li opiniis aparte pluginda kampo la tradukadon de originalaj Esperantaj literaturaĵoj: aperis liaj nederlandigoj de ''[[La infana raso|La Infana raso]]'' de [[William Auld]] (Het Kinderras, 1982) kaj de 16 poemoj en la antologio ''Zeg, Luister Eens'' (1981); lia bibliografio de Esperantaj beletraĵoj tradukitaj en aliajn lingvojn aperis ĉe UEA. Aktiva en [[Esperantlingva Verkista Asocio]], en la lastaj ses jaroj li servis kiel ties sekretario. La asocio [[Esperanto Nederland]], kies rebat-servon li estris, fondis la omaĝan premion Verloren van Themaat, donotan ĉiujare al la esperantisto kiu atingis plej trafan prezenton de Esperanto en amaskomunikiloj. == Bibliografio == Nekrologo en la revuo ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' == Eksteraj ligiloj == http://www.meeuw.org/bibliografio/8/verloren.html https://www.tijdschrift-filter.nl/webfilter/vrijdag-vertaaldag/2018/week-31-jan-gielkens/ (nederlanda paĝo) [[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj|Verloren van Themaat, Willem]] n9rw6dchnv9hmctbwxwnip6o1lu5ef4 0 46522 9371763 8961648 2026-05-12T22:48:54Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371763 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ferenc MOLNÁR''' (naskiĝis la [[12-a de januaro|12-an de januaro]] [[1878]] en [[Budapeŝto]], mortis la [[1-a de aprilo|1-an de aprilo]] [[1952]] en [[Nov-Jorko]]) estis [[Hungario|hungara]] verkisto kaj ĵurnalisto. Li estas konsiderata kiel la plej grava hungara [[dramisto]] de la [[20-a jarcento]]. Plej konata estas lia teatraĵo ''Liliom'' (1909). == Vivo == Lia origina nomo estis ''Ferenc Neumann'' kaj li devenis el [[juda]]-[[germana]] [[familio]]. Li frekventis [[universitato]]jn en [[Ĝenevo]] kaj Budapeŝto. Li frue debutis kiel [[ĵurnalisto]], krome li ankaŭ tradukadis. Lia unua [[romano]] aperis en [[1901]]. En la sekva jaro lia teatraĵo estis prezentata en Budapeŝto. En [[1906]] li edziĝis, kiu ne daŭris longe. Lia 2-a [[edzino]] estis fama aktorino [[Sári Fedák]]. En [[1939]] li rifuĝis pro la [[nazio]]j al [[Usono]]. Liaj [[nepo]]j estas [[Ádám Horváth]] kaj [[Mátyás Sárközi]]. == En Esperanto aperis == * ''[[La Knaboj de Paŭlo-strato]]'' (A Pál utcai fiúk, 1906), fama romano pri bataloj inter knabo-bandoj, el la hungara tradukis [[László Somlai]], [[Rickmansworth]]: [[The Esperanto Publishing Company Limited]], 1938, 187 paĝoj (= [[La Epoko Libro-Klubo]] 2). * ''[[Hungara Antologio]]'', [[1983]]: fragmento el dramo [[Dosiero:1937 La Knaboj de Paŭlo-strato.jpeg|eta|left|Kovrilpaĝo de ''[[La Knaboj de Paŭlo-strato]]'']] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.felix-bloch-erben.de/autoransicht.php/nav/ausc/iAuthorId/43/iType/1/iStartLetter/73/iEndLetter/82/fbe/101{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- _Molnárs_ _Werke_ _beim_ _Bühnenverlag_ _Felix_ _Bloch_ _Erben_ --> * http://www.nodanw.com/biographies/molnar.htm <!-- _Approfondimento_ _biografico_ --> * http://www.kirjasto.sci.fi/molnar.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101029194120/http://www.kirjasto.sci.fi/molnar.htm |date=2010-10-29 }} <!-- _Bibliografia_ _ed_ _elenco_ _opere_ --> * http://imdb.com/title/tt0062164 <!-- (Hungara, Hungaria)-U.S. _collaboration_ malpremita en 1969 --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Molnar, Ferenc}} [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj dramistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj antaŭ la naziismo]] i2776x5q9lirgecqottlren0ipn56n0 0 47349 9371883 9097957 2026-05-13T05:43:09Z Sj1mor 12103 9371883 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Iceberg-Antarctica.jpg|eta|Flosanta glacimonto]] [[Dosiero:Iceberg.jpg|eta|Kia la glacimonto povus esti sub akvo]] '''Glacimonto''' estas tre granda [[glacio|glacia]] aĵo, konsistanta el [[glaĉero|glaĉerglacio]], libere flosanta kaj drivanta en [[oceano]] aŭ [[lago]]. Glacimontoj estiĝas per forrompiĝo de [[glaĉersoklo]]j (glacitavoloj naĝantaj en maro aŭ lago, ligitaj kun glaĉeroj aŭ glaĉerŝildoj) ekzemple en [[Antarkto]] aŭ per deidiĝo de glaĉerblokoj de [[glaĉerlango]]j, kiuj fluas al la maro aŭ al lago. Glacimonto drivas sur akvo. La rusa verkisto kaj sciencisto [[Miĥail Lomonosov]] estis la unua por science kompreni tion (ĉ. 1750): ĉar la [[denseco]] de [[glacio]] estas nur 0,920 kilogram per litro, dum tiu de mar-akvo estas 1,025 kg/l<ref><small>La eksterordinara fenomeno, ke solida materio estas malpli densa ol la sama materio en sia likva [[fazo de materio|fazo]], estas trafa por nur kelkaj substancoj, plej grava inter ili: H_{<small>2</small>}O. Pro tio oni parolas pri la "[[densanomalio]] de akvo".</ref> kaj rezultiĝas ke 90 % de la [[volumeno]] de glacimonto troviĝas sub la akvosurfaco. Flosanta glacimonto estas speco de [[flosglacio]]. La plej granda flosglacio deiĝis en [[1956]] ĉe Antarkto, ĝi longis 335 km, larĝis 97 km kaj la surfaco estis 31.000 km². Glacimontoj prezentas grandan danĝeron al ŝipoj. Plej fame, la vaporŝipo [[Titanic|RMS Titanic]] trafis glacimonton [[14an de aprilo]], [[1912]], kaj rezultis pereo de la ŝipo kaj de ĉirkaŭ 1500 ŝipanoj. == Interesa fakto == Pseŭdonomo de rusa-franca esperantisto [[Eŭgeno Aisberg]] estas ''Glacimonto''. Tiu vorto estas la traduko de lia familia nomo el la rusa. == Fontoj kaj rimarkoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Flosanta insulo]] * [[Antarkto]] * [[Flosglacio]] * [[glacimonto B-15]] * ''Futility, or the Wreck of the Titan'' de [[Morgan Robertson]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ecoscope.com/iceberg/index.htm Bela fotogalerio pri glacimontoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090302051003/http://www.ecoscope.com/iceberg/index.htm |date=2009-03-02 }} {{Artikolo voĉlegita}} {{Projektoj|commonscat=Icebergs|ReVo=mont.glaci0o}} [[Kategorio:Glacimonto| ]] 2rmecfcfox7slqjfre9x2ybwwp9yj2m 0 63079 9371872 9311953 2026-05-13T05:19:41Z Sj1mor 12103 9371872 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GR|situo sur mapo=Kreto|zomo=7}} [[Dosiero:Dolphin Mural Knossos.jpg|250px|dekstra|murpentraĵo]] La '''minoa civilizo''' estas la bronzepoka kulturo de insulo [[Kreto]], la plej malnova egea-mara civilizo. Ĝia florado okazis inter 3000 ĝis 1100 a.K. La nomumo okazis post la mitologia [[knossos]]a reĝo, [[Minoo]] (sed laŭ kelkaj sciencistoj, tio estis nur titolo de reĝoj). Arkeologo kiu tre okupiĝis pri tiu ĉi civilizo estis [[Arthur Evans]]. == Priskribo == Sur Kreto elformiĝis la plej evoluinta egea civilizo de la bronzepoko. Ĝi atingis sian pinton ĉirkaŭ 1600 a.K., kiam oni konstruis la plej grandajn urbojn kaj palacojn. La kretaj komercistoj atingis eĉ Levante-on kaj eĉ plu. La plej belaj artaĵoj estas la sigelŝtonoj, ceramikaĵoj (precipe la fama kamares-aj objektoj, kiuj estis pentrataj hele sur malhela bazo), kaj ĉefe la viglaj, sveltaj, mirigaj [[fresko]]j, [[murpentraĵo]]j de la palacoj. Tiuj montris laikajn kaj religiajn scenojn, de ĝardenoj tra sovaĝajn kaprojn, simiojn ĝis pompe vestitajn diinojn. Oni supozas laŭ tiuj lastaj, ke la socio, religio estis [[matriarkeco|matriarka]]. La plej oftaj motivoj de la minoa artaĵo estas la [[serpento]] (diina simbolo) kaj la taŭro; la taŭrosalta rito, videbla sur kultaj ujoj, havis verŝajne religian aŭ magian bazon. La minoa kulturo aperis ĉirkaŭ 1580 a.K jam sur la najbaraj insuloj kaj en la kontinenta [[Grekio]]. Ĝi efikis je la mikenea civilizo, kiu ekregis post 1500. Meze de la 15-a jc a.K., la kretan palacokulturon detruis malamika invado aŭ tertremo. La mikeneaj grekoj alportis novan kulturon al la insulo, kun centro de [[Knossos]] kaj festos. Post la konkero, la du kulturoj kunfandiĝis kaj formis la malfruan minoan epokon (ĉ. 1400–1100 a.K.), en kies dua duono regresis la ekonomia potenco kaj la artoj. [[Dosiero:Okcidenta Azio 1500 antaŭ nia erao (eo).svg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Okcidenta Azio 1500 antaŭ nia erao}}]] == Lokoj == * [[Knossos]] * Festos (''Phaistos'') * [[Zakro]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tirinto]] * [[Helena civilizo]] * [[Abeloj de Malia]] [[Kategorio:Minoa civilizo| ]] ol8qza4idbx7zpjfv7es9xc5ytq4w0r 9371873 9371872 2026-05-13T05:19:54Z Sj1mor 12103 9371873 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GR|situo sur mapo=Kreto|zomo=10}} [[Dosiero:Dolphin Mural Knossos.jpg|250px|dekstra|murpentraĵo]] La '''minoa civilizo''' estas la bronzepoka kulturo de insulo [[Kreto]], la plej malnova egea-mara civilizo. Ĝia florado okazis inter 3000 ĝis 1100 a.K. La nomumo okazis post la mitologia [[knossos]]a reĝo, [[Minoo]] (sed laŭ kelkaj sciencistoj, tio estis nur titolo de reĝoj). Arkeologo kiu tre okupiĝis pri tiu ĉi civilizo estis [[Arthur Evans]]. == Priskribo == Sur Kreto elformiĝis la plej evoluinta egea civilizo de la bronzepoko. Ĝi atingis sian pinton ĉirkaŭ 1600 a.K., kiam oni konstruis la plej grandajn urbojn kaj palacojn. La kretaj komercistoj atingis eĉ Levante-on kaj eĉ plu. La plej belaj artaĵoj estas la sigelŝtonoj, ceramikaĵoj (precipe la fama kamares-aj objektoj, kiuj estis pentrataj hele sur malhela bazo), kaj ĉefe la viglaj, sveltaj, mirigaj [[fresko]]j, [[murpentraĵo]]j de la palacoj. Tiuj montris laikajn kaj religiajn scenojn, de ĝardenoj tra sovaĝajn kaprojn, simiojn ĝis pompe vestitajn diinojn. Oni supozas laŭ tiuj lastaj, ke la socio, religio estis [[matriarkeco|matriarka]]. La plej oftaj motivoj de la minoa artaĵo estas la [[serpento]] (diina simbolo) kaj la taŭro; la taŭrosalta rito, videbla sur kultaj ujoj, havis verŝajne religian aŭ magian bazon. La minoa kulturo aperis ĉirkaŭ 1580 a.K jam sur la najbaraj insuloj kaj en la kontinenta [[Grekio]]. Ĝi efikis je la mikenea civilizo, kiu ekregis post 1500. Meze de la 15-a jc a.K., la kretan palacokulturon detruis malamika invado aŭ tertremo. La mikeneaj grekoj alportis novan kulturon al la insulo, kun centro de [[Knossos]] kaj festos. Post la konkero, la du kulturoj kunfandiĝis kaj formis la malfruan minoan epokon (ĉ. 1400–1100 a.K.), en kies dua duono regresis la ekonomia potenco kaj la artoj. [[Dosiero:Okcidenta Azio 1500 antaŭ nia erao (eo).svg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Okcidenta Azio 1500 antaŭ nia erao}}]] == Lokoj == * [[Knossos]] * Festos (''Phaistos'') * [[Zakro]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tirinto]] * [[Helena civilizo]] * [[Abeloj de Malia]] [[Kategorio:Minoa civilizo| ]] l6aj8tfz9j21fk3o1vvm68t5cqket1r 9371874 9371873 2026-05-13T05:20:11Z Sj1mor 12103 9371874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GR|situo sur mapo=Kreto|zomo=11}} [[Dosiero:Dolphin Mural Knossos.jpg|250px|dekstra|murpentraĵo]] La '''minoa civilizo''' estas la bronzepoka kulturo de insulo [[Kreto]], la plej malnova egea-mara civilizo. Ĝia florado okazis inter 3000 ĝis 1100 a.K. La nomumo okazis post la mitologia [[knossos]]a reĝo, [[Minoo]] (sed laŭ kelkaj sciencistoj, tio estis nur titolo de reĝoj). Arkeologo kiu tre okupiĝis pri tiu ĉi civilizo estis [[Arthur Evans]]. == Priskribo == Sur Kreto elformiĝis la plej evoluinta egea civilizo de la bronzepoko. Ĝi atingis sian pinton ĉirkaŭ 1600 a.K., kiam oni konstruis la plej grandajn urbojn kaj palacojn. La kretaj komercistoj atingis eĉ Levante-on kaj eĉ plu. La plej belaj artaĵoj estas la sigelŝtonoj, ceramikaĵoj (precipe la fama kamares-aj objektoj, kiuj estis pentrataj hele sur malhela bazo), kaj ĉefe la viglaj, sveltaj, mirigaj [[fresko]]j, [[murpentraĵo]]j de la palacoj. Tiuj montris laikajn kaj religiajn scenojn, de ĝardenoj tra sovaĝajn kaprojn, simiojn ĝis pompe vestitajn diinojn. Oni supozas laŭ tiuj lastaj, ke la socio, religio estis [[matriarkeco|matriarka]]. La plej oftaj motivoj de la minoa artaĵo estas la [[serpento]] (diina simbolo) kaj la taŭro; la taŭrosalta rito, videbla sur kultaj ujoj, havis verŝajne religian aŭ magian bazon. La minoa kulturo aperis ĉirkaŭ 1580 a.K jam sur la najbaraj insuloj kaj en la kontinenta [[Grekio]]. Ĝi efikis je la mikenea civilizo, kiu ekregis post 1500. Meze de la 15-a jc a.K., la kretan palacokulturon detruis malamika invado aŭ tertremo. La mikeneaj grekoj alportis novan kulturon al la insulo, kun centro de [[Knossos]] kaj festos. Post la konkero, la du kulturoj kunfandiĝis kaj formis la malfruan minoan epokon (ĉ. 1400–1100 a.K.), en kies dua duono regresis la ekonomia potenco kaj la artoj. [[Dosiero:Okcidenta Azio 1500 antaŭ nia erao (eo).svg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Okcidenta Azio 1500 antaŭ nia erao}}]] == Lokoj == * [[Knossos]] * Festos (''Phaistos'') * [[Zakro]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Tirinto]] * [[Helena civilizo]] * [[Abeloj de Malia]] [[Kategorio:Minoa civilizo| ]] 1v4szhk0gqxnr3vihxu68vsoxa20inx 0 74000 9371713 7956833 2026-05-12T20:15:28Z Stefangrotz 91903 ĝermeto 9371713 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Camandona | blazono = [[Dosiero:Camandona da guelpa.jpg|300px]] | regiono = {{Italio PMN}} (2005) | provinco = {{Italio BI}} (2005) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 38 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 8 | longitudo_minutoj = 8 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 41 | koord_Y_en_mapo = 52 | alto = | areo = 9 (2005) | kvanto_de_loĝantoj = 400 (2005) | denso_de_loĝantoj = 44 (2005) | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Bioglio]], [[Callabiana]], [[Pettinengo]], [[Piatto]], [[Trivero]], [[Vallanzengo]], [[Valle San Nicolao]], [[Veglio]] (2005) | poŝtkodo = 13050 (2005) | telefona_kodo = 015 (2005) | ISTAT_kodo = 096009 (2005) | imposta_kodo = B457 (2005) | nomo_de_loĝantoj = | patrono = | festo = | retpaĝo = | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }}'''Camandona''' estas [[komunumo]] de [[Italio]]. {{Projektoj}} {{Ĝermeto}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Biella]] cy38k5qficbhhhyvz7suc7nlp4u44e7 0 87302 9371816 9255540 2026-05-13T03:39:39Z Arbarulo 135469 fuŝa robota traduko for, estus pli facile komenci de nulo 9371816 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], '''hilberta spaco''' (nomata laŭ [[David Hilbert]]) estas ĝeneraligo de [[eŭklida spaco]] sen limigo pri finia nombro de [[dimensio]]j. Tial ĝi estas spaco provizita per [[skalara produto]], el kio sekvas, ke ĝi havas nociojn de [[distanco]] kaj [[angulo]] (inkluzive de la nocio de [[orteco]]). Ankaŭ, ĝi kontentigas pli teknikan [[kompleta metrika spaco|kompletecon]], kiu certigas, ke [[limeso]]j ekzistas kiam oni ilin atendas, kio faciligas diversajn difinojn de [[kalkulo]]. Hilbertaj spacoj provizas kuntekston por formaligi kaj ĝeneraligi la konceptojn de la [[fourier-a serio]] en terminoj de ajnaj [[perpendikularaj polinomoj]] kaj de la [[fourier-a konverto]], kiu estas centra koncepto de [[funkcionala analitiko]]. Hilbertaj spacoj estas gravaj en matematika formulaĵo de [[kvantummekaniko]]. == Enkonduko == La eroj de abstrakta Hilberta spaco estas nomitaj kiel [[vektoro]]j. En aplikoj, ili estas tipe [[vico]]j de [[kompleksaj nombroj]] aŭ [[funkcio]]j. En kvantummekaniko ekzemple, fizika sistemo estas priskribita per kompleksa hilberta spaco kiu enhavas la [[ondfunkcio]]jn por eblaj statoj de la sistemo. Vidu artikolon [[matematika formulaĵo de kvantummekaniko]] por detaloj. La Hilberta spaco de [[Ebena ondo|ebenaj ondoj]] kaj {{j|ligita stato}}, kiun oni kutime uzas en kvantummekaniko, estas [[rigita hilberta spaco]]. == Difino == Ĉiu [[ena produto]] <.,.> sur [[Reela nombro|reela]] aŭ [[Kompleksaj nombroj|kompleksa]] [[vektora spaco]] ''H'' estigas [[Normigita vektora spaco|normon]] ||.|| kiel: :<math>\|x\| = \sqrt{\langle x,x \rangle}</math> ''H'' estas '''hilberta spaco''' se ĝi estas [[kompleta metrika spaco|kompleta]] je ĉi tiu normo. Kompleteco en ĉi tiu ĉirkaŭteksto signifas ke ĉiu [[koŝia vico]] de eroj de la spaco [[Limeso|konverĝas]] al ero en la spaco, en senco ke normo de diferencoj proksimiĝoj al nulo. Ĉiu hilberta spaco estas tial ankaŭ [[banaĥa spaco]] (sed ne ĉiam male banaĥa spaco estas hilberta spaco). Ĉiuj finidimensiaj enprodutaj spacoj (kiel [[eŭklida spaco]] kun la ordinara [[skalara produto]]) estas hilbertaj spacoj. Tamen, la malfinidimensia ekzemploj pli gravaj en la jenaj aplikoj: * La teorio de [[Unuargumenta prezento|unuargumentaj grupaj prezentoj]] * La teorio de kvadrataj integraleblaj [[Stokastiko|stokastikoj]] * La hilberta spaca teorio de [[Diferenciala ekvacio en partaj derivaĵoj|partaj diferencialaj ekvacioj]], aparte je la [[dirichlet-a problemo]] * Spektra analitiko de funkcioj <!--, inkluzivanta (teorioj, teorias) de _wavelets_--> * Matematiko de kvantummekaniko == Vidu ankaŭ == * [[Analitiko]] * [[Fourier-a analizo]] {{Komentitaj partoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Grupo-teorio]] [[Kategorio:Hilberta spaco| ]] [[Kategorio:Lineara algebro]] [[Kategorio:Operatora teorio]] [[Kategorio:Kvantummekaniko]] [[Kategorio:David Hilbert|Spaco]] 7su00h05ty1vdzv1hu4za1pd7z7foxm 9371825 9371816 2026-05-13T03:56:53Z Arbarulo 135469 9371825 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], '''hilberta spaco''' (nomata laŭ [[David Hilbert]]) estas ĝeneraligo de [[eŭklida spaco]] sen limigo pri finia nombro de [[dimensio]]j. Tial ĝi estas spaco provizita per [[skalara produto]], el kio sekvas, ke ĝi havas nociojn de [[distanco]] kaj [[angulo]] (inkluzive de la nocio de [[orteco]]). Ankaŭ, ĝi kontentigas pli teknikan [[kompleta metrika spaco|kompletecon]], kiu certigas, ke [[limeso]]j ekzistas kiam oni ilin atendas, kio faciligas diversajn difinojn de [[kalkulo]]. Hilbertaj spacoj provizas kuntekston por formaligi kaj ĝeneraligi la konceptojn de la [[vico de Fourier]] en terminoj de ajnaj [[perpendikularaj polinomoj]] kaj de la [[furiera transformo]], kiu estas centra koncepto de [[funkcia analizo (matematiko)|funkcia analizo]]. Hilbertaj spacoj estas gravaj en matematika formulaĵo de [[kvantummekaniko]]. == Enkonduko == La eroj de abstrakta Hilberta spaco estas nomitaj kiel [[vektoro]]j. En aplikoj, ili estas tipe [[vico]]j de [[kompleksaj nombroj]] aŭ [[funkcio]]j. En kvantummekaniko ekzemple, fizika sistemo estas priskribita per kompleksa hilberta spaco kiu enhavas la [[ondfunkcio]]jn por eblaj statoj de la sistemo. Vidu artikolon [[Aksiomoj de kvantuma mekaniko]] por detaloj. La Hilberta spaco de [[Ebena ondo|ebenaj ondoj]] kaj {{j|ligita stato}}, kiun oni kutime uzas en kvantummekaniko, estas [[rigita hilberta spaco]]. == Difino == Ĉiu [[ena produto]] <.,.> sur [[Reela nombro|reela]] aŭ [[Kompleksaj nombroj|kompleksa]] [[vektora spaco]] ''H'' estigas [[Normigita vektora spaco|normon]] ||.|| kiel: :<math>\|x\| = \sqrt{\langle x,x \rangle}</math> ''H'' estas '''hilberta spaco''' se ĝi estas [[kompleta metrika spaco|kompleta]] je ĉi tiu normo. Kompleteco en ĉi tiu ĉirkaŭteksto signifas ke ĉiu [[koŝia vico]] de eroj de la spaco [[Limeso|konverĝas]] al ero en la spaco, en senco ke normo de diferencoj proksimiĝoj al nulo. Ĉiu hilberta spaco estas tial ankaŭ [[banaĥa spaco]] (sed ne ĉiam male banaĥa spaco estas hilberta spaco). Ĉiuj finidimensiaj enprodutaj spacoj (kiel [[eŭklida spaco]] kun la ordinara [[skalara produto]]) estas hilbertaj spacoj. Tamen, la malfinidimensia ekzemploj pli gravaj en la jenaj aplikoj: * La teorio de [[Unuargumenta prezento|unuargumentaj grupaj prezentoj]] * La teorio de kvadrataj integraleblaj [[Stokastiko|stokastikoj]] * La hilberta spaca teorio de [[Diferenciala ekvacio en partaj derivaĵoj|partaj diferencialaj ekvacioj]], aparte je la [[Dirichlet-a problemo]] * Spektra analitiko de funkcioj * Matematiko de kvantummekaniko == Vidu ankaŭ == * [[Analitiko]] * [[Fourier-a analizo]] {{Komentitaj partoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Grupo-teorio]] [[Kategorio:Hilberta spaco| ]] [[Kategorio:Lineara algebro]] [[Kategorio:Operatora teorio]] [[Kategorio:Kvantummekaniko]] [[Kategorio:David Hilbert|Spaco]] 7b2iqkuvzcaeoa2t4na2e1jejtakd1v 9371829 9371825 2026-05-13T04:00:32Z Arbarulo 135469 9371829 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], '''hilberta spaco''' (nomata laŭ [[David Hilbert]]) estas ĝeneraligo de [[eŭklida spaco]] sen limigo pri finia nombro de [[dimensio]]j. Tial ĝi estas spaco provizita per [[skalara produto]], el kio sekvas, ke ĝi havas nociojn de [[distanco]] kaj [[angulo]] (inkluzive de la nocio de [[orteco]]). Ankaŭ, ĝi kontentigas pli teknikan [[kompleta metrika spaco|kompletecon]], kiu certigas, ke [[limeso]]j ekzistas kiam oni ilin atendas, kio faciligas diversajn difinojn de [[kalkulo]]. Hilbertaj spacoj provizas kuntekston por formaligi kaj ĝeneraligi la konceptojn de la [[vico de Fourier]] en terminoj de ajnaj [[perpendikularaj polinomoj]] kaj de la [[furiera transformo]], kiu estas centra koncepto de [[funkcia analizo (matematiko)|funkcia analizo]]. Hilbertaj spacoj estas gravaj en matematika formulaĵo de [[kvantummekaniko]]. == Enkonduko == La eroj de abstrakta Hilberta spaco estas nomitaj kiel [[vektoro]]j. En aplikoj, ili estas tipe [[vico]]j de [[kompleksaj nombroj]] aŭ [[funkcio]]j. En kvantummekaniko ekzemple, fizika sistemo estas priskribita per kompleksa hilberta spaco kiu enhavas la [[ondfunkcio]]jn por eblaj statoj de la sistemo. Vidu artikolon [[Aksiomoj de kvantuma mekaniko]] por detaloj. La Hilberta spaco de [[Ebena ondo|ebenaj ondoj]] kaj {{j|ligita stato}}, kiun oni kutime uzas en kvantummekaniko, estas [[rigita hilberta spaco]]. == Difino == Ĉiu [[ena produto]] <.,.> sur [[Reela nombro|reela]] aŭ [[Kompleksaj nombroj|kompleksa]] [[vektora spaco]] ''H'' estigas [[Normigita vektora spaco|normon]] ||.|| kiel: :<math>\|x\| = \sqrt{\langle x,x \rangle}</math> ''H'' estas '''hilberta spaco''' se ĝi estas [[kompleta metrika spaco|kompleta]] je ĉi tiu normo. Kompleteco en ĉi tiu ĉirkaŭteksto signifas ke ĉiu [[koŝia vico]] de eroj de la spaco [[Limeso|konverĝas]] al ero en la spaco, en senco ke normo de diferencoj proksimiĝoj al nulo. Ĉiu hilberta spaco estas tial ankaŭ [[banaĥa spaco]] (sed ne ĉiam male banaĥa spaco estas hilberta spaco). Ĉiuj finidimensiaj enprodutaj spacoj (kiel [[eŭklida spaco]] kun la ordinara [[skalara produto]]) estas hilbertaj spacoj. Tamen, la malfinidimensia ekzemploj pli gravaj en la jenaj aplikoj: * La teorio de [[Unuargumenta prezento|unuargumentaj grupaj prezentoj]] * La teorio de kvadrataj integraleblaj [[Stokastiko|stokastikoj]] * La hilberta spaca teorio de [[Diferenciala ekvacio en partaj derivaĵoj|partaj diferencialaj ekvacioj]], aparte je la [[Dirichlet-a problemo]] * Spektra analitiko de funkcioj * Matematiko de kvantummekaniko == Vidu ankaŭ == * [[Analitiko]] * [[Fourier-a analizo]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Grupo-teorio]] [[Kategorio:Hilberta spaco| ]] [[Kategorio:Lineara algebro]] [[Kategorio:Operatora teorio]] [[Kategorio:Kvantummekaniko]] [[Kategorio:David Hilbert|Spaco]] 0qvledbtteyic4nuqpmsegplnnhh6br 0 96659 9371703 8894820 2026-05-12T20:05:26Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9371703 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Groşi (Bihor)''' [groŝj] (hungare: '''Tőtös''') estas vilaĝo en Rumanio oriente de [[Aleşd]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi nombris 729 loĝantojn (hungaroj,rumanoj, slovakoj), en [[1992]] 1 065 (rumanoj). ==Historio== Ĝi estis unue menciita skribe en [[1406]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]] (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Aleşd. ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Eksteraj ligiloj == * [http://harta.infoturism.ro/romania/Bihor/harta_Bihor.php Mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060715193602/http://harta.infoturism.ro/romania/Bihor/harta_Bihor.php |date=2006-07-15 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Bihor]] bcrph0vjfa71hyjr4n9vn0on4uygcl8 3 97530 9371479 9370905 2026-05-12T12:43:38Z Näin on näreet 255377 9371479 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritschen == Cxu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritschen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaute al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova sxerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) Laux takso, la vorto yrjö ricevis sian slangan signifon en la 1960-aj jaroj. Mia amikino, al kiu mi skribis tionm naskigxinta 1947, rakontis, ke en la 1960-aj jaroj sxi estis en tia lernejo https://eo.wiktionary.org/wiki/keskikoulu/ kaj en iuj auxobusaj lernejaj ekskursoj estis vomaj sakoj, pri kiuj oni uzis la vorton yrjöpussi (georgosako). Sxi demandis, cxu mi scias, cxu ekzistis en Finnlando iu Yrjö-noma lerneja oficisto aux saneca oficisto, kiu ordonis por lernejanaj ekskursoj al auxtobusoj tiajn. 9k3k3oc99y96r9g8mabp9qdqwzrkbxa 9371480 9371479 2026-05-12T12:45:01Z Näin on näreet 255377 /* Telefonlibro */ 9371480 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritschen == Cxu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritschen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaute al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova sxerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Laux takso, la vorto yrjö ricevis sian slangan signifon en la 1960-aj jaroj. Mia amikino, al kiu mi skribis tionm naskigxinta 1947, rakontis, ke en la 1960-aj jaroj sxi estis en tia lernejo https://eo.wiktionary.org/wiki/keskikoulu kaj en iuj auxobusaj lernejaj ekskursoj estis vomaj sakoj, pri kiuj oni uzis la vorton yrjöpussi (georgosako). Sxi demandis, cxu mi scias, cxu ekzistis en Finnlando iu Yrjö-noma lerneja oficisto aux saneca oficisto, kiu ordonis por lernejanaj ekskursoj al auxtobusoj tiajn. 2vvsafv9n9fvu7svr5bny93qd1ctl8m 9371482 9371480 2026-05-12T12:49:32Z Näin on näreet 255377 /* Telefonlibro */ 9371482 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritschen == Cxu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritschen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaute al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova sxerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) ::En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. Laux takso, la vorto yrjö ricevis sian slangan signifon en la 1960-aj jaroj. Mia amikino, al kiu mi skribis tionm naskigxinta 1947, rakontis, ke en la 1960-aj jaroj sxi estis en tia lernejo https://eo.wiktionary.org/wiki/keskikoulu kaj en iuj auxobusaj lernejaj ekskursoj estis vomaj sakoj, pri kiuj oni uzis la vorton yrjöpussi (georgosako). Sxi demandis, cxu mi scias, cxu ekzistis en Finnlando iu Yrjö-noma lerneja oficisto aux saneca oficisto, kiu ordonis por lernejanaj ekskursoj al auxtobusoj tiajn. 8tqyj05tmkox0y3e61b3mk3w3l9ofct 9371490 9371482 2026-05-12T12:54:35Z Näin on näreet 255377 /* Telefonlibro */ 9371490 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritschen == Cxu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritschen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaute al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova sxerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) ::En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. ::Lerneje mi ridis pri la nomo Pentti Hirvonen. Mia instruisto de la angla diris al mi, ke sxi telefonos al la cxiuj personoj nome Pentti Hirvonen, kiuj estas menciataj en la mezfinnlandana telefona libro kaj diros, ke se ili ricevas malaferecajn telefonadojn, kiu oni mokas ilian nomon, la kulpo estas mi. Laux takso, la vorto yrjö ricevis sian slangan signifon en la 1960-aj jaroj. Mia amikino, al kiu mi skribis tionm naskigxinta 1947, rakontis, ke en la 1960-aj jaroj sxi estis en tia lernejo https://eo.wiktionary.org/wiki/keskikoulu kaj en iuj auxobusaj lernejaj ekskursoj estis vomaj sakoj, pri kiuj oni uzis la vorton yrjöpussi (georgosako). Sxi demandis, cxu mi scias, cxu ekzistis en Finnlando iu Yrjö-noma lerneja oficisto aux saneca oficisto, kiu ordonis por lernejanaj ekskursoj al auxtobusoj tiajn. fltbe5gkdy7joz98snsmaqd8xxqw844 9371667 9371490 2026-05-12T18:48:18Z ThomasPusch 1869 /* Telefonlibro */ 9371667 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritschen == Cxu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritschen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaute al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova sxerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) 0jepshbrcmhrd4risr0tkqpxrj538b4 9371670 9371667 2026-05-12T18:54:32Z ThomasPusch 1869 /* Fritschen */ 9371670 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) h81x4zdreoutqw7pb4evsocuk8w882x 9371811 9371670 2026-05-13T03:22:51Z Näin on näreet 255377 9371811 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). 1eil3akv49elokmhp35pufuz6awvnnv 9371939 9371811 2026-05-13T07:38:38Z Näin on näreet 255377 9371939 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). Rakontu al vi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC) iif9xdzistl52466hl1yex78shftz5t 9371941 9371939 2026-05-13T07:39:50Z Näin on näreet 255377 [[Uzanto:Taylor 49]], legu 9371941 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2026]]}}'''</div> == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == [[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|<big>inismo kaj folkloro 2026</big>]] == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026) [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti :Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026 == Saltvik == Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22334-13|&#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC) :Ah: estas tre simple: Vi aldonis <pre><!-- En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]]. == Referencoj == .. --></pre> :Kion vi aldonas inter la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>" kaj "<code>--></code>", ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo "Referencoj" estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj "<code><nowiki><!--</nowiki></code>". Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton "> Specialaj signoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC) :Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron "|regiono-ISO = FI" - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn "|regiono-ISO = FI" "|tipo1 = reliefo" "|zomo = 9", sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko "|regiono-ISO = FI" estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC) :{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC) ::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> (la angla mallongigo signifas "'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent", "sen listo de enhavo"), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon "diplomacia", tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas "diplomatia" aŭ "diplomata". Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono "{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC) :::Dankon! Diplomatia {{farita}} == Dulingveco... == Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-21899-04|&#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC) Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas }} <hr> Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]] Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero. Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas "Jahve levas." [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-22675-77|&#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC) :Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon "Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes"? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC) == Forbaro nepras == Bv forbaru du kontojn: * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en unu vikio * {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC) {{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC) == Maintenance script == Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC) == Asplund == Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed "röst nej" estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC) : Meto de plia jutuba muzika filmeto en la "eksterajn ligilojn" estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta. : Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471751 --> == Linkola == https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26205-68|&#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC) == Suviseurat == Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC) == Files nominated for deletion == Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC) :{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas == Navigiloj pri municipoj de Brazilo == Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC) :Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC) == Melalahti == Ĉu estas bone mencii [[Keijo Korhonen]]-on en la paĝo [[Melalahti]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-26792-55|&#126;2026-26792-55]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-26792-55|diskuto]]) 16:44, 3 maj. 2026 (UTC) :Mencii tiun sinjoron Korhonen estas tute en ordo. Sed '''ne en ordo''' estas stulte ripeti la informon pri mikroklimato, kiu jam estis du frazojn pli frue. "La vilaĝo havas mikroklimaton. Tie estas multe pli varma ol en Kainuu alie. ... En Melalahti ekzistas mikroklimato: multe pli varma klimato ol en la alia Kainuu." Kiu idiotaĵo estus tio??? ThomasPusch 17:08, 3 maj. 2026 (UTC) == Fritzchen == Ĉu ekzistas esperanto nomo por tio: https://de.wikipedia.org/wiki/Klein_Fritzchen. Pri tiu knabo estas en multaj lando sxercxo: "Fritzchen/Little Johnny/Pikku-Kalle/Juku ktp. diris al sia panjo: "Mi devas urini." Panjo diris: "Malbele diri urini. Diru ekzemple, ke vi devas kanti. Poste li diris al sia avino tiel, kaj la avino diris "kantu mallaŭte al mia orelo". Ne estas nur finna specialeco. Homoj el Svedio kaj Kosovo diris, ke malnova ŝerco. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:52, 3 maj. 2026 (UTC) :Mi entute ne konas esperantajn ŝercojn, en kiuj oni ridindigas infanojn - entute ŝercoj ofte estas buŝa kulturo, en la literaturo nur alvenas malmultaj anekdotoj, kiel [[Kruko kaj Baniko el Bervalo]], sed Kruko kaj Baniko videble estas junaj plenkreksaj viroj, ne infanoj aŭ adoleskantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 maj. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi faris proponon por Julio. Se tio ne indas aŭ estas pli taŭga kandidato, oni povas forigi ĝin.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:11, 5 maj. 2026 (UTC) :Tre bone, [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026|mi subtenas la proponon]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 5 maj. 2026 (UTC) == Alidirektiloj == Mi vidas ke vi forigis kelkajn alidirektilojn (Nurembergo, Nurembergaj procesoj, Manĉestero, Durero) tial, ke la titoloj estis eraraj Esperantigoj. Tamen [[Helpo:Alidirekto]] eksplice diras, ke "oni povas uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj". Evidente la strategio estas akcepti ke Vikipedio havos lingvajn erarojn, kaj klopodi ke tiuj eraroj ne rompu ligilojn. Mi (ankoraŭ) ne havas opinion ĉu ŝanĝo de tiu politiko estas dezirinda, sed certe diskuto estus necesa antaŭ ol ŝanĝi ĝin. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:27, 10 maj. 2026 (UTC) :En [[Diskuto:Nurenbergo]] oni povas vidi ke mi origine mem pledis por alidirektilo ''Nurembergo'' al [[Nurenbergo]]. Tamen mi hieraŭ vidis ke en nia propra vikipedio tiu misliterumo nur vaste disvastiĝis inter 2014 kaj 2026, kaj inter la 58 misaj uzoj kiujn mi trovis hieraŭ en niaj tekstoj mi ie ankaŭ vidis unu pri kiu mi, mi pensas, mem kulpis antaŭ kelkaj jaroj: kvankam mi bone scias kiel skrivi la nomon Nurenbergo ankaŭ mi foje misgvidiĝis per tio ke mi vidis kaj kopiis la nomon mise el alia teksto. Mi ne plu scias kiu el la 58 tekstoj hieraŭ estis kaj ankaŭ ne certas ĉu mi ververe estis la kulpulo, aŭ ĉu mi nur poste redaktis la paĝon kaj simple ne vidis la antaŭan eraron de aliulo. Sed la sento ke eble estis mi mem kiu kontribuis pludisvastigi misan vorton tamen ŝokis min - se mi vidintus ruĝan ligilon Nurembergo post la redakto, mi kompreneble tuj vidintus la eraron, sed la blua ligilo "Nurembergo" luligis min en falsan sencon de sekureco. Kompreneble, eble nur forigo de ĉiuj 58 misaj uzoj de la vorto sufiĉus por ke homoj ne plu kopiu la eraron de paĝo al paĝo, sed tamen - al mi tiam ruĝa ligilo estintus alarmigo kaj la blua ligilo helpis misgvidiĝi. Mi dum la pasintaj jaroj vidis ke ofte aliaj uzantoj forigis alidirektilojn (simple por "sveltigi" nian projekton), kiujn mi fakte opiniis tute helpemaj kaj ne konsideris malicaj... do mi pensas ke la [[Helpo:Alidirekto]] bonvoleme permesi "uzi alidirektigojn" por "oftaj misliterumoj" estas pli senca ol strikta malpermeso de tiaj helpaj alidirektiloj. Sed aliflanke la helpopaĝo ankaŭ ne postulas ke ĈIUJ eblaj alidirektigoj por "oftaj misliterumoj" DEVAS esti provizitaj (kompreneble, neniu povus eĉ imagi kiujn tajperarojn homoj povas fabriki). Kaj ĉi-tie la formo "Nurembergo" estas tiom drasta eraro, se oni tiom pli forte pensas en la intaneŝenl angla lingvo ol pensi en zamenhofa Esperanto aŭ en origina lingvo, skribante en Esperanto, ke pri tiu konkreta misgvidiga alidirektilo estas pli bone rezigni. Tiam estas tute klara alarmigo ke io misas en la redakto, samkiel pri ĉiu alia tajperaro en interna ligilo - kaj tiu alarmo povas signife helpi ne akcidente disvastigi fuŝan vorton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:04, 10 maj. 2026 (UTC) :::PS: Mi nun preskaŭ finis forigi la fuŝajn uzojn de la vortoj Nurembergo/nuremberga, sed mi ne ĉasis la uzojn de Manĉestero kaj Durero, kaj ĝis nun ankaŭ ne nombris la uzojn. Tion mi postokaze faris nun ĵus: Manĉestero aperas 39-foje kaj Durero (aparte pene kalkulebla ĉar ŝajne la serĉado de vikipedio tute miksas Durero, Dürer [kvankam estas du malsamaj karaktroj kaj mi eksplicite serĉis nur pri seslitera vorto "Durero" kun o-finaĵo] kaj ankaŭ kunkalkulas la francan verbon durer kaj rumanan durera) rezultigas uzojn de "Durero" en 54 paĝoj. Do iom pli malmulte ol la 58 uzojn de "Nurembergo". Sed mi ĵus rigardis: mi nun forigis uzojn de "Nurembergo" el 40 paĝoj, do ankoraŭ restas 18, ankoraŭ triono. Mi sentas min pova finforigi la misajn uzojn el tiuj 18 paĝoj, sed purigi ankaŭ la uzojn de Manĉestero el 39 paĝoj kaj tiujn pri Durero el 54 mi definitive ne povos. Kaj tie estas ekzakte la sama fenomeno, do kopiado el unu paĝo al alia, do niaj misaj vortumoj kvazaŭ aŭtomate plu disvastigas sin mem, kiel fiherboj en ĝardeno... Do ne elsarki la misajn vortojn kaj atendi nur malbonigos la nedeziratan pluan disvastigon kaj ne estas saĝa strategio... Se mi rigardas mian sukcesan serĉadon pri Manĉestero kaj la malsukcesan pri Durero, mi supozas ke la ŝanĝojn de Manĉestero al Manĉestro povos ankaŭ fari roboto (kvankam por roboto 39 uzoj estas ridinde malgranda kvanto, apenaŭ sufiĉe por pravigi ekigon de la proceso, sed por homo redaktado de 39 paĝoj povos simple esti tro), tamen purigi la misajn uzojn pri vorto Durero supozeble ne sukcesos robota aŭtomatigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 10 maj. 2026 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}}, notu ankaŭ alian, similan misskribon: [[Hanovero]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:05, 11 maj. 2026 (UTC) :Mi nun korektis plurajn okazojn de Hanovero al Hanovro, sed mi ankaŭ trovis fonton por Hanovero: Zamenhof en Fundamenta Krestomatio. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:01, 11 maj. 2026 (UTC) == Telefonlibro == Ĉu en la artikolo [[telefonlibro]] oni povu rakonti pri la historioj de telefonlibroj en diversaj landoj? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 22:30, 10 maj. 2026 (UTC) :Tio estus granda projekto. Kompreneble oni povas komenci ĉiun grandan projekton. Sed mi nepre ne bezonas aldonan projekton, por mi la eta paĝo estas tute bona kia ĝi estas nun. Kaj eĉ en naciaj eŭropaj lingvoj ne estas superrigardoj pri telefonlibroj en diversaj landoj - do estus tute pionira ago kunmeti tian superrigardon. Laŭ mi tio ne estas prioritato... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:12, 10 maj. 2026 (UTC) ::En Finnlando la lastajn oni publikigis en 2017. En 2017, grandega nombro da telefonlibroj estis senpage haveblaj en finnlandaj vendejoj por nostalgiaj celoj. Mi prenis multaj ili en vendejo en [[Keltinmäki]], Jyväskylä. Sur kovriloj de ĉi tiuj librolibroj legis, ke la leganto tenas en siaj manoj la lastan telefonlibron de Meza Finnlando, kaj la etoso estis iom melankolia sed samtempe antaŭenrigardanta. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 12:45, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). Rakontu al vi, kion mi skribu en la artikolo [[finnlandaj personaj nomoj]]. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:38, 13 maj. 2026 (UTC)~ :Skribu pri la afero demandoj, al kiuj mi donus respondon en la artiklo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 07:39, 13 maj. 2026 (UTC) fptumr48x48roouwlbgbhmwwddi4qso 0 101104 9371560 9357375 2026-05-12T16:32:48Z RG72 11847 9371560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|aŭgusto|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|aŭgusto|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Brusilov estis instruata en la Cara Paĝia Korpuso, ekservis kiel [[Kavalerio|kavaleria]] oficiro en [[Kaŭkazio]]. Li elstare batalis en la rusa-turka milito (1877–78); en 1906 li rangaltiĝis al generalo. Komence de la Unua mondmilito, Brusilov komandis la 8-an rusan armeon kaj havis elstaran rolon en la sukcesa rusa atako en [[Galicio]] aŭtune de 1914. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] f7at4e0cja6u8crtufhumj0li7czbq4 9371572 9371560 2026-05-12T17:12:09Z RG72 11847 9371572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso^{[[:ru:Пажеский корпус|ru]]}, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita. Semajnfine li estis vizitanta kuzon de sia Brusilov estis instruata en la Cara Paĝia Korpuso, ekservis kiel [[Kavalerio|kavaleria]] oficiro en [[Kaŭkazio]]. Li elstare batalis en la rusa-turka milito (1877–78); en 1906 li rangaltiĝis al generalo. Komence de la Unua mondmilito, Brusilov komandis la 8-an rusan armeon kaj havis elstaran rolon en la sukcesa rusa atako en [[Galicio]] aŭtune de 1914. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] c339tnffoe8untarj7z89ttueilsswq 9371573 9371572 2026-05-12T17:13:10Z RG72 11847 9371573 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:13, 12 maj. 2026 (UTC)}} {{Informkesto homo}} '''Aleksej Aleksejeviĉ BRUSILOV''' ({{lang-ru|Алексей Алексеевич Брусилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}}, [[Tifliso]], la [[Rusia Imperio]] — mortis la {{daton|17|marto|1926}} en [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis [[Rusio|rusa]], sovetia [[generalo]], konata pro la[[Brusilov-ofensivo]] (junio — aŭgusto de [[1916]]), kiu helpis dum kritika periodo de la [[Unua mondmilito]] al la okcidentaj aliancanoj de Rusio. == Biografio == Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|31|08|1853|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en [[Tifliso]] en la familio de generalo-leŭtenanto Aleksej Nikolajeviĉ Brusilov (1787—1859), servinta tiutempe kiel prezidanto de kampa aŭditoriato de la Kaŭkazia armeo. La patro devenis de nobeloj de [[Orjola gubernio]] dum la patrino Anna Luiza Niestojemska estis polino. La patro tiutempe aĝis 66 jarojn kaj la patrino havis 27–28 jarojn. Li estis la plej aĝa ido. Post li naskiĝis laŭsekve fratoj Boris, Aleksandr (baldaŭ mortinta), Lev. En 1859 la patro mortis pro krupa pneŭmonito kaj post kelkaj monatoj pro ftizo mortis la patrino. La infanojn prenis onklino Genrietta Hagemeister, kiu ne havis proprajn idojn. Aleksej Brusilov rememoris poste ke ŝi kaj ŝia edzo Karl Hagemeister amis ilin kaj laŭeble anstataŭis la gepatrojn. Hejme ofte okazis muzikaj vesperoj, ĉar la onklino estis bona muzikistino kaj famis kiel ludanto je pianego. Venis pluraj artistoj. La infanojn instruis guvernistoj, el kiuj plej influa estis Bekman, danke al kiu li konis la francan kvazaŭ denaske, la germanan sufiĉe bone dum la anglan li poste forgesis pro manko de praktiko. Ĝis la 14-a vivojaro li loĝis en [[Kutaiso]], sed poste la onklo alportis lin al la Paĝia Korpuso^{[[:ru:Пажеский корпус|ru]]}, kie li estis registrita jam infanaĝe fare de sia patro. Li trapasis ekzamenon al la kvara klaso kaj estis akceptita. Semajnfine li estis vizitanta kuzon de sia Brusilov estis instruata en la Cara Paĝia Korpuso, ekservis kiel [[Kavalerio|kavaleria]] oficiro en [[Kaŭkazio]]. Li elstare batalis en la rusa-turka milito (1877–78); en 1906 li rangaltiĝis al generalo. Komence de la Unua mondmilito, Brusilov komandis la 8-an rusan armeon kaj havis elstaran rolon en la sukcesa rusa atako en [[Galicio]] aŭtune de 1914. Printempe de 1916, Brusilov anstataŭis la pli maljunan kaj heziteman generalon N. J. Ivanov, en komanda ofico de 4 rusaj armeoj. La 4-an de junio de 1916, Brusilov komencis tempestan atakon kontraŭ la aŭstraj fortoj. Malgraŭ gravaj perdoj, la trupoj de Brusilov en aŭgusto militkaptis 375 000 soldatojn (200 000 el ili en la unuaj tri tagoj de la atako) kaj okupis la tutan [[Bukovino]]n kaj parton de orienta Galicio. Pro tiuj atakoj, Germanio devis transloki taĉmentojn, pro kio soldatoj mankis en la grava [[Batalo de Verdun]]. La ofensivo kunportis pluajn avantaĝojn al la aliancanoj: [[Rumanio]] decidis ekmiliti je flanko de la aliancanoj, tiel Aŭstrio devis ĉesigi la nord-italiajn manovrojn. Brusilov estis la ĉefkomandanto de la rusaj trupoj de la 22-a de majo 1917 ĝis 19-a de julio (laŭ nova kalendaro de 4-a de junio ĝis 1-a de aŭgusto). Li servis dum la bolŝevika regado kiel milita konsilisto kaj inspektoro de la kavalerio (1920–1924), poste li pensiiĝis. Li verkis memuarojn "Notkajero de soldato, 1914–1918". == Vidu ankaŭ == * [[Brusilov-ofensivo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brusilov, Aleksej}} [[Kategorio:Rusiaj generaloj]] [[Kategorio:Sovetiaj generaloj]] [[Kategorio:Militaj teoriistoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusa-turka milito (1877–1878)]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]] [[Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] 29qk6q1g09o8iq1jr1hs5bcmmqh97jk 0 121967 9371990 9320060 2026-05-13T08:35:39Z ThomasPusch 1869 enpaĝigo de A ĝis Ri 9371990 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[franca esperantisto|francaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri francaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:francaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de francaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de francaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Albert Adeline]]=== '''Albert ADELINE''' (mortis septembro 1933) estis Sekretario de la Franca [[Ĉambro de Komerco]] en [[Londono]]. Li sciis Esperanton kaj subtenis ĝin, kvankam li ne movadis<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 343, Novembro (1933)</ref>. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == B == === [[M. Baissac]] === '''M. BAISSAC''' estis pioniro en Alĝerio en la komenco de 20-a jarcento. En 1905 li verkis la originalan teatraĵon "La duonokulvitro". Baissac publikigis artikolojn pri la 2-a UK en alĝeriaj gazetoj: „Le Republicain“ kaj „L'Independant“ en 1906.<ref>[https://archive.org/details/RuslandaEsperantisto_1906_n11_nov/page/232/mode/2up Ruslanda Esperantisto. ''Esperantista movado''. N 11, p. 232.] Nov. 1906</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paulette Bascou]] === '''Paulette BASCOU''' (naskiĝis en 1909, mortis la [[27-an de decembro]] 1995 en [[Privas]], Francio) estis Freinet-metoda Esperanto-instruintino, delegito de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]) pri edukado dum kvaronjarcento kaj aktiva en la movado JEAN. ===[[René Beck]]=== '''René Beck''' estis franca esperantisto en [[Chartres]], kiu esperantiĝis en 1903. Verko: *'''La Mistera Sinjorino. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. Librejo Asselin, [[Tours]], 1913 (?). {{citaĵo|La verko prezentas la historion de malfeliĉa virino edziniĝinta kun viro malbona kaj diboĉema. En la komenco de la rakonto ni jam trovas ŝin apartigita de ŝia edzo kaj loĝanta sola en vilaĝo. Kio tie okazas estas vive priskribita en tre klara bona Esperanto. Ŝajnas al ni bedaŭrinde, ke la aŭtoro ne faris el sia [[temo]] iom pli dikan volumon, ĉar tiumaniere li povus kredeble prezenti pli detale la karakterojn de la personaro. Cetere la prezo estas sufiĉe alta por tiel malgranda libreto. La verko de nia samideano estas tute leginda. Ni esperas, ke ĝi ricevos bonan akcepton ĉe la Esperantistaro, kiu per tio kuraĝigos lin al plua kaj eble pli ambicia provo sur la kampo de nia [[originala literaturo]].|A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} === [[Michel Becker]] === [[Dosiero:Grosjean Maupin, Becker – Cours Élémentaire Pratique d’Esperanto, 1909.pdf|160ra|eta]] '''Michel BECKER''' estis franca esperantisto, kiu publikigis kun [[Émile Grosjean-Maupin]] la ''Cours élémentaire pratique d'après la méthode combinée'', 1909, tradukita italen, persen ktp. Verko * Michel Becker et E. Grosjean - Maupin. ''Cours élémentaire pratique d’Esperanto d’après la methode directe combinée''. Eldonejo [[Hachette]], Parizo, 1909, (12 x 18 cm) 166 paĝoj. ===[[Lucien Bernot]]=== '''Lucien BERNOT''' (mortis 1905), plibone konata sub la pseŭdonomo « Elber No » estis franca esperantisto pioniro en [[Fontenay-sous-Bois]]. Li verkis multajn muzikaĵojn. Li direktis ankoraŭ, en la ĵurnalo [[L'Espérantiste]] la rubrikon « amuzaĵoj ». === [[Roger Blanc]] === '''Roger BLANC''' (naskiĝis en [[1913]], mortis [[1993]] en [[Sancoins]], [[Francio]]) estis emerita lernejestro, [[UEA]]-delegito tra 40 jaroj. Li fondis plurajn grupojn kaj estris regionan federacion dum jaroj. === [[Fanny Bonnet]] === '''Fanny BONNET''' [bone] (naskiĝis la {{daton|9|septembro|1870}} en [[Parizo]]; mortis en [[1936]]) estis franca "profesorino", t.e. instruistino, de la [[angla lingvo]] kaj de [[stenografio]]. Ŝi esperantiĝis en [[1903]]. Ŝi estis kasistino de [[SFPE]] dum 10 jaroj kaj komitatanino de la "[[Fédération Universitaire Espérantiste de France]]". === [[Emile Borel]] === '''Emile BOREL''' estis franca [[radiostacio|radiostaciestro]] kaj esperantisto de [[Liono]], kiu vivis en la kvartalo ''La Doua'' de la urbo [[Villeurbanne]] tuj norde de Liono, en ties [[Metropolo Liono|nuna metropola regiono]]. Li naskiĝis la [[27-an de aprilo]] [[1884]] en Liono ([[Lyon]]), kaj fervore propagandis favore al Esperanto, aparte en la [[radiostacio]], kiun li multajn jarojn direktis. Lia edzino estis unu el la fondintoj de la feminista Esperanto-Socio [[UDEV]]. === [[Rémy Bouchet]] === '''Rémy BOUCHET''' estas franca esperantisto. En Esperantujo li interalie kontribuas al la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Honoré Bourdelon]] === '''Honoré BOURDELON''' (naskiĝis en [[1892]], mortis la [[21-a de septembro|21-an de septembro]] [[1980]]) estis multjara [[delegito de UEA]] en [[Marsejlo]], [[Francio]]. Li prezidis la Lokan Kongresan Komitaton de la [[42-a UK 1957]] en [[Marsejlo]]. === [[Louis Bourdon]] === [[Pastro]] '''Louis BOURDON''' ([[1904]], mortis la [[14-a de marto|14-an de marto]] [[2005]] en [[Lille]], [[Francio]]) lernis [[Esperanto]]n ĉ. 65-jaraĝa. Li entuziasme partoprenis en multaj kongresoj kaj renkontiĝoj, ĉe kiuj li ofte celebris la Sanktan [[Meso]]n. === [[Suzanne Bourot]] === '''Suzanne BOUROT''' (naskiĝis en [[1936]]) estas franca esperantistino, dum pluraj jaroj membro de Franca Esperanto Instituto ([[FEI]]). Ŝi estas unu el la ĉefaj kunfondintoj de la esperanto-centro [[Kvinpetalo]], kaj daŭre prizorgis ĝin dum transira periodo de 2004 (morto de [[Georges Lagrange|Georgo Lagranĝo]]) ĝis 2008, lasante iom post iom la taskojn al administranta skipo. === [[André Brest]] === '''André BREST''' (naskiĝis en [[1928]], mortis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]]) estis [[UEA]]-delegito en [[Bormes-les-Mimosas]] ([[Francio]]). === [[Marc Budimir]] === '''Marc Svetomir BUDIMIR''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-an de aŭgusto]] [[1976]] revenante de la [[61-a UK 1976]] en [[Ateno]] en trafik-akcidento en [[Greklando]]) estis franco jugoslav-devena. Li aktivis en la Esperanto-movado ekde [[1952]], unue en [[Beogrado]] ĝis la jaro [[1956]], kaj poste en [[Liono]], kie li vivis dum la lastaj dudek jaroj. === [[Fernand Buecher]] === '''Fernand BUECHER''' (naskiĝis en 1902 je nomo ''Ferdinand Bücher'' en Alzaco, [[Germana Regno]], mortis en 1996) post la [[Unua Mondmilito]] estis kunfondinto de la Esperanto-grupo en [[Mulhouse]] ([[Alzaco]], Francio). Li estis UEA-membro dum preskaŭ 50 jaroj kaj [[delegito de UEA|delegito]] en [[Didenheim]] dum 20 jaroj. ===[[Lucien Bourgois]]=== '''Lucien Bourgois''' franca esperanto-verkisto. Li estis prezidanto de [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] en la fino de 20-a jarcento. Verkoj: *'''Laŭ la fluo de l’ interparolo; Konversacia gvidlibro franca-Esperanta'''. Mimeo. Eld. [[Cercle esperantiste de l'Agenais]], [[Laroque Timbaut]], 1985. *'''Kvarlingva proverbaro'''. Eld. [[La KancerKliniko]], Parizo, 2000 26p. A4. == C == === [[Hector Cachon]] === '''Hector CACHON''' [ekTOR kaŜON] (naskita la {{daton|11|marto|1891}} en [[Sens]],departemento [[Yonne]], mortinta en [[1951]]) estis franca esperantisto kaj tipografo. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis esperantisto de 1910. Li estis unu el la unuaj membroj de ''[[Fédération Espérantiste Ouvrière]]'' (FEO) kaj de [[SAT]], estis sekretario de FDO de 1924 ĝis 1933 kaj direkciano de [[SAT]] de 1927 ĝis 1932. Plurajn kursojn li gvidis en [[Parizo]]. === [[Fortuné Cadenel]] === '''Fortuné CADENEL''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[18-a de junio|18-an de junio]] [[1987]]) estis membro de [[UEA]] kaj unu el la organizantoj de la [[Universala Kongreso]] en [[Marsejlo]] ([[1957]]). === [[Raoul Cahouet]] === '''Raoul CAHOUET''' naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1994]]. La [[urbo]] [[Vierzon]] ([[Francio]]), kie li estis delegito, decidis inaŭguri dulingvan memorplaton je lia memoro. === [[Jean-Pierre Cancel]] === '''Jean-Pierre CANCEL''' estas franca esperantisto vivanta en [[Alzaco]]. Li aktivas en la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kaj en 1993 estis inter la fondintoj de la organizaĵo [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] (TAKE). === [[Jean Clement]] === '''Jean CLEMENT''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[januaro]] [[1998]] en [[Vierzon]], ([[Francio]]) estis iama [[delegito de UEA]] pri [[naturprotektado]]. === [[Maurice Clavel]] === '''Maurice CLAVEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[16-a de novembro|16-an de novembro]] en [[Valence]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis membro de [[UEA]] depost [[1938]] kaj delegito ekde [[1946]]. === [[Roger Colney]] === '''Roger Colney''' estis de longe la prezidanto de la intertempe malaperinta poŝta [[ESP]]-asocio en [[GAP]]. === [[Jean-Paul Colnot]] === '''Jean-Paul COLNOT''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[aŭgusto]] [[2000]]), estis franca delegito kaj fakdelegito (pri [[junularo]], poste pri [[turismo]]) dum preskaŭ duona jarcento en Nancio ([[Nancy]]) kaj [[Laxou]] (Francio). Colnot estis bona, efika instruisto de Esperanto, i.a. en la junuldomo en Nancio. Por EFE, la Esperanto-asocio en Alsaco-Loreno, li aktivis kiel sekretario (1959-1972<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti-->) kaj prezidanto (1972-1980<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->). === [[Robert Coyac]] === '''Robert COYAC''' ([[1912]], mortis la [[23-a de oktobro|23-an de oktobro]] [[1991]]) estis [[UEA]]-delegito kaj fervojisto en [[Sartrouville]], [[Francio]]. === [[Louis Cozic]] === '''Louis COZIC''' (kozik) (naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1879]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] inĝeniero kaj esperantisto. Laŭ la [[enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li plurajn jarojn estis prezidanto de la Asocio de la Inĝenieroj de Ŝtataj Publikaj Laboroj (france ''Association des Ingénieurs des Travaux publics''). Fervora propagandisto de Esperanto, li longe estis prezidanto de la [[Federacio de la Pariza Regiono]]. == D == === [[Henri Dabezies]] === '''Henri DABEZIES''' (naskiĝis en [[1918]], mortis en aŭgusto [[1992]] en [[Parizo]]) estis multajn jarojn fakdelegito pri protestantismo. ===[[Jean Dardel]]=== '''Jean Dardel''' estis esperantisto en Francio en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''La tekniko de la Termala Kuracado ĉe [[Aix-les-Bains]]'''. Eld. e A. Malaine, Parizo, 1905(?) === [[Jeanne Dedieu]] === '''Jeanne DEDIEU''' estis franca instruistino kaj esperantistino. En 1949 ŝi estis unu el kvar estraranoj de la ĵus nove fondita [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]]<ref>''Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj stariĝis!'' En: [http://www.gazetoteko.com/jv/jv4909.pdf ''La Juna Vivo,'' septembro 1949], paĝo 355.</ref>. En la sekva estraro de 1956 Jeanne Dedieu estis la prezidantino kaj plurajn jarojn gvidis la ligon.<ref>laŭ [[Humphrey Tonkin]], [[Poznano]], [[Pollando]] 8-an de februaro 2014</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Paul Degon]] === '''Paul DEGON''', franco, d-ro, advokato en [[Neuilly-sur-Seine]]. Ano de la [[Lingva Komitato]], UEA-delegito, kunlaboris je [[La Revuo]] kaj Jarlibro de UEA. === [[Louis Demarest]] === '''Louis DEMAREST''' (demare) estis franca instruisto kaj unu el la kunfondintoj de [[SPPE]] en [[1898]] kaj el la unuaj propagandistoj por Esperanto en Francio, nome en "Journal des instituteurs", 1899. Li prezidis la grupon de [[Reims]] ĝis 1902, poste li forveturis al [[Konakry]] ([[Gvineo]]). === [[Pol Denis]] === '''Pol DENIS''' estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]]. Li jam longe aktivas en sia urbo [[Bar-le-Duc]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto (1980-1983<!-- @EFE-anoj: bonvolu kontroli kaj korekti; mi prenis la informojn el http://esperanto.france.est.free.fr/historio.htm pri prezidantoj -->), komitatano kaj redaktoro de la komunikilo "[[La informilo]]". === [[Roger Despiney]] === '''Roger DESPINEY''' (1907-2003) estis franca delegito de [[UEA]], prezidanto de la Pariza Federacio, sideja direktoro de [[Espéranto-France]] (1978-1987) kaj ties honora prezidanto.<!-- Ĉu estas familia rilato al la pli juna esperantistino [[Barbara Despiney]], devene el Pollando? Ĉu ŝi povus esti lia bofilino? --> === [[Charles Devoucoux]] === '''Charles Devoucoux''' (mortis 1909<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1909_n003_jan/page/n33/mode/2up?q=Charles&view=theater Belga Esperantisto n003] (jan 1909)</ref>) advokato, estis franca pioniro listita en la Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIII ĉe [[Valognes]], Manche kaj prezidanto de la grupo de [[Charenton]]. Li ofte faris kursojn kaj paroladojn en la Pariza regiono. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Xavier Dorion]]=== '''Xavier Dorion''' (mortis 1904) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Roubaix]]. === [[Raymond Doury]] === '''Raymond DOURY''' (naskiĝis en [[1912]] kaj mortis [[4-an de marto]] [[2000]]) estis [[franca esperantisto]] kaj iama [[UEA-delegito]] pri [[mondcivitanismo]]. Li mortis la [[4-an de marto]] en vilaĝeto ''Combejean'', komunumo [[Pierrerue]], departemento [[Hérault]] en suda [[Francio]]. Ĝis la mezo de la [[1980-aj jaroj]] li aktivis en la [[Pariza regiono]], i. a. kiel delegito por [[Parizo]], gvidanto de konversaciaj rondoj kaj redaktoro de la [[gazeto]] [[Paris-Esperanto]]. ===[[Yvonne Dousset]]=== '''Yvonne DOUSSET''', esperantistino en Parizo en la komenco de 20-a jarcento. === [[Marcel Dupuis]] === '''Marcel DUPUIS''' [dŭpŭi] (naskiĝis la {{daton|25|februaro|1880}} en [[Parizo]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[inĝeniero]] de [[fervojo]]j. Li propagandis ĉefe sur la kampo de fervojoj kaj [[turismo]] per artikoloj, paroladoj, organizo de karavanoj ktp. Li estis vicprezidinto de la [[Pariza Esperantista Grupo]] kaj ĝenerala sekretario de [[ISAE]]. ===[[Roland Dupuis]]=== '''Roland DUPUIS''' estis franca esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Tradukoj: * [[Georges Duhamel]]. ''Rakontoj pri Nederlando'', 1938 [https://www.amazon.fr/RAKONTOJ-NEDERLANDO-ESPERANTO-HISTOIRES-HOLLANDE/dp/B01I3YXTF2] * [[Georges Duhamel]]. ''Norda Kanto'', 1939 [http://retbutiko.be/de/ero/nork] * [[Guy de Maupassant]]. [[La Normandaj Rakontoj]]. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], 1953. ====Recenzoj==== Pri ''Rakontoj pri Nederlando'' {{citaĵo|Unuavide, oni povus supozi, ke ĉi tiu libreto estas nur riĉe ilustrita kaj altklasa gvidlibro al Nederlando. Sed ĝi estas multe pli, ol tio. Verkite de membro de la [[Franca Akademio]], ĝi konsistas el serio de 20 delikataj literaturaj skizoj, veraj [[prozpoemo]]j, kiuj spiras amon al Nederlando kaj instigas la leganton ŝati ĝiajn belaĵojn. La traduko estas bonega, kaj la verko tre rekomendinda. Notinda esprimo: ''Ĉiuj pecoj de la puzlo (ĵig-saw puzzle)''.|[[Montagu Christie Butler]] (M.C.B.) [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, januaro (1939) }} == F == === [[Germaine Faucher-Mahé]] === '''Germaine FAUCHER-MAHÉ''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]] [[1994]]) estis vidvino de Jacques-Louis Mahé ([[Lorjak]]). === [[Marcelle Fauvart-Bastoni]] === '''Marcelle Fauvart-Bastoni''' estis franca esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Verko * '''Cours élémentaire pour apprendre l’Espéranto sans professeur'''.— Paris. Hachette & C°. 1912? {{Citaĵo|Tiu nova kurso estas speciale rekomendinda al la francparolantoj kiuj deziras lerni la lingvon Esperanto, ĉar la aŭtorino atentis pri multnombraj specialaj frazkonstruaĵoj kaj dirmanieroj de la franca lingvo. Kvankam ni ne plu bezonas francajn lernolibrojn ni devas tamen konfesi ke la nova metodo estas bona kaj tute rekomendinda.|[[Belga Esperantisto]] n046-047 (aŭg-sep 1912)}} === [[Juliette Fayot]] === '''Juliette FAYOT''' (1899-1995), dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, pentristino, kiu verkis kaj ilustris '''Gvidlibro tra Paris''' (1965), mortis la 4-an de aŭgusto 1995 en Parizo. === [[Maurice Feneyrol]] === '''Maurice FENEYROL''' (1924-2000), iama delegito pri elektrotekniko, dumviva membro de UEA kaj de Unuiĝo Franca por Esperanto, granda mecenato de la Esperanto-movado, forpasis junie en La Garde (Francio). == G == === [[François Garrique]] === '''François GARRIQUE''' (1911-2003) estis vicdelegito (1958-59) kaj delegito (1960-91), mortis en Rognes (Francio). === [[Madeleine Gibez]] === '''Madeleine GIBEZ''' (1902-1998), iama delegitino en Gargas (Francio) kaj pri turismo, mortis la [[9-a de decembro|9-an de decembro]]. === [[Félix Gomez]] === '''Félix GOMEZ''' (naskiĝis en [[1920]]; mortis en [[2001]] en [[Les Cluses]]) estis franca esperantisto, membro de [[UEA]] dum duona jarcento, iama [[delegito de UEA]]. === [[Léon Goudé]] === '''Léon GOUDÉ''' naskiĝis en [[1923]], delegito en [[Juigné-sur-Loire]] ([[Francio]]), katolika [[pastro]], kiu fondis la grupon en [[Baugé-en-Anjou|Baugé]] kaj gvidis multajn kursojn, mortis la [[8-an de aŭgusto]] [[1994]] en [[Anĝero]]. === [[André Grossmann]] === '''André (Andreo) GROSSMANN''' (naskiĝis la {{daton|1942-11-17}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[informadiko|informadikisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Mulhouse]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel komitatano, membroadministranto, kasisto kaj redaktoro de la dissendolisto "Alzaco-Loreno". ===[[Josée Guivy]]=== '''Josée Guivy''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Traduko: *[[Jacques Freneuze]].<small>^??</small> '''Per Telefono'''. Eld. Presejo S. Martino, [[Sainte-Radegonde]], 1907 <ref>([https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf Bibliografio 1888-1911 de Georg Davidov-Saratov, paĝo 26]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == H == === [[Alberic Humez]] === '''Alberic HUMEZ''' (ume) estis franca entreprenisto kaj esperantisto en [[Douai]]. De [[1908]] ĝis sia morto li seninterrompe estis UEA-delegito. Li elektiĝis [[honora membro de UEA]]. == J == === [[Pierre Jelenc]] === '''Pierre JELENC''' estas franca esperantisto, kiu estas inter la [[kunlaborintoj de PIV]], rilate al la fakoj [[histologio]], [[biologio]], [[fiziologio]] kaj [[kemio]]. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]].<!-- Ĉu estas familia rilato al la esperantisto [[Féodor Jelenc]], ankaŭ kunlaborinto de PIV? --> === [[Roland Jossinet]] === '''Roland JOSSINET''', esperantisto ekde 1920, UEA-membro seninterrompe de 1937, iama delegito pri reviziado de manuskriptoj, mortis 1995 en Parizo. == K == === [[Katakana (Pafklik)]] === '''Katakana''' estas membro de la [[Pafklik]]. Li komponas repinstrumentarojn kaj repas. === [[Georges Kolowrat]] === '''Georges KOLOWRAT''', [[licencio|licenciito]] en beletristiko, estis pioniro de Esperanto en Francio. Li aktivis ĉefe kontraŭ la afero de [[Ido]]. Verkoj * ''Faut-il réformer l'Esperanto?''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1908 (reeldono 1938). * ''Pri la derivo en Ido kaj en Esperanto''. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo, 1909. == L == === [[Paul Lacroix]] === '''Paul LACROIX''' [paŭl lakrŭa] estis [[franca esperantisto]], [[komercisto]], kaj prezidento de la Asocio por Komerco kaj Industrio en Grenoble. Unu el la kunfondintoj de [[SPPE]], [[1898]]. Per lia apogo okazis la unua prop. en Sudoriento de Francio. ===[[Gabriel Lanoux]]=== '''Gabriel LANOUX''' (mortis la 29-an de aprilo 1955) estis franca esperantisto en [[Alès]], departemento [[Gard]] en [[Okcitanio]]. === [[Noël Lecomte]] === '''Noël LECOMTE''', alie "Noĉjo Lagrafo", tradukis plurajn novelojn de [[Guy de Maupassant]]. Interalie rete legeblas: * Rozalia Prudent<ref name = "ipernity.com ROZALIA PRUDENT"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | titolo = ipernity: ROZALIA PRUDENT - Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2016-08-22 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182434/www.ipernity.com/blog/58225/4628494 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> * La ermito<ref name = "ipernity.com La ermito"> {{ Citaĵo el la reto | url = http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 | titolo = ipernity: La ermito -- Guy de Maupassant by Noĉjo Lagrafo | alirdato = 2024-04-13 | aŭtoro = Noĉjo Lagrafo | dato = 2012-01-23 | verko = ipernity | lingvo = eo | arkivurl = https://web.archive.org/web/20221126182209/www.ipernity.com/blog/58225/372345 | arkivdato = 2022-11-26 | citaĵo = Karaj esperantlingvaj geamikoj, mi proponas al vi tiun novelon de Guy de Maupassant }} </ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Sinjoro Lefebvre === Sinjoro '''LEFEBVRE''', (pseŭdonimo ''Ned Katryn''), franco, estis [[kapitano]] en [[Versailles]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]]. Li verkis multajn artikolojn en la revuo "[[Lingvo Internacia]]". Aparte interesaj estis liaj humorplenaj raportoj pri [[Universalaj Kongresoj]]. === [[Michel Legris]] === '''Michel LEGRIS''' (n. en 1934, m. la 22-an de februaro 2000) estis franca esperantisto, iama [[delegito de UEA]] en Galan (departemento [[Altaj Pireneoj]] en [[Okcitanio]], Francio) kaj fakdelegito pri filatelo. === [[Armela LeQuint]] === '''Armela LEQUINT''' - la franca familia nomo skribeblas ''LeQuint'', ''Le Quint'' aŭ ''Lequint'' - estas franca esperantistino, redakciano de la satira gazeto ''[[La Kancerkliniko]]'' (LKK) kaj tradukistino kaj eldonintino de pluraj esperantlingvaj publikaĵoj. Ŝi estas la vivkunulino de [[Ĵak Lepŭil']], realnome ''Jacques Le Puil''. Grandan parton de sia vivo ŝi pasigis kaj pasigas kun li en la urbeto [[Thaumiers]] en la [[departemento Cher]].<ref>[[Grand Dictionnaire Français-Espéranto]], 1992, paĝo 5</ref>. Same kun la vivkunulo, ŝi plenumis gravajn tradukverkojn kiaj ''[[Vojaĝo ĝis noktofino]]'' laŭ ''Voyage au bout de la nuit'' de [[Louis-Ferdinand Celine]] en 2005.<ref>[https://www.amazon.com/Voja%C4%9Do-%C4%9Cis-Noktofino-Romano-Espera/dp/1595690220 Vojaĝo Ĝis Noktofino] kun esperanta recenzeto en la reta librovendejo ''[[Amazon.com]]''</ref> Pro tiu ĉi traduko la tradukistoj ricevis la [[OSIEK-premio|OSIEK-premion]] de la [[Organiza Societo de Internaciaj Esperanto-Konferencoj]] en [[2007]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[R. Louis]] === '''R. LOUIS''' (luis) estis franca esperantisto, kiu interalie konatis kiel kunfondinto de la asocio „Paco Libereco“. Li estis administranto kaj kunlaboranto de [[Internacia Socia Revuo]] inter la jaroj 1907 kaj 1909, kaj redaktoro de ''[[Le Travailleur Espérantiste]]'' inter la jaroj 1912 kaj 1914. Krome li interalie tradukis vastan gamon da broŝuroj pri Esperanto al la franca. === [[Pierre Louis]] === '''Pierre LOUIS''', en Esperanto '''Petro Luiso''' (naskiĝis en [[1911]], mortis en [[1998]] en [[Angulemo]] ([[Francio]]), estis verkinto kaj ilustrinto de la fama '''[[Junulkurso]] de [[SAT-Amikaro]]'''. Organizanto de kongresoj de [[SAT]] (en Nancio, 1954, kun 480 kongresanoj) kaj [[SAT-Amikaro]], li dum pluraj jaroj gvidis Esperanto-kursojn en [[Nancio]]. == M == ===[[Gaston de Maigret]]=== Grafo '''Gaston de MAIGRET''' (mortis en 1904) estis bonfaranta membro de la ''[[Société Pour la Propagation de l'Espéranto]]'', unu el la unuaj kiuj subtenis la [[Esperanto-movado en Francio|Esperanto-movadon en Francio]]<ref>La belga sonorilo - Numero 019, marto (1904)</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Generalo Malraison]] === '''Generalo MALRAISON''' de la franca armeo (mortis en [[1965]]) lernis Esperanton en [[1909]] kaj ĉiam subtenis la movadon. === [[Valentin Mannevy]] === Leŭtenanto '''Valentin-Emile MANNEVY''' (naskiĝis en 1882 - mortis la 9-an de aprilo 1912) estis franca esperantisto, sekretario de esperanto-grupo de [[Condé-sur-l'Escaut]]. Li mortis sur la batalkampo en [[Maharidja]] ([[Maroko]])<ref>[https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1912_n044_jun/page/222/mode/2up?q=Valentin+Mannevy+&view=theater Belga Esperantisto n044] (jun 1912)</ref>. Lia [[epitafo]] en Esperanto ankoraŭ ekzistas. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Fernand Maréchal]] === '''Fernand L. G. MARÉCHAL''' estis pioniro de Esperanto, franco loĝanta en [[Leeds]], aŭtoro de la apenaŭ konata pionira originala komedio "Ĉu Pumpilurbo havu pumpilon?"<ref>'Ni Festivalu' 09 aligxilo.doc</ref> Verkoj * ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton, verkita laŭ la Gouín-metodo''. Eld. [[Northern Institute]], Leeds, 1906(?) * ''Trezoro de l’ Sorĉistoj''. Eldonejo Esperanto House, Leeds, 1908 (12x18), 64 paĝoj.<ref name = "esperanto.es"> {{ citaĵo el la reto | url = http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | titolo = Details for: Trezoro de l' sorĉistoj. › Biblioteko Juan Régulo Pérez catalog | alirdato = 2024-04-13 | eldoninto = Esperanto House, Leeds | lingvo = eo | lingvo2 = en | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240412225434/http://biblioteko.esperanto.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=557 | arkivdato = 2024-04-12 | citaĵo = }} </ref> : Enhavo : :# Legendo pri la unua violono. :# Unuakta [[komedio]] originala: «La ensorĉigita Ringo». :# Vilhelmo Tell. :# Unuakta komedio originala «Ĉu Pumpilurbo havu Pumpilon?» ====Recenzoj==== Pri ''La Tutmonda Lernolibro, por paroligi Esperanton...'' {{citaĵo|Lernolibro verkita laŭ la Gouin metodo, ankaŭ nomata « natura metodo », nun multe uzata por instrui la fremd-naciajn lingvojn. La aŭtoro diras prave ke, por bone ellerni lingvon, oni bezonas koni multe da verboj. Tial, li priskribas la diversajn intersekvajn agojn de iu persono, kaj tio ŝajnas la plej bona maniero por facile memori la vortojn. La [[antaŭparolo]] de tiu libro estas leginda humorajn. Ni rekomendas la verkaĵon al ĉiuj esperantistaj profesoroj.|[[La belga sonorilo]] - Numero 046, Junio (1906)}} ---- Pri ''Trezoro de l’ Sorĉistoj'' {{Citaĵo|Grandampleksan kaj multekostan libron oni povas kompari kun grandega ŝipo kiu nur povas elŝipigi siajn komercaĵojn en granda haveno. Malgrandaj libroj similas al delikataj ŝipetoj kiuj povas penetri en la plej mallarĝajn golfeton por provizi ĉiujn partojn de la lando. Tiu estis sendube ankaŭ la opinio de Sro Maréchal kaj de liaj kunlaborantaj, kiam ili publikigis la ĉi supre cititajn literaturaĵetojn. Ilia celo estas tre laŭdinda kaj ilia libro estas rekomendinda; bedaŭrinde ĝi enhavas kelkajn lingvajn erarojn, kiujn ili espereble signalos en la 2-a numero de la kolekto.| [[Amatus Van der Biest-Andelhof]]. [[Belga Esperantisto]] n004 (feb 1909)}} '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Albert Masselier]]=== '''Albert Masselier''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li estis blindita dum la Unua Mondmilito. Verko *''Franca bukedo da dudek kantoj ĉerpitaj el nacia kaj regionaj literaturĝardeno''. Eld. [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (FABE), [[Neuilly-Plaisance]], 1937(?) {{citaĵo|[[Kolekto]] de dudek francaj kanzonoj, vendata por la profito de la [[Franca Asocio de Blindaj Esperantistoj]]. Kvankam sen la melodioj ĝi ne multe utilas al britaj legantoj [''tiel''], certe por la francaj samideanoj ĝi tre helpos. Laŭdire, kaj kiom ni povas kontroli, la traduko bone konvenas al la muziko. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 380, Decembro (1936)}} === [[Sébastien Merlet]] === '''Sébastien MERLET,''' kromnomita '''Sebeto,''' estas juna franca esperantisto. Dum du jaroj li estis vicprezidanto de [[JEFO]].<ref>''[http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui Qui suis-je?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080305203234/http://www.esperantomondo.net/correspondants/utilisation_eo.php#qui |date=2008-03-05 }} (france)''</ref> '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[François Mesplède]] === '''François MESPLÈDE''' ([[1904]]-[[2002]]) estis membro de 1973, fakdelegito pri [[turismo]] (1977-1999), mortis la 30-an de junio en [[Arcachon]] (Francio). === [[Pierre Métivier]] === '''Pierre MÉTIVIER''' naskiĝis [[1925]] kaj mortis la [[26-a de februaro|26-an de februaro]] [[2005]]. Profesie ĝardenisto, li estis delegito en [[Saint-Martin-de-la-Place]], [[Francio]], [[dumviva membro de UEA]] kaj regula membro en [[Societo Zamenhof]]. === [[Marie-Therese Micard]] === '''Marie-Thérèse MICARD''' (mortis la [[28-an de decembro]] [[1986]] en [[Caen]], [[Francio]] estis franca esperantistino. Kun sia edzo [[Henri Micard]] ŝi fondis la [[kastelo Grezijono|Kulturdomon de la Franclandaj Esperantistoj]] ([[kastelo Greziljono]]) en [[1952]]. === [[Suzanne Minault]] === '''Suzanne MINAULT''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[21-an de junio]] [[1978]] en [[Niort]], [[Francio]]) estis franca esperantistino. Ŝi dum multaj jaroj estis delegito de [[UEA]]. Ŝi lernis Esperanton dum sia junaĝo en [[Parizo]] kaj poste gvidis multajn kursojn, ankaŭ korespondajn. ===[[Maurice Mongeois]]=== '''Maurice Mongeois''' (naskiĝis 1907, mortis septembro 1974) estis esperantisto en [[Épernay]] ekde 1920-a jardeko. Li gvidis la lokan Esperanto-grupon. === [[Robert Moraud]] === '''Robert MORAUD''' (naskiĝis en 1909, mortis la 5-an de oktobro 1998 en St-Yreix, Francio) estis tre agema inform-aktivulo, kiu fondis kaj gvidis Agad-Grupon por Esperanto. ===[[Gaston Moretti]]=== '''Gaston MORETTI''' (mortis en 1904) estis unu el la pioniroj en [[Nancy]]. == N == ===[[Paul Nuyts]]=== '''Paul NUYTS''' (naskiĝis probable en 1869, mortis la 18-an de aŭgusto de 1925 en [[Lannion]]) Kavaliro de la [[Honora Legio]], Prezidanto de la societo «[[Esperanto kaj komerco]]», estis franca esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Li ludis gravan rolon en la agado por la internacia lingvo iniciatita en la [[Komerca Ĉambro de Parizo]]. == P == === [[Yvonne Paulier]] === '''Yvonne PAULIER''' aŭ '''PAULIEN''' (mortis 72-jara la [[1-an de aŭgusto]] [[1972]]) estis la sekretariino de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]]. Ŝi servis al Espéranto-France dum kvaronjarcento. Ĉiam sindonema, ŝi donacis al medicina fakultato sian korpon. === [[Henri Philippe]] === '''Henri PHILIPPE''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj, krom ke li estis [[Espéranto-France#prezizintoj|prezidanto]] de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] (UFE) inter 1951 kaj 1957, antaŭita de [[Georges Warnier]]] kaj sekvita de [[René Llech-Walter]]. === J. M. Picard === '''J. M. PICARD''' (Jean-Marie??) estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Pri li ĝis nun estas neniuj pliaj informoj. Verko: * ''L'Espéranto à l’École, ou l’enseignement méthodique de la Langue française aux enfants par l'Espéranto. ''. Eld. Imprimerie Paul Brodard, [[Coulommiers]], 1911 (18X11), 216 + XXVII pĝ. [https://www.abebooks.co.uk/LEsp%C3%A9ranto-l%C3%A9cole-PICARD.J.M-Instituteur-Professeur-diplom%C3%A9/30433398969/bd#&gid=1&pid=1 titolpaĝo] === [[Joseph Pinon]] === '''Joseph PINON''' (mortis 78-jara la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]] [[1965]] en [[Sallanches]]) estis franca esperantisto, Delegito de UEA en [[Sartrouville]]. ===[[Louis Poncet]]=== '''Louis PONCET''', kuracisto, estis franca esperantisto. La 8-an de majo 1925 li prezentis sian tezon al [[Universitato de Liono]] pri vakcinado en Eŭropo uzante enketon farita per Esperanto. Li estis aldona estrarano de UEA en 1932. === [[Paul Poisson]] === '''Paul POISSON''' naskiĝis en [[1917]] kaj mortis en [[1999]], aktivulo por la utiligo de [[Esperanto]] en la [[Freinet-instruado]], forpasis novembre en [[Tours]] ([[Francio]]). ===A. Ploussu=== '''A. PLOUSSU''' estis franca esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]. === [[Georges Pouchot]] === '''Georges POUCHOT''' (puŝo) estis franca [[profesoro]] kaj esperantisto. Naskiĝis la [[20-an de septembro]] [[1880]] en [[Caluire]] (apud [[Lyon]]). Laŭ la [[Enciklopedio de Esperanto - P|Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 li estis sekretario kaj fondinto de „[[Amikaro Esperantista de Lyon]]“ ([[1904]]), sekretario de la [[Federacio Esperantista Rodana]] kaj administranto de [[SFPE]]. De [[1905]] gvidis multajn kursojn, publikajn kaj oficialajn (urbajn aŭ lernejajn) kaj per [[radio]] (TSF). == R == === [[Alexandre Raymond]] === '''Alexandre RAYMOND''' (naskiĝinta en [[1988]]) estas franca esperantisto vivanta en [[Liono]]. Krom pri Esperanto li okupiĝas pri la [[arpitana lingvo]] kaj verkis vortaron pri ĝi. Neregule li kontribuetas al vikipedio per la uzantonomo [[:uzanto:Kaha|Kaha]]. === [[A. Rivier]] === '''A. RIVIER''' estis pioniro de Esperanto en [[Alĝerio]] en [[1899]]. Verko * [[En Rusujo per Esperanto]]. Eldonejo Moskva Librejo "Esperanto", Moskvo, 1911, (12 x 16 cm), 132 paĝoj. ===[[Marcelle Robineau]]=== '''Marcelle Robineau''' (naskiĝis en 1903, mortodato nekonata) estis esperantistino en [[Seignelay]], departemento [[Yonne]]<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb. 1984</ref>. '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Théophile Rousseau]] === '''Théophile ROUSSEAU''' vivis de [[1880]] ĝis [[1916]], mortinta kiel soldato antaŭ [[Verdun]]. La matematikinstruisto estis de [[1908]] ĝis sia morto vicprezidanto de [[UEA]]. === [[Marcel Roux]] === '''Marcel ROUX''', prononco [marSEL RU] estis franca sekretario kaj fervora esperantisto. Li naskiĝis la [[3-an de majo]] [[1903]] en [[Liono]], mortodato ĝis nun ne estas notita. Sekretario de urba laborista Esperanto-grupo, li interalie estis organizinto de la [[7-a SAT-Kongreso 1927]]. Marcel Roux propagandis la disvastiĝon de Esperanto per franclingvaj artikoloj en naciaj gazetoj kaj kunlaboris per esperantlingvaj artikoloj al la revuo „[[Sennaciulo]]“ de [[SAT]]. === [[Gustave Roy]] === '''Gustave Roy''', framasono, instruisto pri la hispana kaj la germana, estis franca pioniro, kies pli granda kontribuo estis la partopreno en la kreado de [[Amikejo]] en [[Moresnet neŭtrala]] en 1908. [[Dosiero:Moresnet - Gustave ROY.jpg|alternative=Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|eta|Gustave Roy pri sendependa esperantista ŝtato|maldekstra]] Verko: * '''Kiel Neŭtra Moresneto fariĝis Amikejo'''. Parizo, ''Librairie de l’Esperanto'', 1908. {{Citaĵo|Mi tralegis kun granda intereso tiun ĉi broŝuron en kiu nia amiko kaj kunlaboranto Sro G. Roy pritraktas la projekton, kies unua, talenta iniciatoro li estas. S-ro Roy priskribas intersekve la gravecon de Amikejo, ĝia fondo, la ĝis nun faritajn penadojn kaj klopodojn kaj la estontecon de Amikejo. Li faras elokvantan alvokon al la esperantistoj, montras al ni la tri geniojn de Amikejo kaj prezentas fine gvideton por Fremduloj en la rava regiono, kiu estas Amikejo. La [[broŝuro]] estas skribita en korekta,entuziasta stilo; ĝi estas tute rekomendinda.|Amatus. [[Belga Esperantisto]] n.001-002 (nov-dec 1908) }} == S == === [[Maurice Salzmann]] === '''Maurice SALZMANN''' estis esperantisto en [[Liono]], kiu internacie aparte konatiĝis pro lia traduko de la rakonto ''[[Al ĉiuj egale - mia utopio]]'' de la jidlingva verkisto [[Ŝalom Alejĥem]], kiu esperantlingve en unua eldono publikiĝis en 1928 ([https://search.worldcat.org/de/title/Al-iuj-egale-mia-utopio/oclc/1281807052 OCLC 1281807052]), sed laŭ libraj datumaroj ankaŭ en dua eldono en 1948.<ref>[https://tekstaro.com/t?nomo=esperanto-en-perspektivo&sekcio=eep-parto-2 eldonjaro 1948 estas konfirmita per la ĉapitro 7.2.26 "El la Jida Literaturo" de la verko] [[Esperanto en perspektivo]], paĝo 221</ref> La bulteno [[FranceEsperanto]] en [https://tempa.bitarkivo.org/gazetoj/FranceEsperanto/france-esperanto-monata-organo-de-francaj-esperantistoj-dua-serio-no-20-44-aug-sept-1923.pdf la eldono aŭgusto-septembro 2023, paĝo 149] gratule anoncigis ke al li naskiĝis filo Maks la 20-an de junio 1920. '''Recenzoj pri ''Al ĉiuj egale''''' {{citaĵo|Laŭ la tradukinto, unu el la plej eminentaj verkistoj de la novhebrea literaturo certe estas Ŝalom Alejĥem. Lia [[novelo]] «La Gimnazio» estis jam tradukita de nia Majstro D-ro Zamenhof. La novelo konsistas el ok ĉapitroj, ĉiuj tre amuzaj kaj interesaj. Per ili la aŭtoro eksponas sian sugestan tezon, t. e., kio okazus en la mondo se oni dividus la monan riĉecon inter la terloĝantoj? Fakte la temo ne estas nova kaj ĝi povus starigi plurajn kaj diversajn komentariojn; sed ĝia elvolvigo kaj argumenta analizo estas efektivigita trafe iliaj majstre. Buŝe de la m aljuna filozofo Iie b Meir, unu el la protagonistoj de la rakonto, la verkisto prave asertas: «Vi vivas en eraro. Ne en la mono sin tenas la tuta feliĉo de la homo. Nia feliĉo sin tenas en la frunto kaj en la koro. Ni estas kreitaj ne nur por la ventro, sed pro alia afero». Pri tio ni nur povas aldoni: ''amen''; ĉar bedaŭrinde la besto kiu restas ĉe ni superregas ankoraŭ nian konscion. La bonega kaj imitinda literatura stilo de la tradukinto konstante stimulas la legadon de novelo kies enhavo, verdire, iĝas ĉiam sprona kaj vigla.|[[Jaume Aragay i Pujols|Jaume Aragay]]. [[Boletín]] n092-093 (sep 1956)}} {{citaĵo|Jam aperis en Esperanto tradukoj de kelkaj el la neimiteblaj rakontoj de Alojĥem (tiel): inter ili ''Hebrea Rakonto, Tri Kapetoj, Ne estas Feliĉo, Hebreaj Rakontoj'' ([[Ferdinand Hirt & Sohn]]), kaj la brila Zamenhofa traduko ''La Gimnazio''. La nuna verketo (malgraŭ kelke da eraretoj) same bone prezentas la unikan stilon de la [[aŭtoro]]. La historieto estas sprita parabolo —valida ankaŭ por la nuna tempo— instruanta, ke ne en mono troviĝas la [[feliĉo]] de la homo. Ni varme rekomendas ĝin, kaj notas kun plezuro, ke sekvos pluaj volumetoj el samaj plumoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[Lucien Sergeant]] === '''Lucien Sergeant''', akvokato, estas pioniro en Francio. Li ĉeestis la Unuan Universala Kongreso de Esperanto en Boulogne-sur-Mer, kie li, kune kun Duchochois kaj Michaud elpensis la [[Esperanto-flago]]n. En aŭgusto 1914 li estis vokita al Unua mondmilito kaj lasis sian edzinon [[Alice Sergeant]] hejme kun sia 11-jara filo. Li revenis en januaro 1919. === [[Gérard Schneider]] === '''Gérard SCHNEIDER''' (naskiĝis en 1921, mortis la 4-an de junio 1995) estis franca katolika pastro. En sia paroĥo Saint-Clement<!-- Kiu Saint-Clement? Laŭ stato de somero 2015 estas 8 nunaj administraj komunumoj de tiu nomo en Francio, plus 8 iamaj... --> li plurfoje instruis Esperanton, kaj aranĝis per Esperanto multjaran rilatadon kun paroĥo en Germanio. === [[Dominique Simeone]] === '''Dominique SIMEONE''' estas franca esperantisto. Ekde somero 2006<ref>fonto [http://ateisto.org/arĥivujo/2007-04.pdf revuo "Ateisto" de aprilo 2007]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> li estis estrarano, ekde somero 2008 vicprezidanto, de [[Ateista Tutmonda Esperanto-Organizo]],<ref>[http://ateisto.org/arhxivujo/2013-11-ateo17.pdf informo "estraro de ATEO" en la revuo "Ateisto" de novembro 2013,]</ref><ref>[http://ateisto.org/estraro paĝo en la retejo de la organizaĵo, alirita la 30-an de novembro 2014, kontrolita la 15-an de marto 2016:] "prezidanto: [[Roland Schnell]], Germanio, vicprezidanto [[Dominique Simeone]], Francio, sekretario: [[Anna Löwenstein]], Italio, kasisto: [[Dieter Rooke]], Svislando, redaktoro: [[Christian Rivière]], Francio"</ref> kaj ekde somero 2006 ankaŭ funkciis kiel redakciano de la asocia revuo "Ateisto". === [[François Soubranne]] === '''François SOUBRANNE''' (subran) estis franca esperantisto kaj instruisto en [[Tulle]]. De l908 li seninterrompe estis UEA-delegito. == T == === [[Joël Thézard]] === '''Joël Thézard''' (naskiĝis la 24-an de februaro 1884 en [[Châtillon-sur-Loire]], mortis la 27-an de junio 1957 en [[Niort]]<ref>http://www.wiki-niort.fr/THEZARD_Joel_-_Artiste_Niortais</ref>), franca verkisto, pentristo kaj skulptisto, estis esperantisto en Francio ekde 1934. Li instruis desegnarton en [[Bastia]], [[Havre]] [[Guéret]] kaj fine ĉe la liceo ''Fontanes'' de [[Niort]] ekde 1919. ====Verkoj==== * 1. ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno''. Eld. [[Franca Esperanto-Instituto]], 1937? * 2. ''La Bela Historio de Jozef'', de Zamenhof, ilustrita per 12 desegnaĵoj. Eld. Franca Esperanto-Instituto. * 3. ''Nordnordaj Fabeloj''. Eld. [[Muusses Esperanto-Biblioteko]], [[Purmerend]], 1937. ;Recenzoj Pri ''Polusaj glacioj sub noktomeza suno'' {{Citaĵo| La libreto priskribas krozadon al Islando kaj Spitzbergo kaj reveturon laŭlonge de la norvegaj fjordoj.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n149 (dec 1937)}} {{citaĵo|Aperis en la Kolekto de Franca Esperanto Instituto tiu ĉi tre rekomendinda originala verketo konsistanta el mallongaj vojaĝnotoj ilustritaj per 30 ĉarmaj laŭnaturaj desegnoj, fotoj, [[bildo]]j laŭ [[akvarelo]]j, kaj du kartoj, ĉiuj de la aŭtoro mem. En taglibra formo ĝi priskribas krozadon al Islando kaj Spitsbergo kun reveturo laŭlonge de la fjorda [[norvega marbordo]]. Ĉiam denove la artista plumo scias kapti per kelkaj vortoj la mirindajn lumkaj kolorefekton de l' helaj arktaj vastejoj; bedaŭrinde nur, ke mankas koloro al la “akvareloj” ĉi tie represitaj. Neoficialaj estas la terminoj [[isbergo]] (iceberg), [[bankizo]] (coastal ice-pack), kaj [[tribordo]] (starboard).| M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ---- Pri ''Nordnordaj Fabeloj'' {{Citaĵo|La scenejo estas jam laŭ la titolo en la [[nordo]], en la plej alta nordo. La fabeloj estas belaj kaj lerte verkitaj. La verkisto, juna [[esperantisto]] (de 4 jaroj) esperigas, ke ni povas atendi de li ankoraŭ aliajn interesajn verketojn.|[[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.152 (mar 1938)}} === [[Jean-Luc Thibias]] === '''Jean-Luc THIBIAS''' (naskiĝis la {{daton|1960-08-15}}) estas franca esperantisto, delegito de [[UEA]], laŭ profesio [[poŝtoficisto]]. Li jam longe aktivas por Esperanto en sia urbo [[Nancio]] kaj por la regiona Esperanto-asocio "[[Espéranto France-Est]]" kiel prezidanto, kasisto kaj [[libroservo|libroservisto]]. ===[[Jules Thiébault]]=== '''Jules Thiébault''' estis franca esperantisto en Carignan (Ardennes) dum la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj: *[[La malaperinta amiko]]<ref>Eldonejo A. Suzaine, Sedan</ref>; (ĉ. 1920); *[[Materiiĝoj en Mantes]] (1925); === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''' naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1948]], mortis la [[5-an de decembro]] [[2013]], estis franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]] kaj kiel ŝi aktivis por [[kastelo Greziljono]]. Li laboris kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas delegito de UEA. === [[Gaston Turin]] === '''Gaston TURIN''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la [[6-a de marto|6-an de marto]] [[1979]] en [[Pontarlier]], [[Francio]]) estis franca esperantisto. Li estis redaktoro de [[Internacia Pedagogia Revuo]], aktivulo de [[ILEI]] kaj multjara delegito pri instruado. == V == === [[Marie-Thérèse Valantin]] === '''Marie-Thérèse VALANTIN''' naskiĝis en [[1899]] mortis novembre [[1994]] en [[Bourges]], [[Francio]]. Dojeno de la franca movado, ŝi helpis la renaskiĝon de [[Unuiĝo Franca por Esperanto]] post la [[dua mondmilito]]. === [[Lionel Venon]] === '''Lionel VENON''' (naskiĝis en [[1921]] - pereis la [[4-a de aprilo|4-an de aprilo]] [[1993]] en aŭto-akcidento) estis vic-urbestro de [[Selles-sur-Cher]], la prezidanto de la franca sekcio de Internacia Ligo de Esperantistaj Radio-Amatoroj ([[ILERA]]). ===[[Claude Vernay]]=== '''Claude Vernay''' estis franca esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento en [[Dunkerque]]. Verko: *''Historique du mouvement espérantiste à Dunkerque, précédé d 'un aperçu sur l'évolution du probieme de la langue auxiliaire''. 1938 (?) {{citaĵo|Jen sendube unu el la plej bonaj, plej efikaj propagandaj eldonaĵoj kiuj nacilingve aperis pri [[Esperanto]]. En la libreto, grandformata kaj 76-paĝa, ni trovas la kompletan evoluon de la ideo pri [[helplingvo internacia]] lerte redaktitan kaj bone prezentitan. La libreto ekde sia apero tiom bone impresis ke oni tuj uzis ĝin por efika [[propagando]] kaj eĉ por ĉerpi el ĝi regule dokumentajn gazetartikoloj. Tiu unua parto de la broŝuro, fakte la enkonduko, estas verkita de D-ro Degand, [[advokato]] kaj prezidanto de la grupo de Dunkerque. La dua parto skizas la historion, la evoluon kaj la intensan vivon de la tiea grupo. Ankaŭ tiu parto estas tre utila , ĉar ĝi montras kiamaniere akiri viv - kaj laborplenan grupon. La broŝuro estas dokumenta por ĉiuj kaj instiga precipe por grupanoj. Diversaj belaj fotografaĵoj pligrandigas ankoraŭ ĝian valoron. Inter tiuj portretoj ni precipe citu tiu jn de Zamenhof, Dumont, la nestoro de la movado en Dunkerque, Deligny, konata esperanto-profesoro, P. Benoit, prezidinto de la loka grupo, kaj plej simpatia samideano Archdeacon, granda batalanto por nia lingvo, ktp .| Hoso. [[Belga esperantisto]] n253 (mar 1938)}} {{citaĵo|Dokumentita historio pri la movado Esperanta en Nord, kaj aparte en Dunkerque, 1902-1935. Interesa raporto pri klopodo, laboro, kaj sukceso. Dek tri portretoj, kun biografiaj notoj, de lokaj [[pioniro]]j honorindaj. Unu ĉapitro montras la anglan devenon de [[Ernest Archdeacon]], prezidanto de S.F.P.E. Komence troviĝas skiza ''Aperçu sur l' Evolution du Probleme de la Langue Auxiliare''. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939)}} === [[Gaston Veron]] === '''Gaston VERON''' (naskiĝis en [[1918]]; mortis en [[2001]]) estis [[franca esperantisto]] kaj [[delegito de UEA]] en [[Domfront]] dum kvardek jaroj, iama fakdelegito pri historio, juro kaj katolikismo. === [[Renée Volpeliere]] === '''Renée VOLPELIERE''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[15-a de decembro|15-an de decembro]] [[1986]] en [[Nimes]], [[Francio]]) estis [[UEA]]-delegito. Dum dek kvin jaroj ŝi estis fakdelegito pri mondofederismo kaj mondocivitaneco, ŝi ankaŭ regule kaj malavare kontribuis al la Novjorka Oficejo de UEA por subteni la laboron ĉe UN. == Y == === [[Roger Yafil]] === '''Roger YAFIL''' (1921-1997), aktivulo en la Pariza regiono, delegito pri instruado de lingvoj, kiu partoprenis en multaj UK-oj, mortis en [[Chatou]] la 16-an de februaro. Li aŭtoris la infanan kurslibron '''La familio muso'''. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj|*]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Francaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Francaj]] 6vmm90prtwjbk3v8u8s333wyu88t137 0 121968 9371550 9364882 2026-05-12T16:12:35Z ThomasPusch 1869 /* = Uwe Weiß */ 9371550 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>[https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin]</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en 1940 en [[Pinzgau]]) estas aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis estrarano de GEA kaj laŭ la stato de 2012 daŭre estas prezidanto de BAVELO. Li loĝas en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. [[dosiero:Saxonia Museum fuer saechsische Vaterlandskunde IV 38.jpg|eta|dekstra|{{centre|la nobela kastelo de Erythra (antaŭ 1840), kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke"}}]] === [[Hans Franke]] === '''Hans Franke''' (naskiĝis probable en 1906 - mortis en 1930) estis oraĵisto kaj esperantisto en ''Eythra''. Li estis murdita en 1930 ĉe antaŭbalota propagandado por la [[Komunista Partio de Germanio]] en ''Eythra''.<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> ''Eythra'' estas ne plu ekzistanta vilaĝo en [[orienta Germanio]], kiu estis forigita por subĉiela minejo de [[lignito]] (brunkarbo). La areo nun apartenas al la komunumo [[Zwenkau]] en la en 2008 fondita [[distrikto Leipzig]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]. Pri li memorigis la eksa nobela kastelo de Erythra, kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke". Tamen pro manko de investoj la junulargasteja konstruaĵo iom post iom disfalis, kaj en 1978 kun la tuta vilaĝo estis forigita favore al la subĉiela lignita minejo. La 8-an de maja 1976 ankoraŭ la supera lernejo de Erytha same solene ricevis la nomon "Hans Franke", sed ankaŭ ĝi kompreneble estis forigita du jarojn pli poste. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Klaus-Peter Fritz]] === '''Klaus-Peter FRITZ''' estis germana esperantisto, vivinta en [[Hennef]] proksime de [[Bonno]]. Li naskiĝis la 23-an de septembro 1946 kaj mortis la 4-an de aprilo 2020.<ref>[https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/klaus-peter-fritz nekrologa anonco de aprilo 2020]</ref> Aparte en la [[1970-aj jaroj]], li samkiel la posta edzino [[Heike Fritz|Heike]] estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. Dum tiu jardeko, grupo ĉirkaŭ li en la grupo de [[Bonno]] evoluigis la Esperanto-lernolibron "Praktiku kun ni (Esperanton)". En la redakta teamo krom li precipe estis la kunstudantoj Maren Fittschen, la posta edzino Heike Lühmann, la slavisto Hartmut Trunte<ref>[https://nikolaos-trunte.de/esperantistische-taetigkeit/ poste Nikolaos Trunte, kaj ekde 2017 oficiale Nicolina Trunte]</ref> kaj la barata studenta esperantisto [[Yashovardhan Singh]]. Krome desegnaĵojn kontribuis Peter Conzen.<ref>[https://www.bibkat.de/deb/medium/praktiku-kun-ni-esperanton-2023-9447/?back=/deb/%3Fpage%3D5%26author%3D%2522Peter%2522 bibliografiaj indikoj pri la lernolibro "Praktiku kun ni (Esperanton)"] ({{de}})</ref> {{Referencoj}} === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. == I == === [[Jomo Ipfelkofer]] === '''Jomo IPFELKOFER''' (= J. M. Ipfelkofer, pasporte Josef Maria Ipfelkofer, n. la 15-an de julio 1947, m. la 12-an de junio 2021)<ref>[https://trauer.augsburger-allgemeine.de/traueranzeige/josef-maria-ipfelkofer nekrologo en la regiona gazeto ''Augsburger Allgemeine'' de junio 2021]</ref> estis germana pedagogo, iama instruisto, pentristo kaj desegnisto, sindikatisto kaj esperantisto, vivinta en [[Aŭgsburgo]]. Li regule kontribuis kiel redaktoro al la [[Monato (gazeto)|revuo Monato]], foje ankaŭ kiel grafikisto. '''Publikaĵoj''' (elekto): * Eseo en la antologio ''Sub la signo de Socia Muzo''. Redaktis [[William Auld]].<ref>[https://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Ipfelkofer+kaj&source=bl&ots=pW4L6MeNnh&sig=8jPojpFM1-ogyhoRnSaOP9TAe28&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi80JHcgL7LAĥJd5oKHW-xC8YQ6AEISTAG#v=onepage&q=Ipfelkofer&f=false lia kontribuo al la antologio menciiĝas interalie en la verko ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 de] ''[[Geoffrey Sutton]]''.</ref> * ''Tempo fuĝas: dudek kvin rakontoj el Monato 1980 - 1994''. Redaktis William Auld. Ilustris [[Hector Palacios]], Jomo Ipfelkofer kaj [[Hugo Fontyn]]. * [http://dvd.ikso.net/edukado/lerniloteko/NiNeniam/NiNeniamKonosLaVeron1_2004-04-10.pdf Ekzempla artikolo "Ni neniam konos la veron" el MONATO 2003/12, prezentata en la "lernoteko"] de la retejo [[edukado.net]] '''Notoj kaj referencoj:''' {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj''': * [https://web.archive.org/web/20160314015647/https://www.ipernity.com/user/jomo persona paĝo en la eksa retejo] ''[[ipernity]]'', arkivigita en marto 2016, kun iam multaj fotoj === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == === [[Andreas Jacobs]] === '''Andreas JACOBS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud Sandra Kinast, Uwe Weiß, [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Sandra Kinast]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Sandra Kinast]] === '''Sandra KINAST''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Michael Könen-Bergmann]] === '''Michael KÖNEN-BERGMANN''' (n. en 1965) estas germana esperantisto kaj kuracisto en [[Majenco]]. Li esperantistiĝis en 1990 en la medicina studado de la [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. Aparte katolike engaĝita studento, li speciale aktive kunhelpis en la profesiecaj informstandoj, kiujn la tiutempa [[Germana Esperanto-Centro]] en [[Bonno]] organizis en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj (nomataj [[Germana Katolika Foiro]], "''Katholikentage''") de 1992 en [[Karlsruhe]] kaj 1994 en [[Dresdeno]]. Kiam en 1992 kadre de tio ankaŭ kreiĝis germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], kiu ekde 1996 sole pluorganizis la informstandojn en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj, li iĝis la unua gvidanto de tiu sekcio, ĵus finante la studon kaj eklaborante kiel kuracisto. Dum sep jaroj, de 1992 ĝis 1999, li sukcesis kunordigi la profesian kaj esperantistan agadon, tiam li transdonis la gvidadon de la sekcio al la pli aĝa berlina esperantisto [[Hans Moser]]. Michael estas edzo de farmakologino kaj patro de tri infanoj. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Raoul Laporte]]=== '''Raoul Laporte''' malgraŭ la evidente franclingva nomo estis germana esperantisto. Li naskiĝis en [[1900]] - la mortodato ne konatas - kaj vivis en [[Duseldorfo]], post la [[abituro]] en 1918 laboranta kiel opera kantisto kaj aktoro, precipe ĉe la urba teatrejo ''Schauspielhaus Düsseldorf'' konstruita kaj inaŭgurita en 1905. Li estis la (probable sola) filo de [[kapelmajstro]], do [[dirigento]] ''Walther Laporte'' kaj la [[koloratursoprano|koloratursoprana]] kantistino ''Klara Stolzenberg'', kiu ekde 1891 laboris en operoj de la urba operejo kaj ekde 1900 estis kantista pedagogo en Duseldorfo. Ili simple donis al la ĉiukaze francdevena familia nomo de la filo pro arta kaprico ankoraŭ francan personan nomon, tiel pseŭdo-francigante lin. Raoul Laporte esperantistiĝis aŭ ankoraŭ dum la mondmilito kaj en la mezlernejaj jaroj, sed probable tuj post 1918, kaj estis membro de la tiam forta urba Esperanto-grupo. Li kontribuis al la publikaĵo [[Internacia teatraĵetaro]], originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj, eldonita de [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], probable en 1931, 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes (noto: post 1931 per edziniĝo Lucette Faes-Janssens, Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de «Belga Esperanto-Instituto», kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1031980474 informoj pri li en katalogo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] (germane) ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe Reichertshausen, Post Au-Hallertau, Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Hans Moser]] === '''Hans MOSER''' ekde junio 1977 estis gvidanto de maljunulara centro en la kvartalo [[Charlottenburg]] de la germana ĉefurbo [[Berlino]], proksime de la lago [[Lietzensee (lago)|Lietzensee]]. Ekde 1978 li tie instalis [[Lietzensee (grupo)|Esperanto-grupon "Lietzensee"]], kaj estis organizanto de la grupo dum pli ol 40 jaroj. Ĝis 2018 la grupo kunvenis en la centro, kiam la domo estis fermita pro riparoj. Dum 2018 kaj 2019 oni provizore kunvenis en aliaj lokoj, ĝis ekde somero 2019 la Berlina landa asocio de la "Ruĝa Kruco" (Landesverband Berlin des Roten Kreuzes) transprenis la organizadon de la grupoj. En novembro 2019 oni iom postokaze festis la 40-jaran jubileon de la grupo,<ref>[https://esperanto.berlin/de/40-jaroj-hans-moser/ raporto pri la 40-jara jubileo de la Esperanto-grupo "Lietzensee en novembro 2019]</ref> kaj la nova grupo komencis en decembro 2019 per nova koncepto "Esperanto kiel terapio" laŭ la modelo de [[Alberto Flores]] el Brazilo. Krome Hans Moser en 1999 transprenis de [[Michael Könen-Bergmann]] la gvidadon de la germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] - [[Michael Könen-Bergmann]] (n. en 1965) cetere estas kuracisto en [[Majenco]] kiu esperantistiĝis en la medicina studado de [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Ludwig Thalmaier]] === '''Ludwig THALMAIER''' (n. en 1916, m. en 1982) estis germana katolika pastro kaj esperantisto el [[Bavario]], aktiva meze de la 20-a jarcento. Pri Esperanto-kurso gvidita de li en [[1950]] en la [[banloko|banloka]] komunumo [[Bad Kohlgrub]] en [[2011]] raportis la munkena taggazeto ''Merkur'', [https://www.merkur.de/lokales/weilheim/esperanto-man-goennt-sich-sonst-nichts-1350200.html ''"Instruistoj, apotekistoj, ĉiuj lokaj gravuloj estis en la Esperanto-kurso de kaplano Ludwig Thalmaier"'']. Kadre de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] de la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto [[1951]] en [[Munkeno]], je la 7-a de aŭgusto okazis tuttaga komuna ekskurso al la episkopa urbeto ''[[Freising]]'', nordoriente de Munkeno, kie okazis katolika [[diservo]] kun prediko Esperant-lingva farita de li. Dum la sekvaj jaroj li aktive kontribuis al la [[Esperanto-klubo Munkeno]] kaj faris plurajn sukcesajn Esperanto-kursojn en la urbo, el kiu minimume unu estas dokumentita per historia foto de junaj gimnazianoj en la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]], videbla sube. Kaj li eldonis almenaŭ la publikaĵon * ''Ni oferas. Komunaj preĝoj kaj kantoj dum la Sankta Meso''. Eld. ''Katholische Esperanto-Zentrale in Deutschland'', [[Munkeno]]. La verko havis almenaŭ 3 eldonojn. ''' Eksteraj ligiloj''' * [https://onb.digital/result/BAG_8208588 foto de lernejanoj el Esperanto-kurso de Ludwig Thalmaier en Munkeno 1957] en la retejo de la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]] === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama delegito de UEA en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis en [[1894]], mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). == Z == === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] ji7m8uxlumjlso1ndvtrwowgnoxjlax 9371551 9371550 2026-05-12T16:17:06Z ThomasPusch 1869 /* U */ 9371551 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>[https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin]</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en 1940 en [[Pinzgau]]) estas aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis estrarano de GEA kaj laŭ la stato de 2012 daŭre estas prezidanto de BAVELO. Li loĝas en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. [[dosiero:Saxonia Museum fuer saechsische Vaterlandskunde IV 38.jpg|eta|dekstra|{{centre|la nobela kastelo de Erythra (antaŭ 1840), kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke"}}]] === [[Hans Franke]] === '''Hans Franke''' (naskiĝis probable en 1906 - mortis en 1930) estis oraĵisto kaj esperantisto en ''Eythra''. Li estis murdita en 1930 ĉe antaŭbalota propagandado por la [[Komunista Partio de Germanio]] en ''Eythra''.<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> ''Eythra'' estas ne plu ekzistanta vilaĝo en [[orienta Germanio]], kiu estis forigita por subĉiela minejo de [[lignito]] (brunkarbo). La areo nun apartenas al la komunumo [[Zwenkau]] en la en 2008 fondita [[distrikto Leipzig]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]. Pri li memorigis la eksa nobela kastelo de Erythra, kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke". Tamen pro manko de investoj la junulargasteja konstruaĵo iom post iom disfalis, kaj en 1978 kun la tuta vilaĝo estis forigita favore al la subĉiela lignita minejo. La 8-an de maja 1976 ankoraŭ la supera lernejo de Erytha same solene ricevis la nomon "Hans Franke", sed ankaŭ ĝi kompreneble estis forigita du jarojn pli poste. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Klaus-Peter Fritz]] === '''Klaus-Peter FRITZ''' estis germana esperantisto, vivinta en [[Hennef]] proksime de [[Bonno]]. Li naskiĝis la 23-an de septembro 1946 kaj mortis la 4-an de aprilo 2020.<ref>[https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/klaus-peter-fritz nekrologa anonco de aprilo 2020]</ref> Aparte en la [[1970-aj jaroj]], li samkiel la posta edzino [[Heike Fritz|Heike]] estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. Dum tiu jardeko, grupo ĉirkaŭ li en la grupo de [[Bonno]] evoluigis la Esperanto-lernolibron "Praktiku kun ni (Esperanton)". En la redakta teamo krom li precipe estis la kunstudantoj Maren Fittschen, la posta edzino Heike Lühmann, la slavisto Hartmut Trunte<ref>[https://nikolaos-trunte.de/esperantistische-taetigkeit/ poste Nikolaos Trunte, kaj ekde 2017 oficiale Nicolina Trunte]</ref> kaj la barata studenta esperantisto [[Yashovardhan Singh]]. Krome desegnaĵojn kontribuis Peter Conzen.<ref>[https://www.bibkat.de/deb/medium/praktiku-kun-ni-esperanton-2023-9447/?back=/deb/%3Fpage%3D5%26author%3D%2522Peter%2522 bibliografiaj indikoj pri la lernolibro "Praktiku kun ni (Esperanton)"] ({{de}})</ref> {{Referencoj}} === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. == I == === [[Jomo Ipfelkofer]] === '''Jomo IPFELKOFER''' (= J. M. Ipfelkofer, pasporte Josef Maria Ipfelkofer, n. la 15-an de julio 1947, m. la 12-an de junio 2021)<ref>[https://trauer.augsburger-allgemeine.de/traueranzeige/josef-maria-ipfelkofer nekrologo en la regiona gazeto ''Augsburger Allgemeine'' de junio 2021]</ref> estis germana pedagogo, iama instruisto, pentristo kaj desegnisto, sindikatisto kaj esperantisto, vivinta en [[Aŭgsburgo]]. Li regule kontribuis kiel redaktoro al la [[Monato (gazeto)|revuo Monato]], foje ankaŭ kiel grafikisto. '''Publikaĵoj''' (elekto): * Eseo en la antologio ''Sub la signo de Socia Muzo''. Redaktis [[William Auld]].<ref>[https://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Ipfelkofer+kaj&source=bl&ots=pW4L6MeNnh&sig=8jPojpFM1-ogyhoRnSaOP9TAe28&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi80JHcgL7LAĥJd5oKHW-xC8YQ6AEISTAG#v=onepage&q=Ipfelkofer&f=false lia kontribuo al la antologio menciiĝas interalie en la verko ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 de] ''[[Geoffrey Sutton]]''.</ref> * ''Tempo fuĝas: dudek kvin rakontoj el Monato 1980 - 1994''. Redaktis William Auld. Ilustris [[Hector Palacios]], Jomo Ipfelkofer kaj [[Hugo Fontyn]]. * [http://dvd.ikso.net/edukado/lerniloteko/NiNeniam/NiNeniamKonosLaVeron1_2004-04-10.pdf Ekzempla artikolo "Ni neniam konos la veron" el MONATO 2003/12, prezentata en la "lernoteko"] de la retejo [[edukado.net]] '''Notoj kaj referencoj:''' {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj''': * [https://web.archive.org/web/20160314015647/https://www.ipernity.com/user/jomo persona paĝo en la eksa retejo] ''[[ipernity]]'', arkivigita en marto 2016, kun iam multaj fotoj === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == === [[Andreas Jacobs]] === '''Andreas JACOBS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud Sandra Kinast, Uwe Weiß, [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Sandra Kinast]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Sandra Kinast]] === '''Sandra KINAST''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Michael Könen-Bergmann]] === '''Michael KÖNEN-BERGMANN''' (n. en 1965) estas germana esperantisto kaj kuracisto en [[Majenco]]. Li esperantistiĝis en 1990 en la medicina studado de la [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. Aparte katolike engaĝita studento, li speciale aktive kunhelpis en la profesiecaj informstandoj, kiujn la tiutempa [[Germana Esperanto-Centro]] en [[Bonno]] organizis en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj (nomataj [[Germana Katolika Foiro]], "''Katholikentage''") de 1992 en [[Karlsruhe]] kaj 1994 en [[Dresdeno]]. Kiam en 1992 kadre de tio ankaŭ kreiĝis germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], kiu ekde 1996 sole pluorganizis la informstandojn en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj, li iĝis la unua gvidanto de tiu sekcio, ĵus finante la studon kaj eklaborante kiel kuracisto. Dum sep jaroj, de 1992 ĝis 1999, li sukcesis kunordigi la profesian kaj esperantistan agadon, tiam li transdonis la gvidadon de la sekcio al la pli aĝa berlina esperantisto [[Hans Moser]]. Michael estas edzo de farmakologino kaj patro de tri infanoj. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Raoul Laporte]]=== '''Raoul Laporte''' malgraŭ la evidente franclingva nomo estis germana esperantisto. Li naskiĝis en [[1900]] - la mortodato ne konatas - kaj vivis en [[Duseldorfo]], post la [[abituro]] en 1918 laboranta kiel opera kantisto kaj aktoro, precipe ĉe la urba teatrejo ''Schauspielhaus Düsseldorf'' konstruita kaj inaŭgurita en 1905. Li estis la (probable sola) filo de [[kapelmajstro]], do [[dirigento]] ''Walther Laporte'' kaj la [[koloratursoprano|koloratursoprana]] kantistino ''Klara Stolzenberg'', kiu ekde 1891 laboris en operoj de la urba operejo kaj ekde 1900 estis kantista pedagogo en Duseldorfo. Ili simple donis al la ĉiukaze francdevena familia nomo de la filo pro arta kaprico ankoraŭ francan personan nomon, tiel pseŭdo-francigante lin. Raoul Laporte esperantistiĝis aŭ ankoraŭ dum la mondmilito kaj en la mezlernejaj jaroj, sed probable tuj post 1918, kaj estis membro de la tiam forta urba Esperanto-grupo. Li kontribuis al la publikaĵo [[Internacia teatraĵetaro]], originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj, eldonita de [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], probable en 1931, 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes (noto: post 1931 per edziniĝo Lucette Faes-Janssens, Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de «Belga Esperanto-Instituto», kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1031980474 informoj pri li en katalogo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] (germane) ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe Reichertshausen, Post Au-Hallertau, Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Hans Moser]] === '''Hans MOSER''' ekde junio 1977 estis gvidanto de maljunulara centro en la kvartalo [[Charlottenburg]] de la germana ĉefurbo [[Berlino]], proksime de la lago [[Lietzensee (lago)|Lietzensee]]. Ekde 1978 li tie instalis [[Lietzensee (grupo)|Esperanto-grupon "Lietzensee"]], kaj estis organizanto de la grupo dum pli ol 40 jaroj. Ĝis 2018 la grupo kunvenis en la centro, kiam la domo estis fermita pro riparoj. Dum 2018 kaj 2019 oni provizore kunvenis en aliaj lokoj, ĝis ekde somero 2019 la Berlina landa asocio de la "Ruĝa Kruco" (Landesverband Berlin des Roten Kreuzes) transprenis la organizadon de la grupoj. En novembro 2019 oni iom postokaze festis la 40-jaran jubileon de la grupo,<ref>[https://esperanto.berlin/de/40-jaroj-hans-moser/ raporto pri la 40-jara jubileo de la Esperanto-grupo "Lietzensee en novembro 2019]</ref> kaj la nova grupo komencis en decembro 2019 per nova koncepto "Esperanto kiel terapio" laŭ la modelo de [[Alberto Flores]] el Brazilo. Krome Hans Moser en 1999 transprenis de [[Michael Könen-Bergmann]] la gvidadon de la germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] - [[Michael Könen-Bergmann]] (n. en 1965) cetere estas kuracisto en [[Majenco]] kiu esperantistiĝis en la medicina studado de [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Ludwig Thalmaier]] === '''Ludwig THALMAIER''' (n. en 1916, m. en 1982) estis germana katolika pastro kaj esperantisto el [[Bavario]], aktiva meze de la 20-a jarcento. Pri Esperanto-kurso gvidita de li en [[1950]] en la [[banloko|banloka]] komunumo [[Bad Kohlgrub]] en [[2011]] raportis la munkena taggazeto ''Merkur'', [https://www.merkur.de/lokales/weilheim/esperanto-man-goennt-sich-sonst-nichts-1350200.html ''"Instruistoj, apotekistoj, ĉiuj lokaj gravuloj estis en la Esperanto-kurso de kaplano Ludwig Thalmaier"'']. Kadre de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] de la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto [[1951]] en [[Munkeno]], je la 7-a de aŭgusto okazis tuttaga komuna ekskurso al la episkopa urbeto ''[[Freising]]'', nordoriente de Munkeno, kie okazis katolika [[diservo]] kun prediko Esperant-lingva farita de li. Dum la sekvaj jaroj li aktive kontribuis al la [[Esperanto-klubo Munkeno]] kaj faris plurajn sukcesajn Esperanto-kursojn en la urbo, el kiu minimume unu estas dokumentita per historia foto de junaj gimnazianoj en la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]], videbla sube. Kaj li eldonis almenaŭ la publikaĵon * ''Ni oferas. Komunaj preĝoj kaj kantoj dum la Sankta Meso''. Eld. ''Katholische Esperanto-Zentrale in Deutschland'', [[Munkeno]]. La verko havis almenaŭ 3 eldonojn. ''' Eksteraj ligiloj''' * [https://onb.digital/result/BAG_8208588 foto de lernejanoj el Esperanto-kurso de Ludwig Thalmaier en Munkeno 1957] en la retejo de la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]] === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama delegito de UEA en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto ''Grenzenlos'' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis en [[1894]], mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). == Z == === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] 296y63v9802lgxlguyxt25n3cc5xknh 9371555 9371551 2026-05-12T16:19:37Z ThomasPusch 1869 /* Reinhard Uhde */ 9371555 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>[https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin]</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en 1940 en [[Pinzgau]]) estas aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis estrarano de GEA kaj laŭ la stato de 2012 daŭre estas prezidanto de BAVELO. Li loĝas en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. [[dosiero:Saxonia Museum fuer saechsische Vaterlandskunde IV 38.jpg|eta|dekstra|{{centre|la nobela kastelo de Erythra (antaŭ 1840), kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke"}}]] === [[Hans Franke]] === '''Hans Franke''' (naskiĝis probable en 1906 - mortis en 1930) estis oraĵisto kaj esperantisto en ''Eythra''. Li estis murdita en 1930 ĉe antaŭbalota propagandado por la [[Komunista Partio de Germanio]] en ''Eythra''.<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> ''Eythra'' estas ne plu ekzistanta vilaĝo en [[orienta Germanio]], kiu estis forigita por subĉiela minejo de [[lignito]] (brunkarbo). La areo nun apartenas al la komunumo [[Zwenkau]] en la en 2008 fondita [[distrikto Leipzig]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]. Pri li memorigis la eksa nobela kastelo de Erythra, kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke". Tamen pro manko de investoj la junulargasteja konstruaĵo iom post iom disfalis, kaj en 1978 kun la tuta vilaĝo estis forigita favore al la subĉiela lignita minejo. La 8-an de maja 1976 ankoraŭ la supera lernejo de Erytha same solene ricevis la nomon "Hans Franke", sed ankaŭ ĝi kompreneble estis forigita du jarojn pli poste. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Klaus-Peter Fritz]] === '''Klaus-Peter FRITZ''' estis germana esperantisto, vivinta en [[Hennef]] proksime de [[Bonno]]. Li naskiĝis la 23-an de septembro 1946 kaj mortis la 4-an de aprilo 2020.<ref>[https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/klaus-peter-fritz nekrologa anonco de aprilo 2020]</ref> Aparte en la [[1970-aj jaroj]], li samkiel la posta edzino [[Heike Fritz|Heike]] estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. Dum tiu jardeko, grupo ĉirkaŭ li en la grupo de [[Bonno]] evoluigis la Esperanto-lernolibron "Praktiku kun ni (Esperanton)". En la redakta teamo krom li precipe estis la kunstudantoj Maren Fittschen, la posta edzino Heike Lühmann, la slavisto Hartmut Trunte<ref>[https://nikolaos-trunte.de/esperantistische-taetigkeit/ poste Nikolaos Trunte, kaj ekde 2017 oficiale Nicolina Trunte]</ref> kaj la barata studenta esperantisto [[Yashovardhan Singh]]. Krome desegnaĵojn kontribuis Peter Conzen.<ref>[https://www.bibkat.de/deb/medium/praktiku-kun-ni-esperanton-2023-9447/?back=/deb/%3Fpage%3D5%26author%3D%2522Peter%2522 bibliografiaj indikoj pri la lernolibro "Praktiku kun ni (Esperanton)"] ({{de}})</ref> {{Referencoj}} === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. == I == === [[Jomo Ipfelkofer]] === '''Jomo IPFELKOFER''' (= J. M. Ipfelkofer, pasporte Josef Maria Ipfelkofer, n. la 15-an de julio 1947, m. la 12-an de junio 2021)<ref>[https://trauer.augsburger-allgemeine.de/traueranzeige/josef-maria-ipfelkofer nekrologo en la regiona gazeto ''Augsburger Allgemeine'' de junio 2021]</ref> estis germana pedagogo, iama instruisto, pentristo kaj desegnisto, sindikatisto kaj esperantisto, vivinta en [[Aŭgsburgo]]. Li regule kontribuis kiel redaktoro al la [[Monato (gazeto)|revuo Monato]], foje ankaŭ kiel grafikisto. '''Publikaĵoj''' (elekto): * Eseo en la antologio ''Sub la signo de Socia Muzo''. Redaktis [[William Auld]].<ref>[https://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Ipfelkofer+kaj&source=bl&ots=pW4L6MeNnh&sig=8jPojpFM1-ogyhoRnSaOP9TAe28&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi80JHcgL7LAĥJd5oKHW-xC8YQ6AEISTAG#v=onepage&q=Ipfelkofer&f=false lia kontribuo al la antologio menciiĝas interalie en la verko ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 de] ''[[Geoffrey Sutton]]''.</ref> * ''Tempo fuĝas: dudek kvin rakontoj el Monato 1980 - 1994''. Redaktis William Auld. Ilustris [[Hector Palacios]], Jomo Ipfelkofer kaj [[Hugo Fontyn]]. * [http://dvd.ikso.net/edukado/lerniloteko/NiNeniam/NiNeniamKonosLaVeron1_2004-04-10.pdf Ekzempla artikolo "Ni neniam konos la veron" el MONATO 2003/12, prezentata en la "lernoteko"] de la retejo [[edukado.net]] '''Notoj kaj referencoj:''' {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj''': * [https://web.archive.org/web/20160314015647/https://www.ipernity.com/user/jomo persona paĝo en la eksa retejo] ''[[ipernity]]'', arkivigita en marto 2016, kun iam multaj fotoj === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == === [[Andreas Jacobs]] === '''Andreas JACOBS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud Sandra Kinast, Uwe Weiß, [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Sandra Kinast]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Sandra Kinast]] === '''Sandra KINAST''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Michael Könen-Bergmann]] === '''Michael KÖNEN-BERGMANN''' (n. en 1965) estas germana esperantisto kaj kuracisto en [[Majenco]]. Li esperantistiĝis en 1990 en la medicina studado de la [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. Aparte katolike engaĝita studento, li speciale aktive kunhelpis en la profesiecaj informstandoj, kiujn la tiutempa [[Germana Esperanto-Centro]] en [[Bonno]] organizis en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj (nomataj [[Germana Katolika Foiro]], "''Katholikentage''") de 1992 en [[Karlsruhe]] kaj 1994 en [[Dresdeno]]. Kiam en 1992 kadre de tio ankaŭ kreiĝis germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], kiu ekde 1996 sole pluorganizis la informstandojn en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj, li iĝis la unua gvidanto de tiu sekcio, ĵus finante la studon kaj eklaborante kiel kuracisto. Dum sep jaroj, de 1992 ĝis 1999, li sukcesis kunordigi la profesian kaj esperantistan agadon, tiam li transdonis la gvidadon de la sekcio al la pli aĝa berlina esperantisto [[Hans Moser]]. Michael estas edzo de farmakologino kaj patro de tri infanoj. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Raoul Laporte]]=== '''Raoul Laporte''' malgraŭ la evidente franclingva nomo estis germana esperantisto. Li naskiĝis en [[1900]] - la mortodato ne konatas - kaj vivis en [[Duseldorfo]], post la [[abituro]] en 1918 laboranta kiel opera kantisto kaj aktoro, precipe ĉe la urba teatrejo ''Schauspielhaus Düsseldorf'' konstruita kaj inaŭgurita en 1905. Li estis la (probable sola) filo de [[kapelmajstro]], do [[dirigento]] ''Walther Laporte'' kaj la [[koloratursoprano|koloratursoprana]] kantistino ''Klara Stolzenberg'', kiu ekde 1891 laboris en operoj de la urba operejo kaj ekde 1900 estis kantista pedagogo en Duseldorfo. Ili simple donis al la ĉiukaze francdevena familia nomo de la filo pro arta kaprico ankoraŭ francan personan nomon, tiel pseŭdo-francigante lin. Raoul Laporte esperantistiĝis aŭ ankoraŭ dum la mondmilito kaj en la mezlernejaj jaroj, sed probable tuj post 1918, kaj estis membro de la tiam forta urba Esperanto-grupo. Li kontribuis al la publikaĵo [[Internacia teatraĵetaro]], originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj, eldonita de [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], probable en 1931, 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes (noto: post 1931 per edziniĝo Lucette Faes-Janssens, Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de «Belga Esperanto-Instituto», kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1031980474 informoj pri li en katalogo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] (germane) ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe Reichertshausen, Post Au-Hallertau, Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Hans Moser]] === '''Hans MOSER''' ekde junio 1977 estis gvidanto de maljunulara centro en la kvartalo [[Charlottenburg]] de la germana ĉefurbo [[Berlino]], proksime de la lago [[Lietzensee (lago)|Lietzensee]]. Ekde 1978 li tie instalis [[Lietzensee (grupo)|Esperanto-grupon "Lietzensee"]], kaj estis organizanto de la grupo dum pli ol 40 jaroj. Ĝis 2018 la grupo kunvenis en la centro, kiam la domo estis fermita pro riparoj. Dum 2018 kaj 2019 oni provizore kunvenis en aliaj lokoj, ĝis ekde somero 2019 la Berlina landa asocio de la "Ruĝa Kruco" (Landesverband Berlin des Roten Kreuzes) transprenis la organizadon de la grupoj. En novembro 2019 oni iom postokaze festis la 40-jaran jubileon de la grupo,<ref>[https://esperanto.berlin/de/40-jaroj-hans-moser/ raporto pri la 40-jara jubileo de la Esperanto-grupo "Lietzensee en novembro 2019]</ref> kaj la nova grupo komencis en decembro 2019 per nova koncepto "Esperanto kiel terapio" laŭ la modelo de [[Alberto Flores]] el Brazilo. Krome Hans Moser en 1999 transprenis de [[Michael Könen-Bergmann]] la gvidadon de la germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] - [[Michael Könen-Bergmann]] (n. en 1965) cetere estas kuracisto en [[Majenco]] kiu esperantistiĝis en la medicina studado de [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Ludwig Thalmaier]] === '''Ludwig THALMAIER''' (n. en 1916, m. en 1982) estis germana katolika pastro kaj esperantisto el [[Bavario]], aktiva meze de la 20-a jarcento. Pri Esperanto-kurso gvidita de li en [[1950]] en la [[banloko|banloka]] komunumo [[Bad Kohlgrub]] en [[2011]] raportis la munkena taggazeto ''Merkur'', [https://www.merkur.de/lokales/weilheim/esperanto-man-goennt-sich-sonst-nichts-1350200.html ''"Instruistoj, apotekistoj, ĉiuj lokaj gravuloj estis en la Esperanto-kurso de kaplano Ludwig Thalmaier"'']. Kadre de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] de la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto [[1951]] en [[Munkeno]], je la 7-a de aŭgusto okazis tuttaga komuna ekskurso al la episkopa urbeto ''[[Freising]]'', nordoriente de Munkeno, kie okazis katolika [[diservo]] kun prediko Esperant-lingva farita de li. Dum la sekvaj jaroj li aktive kontribuis al la [[Esperanto-klubo Munkeno]] kaj faris plurajn sukcesajn Esperanto-kursojn en la urbo, el kiu minimume unu estas dokumentita per historia foto de junaj gimnazianoj en la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]], videbla sube. Kaj li eldonis almenaŭ la publikaĵon * ''Ni oferas. Komunaj preĝoj kaj kantoj dum la Sankta Meso''. Eld. ''Katholische Esperanto-Zentrale in Deutschland'', [[Munkeno]]. La verko havis almenaŭ 3 eldonojn. ''' Eksteraj ligiloj''' * [https://onb.digital/result/BAG_8208588 foto de lernejanoj el Esperanto-kurso de Ludwig Thalmaier en Munkeno 1957] en la retejo de la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]] === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama delegito de UEA en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis en [[1894]], mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). == Z == === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] 0tmhhbbj9zjcwqadqqjrl82zi71jalm 9371564 9371555 2026-05-12T16:45:39Z ThomasPusch 1869 /* Cornelius Göbel */ 9371564 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>[https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin]</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en 1940 en [[Pinzgau]]) estas aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis estrarano de GEA kaj laŭ la stato de 2012 daŭre estas prezidanto de BAVELO. Li loĝas en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. [[dosiero:Saxonia Museum fuer saechsische Vaterlandskunde IV 38.jpg|eta|dekstra|{{centre|la nobela kastelo de Erythra (antaŭ 1840), kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke"}}]] === [[Hans Franke]] === '''Hans Franke''' (naskiĝis probable en 1906 - mortis en 1930) estis oraĵisto kaj esperantisto en ''Eythra''. Li estis murdita en 1930 ĉe antaŭbalota propagandado por la [[Komunista Partio de Germanio]] en ''Eythra''.<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> ''Eythra'' estas ne plu ekzistanta vilaĝo en [[orienta Germanio]], kiu estis forigita por subĉiela minejo de [[lignito]] (brunkarbo). La areo nun apartenas al la komunumo [[Zwenkau]] en la en 2008 fondita [[distrikto Leipzig]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]. Pri li memorigis la eksa nobela kastelo de Erythra, kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke". Tamen pro manko de investoj la junulargasteja konstruaĵo iom post iom disfalis, kaj en 1978 kun la tuta vilaĝo estis forigita favore al la subĉiela lignita minejo. La 8-an de maja 1976 ankoraŭ la supera lernejo de Erytha same solene ricevis la nomon "Hans Franke", sed ankaŭ ĝi kompreneble estis forigita du jarojn pli poste. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Klaus-Peter Fritz]] === '''Klaus-Peter FRITZ''' estis germana esperantisto, vivinta en [[Hennef]] proksime de [[Bonno]]. Li naskiĝis la 23-an de septembro 1946 kaj mortis la 4-an de aprilo 2020.<ref>[https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/klaus-peter-fritz nekrologa anonco de aprilo 2020]</ref> Aparte en la [[1970-aj jaroj]], li samkiel la posta edzino [[Heike Fritz|Heike]] estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. Dum tiu jardeko, grupo ĉirkaŭ li en la grupo de [[Bonno]] evoluigis la Esperanto-lernolibron "Praktiku kun ni (Esperanton)". En la redakta teamo krom li precipe estis la kunstudantoj Maren Fittschen, la posta edzino Heike Lühmann, la slavisto Hartmut Trunte<ref>[https://nikolaos-trunte.de/esperantistische-taetigkeit/ poste Nikolaos Trunte, kaj ekde 2017 oficiale Nicolina Trunte]</ref> kaj la barata studenta esperantisto [[Yashovardhan Singh]]. Krome desegnaĵojn kontribuis Peter Conzen.<ref>[https://www.bibkat.de/deb/medium/praktiku-kun-ni-esperanton-2023-9447/?back=/deb/%3Fpage%3D5%26author%3D%2522Peter%2522 bibliografiaj indikoj pri la lernolibro "Praktiku kun ni (Esperanton)"] ({{de}})</ref> {{Referencoj}} === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 [[Dosiero:Esperanto-Post N-ro 1 jarkolekto 1 paĝo 1 Oktobro 1948.jpg|eta|maldekstra|180ra{{centre|[[Esperanto-Post]], kovrilpaĝo de la unua numero de oktobro 1948]] === [[Gustav Göller]] === '''Gustav GÖLLER''' estis aktiva esperantisto el [[Kolonjo]], kiu aparte aktivemis en la 1950-aj jaroj. Interalie li funkciigis eldonejon kaj presejon, kiu publikiigis la germanlingvan gazeton ''[[Esperanto-Post]]'' (en traduko ''Esperanto-poŝtaĵo''), kun monata apero ekde oktobro [[1948]] ĝis la fino de [[1953]]. Tio estis la unua oficiala bulteno de [[Germana Esperanto-Asocio]] post la [[Dua Mondmilito]], kaj ĝiaj artikoloj bone respegulis la etoson de ekspiro kaj kuraĝema ekagado post la sufokigaj jaroj de la naziisma diktaturo de 1933 ĝis 1945 - esperplenaj jaroj por la esperantistoj denove signife plimultiĝantaj, malgraŭ ke la urboj estis plene detruitaj kaj daŭre vojaĝado malfacilis kaj multaj pliaj agadoj estis malhelpitaj pli limigaj leĝoj de la [[Aliancanoj]]. ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. == I == === [[Jomo Ipfelkofer]] === '''Jomo IPFELKOFER''' (= J. M. Ipfelkofer, pasporte Josef Maria Ipfelkofer, n. la 15-an de julio 1947, m. la 12-an de junio 2021)<ref>[https://trauer.augsburger-allgemeine.de/traueranzeige/josef-maria-ipfelkofer nekrologo en la regiona gazeto ''Augsburger Allgemeine'' de junio 2021]</ref> estis germana pedagogo, iama instruisto, pentristo kaj desegnisto, sindikatisto kaj esperantisto, vivinta en [[Aŭgsburgo]]. Li regule kontribuis kiel redaktoro al la [[Monato (gazeto)|revuo Monato]], foje ankaŭ kiel grafikisto. '''Publikaĵoj''' (elekto): * Eseo en la antologio ''Sub la signo de Socia Muzo''. Redaktis [[William Auld]].<ref>[https://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Ipfelkofer+kaj&source=bl&ots=pW4L6MeNnh&sig=8jPojpFM1-ogyhoRnSaOP9TAe28&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi80JHcgL7LAĥJd5oKHW-xC8YQ6AEISTAG#v=onepage&q=Ipfelkofer&f=false lia kontribuo al la antologio menciiĝas interalie en la verko ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 de] ''[[Geoffrey Sutton]]''.</ref> * ''Tempo fuĝas: dudek kvin rakontoj el Monato 1980 - 1994''. Redaktis William Auld. Ilustris [[Hector Palacios]], Jomo Ipfelkofer kaj [[Hugo Fontyn]]. * [http://dvd.ikso.net/edukado/lerniloteko/NiNeniam/NiNeniamKonosLaVeron1_2004-04-10.pdf Ekzempla artikolo "Ni neniam konos la veron" el MONATO 2003/12, prezentata en la "lernoteko"] de la retejo [[edukado.net]] '''Notoj kaj referencoj:''' {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj''': * [https://web.archive.org/web/20160314015647/https://www.ipernity.com/user/jomo persona paĝo en la eksa retejo] ''[[ipernity]]'', arkivigita en marto 2016, kun iam multaj fotoj === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == === [[Andreas Jacobs]] === '''Andreas JACOBS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud Sandra Kinast, Uwe Weiß, [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Sandra Kinast]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Sandra Kinast]] === '''Sandra KINAST''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Michael Könen-Bergmann]] === '''Michael KÖNEN-BERGMANN''' (n. en 1965) estas germana esperantisto kaj kuracisto en [[Majenco]]. Li esperantistiĝis en 1990 en la medicina studado de la [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. Aparte katolike engaĝita studento, li speciale aktive kunhelpis en la profesiecaj informstandoj, kiujn la tiutempa [[Germana Esperanto-Centro]] en [[Bonno]] organizis en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj (nomataj [[Germana Katolika Foiro]], "''Katholikentage''") de 1992 en [[Karlsruhe]] kaj 1994 en [[Dresdeno]]. Kiam en 1992 kadre de tio ankaŭ kreiĝis germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], kiu ekde 1996 sole pluorganizis la informstandojn en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj, li iĝis la unua gvidanto de tiu sekcio, ĵus finante la studon kaj eklaborante kiel kuracisto. Dum sep jaroj, de 1992 ĝis 1999, li sukcesis kunordigi la profesian kaj esperantistan agadon, tiam li transdonis la gvidadon de la sekcio al la pli aĝa berlina esperantisto [[Hans Moser]]. Michael estas edzo de farmakologino kaj patro de tri infanoj. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Raoul Laporte]]=== '''Raoul Laporte''' malgraŭ la evidente franclingva nomo estis germana esperantisto. Li naskiĝis en [[1900]] - la mortodato ne konatas - kaj vivis en [[Duseldorfo]], post la [[abituro]] en 1918 laboranta kiel opera kantisto kaj aktoro, precipe ĉe la urba teatrejo ''Schauspielhaus Düsseldorf'' konstruita kaj inaŭgurita en 1905. Li estis la (probable sola) filo de [[kapelmajstro]], do [[dirigento]] ''Walther Laporte'' kaj la [[koloratursoprano|koloratursoprana]] kantistino ''Klara Stolzenberg'', kiu ekde 1891 laboris en operoj de la urba operejo kaj ekde 1900 estis kantista pedagogo en Duseldorfo. Ili simple donis al la ĉiukaze francdevena familia nomo de la filo pro arta kaprico ankoraŭ francan personan nomon, tiel pseŭdo-francigante lin. Raoul Laporte esperantistiĝis aŭ ankoraŭ dum la mondmilito kaj en la mezlernejaj jaroj, sed probable tuj post 1918, kaj estis membro de la tiam forta urba Esperanto-grupo. Li kontribuis al la publikaĵo [[Internacia teatraĵetaro]], originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj, eldonita de [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], probable en 1931, 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes (noto: post 1931 per edziniĝo Lucette Faes-Janssens, Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de «Belga Esperanto-Instituto», kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1031980474 informoj pri li en katalogo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] (germane) ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe Reichertshausen, Post Au-Hallertau, Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Hans Moser]] === '''Hans MOSER''' ekde junio 1977 estis gvidanto de maljunulara centro en la kvartalo [[Charlottenburg]] de la germana ĉefurbo [[Berlino]], proksime de la lago [[Lietzensee (lago)|Lietzensee]]. Ekde 1978 li tie instalis [[Lietzensee (grupo)|Esperanto-grupon "Lietzensee"]], kaj estis organizanto de la grupo dum pli ol 40 jaroj. Ĝis 2018 la grupo kunvenis en la centro, kiam la domo estis fermita pro riparoj. Dum 2018 kaj 2019 oni provizore kunvenis en aliaj lokoj, ĝis ekde somero 2019 la Berlina landa asocio de la "Ruĝa Kruco" (Landesverband Berlin des Roten Kreuzes) transprenis la organizadon de la grupoj. En novembro 2019 oni iom postokaze festis la 40-jaran jubileon de la grupo,<ref>[https://esperanto.berlin/de/40-jaroj-hans-moser/ raporto pri la 40-jara jubileo de la Esperanto-grupo "Lietzensee en novembro 2019]</ref> kaj la nova grupo komencis en decembro 2019 per nova koncepto "Esperanto kiel terapio" laŭ la modelo de [[Alberto Flores]] el Brazilo. Krome Hans Moser en 1999 transprenis de [[Michael Könen-Bergmann]] la gvidadon de la germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] - [[Michael Könen-Bergmann]] (n. en 1965) cetere estas kuracisto en [[Majenco]] kiu esperantistiĝis en la medicina studado de [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Ludwig Thalmaier]] === '''Ludwig THALMAIER''' (n. en 1916, m. en 1982) estis germana katolika pastro kaj esperantisto el [[Bavario]], aktiva meze de la 20-a jarcento. Pri Esperanto-kurso gvidita de li en [[1950]] en la [[banloko|banloka]] komunumo [[Bad Kohlgrub]] en [[2011]] raportis la munkena taggazeto ''Merkur'', [https://www.merkur.de/lokales/weilheim/esperanto-man-goennt-sich-sonst-nichts-1350200.html ''"Instruistoj, apotekistoj, ĉiuj lokaj gravuloj estis en la Esperanto-kurso de kaplano Ludwig Thalmaier"'']. Kadre de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] de la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto [[1951]] en [[Munkeno]], je la 7-a de aŭgusto okazis tuttaga komuna ekskurso al la episkopa urbeto ''[[Freising]]'', nordoriente de Munkeno, kie okazis katolika [[diservo]] kun prediko Esperant-lingva farita de li. Dum la sekvaj jaroj li aktive kontribuis al la [[Esperanto-klubo Munkeno]] kaj faris plurajn sukcesajn Esperanto-kursojn en la urbo, el kiu minimume unu estas dokumentita per historia foto de junaj gimnazianoj en la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]], videbla sube. Kaj li eldonis almenaŭ la publikaĵon * ''Ni oferas. Komunaj preĝoj kaj kantoj dum la Sankta Meso''. Eld. ''Katholische Esperanto-Zentrale in Deutschland'', [[Munkeno]]. La verko havis almenaŭ 3 eldonojn. ''' Eksteraj ligiloj''' * [https://onb.digital/result/BAG_8208588 foto de lernejanoj el Esperanto-kurso de Ludwig Thalmaier en Munkeno 1957] en la retejo de la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]] === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama delegito de UEA en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis en [[1894]], mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). == Z == === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] 6ab74593cbct12su90iswwvjh19qvwp 9371565 9371564 2026-05-12T16:46:59Z ThomasPusch 1869 /* Cornelius Göbel */ 9371565 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>[https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin]</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en 1940 en [[Pinzgau]]) estas aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis estrarano de GEA kaj laŭ la stato de 2012 daŭre estas prezidanto de BAVELO. Li loĝas en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. [[dosiero:Saxonia Museum fuer saechsische Vaterlandskunde IV 38.jpg|eta|dekstra|{{centre|la nobela kastelo de Erythra (antaŭ 1840), kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke"}}]] === [[Hans Franke]] === '''Hans Franke''' (naskiĝis probable en 1906 - mortis en 1930) estis oraĵisto kaj esperantisto en ''Eythra''. Li estis murdita en 1930 ĉe antaŭbalota propagandado por la [[Komunista Partio de Germanio]] en ''Eythra''.<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> ''Eythra'' estas ne plu ekzistanta vilaĝo en [[orienta Germanio]], kiu estis forigita por subĉiela minejo de [[lignito]] (brunkarbo). La areo nun apartenas al la komunumo [[Zwenkau]] en la en 2008 fondita [[distrikto Leipzig]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]. Pri li memorigis la eksa nobela kastelo de Erythra, kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke". Tamen pro manko de investoj la junulargasteja konstruaĵo iom post iom disfalis, kaj en 1978 kun la tuta vilaĝo estis forigita favore al la subĉiela lignita minejo. La 8-an de maja 1976 ankoraŭ la supera lernejo de Erytha same solene ricevis la nomon "Hans Franke", sed ankaŭ ĝi kompreneble estis forigita du jarojn pli poste. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Klaus-Peter Fritz]] === '''Klaus-Peter FRITZ''' estis germana esperantisto, vivinta en [[Hennef]] proksime de [[Bonno]]. Li naskiĝis la 23-an de septembro 1946 kaj mortis la 4-an de aprilo 2020.<ref>[https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/klaus-peter-fritz nekrologa anonco de aprilo 2020]</ref> Aparte en la [[1970-aj jaroj]], li samkiel la posta edzino [[Heike Fritz|Heike]] estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. Dum tiu jardeko, grupo ĉirkaŭ li en la grupo de [[Bonno]] evoluigis la Esperanto-lernolibron "Praktiku kun ni (Esperanton)". En la redakta teamo krom li precipe estis la kunstudantoj Maren Fittschen, la posta edzino Heike Lühmann, la slavisto Hartmut Trunte<ref>[https://nikolaos-trunte.de/esperantistische-taetigkeit/ poste Nikolaos Trunte, kaj ekde 2017 oficiale Nicolina Trunte]</ref> kaj la barata studenta esperantisto [[Yashovardhan Singh]]. Krome desegnaĵojn kontribuis Peter Conzen.<ref>[https://www.bibkat.de/deb/medium/praktiku-kun-ni-esperanton-2023-9447/?back=/deb/%3Fpage%3D5%26author%3D%2522Peter%2522 bibliografiaj indikoj pri la lernolibro "Praktiku kun ni (Esperanton)"] ({{de}})</ref> {{Referencoj}} === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 [[Dosiero:Esperanto-Post N-ro 1 jarkolekto 1 paĝo 1 Oktobro 1948.jpg|eta|maldekstra|120ra|{{centre|<small>[[Esperanto-Post]], kovrilpaĝo de la 1-a numero okt. 1948</small>}}]] === [[Gustav Göller]] === '''Gustav GÖLLER''' estis aktiva esperantisto el [[Kolonjo]], kiu aparte aktivemis en la 1950-aj jaroj. Interalie li funkciigis eldonejon kaj presejon, kiu publikiigis la germanlingvan gazeton ''[[Esperanto-Post]]'' (en traduko ''Esperanto-poŝtaĵo''), kun monata apero ekde oktobro [[1948]] ĝis la fino de [[1953]]. Tio estis la unua oficiala bulteno de [[Germana Esperanto-Asocio]] post la [[Dua Mondmilito]], kaj ĝiaj artikoloj bone respegulis la etoson de ekspiro kaj kuraĝema ekagado post la sufokigaj jaroj de la naziisma diktaturo de 1933 ĝis 1945 - esperplenaj jaroj por la esperantistoj denove signife plimultiĝantaj, malgraŭ ke la urboj estis plene detruitaj kaj daŭre vojaĝado malfacilis kaj multaj pliaj agadoj estis malhelpitaj pli limigaj leĝoj de la [[Aliancanoj]]. ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. == I == === [[Jomo Ipfelkofer]] === '''Jomo IPFELKOFER''' (= J. M. Ipfelkofer, pasporte Josef Maria Ipfelkofer, n. la 15-an de julio 1947, m. la 12-an de junio 2021)<ref>[https://trauer.augsburger-allgemeine.de/traueranzeige/josef-maria-ipfelkofer nekrologo en la regiona gazeto ''Augsburger Allgemeine'' de junio 2021]</ref> estis germana pedagogo, iama instruisto, pentristo kaj desegnisto, sindikatisto kaj esperantisto, vivinta en [[Aŭgsburgo]]. Li regule kontribuis kiel redaktoro al la [[Monato (gazeto)|revuo Monato]], foje ankaŭ kiel grafikisto. '''Publikaĵoj''' (elekto): * Eseo en la antologio ''Sub la signo de Socia Muzo''. Redaktis [[William Auld]].<ref>[https://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Ipfelkofer+kaj&source=bl&ots=pW4L6MeNnh&sig=8jPojpFM1-ogyhoRnSaOP9TAe28&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi80JHcgL7LAĥJd5oKHW-xC8YQ6AEISTAG#v=onepage&q=Ipfelkofer&f=false lia kontribuo al la antologio menciiĝas interalie en la verko ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 de] ''[[Geoffrey Sutton]]''.</ref> * ''Tempo fuĝas: dudek kvin rakontoj el Monato 1980 - 1994''. Redaktis William Auld. Ilustris [[Hector Palacios]], Jomo Ipfelkofer kaj [[Hugo Fontyn]]. * [http://dvd.ikso.net/edukado/lerniloteko/NiNeniam/NiNeniamKonosLaVeron1_2004-04-10.pdf Ekzempla artikolo "Ni neniam konos la veron" el MONATO 2003/12, prezentata en la "lernoteko"] de la retejo [[edukado.net]] '''Notoj kaj referencoj:''' {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj''': * [https://web.archive.org/web/20160314015647/https://www.ipernity.com/user/jomo persona paĝo en la eksa retejo] ''[[ipernity]]'', arkivigita en marto 2016, kun iam multaj fotoj === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == === [[Andreas Jacobs]] === '''Andreas JACOBS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud Sandra Kinast, Uwe Weiß, [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Sandra Kinast]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Sandra Kinast]] === '''Sandra KINAST''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Michael Könen-Bergmann]] === '''Michael KÖNEN-BERGMANN''' (n. en 1965) estas germana esperantisto kaj kuracisto en [[Majenco]]. Li esperantistiĝis en 1990 en la medicina studado de la [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. Aparte katolike engaĝita studento, li speciale aktive kunhelpis en la profesiecaj informstandoj, kiujn la tiutempa [[Germana Esperanto-Centro]] en [[Bonno]] organizis en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj (nomataj [[Germana Katolika Foiro]], "''Katholikentage''") de 1992 en [[Karlsruhe]] kaj 1994 en [[Dresdeno]]. Kiam en 1992 kadre de tio ankaŭ kreiĝis germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], kiu ekde 1996 sole pluorganizis la informstandojn en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj, li iĝis la unua gvidanto de tiu sekcio, ĵus finante la studon kaj eklaborante kiel kuracisto. Dum sep jaroj, de 1992 ĝis 1999, li sukcesis kunordigi la profesian kaj esperantistan agadon, tiam li transdonis la gvidadon de la sekcio al la pli aĝa berlina esperantisto [[Hans Moser]]. Michael estas edzo de farmakologino kaj patro de tri infanoj. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Raoul Laporte]]=== '''Raoul Laporte''' malgraŭ la evidente franclingva nomo estis germana esperantisto. Li naskiĝis en [[1900]] - la mortodato ne konatas - kaj vivis en [[Duseldorfo]], post la [[abituro]] en 1918 laboranta kiel opera kantisto kaj aktoro, precipe ĉe la urba teatrejo ''Schauspielhaus Düsseldorf'' konstruita kaj inaŭgurita en 1905. Li estis la (probable sola) filo de [[kapelmajstro]], do [[dirigento]] ''Walther Laporte'' kaj la [[koloratursoprano|koloratursoprana]] kantistino ''Klara Stolzenberg'', kiu ekde 1891 laboris en operoj de la urba operejo kaj ekde 1900 estis kantista pedagogo en Duseldorfo. Ili simple donis al la ĉiukaze francdevena familia nomo de la filo pro arta kaprico ankoraŭ francan personan nomon, tiel pseŭdo-francigante lin. Raoul Laporte esperantistiĝis aŭ ankoraŭ dum la mondmilito kaj en la mezlernejaj jaroj, sed probable tuj post 1918, kaj estis membro de la tiam forta urba Esperanto-grupo. Li kontribuis al la publikaĵo [[Internacia teatraĵetaro]], originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj, eldonita de [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], probable en 1931, 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes (noto: post 1931 per edziniĝo Lucette Faes-Janssens, Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de «Belga Esperanto-Instituto», kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1031980474 informoj pri li en katalogo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] (germane) ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe Reichertshausen, Post Au-Hallertau, Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Hans Moser]] === '''Hans MOSER''' ekde junio 1977 estis gvidanto de maljunulara centro en la kvartalo [[Charlottenburg]] de la germana ĉefurbo [[Berlino]], proksime de la lago [[Lietzensee (lago)|Lietzensee]]. Ekde 1978 li tie instalis [[Lietzensee (grupo)|Esperanto-grupon "Lietzensee"]], kaj estis organizanto de la grupo dum pli ol 40 jaroj. Ĝis 2018 la grupo kunvenis en la centro, kiam la domo estis fermita pro riparoj. Dum 2018 kaj 2019 oni provizore kunvenis en aliaj lokoj, ĝis ekde somero 2019 la Berlina landa asocio de la "Ruĝa Kruco" (Landesverband Berlin des Roten Kreuzes) transprenis la organizadon de la grupoj. En novembro 2019 oni iom postokaze festis la 40-jaran jubileon de la grupo,<ref>[https://esperanto.berlin/de/40-jaroj-hans-moser/ raporto pri la 40-jara jubileo de la Esperanto-grupo "Lietzensee en novembro 2019]</ref> kaj la nova grupo komencis en decembro 2019 per nova koncepto "Esperanto kiel terapio" laŭ la modelo de [[Alberto Flores]] el Brazilo. Krome Hans Moser en 1999 transprenis de [[Michael Könen-Bergmann]] la gvidadon de la germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] - [[Michael Könen-Bergmann]] (n. en 1965) cetere estas kuracisto en [[Majenco]] kiu esperantistiĝis en la medicina studado de [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Ludwig Thalmaier]] === '''Ludwig THALMAIER''' (n. en 1916, m. en 1982) estis germana katolika pastro kaj esperantisto el [[Bavario]], aktiva meze de la 20-a jarcento. Pri Esperanto-kurso gvidita de li en [[1950]] en la [[banloko|banloka]] komunumo [[Bad Kohlgrub]] en [[2011]] raportis la munkena taggazeto ''Merkur'', [https://www.merkur.de/lokales/weilheim/esperanto-man-goennt-sich-sonst-nichts-1350200.html ''"Instruistoj, apotekistoj, ĉiuj lokaj gravuloj estis en la Esperanto-kurso de kaplano Ludwig Thalmaier"'']. Kadre de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] de la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto [[1951]] en [[Munkeno]], je la 7-a de aŭgusto okazis tuttaga komuna ekskurso al la episkopa urbeto ''[[Freising]]'', nordoriente de Munkeno, kie okazis katolika [[diservo]] kun prediko Esperant-lingva farita de li. Dum la sekvaj jaroj li aktive kontribuis al la [[Esperanto-klubo Munkeno]] kaj faris plurajn sukcesajn Esperanto-kursojn en la urbo, el kiu minimume unu estas dokumentita per historia foto de junaj gimnazianoj en la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]], videbla sube. Kaj li eldonis almenaŭ la publikaĵon * ''Ni oferas. Komunaj preĝoj kaj kantoj dum la Sankta Meso''. Eld. ''Katholische Esperanto-Zentrale in Deutschland'', [[Munkeno]]. La verko havis almenaŭ 3 eldonojn. ''' Eksteraj ligiloj''' * [https://onb.digital/result/BAG_8208588 foto de lernejanoj el Esperanto-kurso de Ludwig Thalmaier en Munkeno 1957] en la retejo de la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]] === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama delegito de UEA en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis en [[1894]], mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). == Z == === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] rwko8t3f1607zgean8gwajj667o3jvw 9371566 9371565 2026-05-12T16:47:40Z ThomasPusch 1869 /* Gustav Göller */ 9371566 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>[https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin]</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en 1940 en [[Pinzgau]]) estas aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis estrarano de GEA kaj laŭ la stato de 2012 daŭre estas prezidanto de BAVELO. Li loĝas en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. [[dosiero:Saxonia Museum fuer saechsische Vaterlandskunde IV 38.jpg|eta|dekstra|{{centre|la nobela kastelo de Erythra (antaŭ 1840), kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke"}}]] === [[Hans Franke]] === '''Hans Franke''' (naskiĝis probable en 1906 - mortis en 1930) estis oraĵisto kaj esperantisto en ''Eythra''. Li estis murdita en 1930 ĉe antaŭbalota propagandado por la [[Komunista Partio de Germanio]] en ''Eythra''.<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> ''Eythra'' estas ne plu ekzistanta vilaĝo en [[orienta Germanio]], kiu estis forigita por subĉiela minejo de [[lignito]] (brunkarbo). La areo nun apartenas al la komunumo [[Zwenkau]] en la en 2008 fondita [[distrikto Leipzig]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]. Pri li memorigis la eksa nobela kastelo de Erythra, kiu en 1945 estis ŝtatigita kaj iĝis komunisma [[junulargastejo]] "Hans Franke". Tamen pro manko de investoj la junulargasteja konstruaĵo iom post iom disfalis, kaj en 1978 kun la tuta vilaĝo estis forigita favore al la subĉiela lignita minejo. La 8-an de maja 1976 ankoraŭ la supera lernejo de Erytha same solene ricevis la nomon "Hans Franke", sed ankaŭ ĝi kompreneble estis forigita du jarojn pli poste. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Klaus-Peter Fritz]] === '''Klaus-Peter FRITZ''' estis germana esperantisto, vivinta en [[Hennef]] proksime de [[Bonno]]. Li naskiĝis la 23-an de septembro 1946 kaj mortis la 4-an de aprilo 2020.<ref>[https://www.wirtrauern.de/traueranzeige/klaus-peter-fritz nekrologa anonco de aprilo 2020]</ref> Aparte en la [[1970-aj jaroj]], li samkiel la posta edzino [[Heike Fritz|Heike]] estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. Dum tiu jardeko, grupo ĉirkaŭ li en la grupo de [[Bonno]] evoluigis la Esperanto-lernolibron "Praktiku kun ni (Esperanton)". En la redakta teamo krom li precipe estis la kunstudantoj Maren Fittschen, la posta edzino Heike Lühmann, la slavisto Hartmut Trunte<ref>[https://nikolaos-trunte.de/esperantistische-taetigkeit/ poste Nikolaos Trunte, kaj ekde 2017 oficiale Nicolina Trunte]</ref> kaj la barata studenta esperantisto [[Yashovardhan Singh]]. Krome desegnaĵojn kontribuis Peter Conzen.<ref>[https://www.bibkat.de/deb/medium/praktiku-kun-ni-esperanton-2023-9447/?back=/deb/%3Fpage%3D5%26author%3D%2522Peter%2522 bibliografiaj indikoj pri la lernolibro "Praktiku kun ni (Esperanton)"] ({{de}})</ref> {{Referencoj}} === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 [[Dosiero:Esperanto-Post N-ro 1 jarkolekto 1 paĝo 1 Oktobro 1948.jpg|eta|maldekstra|120ra|{{centre|<small>[[Esperanto-Post]], kovrilpaĝo de la 1-a numero okt. 1948</small>}}]] === [[Gustav Göller]] === '''Gustav GÖLLER''', naskiĝ- kaj mortojaroj ankoraŭ ne konataj, estis aktiva esperantisto el [[Kolonjo]], kiu aparte aktivemis en la 1950-aj jaroj. Interalie li funkciigis eldonejon kaj presejon, kiu publikiigis la germanlingvan gazeton ''[[Esperanto-Post]]'' (en traduko ''Esperanto-poŝtaĵo''), kun monata apero ekde oktobro [[1948]] ĝis la fino de [[1953]]. Tio estis la unua oficiala bulteno de [[Germana Esperanto-Asocio]] post la [[Dua Mondmilito]], kaj ĝiaj artikoloj bone respegulis la etoson de ekspiro kaj kuraĝema ekagado post la sufokigaj jaroj de la naziisma diktaturo de 1933 ĝis 1945 - esperplenaj jaroj por la esperantistoj denove signife plimultiĝantaj, malgraŭ ke la urboj estis plene detruitaj kaj daŭre vojaĝado malfacilis kaj multaj pliaj agadoj estis malhelpitaj pli limigaj leĝoj de la [[Aliancanoj]]. ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. === Referencoj === {{Referencoj}} === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. == I == === [[Jomo Ipfelkofer]] === '''Jomo IPFELKOFER''' (= J. M. Ipfelkofer, pasporte Josef Maria Ipfelkofer, n. la 15-an de julio 1947, m. la 12-an de junio 2021)<ref>[https://trauer.augsburger-allgemeine.de/traueranzeige/josef-maria-ipfelkofer nekrologo en la regiona gazeto ''Augsburger Allgemeine'' de junio 2021]</ref> estis germana pedagogo, iama instruisto, pentristo kaj desegnisto, sindikatisto kaj esperantisto, vivinta en [[Aŭgsburgo]]. Li regule kontribuis kiel redaktoro al la [[Monato (gazeto)|revuo Monato]], foje ankaŭ kiel grafikisto. '''Publikaĵoj''' (elekto): * Eseo en la antologio ''Sub la signo de Socia Muzo''. Redaktis [[William Auld]].<ref>[https://books.google.de/books?id=-Z_8CG9g2jIC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Ipfelkofer+kaj&source=bl&ots=pW4L6MeNnh&sig=8jPojpFM1-ogyhoRnSaOP9TAe28&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi80JHcgL7LAĥJd5oKHW-xC8YQ6AEISTAG#v=onepage&q=Ipfelkofer&f=false lia kontribuo al la antologio menciiĝas interalie en la verko ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto, 1887-2007 de] ''[[Geoffrey Sutton]]''.</ref> * ''Tempo fuĝas: dudek kvin rakontoj el Monato 1980 - 1994''. Redaktis William Auld. Ilustris [[Hector Palacios]], Jomo Ipfelkofer kaj [[Hugo Fontyn]]. * [http://dvd.ikso.net/edukado/lerniloteko/NiNeniam/NiNeniamKonosLaVeron1_2004-04-10.pdf Ekzempla artikolo "Ni neniam konos la veron" el MONATO 2003/12, prezentata en la "lernoteko"] de la retejo [[edukado.net]] '''Notoj kaj referencoj:''' {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj''': * [https://web.archive.org/web/20160314015647/https://www.ipernity.com/user/jomo persona paĝo en la eksa retejo] ''[[ipernity]]'', arkivigita en marto 2016, kun iam multaj fotoj === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == === [[Andreas Jacobs]] === '''Andreas JACOBS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud Sandra Kinast, Uwe Weiß, [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Sandra Kinast]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Sandra Kinast]] === '''Sandra KINAST''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Uwe Weiß]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. === [[Michael Könen-Bergmann]] === '''Michael KÖNEN-BERGMANN''' (n. en 1965) estas germana esperantisto kaj kuracisto en [[Majenco]]. Li esperantistiĝis en 1990 en la medicina studado de la [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. Aparte katolike engaĝita studento, li speciale aktive kunhelpis en la profesiecaj informstandoj, kiujn la tiutempa [[Germana Esperanto-Centro]] en [[Bonno]] organizis en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj (nomataj [[Germana Katolika Foiro]], "''Katholikentage''") de 1992 en [[Karlsruhe]] kaj 1994 en [[Dresdeno]]. Kiam en 1992 kadre de tio ankaŭ kreiĝis germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]], kiu ekde 1996 sole pluorganizis la informstandojn en la amaskunvenaj germaniaj katolikaj kongresoj, li iĝis la unua gvidanto de tiu sekcio, ĵus finante la studon kaj eklaborante kiel kuracisto. Dum sep jaroj, de 1992 ĝis 1999, li sukcesis kunordigi la profesian kaj esperantistan agadon, tiam li transdonis la gvidadon de la sekcio al la pli aĝa berlina esperantisto [[Hans Moser]]. Michael estas edzo de farmakologino kaj patro de tri infanoj. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} == L == ===[[Raoul Laporte]]=== '''Raoul Laporte''' malgraŭ la evidente franclingva nomo estis germana esperantisto. Li naskiĝis en [[1900]] - la mortodato ne konatas - kaj vivis en [[Duseldorfo]], post la [[abituro]] en 1918 laboranta kiel opera kantisto kaj aktoro, precipe ĉe la urba teatrejo ''Schauspielhaus Düsseldorf'' konstruita kaj inaŭgurita en 1905. Li estis la (probable sola) filo de [[kapelmajstro]], do [[dirigento]] ''Walther Laporte'' kaj la [[koloratursoprano|koloratursoprana]] kantistino ''Klara Stolzenberg'', kiu ekde 1891 laboris en operoj de la urba operejo kaj ekde 1900 estis kantista pedagogo en Duseldorfo. Ili simple donis al la ĉiukaze francdevena familia nomo de la filo pro arta kaprico ankoraŭ francan personan nomon, tiel pseŭdo-francigante lin. Raoul Laporte esperantistiĝis aŭ ankoraŭ dum la mondmilito kaj en la mezlernejaj jaroj, sed probable tuj post 1918, kaj estis membro de la tiam forta urba Esperanto-grupo. Li kontribuis al la publikaĵo [[Internacia teatraĵetaro]], originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj, eldonita de [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], probable en 1931, 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes (noto: post 1931 per edziniĝo Lucette Faes-Janssens, Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de «Belga Esperanto-Instituto», kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=1031980474 informoj pri li en katalogo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] (germane) ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe Reichertshausen, Post Au-Hallertau, Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n.104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. === [[Hans Moser]] === '''Hans MOSER''' ekde junio 1977 estis gvidanto de maljunulara centro en la kvartalo [[Charlottenburg]] de la germana ĉefurbo [[Berlino]], proksime de la lago [[Lietzensee (lago)|Lietzensee]]. Ekde 1978 li tie instalis [[Lietzensee (grupo)|Esperanto-grupon "Lietzensee"]], kaj estis organizanto de la grupo dum pli ol 40 jaroj. Ĝis 2018 la grupo kunvenis en la centro, kiam la domo estis fermita pro riparoj. Dum 2018 kaj 2019 oni provizore kunvenis en aliaj lokoj, ĝis ekde somero 2019 la Berlina landa asocio de la "Ruĝa Kruco" (Landesverband Berlin des Roten Kreuzes) transprenis la organizadon de la grupoj. En novembro 2019 oni iom postokaze festis la 40-jaran jubileon de la grupo,<ref>[https://esperanto.berlin/de/40-jaroj-hans-moser/ raporto pri la 40-jara jubileo de la Esperanto-grupo "Lietzensee en novembro 2019]</ref> kaj la nova grupo komencis en decembro 2019 per nova koncepto "Esperanto kiel terapio" laŭ la modelo de [[Alberto Flores]] el Brazilo. Krome Hans Moser en 1999 transprenis de [[Michael Könen-Bergmann]] la gvidadon de la germana sekcio<ref>[http://www.u-matthias.de/verein/ikue.htm informo pri la historio de la germana sekcio de IKUE]</ref> de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]] - [[Michael Könen-Bergmann]] (n. en 1965) cetere estas kuracisto en [[Majenco]] kiu esperantistiĝis en la medicina studado de [[bonna universitato]] pro kontakto al la medicina samkursano [[Thomas Pusch]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} == O == === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. == T == === [[Ludwig Thalmaier]] === '''Ludwig THALMAIER''' (n. en 1916, m. en 1982) estis germana katolika pastro kaj esperantisto el [[Bavario]], aktiva meze de la 20-a jarcento. Pri Esperanto-kurso gvidita de li en [[1950]] en la [[banloko|banloka]] komunumo [[Bad Kohlgrub]] en [[2011]] raportis la munkena taggazeto ''Merkur'', [https://www.merkur.de/lokales/weilheim/esperanto-man-goennt-sich-sonst-nichts-1350200.html ''"Instruistoj, apotekistoj, ĉiuj lokaj gravuloj estis en la Esperanto-kurso de kaplano Ludwig Thalmaier"'']. Kadre de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] de la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto [[1951]] en [[Munkeno]], je la 7-a de aŭgusto okazis tuttaga komuna ekskurso al la episkopa urbeto ''[[Freising]]'', nordoriente de Munkeno, kie okazis katolika [[diservo]] kun prediko Esperant-lingva farita de li. Dum la sekvaj jaroj li aktive kontribuis al la [[Esperanto-klubo Munkeno]] kaj faris plurajn sukcesajn Esperanto-kursojn en la urbo, el kiu minimume unu estas dokumentita per historia foto de junaj gimnazianoj en la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]], videbla sube. Kaj li eldonis almenaŭ la publikaĵon * ''Ni oferas. Komunaj preĝoj kaj kantoj dum la Sankta Meso''. Eld. ''Katholische Esperanto-Zentrale in Deutschland'', [[Munkeno]]. La verko havis almenaŭ 3 eldonojn. ''' Eksteraj ligiloj''' * [https://onb.digital/result/BAG_8208588 foto de lernejanoj el Esperanto-kurso de Ludwig Thalmaier en Munkeno 1957] en la retejo de la [[Aŭstra Nacia Biblioteko]] === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama delegito de UEA en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. === [[Friedrich Volk]] === '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis en [[1894]], mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). == Z == === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] s1ywm9k93f20tlvn9iwuugsl3y53cav 0 124950 9371707 8878432 2026-05-12T20:09:23Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9371707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Țăudu''' [cəudu] (hungare: '''Cold''') estas vilaĝo en Rumanio sude de [[Zalău]]. Administre ĝi apartenas al [[Almașu]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 492 loĝantojn (rumanoj); en [[1992]] 266 (rumanoj). ==Historio== Ĝia unua mencio skriba estis en [[1334]]. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] ĝi apartenis al [[Hungario]], ([[Szolnok-Doboka]]). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. == Eksteraj ligiloj == * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} {{DEFAŬLTORDIGO:Taudu}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Sălaj]] 3klewkc2vokq1rq051ed9jk96ere68b 0 134211 9371715 8881060 2026-05-12T20:19:48Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9371715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Chimindia''' [kimindia] (hungare: '''Kéménd''') estas vilaĝo en [[Rumanio]] oriente de [[Deva]]. Administre ĝi apartenas al [[Hărău]]. ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 410 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj); en [[1992]] 369 (rumanoj, 4% hungaroj). ==Historio== Ĝia unua mencio skribe estas en [[1332]]. Ĝis [[1919]] apartenis al [[Hungario]], (''[[Hunyad]]''). ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Gravaj personoj == *[[Vince Vendég]] (Kéménd, [[27-a de aŭgusto]] [[1903]] – [[Târgu Mureş]], [[7-a de julio]] [[1974]]): hungara kuracisto, universitata profesoro. == Eksteraj ligiloj == * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Hunedoara]] ock2gjgke2rd3efbjbbqi957pyehjqv 0 135676 9371854 9201957 2026-05-13T04:42:09Z Sj1mor 12103 /* Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj GEK-oj */ 9371854 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontighoj | mallonge = GEK | plennome = Germana Esperanto-Kongreso | regiono = [[Germanio]] | periodo = jarfino | organizanto = [[Germana Esperanto-Asocio]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = germanaj kaj alilandaj esperantistoj | urlinfo = [http://esperanto.de/gek GEK-retejo] | urlfoto = }} La '''Germanan Esperanto-Kongreson''' ('''GEK''') okazigas la [[Germana Esperanto-Asocio]] ĉiujare, kutime dum la [[pentekosto|pentekostaj]] festotagoj. {{-}} == Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj GEK-oj == {| class="wikitable sortable" |----- ! jaro ! nr-o ! rimarko 1 ! loko ! [[Federacia lando (Germanio)|lando]] aŭ rimarko 2 |- | 1906 || 1-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1907 || 2-a ||Germana Esperanto-Kongreso || en Dresdeno || 8-a ĝis 12-a de majo (laŭ [[Esperanto-movado en Germanio#De la komenco de la E-movado ĝis la fino de la Unua mondmilito|EdE]]) |- | 1908 || 3-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dresdeno]] || [[Saksio]] en kadro de la [[UK 1908|4-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1909 || 4-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Gotha]] || [[Turingio]] |- | 1910 || 5-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] |- | 1911 || 6-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Lübeck]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 1912 || 7-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dancigo]] kaj [[Zoppot]] || |- | 1913 || 8-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Stutgarto]] || [[Baden-Virtembergo]] 19-a ĝis 21-a de aŭgusto (laŭ [[Germana Esperantisto|Germ. Esp.]], 1913, p.&nbsp;126) |- | 1914 || 9-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Lepsiko]] || [[Saksio]] |- | ... || || ''' (ne okazis GEK pro la [[Unua Mondmilito]],''' sed Dummililta Kunveno de germanaj esperantistoj en 1916) | [[Dresdeno]]|| [[Saksio]] |- |1920 |nekalkulita |Eksterordinara Kunveno de GEA |[[Eisenach]] |[[Turingio]] |- | 1921 || 10-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Essen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1922 || 11-a || [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Vroclavo]] || [[Silezio]] |- | 1923 || 12-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1923|15-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1924 || 13-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Plauen]] || [[Saksio]] |- | 1925 || 14-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Magdeburg]] || [[Saksio-Anhalto]] |- | 1926 || 15-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1927 || 16-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Köln]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1928 || 17-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Potsdam]] || [[Brandenburgo]] |- | 1929 || 18-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Frankfurto ĉe Majno]] || [[Hesio]] |- | 1930 || 19-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dresden]] || [[Saksio]] |- | 1931 || 20-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1932 || 21-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Chemnitz]] || [[Saksio]] |- | 1933 || 22-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Köln]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] en kadro de la [[25-a UK 1933|25-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1934 | 23-a, | Germana Esperanto-Kongreso || en [[Würzburg]]|| [[Bavario]] |- |1935 |24-a |eksterordinara ĉefkunveno |en [[Dresdeno]] |[[Saksio]] |- |1936 |25-a |Germana Esperanto-Kongreso |en [[Vajmaro]] |[[Turingio]] |- | 1948 || 26-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1949 || 27-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Göttingen]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1950 || 28-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Mainz]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 1951 || 29-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1952 || 30-a || Germana Esperanto-Kongreso || Düsseldorf || SAT-Kongreso |- | 1953 || 31-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Frankfurt|Frankfurto ĉe Majno]] || [[Hesio]] |- | 1954 || 32-a || Germana Esperanto-Kongreso || Marburg/Lahn || |- | 1955 || 33-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neustadt an der Weinstraße]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 1956 || 34-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1957 || 35-a || Germana Esperanto-Kongreso || en Mainz || |- | 1958 || 36-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Mainz]] || [[Rejnlando-Palatinato]] en kadro de la [[UK 1958|43-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1959 || 37-a || Germana Esperanto-Kongreso || en Essen || |- | 1960 || 38-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlin]] || |- | 1961 || 39-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad Hersfeld]] || [[Hesio]] |- | 1962 || 40-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oberkirch]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1963 || 41-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Würzburg]] || [[Bavario]], 10-a ĝis 13-a de majo |- | 1964 || 42-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Soltau]] || [[Malsupra Saksio]], je [[pentekosto]] |- | 1965 || 43-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Düsseldorf]] || [[Nordrejn-Vestfalio]], je pentekosto |- | 1966 || 44-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bamberg]] || [[Bavario]], je pentekosto |- | 1967 || 45-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1968 || 46-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1969 || 47-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Strasburgo]] || Germana-Franca kongreso, je pasko |- | 1970 || 48-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aachen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] (Trilanda kongreso kun belgoj kaj nederlandanoj, je pasko) |- | 1971 || 49-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] |- | 1972 || 50-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1973 || 51-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Luksemburgo]] || kadre de Eŭropa Esperanto-Kongreso |- | 1974 || 52-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || en kadro de la [[UK 1974|59-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1975 || 53-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oberkirch]] || |- | 1976 || 54-a || kadre de la 1-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]] || en [[Eindhoven]] || [[Nederlando]] |- | 1977 || 55-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Paderborn]] || |- | 1978 || 56-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Augsburg]] || |- | 1979 || 57-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Heilbronn]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1980 || 58-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlino]] || la 23-an ĝis 26-an de majo 1980: la kongreso devis okazi en la moderneca [[Kongreshalo (Berlino)|Kongreshalo]], kiu tamen kolapsis du tagojn antaŭe, la 21-a de majo, kaj la kongreso rapidege estis translokigita al pli nova kaj pli granda Internacia Kongrescentro en la pli okcidenta urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] - ne imageble, kia dramo estintus por la germana Esperanto-movado se la konstruaĵo kolapsintus tri aŭ kvar tagojn pli poste... |- | 1981 || 59-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Westerland]] (insulo [[Sylt]])|| [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |- | 1982 || 60-a || [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Münster (Vestfalio)]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1983 || 61-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad Säckingen]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1984 || 62-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kassel]] || [[Hesio]] |- | 1985 || 63-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1985|70-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1986 || 64-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1987 || 65-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Rastatt]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1988 || 66-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Duisburg]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1989 || 67-a || Germana ESperanto-Kongreso || en [[Kronach]] || [[Bavario]] |- | 1990 || 68-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freiburg]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1991 || 69-a || [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1992 || 70-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Schwerin]] || [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |- | 1993 || 71-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Ĉeĥio|CZ]]-[[Karlovy Vary]] || kune kun [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] |- | 1994 || 72-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kilo (urbo)|Kiel]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 1995 || (73-a) || jara asembleo || en [[Francio|FR]]-[[Parizo]] || [[Francio]] en kadro de la 2-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] |- | 1996 || 74-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] |- | 1997 || 75-a || gastigante la 3-an [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio|Kongreson de Eŭropa Esperanto-Unio]] || en [[Stuttgart]] || [[Baden-Virtembergo]], kun la 3-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] |- | 1998 || 76-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freital]] ĉe [[Dresden]] || [[Saksio]] |- | 1999 || 77-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlino]] || en kadro de la [[UK 1999|84-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 2000 || 78-a || jara asembleo || en [[Belgio|BE]]-[[Oostende]] || en kadro de la 4-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] Rimarko: La posta kalkulado estas erara, ĉar ne kunkalkuliĝis tiu ĉi 78-a kongreso. |- | 2001 || "78-a" (fakte 79-a)<ref name="kalkuleraro">Kalkul-eraro: La 78-a kongreso en BE-Oostende estis forgesita en la posta kalkulado.</ref>|| Germana Esperanto-Kongreso || en [[Ludwigshafen]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2002 || "79-a" (fakte 80-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Husum]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 2003 || "80-a" (fakte 81-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kaufbeuren]] || [[Bavario]] |- | 2004 || "81-a" (fakte 82-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neubrandenburg]] || [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |- | 2005 || "82-a" (fakte 83-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad König]] ([[Odenvaldo]]) || [[Hesio]] |- | 2006 || "83-a" (fakte 84-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] - [http://jubileagek.ic-herzberg.de retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071010084548/http://jubileagek.ic-herzberg.de/ |date=2007-10-10 }} |- | 2007 || "84-a" (fakte 85-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || [[Esperanto-Hamburg]] - [http://www.nigra-kato.de/GEK2007/hejmo.php postkongresa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120121223321/http://www.nigra-kato.de/GEK2007/hejmo.php |date=2012-01-21 }} |- | 2008 || "85-a" (fakte 86-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Essen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 2009 || "86-a" (fakte 87-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Herzberg am Harz]] || [[Malsupra Saksio]], 28-a de majo ĝis 3-a de junio ([[Pentekosto]]) - [http://gek-eek.esperanto-urbo.de retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240801115655/https://www.gek-eek.esperanto-urbo.de/ |date=2024-08-01 }}; kun la 8a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio|Eŭropa Esperanto-Kongreso]] |- | 2010 || "87-a" (fakte 88-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kaiserslautern]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2011 || "88-a" (fakte 89-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana ''(kaj Nederlanda)'' Esperanto-Kongreso || en [[Münster (Vestfalio)]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] - [http://www.esperanto.de/gea/DEK2011.html retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | 2012 || "89-a" (fakte 90-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlin]] || Komuna Dana-Germana-Pola Esperanto-Kongreso |- | 2013 || "90-a" (fakte 91-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] |- | 2014 || "91-a" (fakte 92-a)<ref name="kalkuleraro"/> || [[91-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Erfurto]] || [[Turingio]] - [https://www.esperanto.de/gea.malnova/dek2014.html retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140602201146/https://www.esperanto.de/gea.malnova/dek2014.html |date=2014-06-02 }} |- | 2015 || "92-a" (fakte 93-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hameln]] || [[Malsupra Saksio]] - [http://esperanto.de/node/270 retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140602201245/http://esperanto.de/node/270 |date=2014-06-02 }} |- | 2016 || "93-a" (fakte 94-a)<ref name="kalkuleraro"/> || [[93-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 2017 || "94-a" (fakte 95-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freiburg]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 2018 || "95-a" (fakte 96-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso kaj [[Trilanda Esperanto-Kongreso]] || en [[Zweibrücken]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2019 || "96-a" (fakte 97-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neumünster]] || [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |- | 2020 || (ne okazis) || Okazis la GEA-asembleo je la 24-a de oktobro en [[Osterode am Harz]]|| (planita por [[Frankfurto ĉe Odro]] kaj [[Słubice ]]) || ([[Brandenburgio]] kaj Pollando) |- | 2021 || 98-a || Germana Esperanto-Kongreso (enreta) Escepte la GEA-asembleo kunvenis aparte la 30-an de oktobro en Osterode am Harz. | en la reto (planita por [[Frankfurto ĉe Odro]] kaj [[Słubice ]]) || ([[Brandenburgio]] kaj Pollando) |- | 2022 || 99-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oldenburgo]] (en Oldenburgio) || [[Malsupra Saksio]] - komune kun [[Esperanto Nederland]] |- | 2023 || 100-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] - la centa kongreso !!! [https://www.esperanto.de/eo/gek2023 retejo] |- | 2024 || 101-a || kadre de la Eŭropa Esperanto-Kongreso || [[Strasburgo]] || [https://www.esperanto.de/eo/gek2024 retejo] |- | 2025 || 102-a || Germana Esperanto-Kongreso || [[Schleiden]] || [https://www.esperanto.de/eo/gek2025 retejo] |- | 2026 || 103-a || Germana Esperanto-Kongreso || [[Ĉeĥio]] || |} <gallery heights="150" mode="packed"> Dosiero:Damals – Esperanto-Kongress – 1911 – Reklamemarke.jpg|6-a kongreso en Lübeck, 1911 Dosiero:HL Damals – Esperanto-Kongress – 1911 – Gruppenaufnahme.png|6-a kongreso en Lübeck, 1911 Dosiero:Gruppenfoto 10er Deutscher Esperanto Kongress Essen 1921.jpg|10-a kongreso en Essen, 1921 Dosiero:German Esperanto Congress Erfurt 2014.JPG|Ekzemplo por kongresa emblemo: la 91-a Germana Esperanto-Kongreso|91-a GEK en Erfurto en 2014, kun la [[Domplatz (Erfurt)|Katedralmonteto]] kaj la kongresa moto. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.de/gek Oficiala retejo] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio]] [[Kategorio:Germana Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Kongresoj]] 6mtgydlf9uoxvlmtpgaz0qifl1nwp9d 9371855 9371854 2026-05-13T04:42:34Z Sj1mor 12103 9371855 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontighoj | mallonge = GEK | plennome = Germana Esperanto-Kongreso | regiono = [[Germanio]] | periodo = jarfino | organizanto = [[Germana Esperanto-Asocio]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = germanaj kaj alilandaj esperantistoj | urlinfo = [http://esperanto.de/gek GEK-retejo] | urlfoto = }} La '''Germanan Esperanto-Kongreson''' ('''GEK''') okazigas la [[Germana Esperanto-Asocio]] ĉiujare, kutime dum la [[pentekosto|pentekostaj]] festotagoj. {{-}} == Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj GEK-oj == {| class="wikitable sortable" |----- ! jaro ! nr-o ! rimarko 1 ! loko ! [[Federacia lando (Germanio)|lando]] aŭ rimarko 2 |- | 1906 || 1-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1907 || 2-a ||Germana Esperanto-Kongreso || en Dresdeno || 8-a ĝis 12-a de majo (laŭ [[Esperanto-movado en Germanio#De la komenco de la E-movado ĝis la fino de la Unua mondmilito|EdE]]) |- | 1908 || 3-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dresdeno]] || [[Saksio]] en kadro de la [[UK 1908|4-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1909 || 4-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Gotha]] || [[Turingio]] |- | 1910 || 5-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] |- | 1911 || 6-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Lübeck]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 1912 || 7-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dancigo]] kaj [[Zoppot]] || |- | 1913 || 8-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Stutgarto]] || [[Baden-Virtembergo]] 19-a ĝis 21-a de aŭgusto (laŭ [[Germana Esperantisto|Germ. Esp.]], 1913, p.&nbsp;126) |- | 1914 || 9-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Lepsiko]] || [[Saksio]] |- | ... || || ''' (ne okazis GEK pro la [[Unua Mondmilito]],''' sed Dummililta Kunveno de germanaj esperantistoj en 1916) | [[Dresdeno]]|| [[Saksio]] |- |1920 |nekalkulita |Eksterordinara Kunveno de GEA |[[Eisenach]] |[[Turingio]] |- | 1921 || 10-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Essen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1922 || 11-a || [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Vroclavo]] || [[Silezio]] |- | 1923 || 12-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1923|15-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1924 || 13-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Plauen]] || [[Saksio]] |- | 1925 || 14-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Magdeburg]] || [[Saksio-Anhalto]] |- | 1926 || 15-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1927 || 16-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Köln]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1928 || 17-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Potsdam]] || [[Brandenburgo]] |- | 1929 || 18-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Frankfurto ĉe Majno]] || [[Hesio]] |- | 1930 || 19-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dresden]] || [[Saksio]] |- | 1931 || 20-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1932 || 21-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Chemnitz]] || [[Saksio]] |- | 1933 || 22-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Köln]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] en kadro de la [[25-a UK 1933|25-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1934 | 23-a, | Germana Esperanto-Kongreso || en [[Würzburg]]|| [[Bavario]] |- |1935 |24-a |eksterordinara ĉefkunveno |en [[Dresdeno]] |[[Saksio]] |- |1936 |25-a |Germana Esperanto-Kongreso |en [[Vajmaro]] |[[Turingio]] |- | 1948 || 26-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1949 || 27-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Göttingen]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1950 || 28-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Mainz]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 1951 || 29-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1952 || 30-a || Germana Esperanto-Kongreso || Düsseldorf || SAT-Kongreso |- | 1953 || 31-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Frankfurt|Frankfurto ĉe Majno]] || [[Hesio]] |- | 1954 || 32-a || Germana Esperanto-Kongreso || Marburg/Lahn || |- | 1955 || 33-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neustadt an der Weinstraße]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 1956 || 34-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1957 || 35-a || Germana Esperanto-Kongreso || en Mainz || |- | 1958 || 36-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Mainz]] || [[Rejnlando-Palatinato]] en kadro de la [[UK 1958|43-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1959 || 37-a || Germana Esperanto-Kongreso || en Essen || |- | 1960 || 38-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlin]] || |- | 1961 || 39-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad Hersfeld]] || [[Hesio]] |- | 1962 || 40-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oberkirch]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1963 || 41-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Würzburg]] || [[Bavario]], 10-a ĝis 13-a de majo |- | 1964 || 42-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Soltau]] || [[Malsupra Saksio]], je [[pentekosto]] |- | 1965 || 43-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Düsseldorf]] || [[Nordrejn-Vestfalio]], je pentekosto |- | 1966 || 44-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bamberg]] || [[Bavario]], je pentekosto |- | 1967 || 45-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1968 || 46-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1969 || 47-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Strasburgo]] || Germana-Franca kongreso, je pasko |- | 1970 || 48-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aachen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] (Trilanda kongreso kun belgoj kaj nederlandanoj, je pasko) |- | 1971 || 49-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] |- | 1972 || 50-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1973 || 51-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Luksemburgo]] || kadre de Eŭropa Esperanto-Kongreso |- | 1974 || 52-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || en kadro de la [[UK 1974|59-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1975 || 53-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oberkirch]] || |- | 1976 || 54-a || kadre de la 1-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]] || en [[Eindhoven]] || [[Nederlando]] |- | 1977 || 55-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Paderborn]] || |- | 1978 || 56-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Augsburg]] || |- | 1979 || 57-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Heilbronn]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1980 || 58-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlino]] || la 23-an ĝis 26-an de majo 1980: la kongreso devis okazi en la moderneca [[Kongreshalo (Berlino)|Kongreshalo]], kiu tamen kolapsis du tagojn antaŭe, la 21-a de majo, kaj la kongreso rapidege estis translokigita al pli nova kaj pli granda Internacia Kongrescentro en la pli okcidenta urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] - ne imageble, kia dramo estintus por la germana Esperanto-movado se la konstruaĵo kolapsintus tri aŭ kvar tagojn pli poste... |- | 1981 || 59-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Westerland]] (insulo [[Sylt]])|| [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |- | 1982 || 60-a || [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Münster (Vestfalio)]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1983 || 61-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad Säckingen]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1984 || 62-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kassel]] || [[Hesio]] |- | 1985 || 63-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1985|70-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1986 || 64-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1987 || 65-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Rastatt]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1988 || 66-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Duisburg]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1989 || 67-a || Germana ESperanto-Kongreso || en [[Kronach]] || [[Bavario]] |- | 1990 || 68-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freiburg]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1991 || 69-a || [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1992 || 70-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Schwerin]] || [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |- | 1993 || 71-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Ĉeĥio|CZ]]-[[Karlovy Vary]] || kune kun [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] |- | 1994 || 72-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kilo (urbo)|Kiel]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 1995 || (73-a) || jara asembleo || en [[Francio|FR]]-[[Parizo]] || [[Francio]] en kadro de la 2-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] |- | 1996 || 74-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] |- | 1997 || 75-a || gastigante la 3-an [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio|Kongreson de Eŭropa Esperanto-Unio]] || en [[Stuttgart]] || [[Baden-Virtembergo]], kun la 3-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] |- | 1998 || 76-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freital]] ĉe [[Dresden]] || [[Saksio]] |- | 1999 || 77-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlino]] || en kadro de la [[UK 1999|84-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 2000 || 78-a || jara asembleo || en [[Belgio|BE]]-[[Oostende]] || en kadro de la 4-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] Rimarko: La posta kalkulado estas erara, ĉar ne kunkalkuliĝis tiu ĉi 78-a kongreso. |- | 2001 || "78-a" (fakte 79-a)<ref name="kalkuleraro">Kalkul-eraro: La 78-a kongreso en BE-Oostende estis forgesita en la posta kalkulado.</ref>|| Germana Esperanto-Kongreso || en [[Ludwigshafen]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2002 || "79-a" (fakte 80-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Husum]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 2003 || "80-a" (fakte 81-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kaufbeuren]] || [[Bavario]] |- | 2004 || "81-a" (fakte 82-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neubrandenburg]] || [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |- | 2005 || "82-a" (fakte 83-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad König]] ([[Odenvaldo]]) || [[Hesio]] |- | 2006 || "83-a" (fakte 84-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] - [http://jubileagek.ic-herzberg.de retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071010084548/http://jubileagek.ic-herzberg.de/ |date=2007-10-10 }} |- | 2007 || "84-a" (fakte 85-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || [[Esperanto-Hamburg]] - [http://www.nigra-kato.de/GEK2007/hejmo.php postkongresa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120121223321/http://www.nigra-kato.de/GEK2007/hejmo.php |date=2012-01-21 }} |- | 2008 || "85-a" (fakte 86-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Essen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 2009 || "86-a" (fakte 87-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Herzberg am Harz]] || [[Malsupra Saksio]], 28-a de majo ĝis 3-a de junio ([[Pentekosto]]) - [http://gek-eek.esperanto-urbo.de retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240801115655/https://www.gek-eek.esperanto-urbo.de/ |date=2024-08-01 }}; kun la 8a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio|Eŭropa Esperanto-Kongreso]] |- | 2010 || "87-a" (fakte 88-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kaiserslautern]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2011 || "88-a" (fakte 89-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana ''(kaj Nederlanda)'' Esperanto-Kongreso || en [[Münster (Vestfalio)]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] - [http://www.esperanto.de/gea/DEK2011.html retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | 2012 || "89-a" (fakte 90-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlin]] || Komuna Dana-Germana-Pola Esperanto-Kongreso |- | 2013 || "90-a" (fakte 91-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] |- | 2014 || "91-a" (fakte 92-a)<ref name="kalkuleraro"/> || [[91-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Erfurto]] || [[Turingio]] - [https://www.esperanto.de/gea.malnova/dek2014.html retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140602201146/https://www.esperanto.de/gea.malnova/dek2014.html |date=2014-06-02 }} |- | 2015 || "92-a" (fakte 93-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hameln]] || [[Malsupra Saksio]] - [http://esperanto.de/node/270 retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140602201245/http://esperanto.de/node/270 |date=2014-06-02 }} |- | 2016 || "93-a" (fakte 94-a)<ref name="kalkuleraro"/> || [[93-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 2017 || "94-a" (fakte 95-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freiburg]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 2018 || "95-a" (fakte 96-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso kaj [[Trilanda Esperanto-Kongreso]] || en [[Zweibrücken]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2019 || "96-a" (fakte 97-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neumünster]] || [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |- | 2020 || (ne okazis) || Okazis la GEA-asembleo je la 24-a de oktobro en [[Osterode am Harz]]|| (planita por [[Frankfurto ĉe Odro]] kaj [[Słubice ]]) || ([[Brandenburgio]] kaj Pollando) |- | 2021 || 98-a || Germana Esperanto-Kongreso (enreta) Escepte la GEA-asembleo kunvenis aparte la 30-an de oktobro en Osterode am Harz. | en la reto (planita por [[Frankfurto ĉe Odro]] kaj [[Słubice ]]) || ([[Brandenburgio]] kaj Pollando) |- | 2022 || 99-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oldenburgo]] (en Oldenburgio) || [[Malsupra Saksio]] - komune kun [[Esperanto Nederland]] |- | 2023 || 100-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] - la centa kongreso !!! [https://www.esperanto.de/eo/gek2023 retejo] |- | 2024 || 101-a || kadre de la Eŭropa Esperanto-Kongreso || [[Strasburgo]] || [https://www.esperanto.de/eo/gek2024 retejo] |- | 2025 || 102-a || Germana Esperanto-Kongreso || [[Schleiden]] || [https://www.esperanto.de/eo/gek2025 retejo] |- | 2026 || 103-a || Germana Esperanto-Kongreso || [[Ĉeĥio]] || |} == Galerio == <gallery heights="150" mode="packed"> Dosiero:Damals – Esperanto-Kongress – 1911 – Reklamemarke.jpg|6-a kongreso en Lübeck, 1911 Dosiero:HL Damals – Esperanto-Kongress – 1911 – Gruppenaufnahme.png|6-a kongreso en Lübeck, 1911 Dosiero:Gruppenfoto 10er Deutscher Esperanto Kongress Essen 1921.jpg|10-a kongreso en Essen, 1921 Dosiero:German Esperanto Congress Erfurt 2014.JPG|Ekzemplo por kongresa emblemo: la 91-a Germana Esperanto-Kongreso|91-a GEK en Erfurto en 2014, kun la [[Domplatz (Erfurt)|Katedralmonteto]] kaj la kongresa moto. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.de/gek Oficiala retejo] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio]] [[Kategorio:Germana Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Kongresoj]] c1p3dqiz8zfdxcbpvr6s492ru7did7n 9371856 9371855 2026-05-13T04:42:51Z Sj1mor 12103 9371856 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontighoj | mallonge = GEK | plennome = Germana Esperanto-Kongreso | regiono = [[Germanio]] | periodo = jarfino | organizanto = [[Germana Esperanto-Asocio]] | fondiĝodato = [[1906]] | celgrupo = germanaj kaj alilandaj esperantistoj | urlinfo = [http://esperanto.de/gek GEK-retejo] | urlfoto = }} La '''Germanan Esperanto-Kongreson''' ('''GEK''') okazigas la [[Germana Esperanto-Asocio]] ĉiujare, kutime dum la [[pentekosto|pentekostaj]] festotagoj. == Listo de la ĝisnunaj kaj planitaj GEK-oj == {{-}} {| class="wikitable sortable" |----- ! jaro ! nr-o ! rimarko 1 ! loko ! [[Federacia lando (Germanio)|lando]] aŭ rimarko 2 |- | 1906 || 1-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1907 || 2-a ||Germana Esperanto-Kongreso || en Dresdeno || 8-a ĝis 12-a de majo (laŭ [[Esperanto-movado en Germanio#De la komenco de la E-movado ĝis la fino de la Unua mondmilito|EdE]]) |- | 1908 || 3-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dresdeno]] || [[Saksio]] en kadro de la [[UK 1908|4-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1909 || 4-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Gotha]] || [[Turingio]] |- | 1910 || 5-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] |- | 1911 || 6-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Lübeck]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 1912 || 7-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dancigo]] kaj [[Zoppot]] || |- | 1913 || 8-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Stutgarto]] || [[Baden-Virtembergo]] 19-a ĝis 21-a de aŭgusto (laŭ [[Germana Esperantisto|Germ. Esp.]], 1913, p.&nbsp;126) |- | 1914 || 9-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Lepsiko]] || [[Saksio]] |- | ... || || ''' (ne okazis GEK pro la [[Unua Mondmilito]],''' sed Dummililta Kunveno de germanaj esperantistoj en 1916) | [[Dresdeno]]|| [[Saksio]] |- |1920 |nekalkulita |Eksterordinara Kunveno de GEA |[[Eisenach]] |[[Turingio]] |- | 1921 || 10-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Essen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1922 || 11-a || [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Vroclavo]] || [[Silezio]] |- | 1923 || 12-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1923|15-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1924 || 13-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Plauen]] || [[Saksio]] |- | 1925 || 14-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Magdeburg]] || [[Saksio-Anhalto]] |- | 1926 || 15-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1927 || 16-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Köln]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1928 || 17-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Potsdam]] || [[Brandenburgo]] |- | 1929 || 18-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Frankfurto ĉe Majno]] || [[Hesio]] |- | 1930 || 19-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Dresden]] || [[Saksio]] |- | 1931 || 20-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1932 || 21-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Chemnitz]] || [[Saksio]] |- | 1933 || 22-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Köln]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] en kadro de la [[25-a UK 1933|25-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1934 | 23-a, | Germana Esperanto-Kongreso || en [[Würzburg]]|| [[Bavario]] |- |1935 |24-a |eksterordinara ĉefkunveno |en [[Dresdeno]] |[[Saksio]] |- |1936 |25-a |Germana Esperanto-Kongreso |en [[Vajmaro]] |[[Turingio]] |- | 1948 || 26-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1949 || 27-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Göttingen]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1950 || 28-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Mainz]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 1951 || 29-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1951|36-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1952 || 30-a || Germana Esperanto-Kongreso || Düsseldorf || SAT-Kongreso |- | 1953 || 31-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Frankfurt|Frankfurto ĉe Majno]] || [[Hesio]] |- | 1954 || 32-a || Germana Esperanto-Kongreso || Marburg/Lahn || |- | 1955 || 33-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neustadt an der Weinstraße]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 1956 || 34-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1957 || 35-a || Germana Esperanto-Kongreso || en Mainz || |- | 1958 || 36-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Mainz]] || [[Rejnlando-Palatinato]] en kadro de la [[UK 1958|43-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1959 || 37-a || Germana Esperanto-Kongreso || en Essen || |- | 1960 || 38-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlin]] || |- | 1961 || 39-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad Hersfeld]] || [[Hesio]] |- | 1962 || 40-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oberkirch]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1963 || 41-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Würzburg]] || [[Bavario]], 10-a ĝis 13-a de majo |- | 1964 || 42-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Soltau]] || [[Malsupra Saksio]], je [[pentekosto]] |- | 1965 || 43-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Düsseldorf]] || [[Nordrejn-Vestfalio]], je pentekosto |- | 1966 || 44-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bamberg]] || [[Bavario]], je pentekosto |- | 1967 || 45-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1968 || 46-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1969 || 47-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Strasburgo]] || Germana-Franca kongreso, je pasko |- | 1970 || 48-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aachen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] (Trilanda kongreso kun belgoj kaj nederlandanoj, je pasko) |- | 1971 || 49-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] |- | 1972 || 50-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] |- | 1973 || 51-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Luksemburgo]] || kadre de Eŭropa Esperanto-Kongreso |- | 1974 || 52-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || en kadro de la [[UK 1974|59-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1975 || 53-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oberkirch]] || |- | 1976 || 54-a || kadre de la 1-a [[Eŭropa Esperanto-Kongreso]] || en [[Eindhoven]] || [[Nederlando]] |- | 1977 || 55-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Paderborn]] || |- | 1978 || 56-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Augsburg]] || |- | 1979 || 57-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Heilbronn]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1980 || 58-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlino]] || la 23-an ĝis 26-an de majo 1980: la kongreso devis okazi en la moderneca [[Kongreshalo (Berlino)|Kongreshalo]], kiu tamen kolapsis du tagojn antaŭe, la 21-a de majo, kaj la kongreso rapidege estis translokigita al pli nova kaj pli granda Internacia Kongrescentro en la pli okcidenta urbodistrikto [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] - ne imageble, kia dramo estintus por la germana Esperanto-movado se la konstruaĵo kolapsintus tri aŭ kvar tagojn pli poste... |- | 1981 || 59-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Westerland]] (insulo [[Sylt]])|| [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |- | 1982 || 60-a || [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Münster (Vestfalio)]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1983 || 61-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad Säckingen]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1984 || 62-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kassel]] || [[Hesio]] |- | 1985 || 63-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] en kadro de la [[UK 1985|70-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 1986 || 64-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || |- | 1987 || 65-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Rastatt]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1988 || 66-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Duisburg]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 1989 || 67-a || Germana ESperanto-Kongreso || en [[Kronach]] || [[Bavario]] |- | 1990 || 68-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freiburg]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 1991 || 69-a || [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 1992 || 70-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Schwerin]] || [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |- | 1993 || 71-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Ĉeĥio|CZ]]-[[Karlovy Vary]] || kune kun [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] |- | 1994 || 72-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kilo (urbo)|Kiel]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 1995 || (73-a) || jara asembleo || en [[Francio|FR]]-[[Parizo]] || [[Francio]] en kadro de la 2-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] |- | 1996 || 74-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Aŭgsburgo]] || [[Bavario]] |- | 1997 || 75-a || gastigante la 3-an [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio|Kongreson de Eŭropa Esperanto-Unio]] || en [[Stuttgart]] || [[Baden-Virtembergo]], kun la 3-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] |- | 1998 || 76-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freital]] ĉe [[Dresden]] || [[Saksio]] |- | 1999 || 77-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlino]] || en kadro de la [[UK 1999|84-a Universala Kongreso de Esperanto]] |- | 2000 || 78-a || jara asembleo || en [[Belgio|BE]]-[[Oostende]] || en kadro de la 4-a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio]] Rimarko: La posta kalkulado estas erara, ĉar ne kunkalkuliĝis tiu ĉi 78-a kongreso. |- | 2001 || "78-a" (fakte 79-a)<ref name="kalkuleraro">Kalkul-eraro: La 78-a kongreso en BE-Oostende estis forgesita en la posta kalkulado.</ref>|| Germana Esperanto-Kongreso || en [[Ludwigshafen]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2002 || "79-a" (fakte 80-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Husum]] || [[Ŝlesvig-Holstinio]] |- | 2003 || "80-a" (fakte 81-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kaufbeuren]] || [[Bavario]] |- | 2004 || "81-a" (fakte 82-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neubrandenburg]] || [[Meklenburgo-Antaŭpomerio]] |- | 2005 || "82-a" (fakte 83-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Bad König]] ([[Odenvaldo]]) || [[Hesio]] |- | 2006 || "83-a" (fakte 84-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] - [http://jubileagek.ic-herzberg.de retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071010084548/http://jubileagek.ic-herzberg.de/ |date=2007-10-10 }} |- | 2007 || "84-a" (fakte 85-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hamburgo]] || [[Esperanto-Hamburg]] - [http://www.nigra-kato.de/GEK2007/hejmo.php postkongresa retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120121223321/http://www.nigra-kato.de/GEK2007/hejmo.php |date=2012-01-21 }} |- | 2008 || "85-a" (fakte 86-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Essen]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] |- | 2009 || "86-a" (fakte 87-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Herzberg am Harz]] || [[Malsupra Saksio]], 28-a de majo ĝis 3-a de junio ([[Pentekosto]]) - [http://gek-eek.esperanto-urbo.de retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240801115655/https://www.gek-eek.esperanto-urbo.de/ |date=2024-08-01 }}; kun la 8a [[Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio|Eŭropa Esperanto-Kongreso]] |- | 2010 || "87-a" (fakte 88-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Kaiserslautern]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2011 || "88-a" (fakte 89-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana ''(kaj Nederlanda)'' Esperanto-Kongreso || en [[Münster (Vestfalio)]] || [[Nordrejn-Vestfalio]] - [http://www.esperanto.de/gea/DEK2011.html retejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | 2012 || "89-a" (fakte 90-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Berlin]] || Komuna Dana-Germana-Pola Esperanto-Kongreso |- | 2013 || "90-a" (fakte 91-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Nürnberg]] || [[Bavario]] |- | 2014 || "91-a" (fakte 92-a)<ref name="kalkuleraro"/> || [[91-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Erfurto]] || [[Turingio]] - [https://www.esperanto.de/gea.malnova/dek2014.html retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140602201146/https://www.esperanto.de/gea.malnova/dek2014.html |date=2014-06-02 }} |- | 2015 || "92-a" (fakte 93-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Hameln]] || [[Malsupra Saksio]] - [http://esperanto.de/node/270 retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140602201245/http://esperanto.de/node/270 |date=2014-06-02 }} |- | 2016 || "93-a" (fakte 94-a)<ref name="kalkuleraro"/> || [[93-a Germana Esperanto-Kongreso]] || en [[Munkeno]] || [[Bavario]] |- | 2017 || "94-a" (fakte 95-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Freiburg]] || [[Baden-Virtembergo]] |- | 2018 || "95-a" (fakte 96-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso kaj [[Trilanda Esperanto-Kongreso]] || en [[Zweibrücken]] || [[Rejnlando-Palatinato]] |- | 2019 || "96-a" (fakte 97-a)<ref name="kalkuleraro"/> || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Neumünster]] || [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |- | 2020 || (ne okazis) || Okazis la GEA-asembleo je la 24-a de oktobro en [[Osterode am Harz]]|| (planita por [[Frankfurto ĉe Odro]] kaj [[Słubice ]]) || ([[Brandenburgio]] kaj Pollando) |- | 2021 || 98-a || Germana Esperanto-Kongreso (enreta) Escepte la GEA-asembleo kunvenis aparte la 30-an de oktobro en Osterode am Harz. | en la reto (planita por [[Frankfurto ĉe Odro]] kaj [[Słubice ]]) || ([[Brandenburgio]] kaj Pollando) |- | 2022 || 99-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Oldenburgo]] (en Oldenburgio) || [[Malsupra Saksio]] - komune kun [[Esperanto Nederland]] |- | 2023 || 100-a || Germana Esperanto-Kongreso || en [[Brunsvigo]] || [[Malsupra Saksio]] - la centa kongreso !!! [https://www.esperanto.de/eo/gek2023 retejo] |- | 2024 || 101-a || kadre de la Eŭropa Esperanto-Kongreso || [[Strasburgo]] || [https://www.esperanto.de/eo/gek2024 retejo] |- | 2025 || 102-a || Germana Esperanto-Kongreso || [[Schleiden]] || [https://www.esperanto.de/eo/gek2025 retejo] |- | 2026 || 103-a || Germana Esperanto-Kongreso || [[Ĉeĥio]] || |} == Galerio == <gallery heights="150" mode="packed"> Dosiero:Damals – Esperanto-Kongress – 1911 – Reklamemarke.jpg|6-a kongreso en Lübeck, 1911 Dosiero:HL Damals – Esperanto-Kongress – 1911 – Gruppenaufnahme.png|6-a kongreso en Lübeck, 1911 Dosiero:Gruppenfoto 10er Deutscher Esperanto Kongress Essen 1921.jpg|10-a kongreso en Essen, 1921 Dosiero:German Esperanto Congress Erfurt 2014.JPG|Ekzemplo por kongresa emblemo: la 91-a Germana Esperanto-Kongreso|91-a GEK en Erfurto en 2014, kun la [[Domplatz (Erfurt)|Katedralmonteto]] kaj la kongresa moto. </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperanto.de/gek Oficiala retejo] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio]] [[Kategorio:Germana Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Kongresoj]] ij97hbss3pd7n9dsvfxx6a88eipmjzk 3 136702 9371813 9363718 2026-05-13T03:24:56Z Näin on näreet 255377 9371813 wikitext text/x-wiki Malnovaj diskutoj ŝovitaj al [[Uzanto-Diskuto:Moldur/Arkivo]], jaroj 2007-2024. == Ŝablonoj Jaroj kaj Jarcentoj antaŭ nia erao == Saluton, estas en ordo se vi estas en vikipaŭzo. Tamen ŝajnas ke la avertiga sistemo por ĉiuj en noto de la diskutpaĝo [[Ŝablono-Diskuto:Jarcentoj]] ne bone funkciis antaŭ 3 semajnoj. Mi nun ankoraŭfoje provis "pingi", sed ĉar mi nun estas skeptika mi ankaŭ metas personan atentigon: Se vi havas kapaciton, bonvolu legi la notojn en la diskutpaĝo - temas ankaŭ pri principa demando, kiom komplike ni faru niajn ŝablonojn pri tiuj tre foraj jaroj, kies paĝoj evidente estas atendataj de uzantoj, ĉar oni metas multajn ruĝajn ligilojn al neekzistaj fruaj paĝoj, sed aliflanke apenaŭ iu uzanto bone flegas la monton de paĝoj pri jaroj antaŭ 2000, 2500 aŭ pli da jaroj. Do la sistemo pri tiuj paĝoj devas esti laŭeble simpla, por ne entombigi tro multan laboron en ili. Vi komprenas ke tio ne estas [[alarmo]], kaj mi ne volas postsekvi vin en via paŭzo. Sed tamen vi volas doni al vi ŝancon scii pri la pripensoj, se vi foje reensalutos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:14, 30 nov. 2024 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:08, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto pri helpo == Mi vidas ke vi multe redaktis la 8-an de septembto, do konjektas ke vi jam ne plu estas en vikipaŭzo. Fakte mi volas peti vin pri helpo, ĉar vi tiom bone regas informkestojn, kaj mi simple tro stultas por bone manipuli ilin. Problemo: la [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]] ĝis nun ne antaŭvidis emblemon, kiu jes estas en pluraj aliaj informkestoj, aldone al parametro "dosiero/bildo". Mi mi provis enŝtopi ĝin per enmeto de aŭ parametro "emblemo" aŭ "p154" el vikidatumoj. Nun bone funkcias la aŭtomata enpreno de "p154" el vikidatumoj, kiel montras ekz. [[Metroo de Parizo]] aŭ [[Metroo de Moskvo]], kie aŭtomate ekaperis la emblemoj de vikidatumoj. Sed en la paĝo [[Metroo de Dubajo]] la internaciaj kolegoj ne kuraĝis pri alŝuto al la komunejo, nur al la angla branĉo, kaj do mi devis alŝuti ĝin ankaŭ al la esperanta branĉo. Neniu jura problemo pri tio, ĝi ankaŭ aperas en la teksto [[Metroo de Dubajo]] - nur mise duoble. Kion mi mise enmetis en la sintakson de [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]]?? Kaj ĉu vi povas ripari tiun cimon? Kore antaŭdankas Thomas :Kara {{u|ThomasPusch}}, mi provas limigi mian vikipediumadon por malpezigi mian cerbon, foje pli, foje malpli sukcese. Ĉiuokaze mi nun enrigardis la ŝablonon – vi faris bone, sed hazarde enmetis du malsamajn kodpecojn por vidigi la emblemon. Mi provizore malaktivigis unu. Se vi kontentas, forigu ĝin tute. Mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj laŭ mi ili aspektas nun bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:17, 14 sep. 2025 (UTC) ::Kara {{u|Moldur}}, vi simple estas trezoro. Mi pardonpetas pri mia eraremo en trikado de ŝablonoj kaj kore dankas vin. Jes, mi tre kontentas - ankaŭ mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj ŝajne ĉie nun bone funkcias. Kompreneble: kiam la eraro estas trovita, la problemo estas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 14 sep. 2025 (UTC) ::: ☺️ == Vikipaŭzo == Mi ree iras en vikipaŭzon, kaj do dumtempe ne aktivas en Vikipedio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 14 sep. 2025 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne partopreni en iuj diskutoj pri lingvopolitiko en Finnlando. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:07, 26 jan. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo kaj seksaj misuzoj de infanoj == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Cxu estis bone, ke mi aldonis scion pri la konservativa lestadia pedofilio: [[pedofilio]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:58, 11 mar. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne komenti pri lestadianismo kaj pedofilio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:12, 11 mar. 2026 (UTC) :Mi ne petis, ke vi komento pri lestadianismo kaj pedofilio sed ke vi komento, cxu estas en tiu konteksto bone mencii pri la temo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:29, 13 mar. 2026 (UTC) == Peto pri kunvoĉdono == Saluton Martin, vi laŭ mia impreso estas unu el la plej kunlaboraj agantoj en tiu ĉi vikipedio. Tial mi volus peti vin konsideri ĉu vi povus voĉdoni favore al [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Lajsana albatroso|legindeco de la teksto]] [[Lajsana albatroso]]. Mi ŝatus havi ĝin baldaŭ kiel artikolon de la monato, sed rifuzas fari tion sen leginda statuso... Fakte jam estas kvar poraj voĉoj, tio teknike sufiĉus por fini la voĉdonon, sed se eblas ankoraŭ havi iom pli da subteno, tio estus des pli bona... Bonajn paskajn festotagojn ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:44, 3 apr. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == Cxu estas bone skribita: [[suviseurat]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:37, 30 apr. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). lwmu4ispgi2ruhm88tvzwo8pxgvhs5o 9371860 9371813 2026-05-13T04:49:06Z Moldur 2507 Nuligis version 9371813 de [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Speciala:Contributions/Näin on näreet|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskutpaĝo]]) 9371860 wikitext text/x-wiki Malnovaj diskutoj ŝovitaj al [[Uzanto-Diskuto:Moldur/Arkivo]], jaroj 2007-2024. == Ŝablonoj Jaroj kaj Jarcentoj antaŭ nia erao == Saluton, estas en ordo se vi estas en vikipaŭzo. Tamen ŝajnas ke la avertiga sistemo por ĉiuj en noto de la diskutpaĝo [[Ŝablono-Diskuto:Jarcentoj]] ne bone funkciis antaŭ 3 semajnoj. Mi nun ankoraŭfoje provis "pingi", sed ĉar mi nun estas skeptika mi ankaŭ metas personan atentigon: Se vi havas kapaciton, bonvolu legi la notojn en la diskutpaĝo - temas ankaŭ pri principa demando, kiom komplike ni faru niajn ŝablonojn pri tiuj tre foraj jaroj, kies paĝoj evidente estas atendataj de uzantoj, ĉar oni metas multajn ruĝajn ligilojn al neekzistaj fruaj paĝoj, sed aliflanke apenaŭ iu uzanto bone flegas la monton de paĝoj pri jaroj antaŭ 2000, 2500 aŭ pli da jaroj. Do la sistemo pri tiuj paĝoj devas esti laŭeble simpla, por ne entombigi tro multan laboron en ili. Vi komprenas ke tio ne estas [[alarmo]], kaj mi ne volas postsekvi vin en via paŭzo. Sed tamen vi volas doni al vi ŝancon scii pri la pripensoj, se vi foje reensalutos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:14, 30 nov. 2024 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:08, 23 jul. 2025 (UTC) == Peto pri helpo == Mi vidas ke vi multe redaktis la 8-an de septembto, do konjektas ke vi jam ne plu estas en vikipaŭzo. Fakte mi volas peti vin pri helpo, ĉar vi tiom bone regas informkestojn, kaj mi simple tro stultas por bone manipuli ilin. Problemo: la [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]] ĝis nun ne antaŭvidis emblemon, kiu jes estas en pluraj aliaj informkestoj, aldone al parametro "dosiero/bildo". Mi mi provis enŝtopi ĝin per enmeto de aŭ parametro "emblemo" aŭ "p154" el vikidatumoj. Nun bone funkcias la aŭtomata enpreno de "p154" el vikidatumoj, kiel montras ekz. [[Metroo de Parizo]] aŭ [[Metroo de Moskvo]], kie aŭtomate ekaperis la emblemoj de vikidatumoj. Sed en la paĝo [[Metroo de Dubajo]] la internaciaj kolegoj ne kuraĝis pri alŝuto al la komunejo, nur al la angla branĉo, kaj do mi devis alŝuti ĝin ankaŭ al la esperanta branĉo. Neniu jura problemo pri tio, ĝi ankaŭ aperas en la teksto [[Metroo de Dubajo]] - nur mise duoble. Kion mi mise enmetis en la sintakson de [[Ŝablono:Informkesto publika transporto]]?? Kaj ĉu vi povas ripari tiun cimon? Kore antaŭdankas Thomas :Kara {{u|ThomasPusch}}, mi provas limigi mian vikipediumadon por malpezigi mian cerbon, foje pli, foje malpli sukcese. Ĉiuokaze mi nun enrigardis la ŝablonon – vi faris bone, sed hazarde enmetis du malsamajn kodpecojn por vidigi la emblemon. Mi provizore malaktivigis unu. Se vi kontentas, forigu ĝin tute. Mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj laŭ mi ili aspektas nun bone. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:17, 14 sep. 2025 (UTC) ::Kara {{u|Moldur}}, vi simple estas trezoro. Mi pardonpetas pri mia eraremo en trikado de ŝablonoj kaj kore dankas vin. Jes, mi tre kontentas - ankaŭ mi kontrolis plurajn paĝojn kun la ŝablono kaj ŝajne ĉie nun bone funkcias. Kompreneble: kiam la eraro estas trovita, la problemo estas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 14 sep. 2025 (UTC) ::: ☺️ == Vikipaŭzo == Mi ree iras en vikipaŭzon, kaj do dumtempe ne aktivas en Vikipedio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 14 sep. 2025 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne partopreni en iuj diskutoj pri lingvopolitiko en Finnlando. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:07, 26 jan. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo kaj seksaj misuzoj de infanoj == {{Teksto en skatolo - komenco|...}} Cxu estis bone, ke mi aldonis scion pri la konservativa lestadia pedofilio: [[pedofilio]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:58, 11 mar. 2026 (UTC) {{Teksto en skatolo - fino}} Mi elektas ne komenti pri lestadianismo kaj pedofilio. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:12, 11 mar. 2026 (UTC) :Mi ne petis, ke vi komento pri lestadianismo kaj pedofilio sed ke vi komento, cxu estas en tiu konteksto bone mencii pri la temo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:29, 13 mar. 2026 (UTC) == Peto pri kunvoĉdono == Saluton Martin, vi laŭ mia impreso estas unu el la plej kunlaboraj agantoj en tiu ĉi vikipedio. Tial mi volus peti vin konsideri ĉu vi povus voĉdoni favore al [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj/Lajsana albatroso|legindeco de la teksto]] [[Lajsana albatroso]]. Mi ŝatus havi ĝin baldaŭ kiel artikolon de la monato, sed rifuzas fari tion sen leginda statuso... Fakte jam estas kvar poraj voĉoj, tio teknike sufiĉus por fini la voĉdonon, sed se eblas ankoraŭ havi iom pli da subteno, tio estus des pli bona... Bonajn paskajn festotagojn ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:44, 3 apr. 2026 (UTC) == Konservativa lestadianismo == Cxu estas bone skribita: [[suviseurat]]? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:37, 30 apr. 2026 (UTC) f1n5ounng0ixg05bihgzxznrla4x4lx 0 148710 9371495 9309533 2026-05-12T13:04:33Z Näin on näreet 255377 9371495 wikitext text/x-wiki {{Informkesto finnlanda komunumo |nomo = Rääkkylä |Blazono = [[Dosiero:Rääkkylä.vaakuna.svg|100ra|Blazono de Rääkkylä]] |Situo = [[Dosiero:Rääkkylä sijainti Suomi.svg|140ra|Rääkkylä sur la mapo de Finnlando]] |fondojaro = 1874 |gubernio = Orienta Finnlando |provinco = Norda Karelio |areo = 699,76 |loĝantaro = 2.838 |finnlingvaj = 98,4% |svedlingvaj = 0,2% |www-adreso = http://www.raakkyla.fi |retejo-nomo = www.raakkyla.fi |zomo = 8 |kesteroj = {{Informkesto urbo|bildo-larĝeco = 300ra|tipo1=reliefo |regiono-ISO=FI-13|zomo=7|subŝablono=jes|dua ŝablono=jes}} }} '''Rääkkylä''' estas [[komunumoj (Finnlando)|komunumo]] en la provinco [[Norda Karelio]] en [[Finnlando]], proksime al la nuna ŝtata limo de Rusio, malantaŭ kiu situas la orienta parto de la eksa historia finna regiono [[Karelio]]. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio [[Orienta Finnlando]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Elias Lönnrot]] akiris por [[Kalevala]] poemojn ankaŭ el Rääkkylä. Unu lokulo, el kiu li ricevis poemojn, estis la vendisto kaj loka verkisto ''[[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]]'' (1826-1878). Hirvonen ankaŭ skribis pri Lönnrot la poemon ''Professori Lönnrotista'' (pri la profesoro Lönnrot). Hirvonen posedis vendejon en Rääkkylä. Li estis grava en la lokpolitiko. Li mortis pro konsekvencoj de troa alkoholuzo decembre 1878. La teritorio havas komunan limon kun la ĉirkaŭaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. El Rääkkylä estas konata muzika grupo [[Värttinä]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.raakkyla.fi oficiala retejo] ({{fi}}) [[Dosiero:Raakkyla church.jpeg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la ligna loka luterana kirko tute fokuse}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Finnlando}} [[Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio]] [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] [[Kategorio:Komunumoj de Orienta Finnlando]] teccsig2t8ino4qf1r12ddpl6izpdmz 9371497 9371495 2026-05-12T13:07:15Z Näin on näreet 255377 9371497 wikitext text/x-wiki {{Informkesto finnlanda komunumo |nomo = Rääkkylä |Blazono = [[Dosiero:Rääkkylä.vaakuna.svg|100ra|Blazono de Rääkkylä]] |Situo = [[Dosiero:Rääkkylä sijainti Suomi.svg|140ra|Rääkkylä sur la mapo de Finnlando]] |fondojaro = 1874 |gubernio = Orienta Finnlando |provinco = Norda Karelio |areo = 699,76 |loĝantaro = 2.838 |finnlingvaj = 98,4% |svedlingvaj = 0,2% |www-adreso = http://www.raakkyla.fi |retejo-nomo = www.raakkyla.fi |zomo = 8 |kesteroj = {{Informkesto urbo|bildo-larĝeco = 300ra|tipo1=reliefo |regiono-ISO=FI-13|zomo=7|subŝablono=jes|dua ŝablono=jes}} }} '''Rääkkylä''' estas [[komunumoj (Finnlando)|komunumo]] en la provinco [[Norda Karelio]] en [[Finnlando]], proksime al la nuna ŝtata limo de Rusio, malantaŭ kiu situas la orienta parto de la eksa historia finna regiono [[Karelio]]. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ apartenis al la tiama gubernio [[Orienta Finnlando]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². [[Elias Lönnrot]] akiris por [[Kalevala]] poemojn ankaŭ el Rääkkylä. Unu lokulo, el kiu li ricevis poemojn, estis la vendisto kaj loka verkisto ''[[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]]'' (1826-1878). Hirvonen ankaŭ skribis pri Lönnrot la poemon ''Professori Lönnrotista'' (pri la profesoro Lönnrot). Lia naskiĝvilaĝo estas [[Nieminen]]. Hirvonen posedis vendejon en Rääkkylä. Li estis grava en la lokpolitiko. Li mortis pro konsekvencoj de troa alkoholuzo decembre 1878. La teritorio havas komunan limon kun la ĉirkaŭaj komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. El Rääkkylä estas konata muzika grupo [[Värttinä]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.raakkyla.fi oficiala retejo] ({{fi}}) [[Dosiero:Raakkyla church.jpeg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la ligna loka luterana kirko tute fokuse}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Finnlando}} [[Kategorio:Komunumoj de Norda Karelio]] [[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]] [[Kategorio:Komunumoj de Orienta Finnlando]] adb05yrjhl1ye43dzvx4q8jmwfgv0nz 0 148990 9371993 8180413 2026-05-13T08:40:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371993 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Wrightflyer.jpg|300px|dekstra|eta|Flyer 1, aviadilo de la fratoj Wright]] La '''Flyer 1''' aŭ '''Wright Flyer I''' estas [[aviadilo]] de [[1903]]. Ĝi estis la unua desegnita kaj konstruita de la [[fratoj Wright]]. Oni ĝenerale konsideras ĝin la unuan aviadilon. Oni nomas ĝin ankaŭ '''Kitty Hawk''' laŭ la loko, kie ĝi flugis la unuan fojon. La Flyer estis bazita sur la spertoj de la [[fratoj Wright]] testintaj [[glisilo]]jn en [[Kitty Hawk]] inter [[1900]] kaj [[1902]]. Ilia lasta glisilo, la "[[glisilo de 1902]]", kondukis rekte al la desegno de la Flyer. Ili ne kapablis trovi aŭtan motoron laŭ siaj bezonoj kaj pro tio desegnigis ĝin al ilia dungito [[Charlie Taylor]]. Sistemo de ĉenblokoj, kiel ĉe biciklo, turnis la du helicojn. La ekzemplon de helico ili pruntis de ŝipa helico, dum ties turnigon de la kudrila maŝino (tiel estas videbla kurdila maŝino en la loka muzeo). La piloto kuŝis surventre en la aviadilo. La [[14-an de decembro]] [[1903]], la fratoj Wright estis pretaj por la unua provo. Ili lotumis la rolon de la piloto: Wilbur gajnis. Bedaŭrinde li tiris tro forte de la komandiloj kaj la aviadilo falis. La damaĝoj estis nur malgrandaj. Post tri tagoj la aviadilo estis riparita kaj la [[17-an de decembro]] Orville pilotis ĝin ĉe Kitty Hawk. La flugo daŭris 12 sekundojn; la distanco estis de 37 metroj kaj 50 centimetroj.<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/es/item/11372/ |title = Telegrama de Orville Wright (Kitty Hawk, Carolina del Norte) a su padre, en el que anuncia cuatro vuelos exitosos, 17 de diciembre de 1903 |website = [[World Digital Library]] |date = 1903-12-17 |accessdate = 2013-07-21 }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĉar la fratoj Wright pretendis [[patento]]n por sia invento, ili kondukis la eksperimentojn sekrete. Nur kvin homoj (kvar viroj kaj unu infano) estis atestantoj de la unua flugo de la Flyer. La du fratoj ankaŭ ne sendis precizajn informojn pri la maŝino al tiamaj sciencistoj kaj [[inĝeniero]]j antaŭ ol [[1907]], post la flugo de [[Alberto Santos-Dumont]] en [[Parizo]]. Pro la manko de teĥnikaj informoj, oficejo de patentoj de [[Usono]] neis al ili rajtojn pri la aparato, sed ili daŭre batalis en [[tribunalo]]j ĝis [[1911]]. == Vidu ankaŭ == * [[Sitka-piceo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Aviadiloj]] tfaf7f23ra001l4op9bfoyu34ow3iy2 0 157719 9371807 9009472 2026-05-13T03:11:10Z Arbarulo 135469 vandalismo 9371807 wikitext text/x-wiki {{Alidirekto|Tricent|la jaro|300}} '''Tricent (300)''' estas la [[naturaj nombroj|natura nombro]] kiu estas post [[299 (nombro)|299]] kaj antaŭ [[301 (nombro)|301]]. == Pri nombroj [300, 500) == ''Ĉi tiu ĉapitro estas pri nombroj ekde 300 inkluzive ĝis 500 malinkluzive.'' === Apartaj nombroj === * '''320''' x 200 [[rastrumero]]j estas distingkapablo de jam malnova [[komputila ekrano]] kaj [[videokarto]] [[CGA (videokarto)|CGA]]. * 720 x '''348''' [[rastrumero]]j estas distingkapablo de jam malnova [[komputilo|komputila]] [[videokarto]] [[Hercules (videokarto)|Hercules]]. * 640 x '''350''' [[rastrumero]]j estas distingkapablo de jam malnova [[komputila ekrano]] kaj [[videokarto]] [[EGA (videokarto)|EGA]]. * '''360''' estas kvanto de [[grado]]j en unu plena [[turno]]. * '''400''' estas kvanto de [[graduso]]j en unu plena [[turno]]. * '''365''' estas kvanto de [[tago]]j en normala [[jaro]]. * '''366''' estas kvanto de [[tago]]j en [[superjaro]]. * '''380''' kaj '''400''' [[volto]]j estas normalaj [[elektra tensio|elektraj tensioj]] inter [[fazo]]j en industria [[elektra reto]] en iuj [[lando]]j. Proksimume 380=220*3^1/2, 400=230*3^1/2. * 640 x '''480''' [[rastrumero]]j estas distingkapablo de jam malnovaj [[komputila ekrano]] kaj [[videokarto]] [[VGA (videokarto)|VGA]]. === Aroj === Jenaj aroj enhavas erojn kun numeroj 300 ... 499: * Normoj de [[ISO]] * [[NGC-katalogo]] * Normoj de [[GOST]] * [[Jaro]]j ** Jaro [[300]] apartenas al la [[3-a jarcento]] ** Jaroj [[301]] ... [[400]] apartenas al la [[4-a jarcento]] ** Jaroj [[401]] ... [[499]] apartenas al la [[5-a jarcento]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} [[Kategorio:Naturaj nombroj]] ah8call1yacjbh1kgevafklnbwvu98v 0 160896 9371946 9181442 2026-05-13T07:44:11Z Sj1mor 12103 9371946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Andrej Dmitrijeviĉ Saĥarov |dosiero = RIAN archive 25981 Academician Sakharov.jpg |priskribo de dosiero= |dato de naskiĝo = {{dato|21|majo|1921}} |loko de naskiĝo = [[Moskvo]] |dato de morto = {{dato|14|decembro|1989}} |loko de morto = [[Moskvo]] |loĝloko = |civitaneco = |nacio = {{URSS}} |etneco = [[Rusoj|Rusa]] |kampo = [[Fiziko]] |laboro_institucioj = [[Rusia Akademio de Sciencoj]] |alma_mater = |doktoreca_konsilisto = |doktorecaj_studentoj = |fama_pro = [[Caro-bombo]] |influoj = |influis = [[Saĥarov-Premio]] |premioj = [[Nobel-premio pri paco]] ([[1975]]) [[Dosiero:Nobel prize medal.svg|20px]] <br />[[Stalin-premio]] ([[1954]])<br />[[Lenin-premio]] ([[1956]]) |religio = |subskribo = }} '''Andrej Dmitrijeviĉ SAĤAROV''' ({{lang-ru|Андрей Дмитриевич Сахаров}}, naskiĝis la {{daton|21|majo|1921}} kaj mortis la {{daton|14|decembro|1989}}) estis [[sovetio|sovetia]] [[fizikisto]], kiu aktive [[Defendanto de homaj rajtoj|defendis la homajn rajtojn]]. Li havis gravan rolon en la disvolviĝo de la unua [[Sovetunio|sovetia]] [[atombombo|atom-bombo]] kaj li poste gvidis movadon por la [[nuklea senarmiĝo]]<ref>[https://www.monde-diplomatique.fr/mav/179/DESCAMPS/63537 Franca artikolo pri la vivo de Andrej Saĥarov, ''Le monde Diplomatique'', Philippe Descamps, 2021]</ref>. Li ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]] en [[1975]].<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://nobelpeaceprize.org/en_GB/laureates/laureates-1975 |titolo=Nobel Peace Prize 1975 |lingvo=angle |alirdato={{dato|27|aŭgusto|2009}} |verko=The Nobel Peace Prize |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091015153051/http://nobelpeaceprize.org/en_GB/laureates/laureates-1975/ |arkivdato=2009-10-15 }}</ref> == Biografio == === Infaneco === Andrej Saĥarov naskiĝis en Moskvo la 21-an de Majo 1921. Li ricevis edukon laŭ la valoroj de la rusa [[inteligencio]], kiuj estis la respekto al la laborado kaj al la talento, la helpo por la aliuloj, la amo al la [[literaturo]] kaj al la scienco. Liaj unuaj jaroj de siaj studoj okazis hejme. Lia patro, Dimitri Ivanovitĉ Saĥarov, estis instruisto pri fiziko, kaj ankaŭ aŭtoro de libroj pri fizik-instruo kaj pri [[scienca popularigo]]<ref>{{Libro|eldonejo=les éditions de physique|isbn=2868831400|jaro=1990|lingvo=français|paĝo=33|titolo=Science et liberté}}</ref>. Dum sia infaneco, Andrej jam havis la pasion por la fiziko, kiun lia patro transdonis al li : {{Citaĵo | teksto = Tio, kio entuziasmis min, estis la eblo priskribi ĉion el la natura diverseco, per simplaj leĝoj, kies matematikoj formulas la rilatojn inter la atomoj. | aŭtoro = A. D. Saĥarov, « Memoraĵoj », 1989 }} === Studoj kaj partopreno en nuklea programo === En 1938, Andrej Saĥarov finis sian studon de mezlernejo. En 1942, kiam li finis siajn studojn en la universitato de Moskvo, Andrej Saĥarov ricevis [[Magistro|magistran diplomon]] pri fiziko, kun la « tre honora » mencio. Dum la milito, li laboris kiel inĝeniero en fabriko de armiloj, kiu lokiĝis ĉe la [[Volgo|Volga rivero]]<ref>{{Libro|eldonejo=les éditions noir sur blanc|isbn=2882501668|jaro=2005|lingvo=français|titolo=Sakharov|paĝoj=76-81|subtitolo=une biographie|verkinto=Richard Lourie}}</ref>. Por prepari sian [[Doktora diplomo|doktoran diplomon]], Andrej Saĥarov eniris en la Lebedev-instituto de Moskvo en 1945. Lia doktora profesoro estis [[Igor Tamm]], kiu ricevis en 1958 la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]], pro siaj laboroj pri la [[Ĉerenkov-radiado]]. Dum la unuaj jaroj de siaj sciencoj esploroj, Andrej Saĥarov skribis siajn plej gravajn skribaĵojn pri [[Fundamenta esplorado|fundamenta fiziko]], kvankam la okcidentaj sciencistoj legis liajn publikaĵojn poste, kiam ili ne plu estis sekretaj. Dum tiu periodo , Igor Tamm estris sciencistojn, kiuj laboris pri soveta nuklea programo. Andrej Saĥarov eklaboris en ĝi en 1948 kaj li iĝis rapide unu el la ĉefa kreinto de la [[Nuklea kunfandiĝo|nuklea kunfandiĝ]]-bombo<ref>{{Libro|eldonejo=les éditions noir sur blanc|isbn=2882501668|jaro=2005|lingvo=français|titolo=Sakharov|paĝoj=82-126|subtitolo=une biographie|verkinto=Richard Lourie}}</ref>. La sukceso de tiu programo ebligis al li ricevi honorojn kaj premiojn. En 1953, li iĝis la plej juna membro de la Akademio de sciencoj, kiam li aĝis 32 jarojn<ref>{{Libro|eldonejo=les éditions noir sur blanc|isbn=2882501668|jaro=2005|lingvo=français|titolo=Sakharov|paĝoj=165-166|subtitolo=une biographie|verkinto=Richard Lourie}}</ref>. Kvankam li ankaŭ ricevis la [[Ordeno de Lenin|Ordenon de Lenin]], trifoje la titolon « [[Heroo de Socialisma Laboro|Heroon de socialisma laboro]] », la [[Lenin-premio|Lenin-premion]] kaj la [[Stalin-premio|Stalin-premion]], la soveta registaro reprenis ilin, pro la kontraŭstaroj de Andrej Saĥarov, kiu kritikis ĝian politikon. Andrej Saĥarov diris, ke li akceptu denove ricevi ilin, kiam ĉiuj [[Malliberulo de konscienco|malliberuloj de konscienco]] estos liberaj<ref name=":0">Dokumenta filmo, kies franca titolo estas «''Un homme libre, Andreï Sakharov'' » kaj kies filma direktisto estas « Iossif Pasternak »</ref>. [[Dosiero:Desegnaĵo de la kunfandiĝ-bombo.png|alternative=desegnaĵo de la nuklea kunfandiĝ-bombo|eta|440x440ra|La desegnaĵo montras la diversajn tavolojn, kiujn oni trovas en nuklea kunfandiĝbombo kiel la « [[Caro-bombo|car-bombo]] ». Tio estas ideo de la sciencisto Andrej Saĥarov. Atentu, ke la nombro da tavoloj estas sekretaj.|centra]] === Evoluo de sociaj vidpunktoj === Ĝis 1968, Andrej Saĥarov laboris pri nukleaj kunfandiĝ-bombo. Poste, pro siaj politikaj vidpunktoj kontraŭ la soveta registaro, ĝi forigis lin de la sekreta soveta programo<ref>{{Libro|eldonejo=les éditions de physique|isbn=2868831400|jaro=1990|lingvo=français|paĝo=34|titolo=Science et liberté}}</ref>: {{Citaĵo | teksto = Ĉiuj konvinkiĝis pri la graveco de nia laboro, kiu ebligis la militan ekvilibron en la mondo, kaj ni ĉiuj deziris atingi tiun celon… Mia socia kaj politika vidpunktoj ŝanĝiĝis kaj grandege evoluis dum la dekkvin jaroj inter 1953 kaj 1968. Pli precize, mia rolo en la disvolvo de la nuklea kunfandiĝ-armiloj inter 1953 kaj 1962, kaj ankaŭ pri la preparado kaj farado de la nukleaj kunfandiĝ-provoj, konduktis min konscii pri la moralaj problemoj, kiujn tiaj aktivecoj kreis. | aŭtoro = A. D. Saĥarov | verko = « An Autobiographical Note » en « Collected Scientific Works », 1982 }} Dum la fino de la kvindekaj jaroj, Andrej Saĥarov komencis deklari siajn vidpunktojn por limigi la nukleajn provojn. En 1961, li unue kontraŭstaris al la soveta ŝtatestro [[Nikita Ĥruŝĉov]] kaj, unu jaron poste, al la ministro [[Jefim Slavski]], kiu estis la politikestro pri la nuklea programo en [[Sovetunio|Sovet-Unio]]. En 1963, Andrej Saĥarov partoprenis en la Traktato de Moskvo, kiu malpermesis fari nukleajn provojn en la [[Atmosfero (tero)|atmosfero]], ekster [[Tero]] kaj en la [[oceano]]. En 1964, kiam unu el la amikoj de la biologiisto [[Trofim Lisenko]] prezentis sian kandidaton al la [[Akademio pri Sciencoj de Sovetunio|Akademio de scienco]], Andrej Saĥarov denuncis la politikon, kiu tro influis la sciencon kaj kiu tiel havis malbonajn konsekvencojn pri la biologio en Sovet-Unio. En 1967, li ekestis ano el la Komitato pri la konservado de la lago [[Bajkalo]], kies celo estis konservi tiun lokon kontraŭ la industria poluo. Estis ankaŭ inter 1966 kaj 1967, ke respondis al la unuaj demandoj de la viktimoj de la [[politika subpremado]]<ref>{{Libro|eldonejo=les éditions de physique|isbn=2868831400|jaro=1990|lingvo=français|paĝo=35|titolo=Science et liberté}}</ref>. === Politika kontraŭstaro === En 1968, Andrej Saĥarov rompis sian rilaton kun la soveta politiko, per la verko de longa [[manifesto]], kies titolo estis « ''Progreso, paca kunekzisto kaj intelekta libero'' » kaj kies publikigo aperis en la ĵurnalo « [[The New York Times|New York Times]] ». Li sendis ĝin al la sovetia prezidanto [[Leonid Breĵnev|Breĵnef]], kiu neniam respondis al li : la registaro ne deziris paroli al la sciencisto. {{Citaĵo | teksto = Intelekta libereco estas esenca al la homa socio : libereco ricevi kaj dissendi informojn, libereco por liberspirito kaj sentimaj debatoj, kaj libereco de la la administra subpremado kaj de antaŭjuĝoj. | aŭtoro = A. D. Saĥarov | verko = Pensado pri la progreso, kunekzisto kaj intelekta libereco }} Kvankam sovetia registaro malpermesis al la sovetianoj legi la manifeston, homoj el aliaj landoj legis ĝin. Entute, publikiĝis 18 milionoj da kopioj en dek du landoj. Pro la sukceso de la manifesto, la Sovetia registaro forigis la sciencistojn de la sekretaj laboroj. Tio helpis Saĥarov iĝi pli kaj pli fama en sia lando<ref>[https://www.sakharov.space/stories/smuggling-samizdat Rakonto pri kiel la unua manifesto de Andrej Saĥarov atingis la okcidentan parton de la mondo.] </ref>. Multaj homoj demandis al Saĥarov publike paroli pri la malliberuloj de konscienco. Li defendis tiujn, kiujn la sovetia registaro maljuste kondamnis pro ilia politika konvinkoj. Tiel Andrej Saĥarov subskribis liberig-petojn kaj akceptis interparoli kun internaciaj ĵurnalistoj. Ju pli la sovetia registaro minacis lin, des pli Andrej Saharov skribis kaj parolis publike<ref name=":0" />. En 1975, Andrej Saĥarov ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]], pro la « ''sentimaj kaj personaj agoj, kiuj pli valorigis la fundamentojan principojn de la paco inter la homoj'' » kaj pro la « ''malkonsentoj, kiuj baraktis kontraŭ profito de la povo kaj de ĉio, kio atencas la homan respektindecon'' ». Pro Andrej Saĥarov ne ĉeestis en la kunveno, [[Jelena Bonner|Jelenna Bonner]] legis la skribaĵon de Andrej, kiu alvokis liberigi politikajn malliberulojn kaj kiu listigis 126 nomojn de sovetiaj [[Malliberulo de konscienco|malliberuloj de konscienco]]<ref>[https://web.archive.org/web/20091125145912/http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1975/press.html Prezento de Andrej Saĥarov laŭ la Nobel-komitato, 1975]</ref>. En tiu skribaĵo, kies titolo estis « ''Paco, progreso kaj homaj rajtoj'' », Andrej Saĥarov reprenis la samajn ideojn de sia manifesto, kiun li skribis en 1968<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1975/sakharov/lecture/ Skribaĵo de Andrej Saĥarov por la Nobel-premio de la paco, 1975]</ref>. Multo da kritikantoj, kiuj eĉ estis favoraj al la ideoj de Andrej Saĥarov, opiniis ke ili estis naivaj kaj nefareblaj. Sed laŭ la vidpunkto de Saĥarov en 1981, tiuj ideoj antaŭvidis novajn kaj gravajn direktojn por la monda politiko kaj, pli precize, por tiu de la Sovet-Unio. La [[12-an de majo]] [[1976]], en la moskva loĝejo de Andrej Saĥarov, anonciĝis la kreo de [[Moskva Helsinka unio]]. Andrej Saĥarov iĝis ĉefa Sovet-Unia kontraŭstaranto, kritikis la sovetan reĝimon, kiun li difinis [[totalismo|totalisman]]. En 1980, Saĥarov publike parolis pri la sovetiaj militistoj, kiuj [[Afgana milito (1979-1989)|invadis Afganujon]]. Pro tio, li vokis homojn rifuzi [[Somera Olimpiko 1980|Olimpiajn ludojn de Moskvo]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kGvBTUhccCA Filmo : 100-a jaro post la naskiĝtago de Andrej Saĥarov]</ref>:{{Citaĵo | teksto = La ĉefa problemo, kiu devus koncerni homojn el Sovetio kaj el la mondo, estas la daŭra milito en Afganujo kaj la danĝero de la milita disvastiĝo. Ĉiutage, ĉiuhore, afganoj mortas. Sovetiaj militistoj mortas kaj la familioj ricevas la sciigon de ilia morto. | aŭtoro = A. D. Saĥarov }} Pro la opinio de Saĥarov, la ŝtatestroj de Sovet-Unio definitive forigis lin de lia laboro, ili reprenis liajn premiojn kaj ili [[Ekzilo|ekzilis]] lin al la urbo [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]], kie li estis sub kontrolado de soldatoj. Tie, Saĥarov iĝis izola dum preskaŭ sep jarojn. Trifoje li protestis kontraŭ siajn vivkondiĉiojn, per la rifuzo nutri sin. Pro tio, oni trudis lin manĝi per forto. Ĉie en la mondo, okazis multaj strikoj por la defendo de Saĥarov. En Februaro 1986, la rusa sciencisto Andrej Saĥarov sendis al la politikisto [[Miĥail Gorbaĉov|Miĥajl Sergejeviĉ Gorbaĉov]] tiun leteron, en kiu li priskribis siajn malfacilajn vivkondiĉojn kaj la maljustan juĝon al sia edzino [[Jelena Bonner|Jelenna Bonner]]<ref name=":0" /> : {{Citaĵo | teksto = Kara Miĥajl Sergejeviĉ, Antaŭ preskaŭ sep jaroj, oni deportis min per forto al la urbo Gorjkij, kontraŭleĝe, sen ke okazis juĝo. Oni trudas al mi resti en izolejo, ĉiam sub kontrolado. Oni legas mian kurieron, kiun oni ofte retenas kaj kiun oni kelkfoje falsas. Ekde 1984 mia edzino, Jelena Bonner, suferas de la sama situacio. Oni malpermesas al mi komunikiĝi kun aliaj sciencistoj, kaj iri al sciencoj kunvenoj. Mi ludis gravan rolon pro la Sovetia konstruo de la nuklea kunfandiĝ-bombo. Per mia iniciato en 1963, la soveta registaro proponis la traktaton de Moskvo, kiu malpermesis la uzadon de nukleaj provoj en la atmosfero, ekster Tero kaj sub la maroj. Mi multe pripensis la problemojn de la milito kaj de la paco. Mi defendis la principon de [[malferma socio]] kaj de la respekto de homaj rajtoj tiel, kiel estas la libero de la opinio, de la informo kaj de la movo. Laŭ mi, tio estas la esenca fundamento de la internacia sekureco, de la [[socia justeco]] kaj de la [[progreso (filozofio)|progreso]]. En Februaro 1986, mi adresis al vi la demandon liberigi la malliberulojn de konscienco. Kiam mia izolo finiĝos, mi ŝatus partopreni en programo, kies internacia kunlaboro celas la pacan disvolviĝon de la nuklea kunfandiĝ-energio. Respekte, | aŭtoro = A. D. Saĥarov | verko = Letero al M. S. Gorbaĉov, 1986 }} En Decembro 1986, Miĥajl Sergejeviĉ Gorbaĉov liberigis Saĥarov de lia ekzilo. Ĝis la lasta tago de sia vivo, Saĥarov laboris por projekto de alternativa [[konstitucio]]<ref>[https://www.sakharov.space/bio/chapter-8-the-peoples-deputy-of-the-ussr Retpaĝo pri konstitucio de Andrej Saĥarov]</ref><ref name=":0" />: {{Citaĵo | teksto = La celo de la popolo, kaj de ĝiaj aŭtoritataj organizaĵoj, estas feliĉa vivo kun multo da senco, la materiala kaj spirita liberecoj, la bonstato, la paco kaj la sekureco por ĉiuj civitanoj el la lando, por ĉiuj homoj el Tero, sen konsideroj pri ilia raso, nacieco, sekso, aĝo kaj sociala pozicio. | aŭtoro = A. D. Saĥarov | verko = provo pri la skribo de nova konstitucio, 1989 }} === Antaŭvido pri la mondo en 2024 === En printempo 1974, Andrej Saĥarov akceptis respondi al la demandoj de ĵurnalo « [[Saturday Review]] », kiu preparis artikolon, kies temo estis « ''La mondo post 50 jaroj'' ». Laŭ la antaŭvido de Saĥarov, la mondo en 2024 disiĝus en grandaj labor-zonoj, kies amaso da homoj vivus kaj kie estus flugaj kaj subteraj urboj. En tiuj zonoj, ankaŭ ekzistus vastaj ekologiaj ejoj, kie homoj retrovus sian internan ekvilibron. Ili havus la [[Nuklea kunfandiĝo|nuklean kunfandiĝ]]-energion kaj ili proksimigus la [[Asteroido|asteroidojn]] al [[Tero]], per [[nuklea eksplodo]], por ke homoj povu pli facile profiti de iliaj diversaj mineraloj. La homoj interkomunikus per videoreto, kiu nomiĝus « ''sistemo de universala informado'' ». Je la komenco de la artikolo, Saĥarov timege priskribis la danĝerojn, kiujn lia lando starigis al la mondo, sed li tamen konkludis sian kredon al la sano kaj inteligenteco de la homa speco<ref>[https://www.sakharov.space/lib/the-world-in-50-years Artikolo « La mondo post 50 jaroj » en retpaĝo www.sakharov.space] </ref>: {{Citaĵo | teksto = Mi kredas ke la homoj racie sukcesos, malgraŭ la kompleksaj problemoj,realigi grandajn celojn, laŭ kiu progreso estas necesa kaj neevitabla, sen forlasi la homan flankon de la homaro kaj la naturan aspekton de la naturo. | aŭtoro = A. D. Saĥarov | verko = « Tomorrow: the view from Red Square » en la ĵurnalo « Saturday Review », 1974 }} == Bibliografio == * Sakharov, Andrei, ''Facets of a Life'', Frontieres, 1991. ISBN 2-86332-096-3 * Babyonyshev, Alexander, ''On Sakharov'', Alfred A. Knopf, New York, 1982. ISBN 0-394-71004-5 * Sakharov, Andrei, ''Collected Scientific Works'', Marcel Dekker, 1982. ISBN 0-8247-1714-7 * Lozansky, Edward D., ''Andrei Sakharov and Peace'', Avon, 1985. ISBN 0-380-89819-5 * Drell, Sidney D., and Sergei P. Kapitsa (eds.), ''Sakharov Remembered'', Springer, 1991. ISBN 0-88318-852-X * Gorelik, Gennady, with Antonina W. Bouis, ''The World of Andrei Sakharov: A Russian Physicist's Path to Freedom''. Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-515620-X == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Saĥarov-Premio]] * [[Edward Teller]] * [[Sergej Kovalov]] {{projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.yale.edu/annals/sakharov/sakharov_list.htm la KGB-dosiero de Andrej Saĥarov] ({{en}} kaj {{ru}}) {{bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Vivtempo|Saĥarov, Andrej}} [[Kategorio: Sovetiaj fizikistoj]] [[Kategorio: Rusiaj fizikistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj teoriaj fizikistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro]] [[Kategorio:Sovetiaj homrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Rusa Akademio pri Sciencoj]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Sovetiaj disidentoj]] [[Kategorio:Nuklea teknologio en Sovetunio]] e30mo0krfaw7ck73wimnybx0bbkpra9 0 169531 9371805 8942025 2026-05-13T03:06:54Z Arbarulo 135469 9371805 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Blaubach COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = {{#property:P242}} |federacia_lando = [[Rejnlando-Palatinato]] |distrikto = [[Distrikto Kusel]] |komunumaro = {{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}} |alto = 280 |areo = 3,14 <!-- loĝantaro el metadatuma listo --> |poŝtkodo = 66869 |tel_antaŭkodo = 06381 |aŭtokodo = KUS |oficiala_kodo = 07336006 |adreso-komunumestraro = Marktplatz 1<br />66869 Kusel |retpaĝaro = [http://blaubach.de/ blaubach.de] |komunumestro = Martin Pfeiffer |komunumestro-titolo = Ortsbürgermeister }} '''Blaubach''' estas [[komunumoj de Germanujo|komunumo]] en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Kusel]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]. Krome ĝi ankaŭ apartenas al administra [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]] {{#invoke:Wikidata|claim|P131|parameter=link}} kreita el pluraj najbaraj komunumoj por komuna oferto de diversaj civitanaj servoj. Fine de la jaro [[{{#time: Y|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato||STATO}}}}]] la komunumo havis {{formatnum:{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Rejnlando-Palatinato|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La najbara [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Sarlando]] situas en distanco de 8 kilometroj, kaj la [[limo de Francujo kaj Germanujo|limo]] al [[Francio]] distancas 50 kilometrojn. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Blaubach, das Dorf.jpg|eta|maldekstra|280ra|{{centre|panorama bildo}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Kusel}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Kusel]] [[Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato]] j78c27u4zvli7o62fkntt1953iz0opc 0 182650 9371852 8374094 2026-05-13T04:40:21Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Mendhausen.png]] → [[File:DEU Mendhausen (Römhild) COA.svg]] PNG → SVG 9371852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = DEU Mendhausen (Römhild) COA.svg |blazono-ampl = 88 |zomo = 10 |situo-bildo = {{paĝonomo}} in HBN.png |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]] |alto = 300 |areo = 9,96 |loĝantaro = 310 |loĝantaro-dato = fine de 2011 |poŝtkodo = 98631 |tel_antaŭkodo = 036948 |aŭtokodo = HBN |adreso-komunumestraro = Griebelstr. 28<br />98631 Römhild }} '''Mendhausen''' estas vilaĝo kaj parto de la urba komunumo [[Römhild]] en [[Germanio]]; ĝis la 31-a de decembro 2012 la loĝloko estis memstara administra komunumo. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de [[2011]] la komunumo havis 310 loĝantojn. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo|https://www.stadt-roemhild.de}} de la urbo Römhild ({{de}}) [[Dosiero:Mendhausen-Ev-Kirche-St-Urban.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la luterana kirko [[sankta Urbano]], kiu fakte estis katolika [[papo]] kaj [[episkopo]] de [[Romo]]}}]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Hildburghausen]] [[Kategorio:Eksaj komunumoj de Turingio]] ro6mmey9bpnxmli1vgx17mga89gxmaq 0 185055 9371901 8446556 2026-05-13T06:13:53Z ThomasPusch 1869 + lokuloj + retejo 9371901 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Seehausen a Staffelsee.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Seehausen am Staffelsee in GAP.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Supra Bavario]] |distrikto = [[Distrikto Garmisch-Partenkirchen]] |komunumaro = [[komunumaro Seehausen]] |alto = 655 |areo = 15,71 |poŝtkodo = 82418 |tel_antaŭkodo = 08841 |aŭtokodo = GAP |oficiala_kodo = 09180132 |adreso-komunumestraro = Am Graswegerer 1 <br />82418 Seehausen a.Staffelsee |retpaĝaro = [http://www.seehausen-am-staffelsee.de/ www.seehausen-am-staffelsee.de] |komunumestro = Ulrich Willburger |komunumestro-partio = CSU }} '''Seehausen am [[Staffelsee]]''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Garmisch-Partenkirchen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09180132}}}} loĝantojn. La komunuma nomo indikas, ke la teritorio situas borde de la [[Alpoj|alpa]] lago ''[[Staffelsee]]''. Seehausen estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata ''[[Verwaltungsgemeinschaft Seehausen]]'', kiu krome konsistas el la najbaraj komunumoj [[Spatzenhausen]] kaj [[Riegsee]]. == Konataj lokuloj == * [[Karl-Michael Vogler]] (1928-2009), aktoro == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Seehausen a St - Rieden - Schloss v S 02.JPG|eta|maldekstra|300ra|<center>kastelo ''Rieden'']] [[Dosiero:Seehausen a St - Kirche v NW.JPG|eta|maldekstra|200ra|<center>loka kirko]] {{Projektoj}} {{Distrikto Garmisch-Partenkirchen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Garmisch-Partenkirchen]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 4gugg7l2uvmp488td3x8q4ybc7eaoaw 9371903 9371901 2026-05-13T06:17:06Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9371903 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen von Seehausen a Staffelsee.png |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:Seehausen am Staffelsee in GAP.svg |federacia_lando = [[Bavario]] |distriktaro = [[Supra Bavario]] |distrikto = [[Distrikto Garmisch-Partenkirchen]] |komunumaro = [[komunumaro Seehausen]] |alto = 655 |areo = 15,71 |poŝtkodo = 82418 |tel_antaŭkodo = 08841 |aŭtokodo = GAP |oficiala_kodo = 09180132 |adreso-komunumestraro = Am Graswegerer 1 <br />82418 Seehausen a.Staffelsee |retpaĝaro = [http://www.seehausen-am-staffelsee.de/ www.seehausen-am-staffelsee.de] |komunumestro = Ulrich Willburger |komunumestro-partio = CSU }} '''Seehausen am [[Staffelsee]]''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Garmisch-Partenkirchen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09180132}}}} loĝantojn. La komunuma nomo indikas, ke la teritorio situas borde de la [[Alpoj|alpa]] lago ''[[Staffelsee]]''. Seehausen estas la administra centro de [[komunumaro (Germanio)|komunumaro]], nomata ''[[Verwaltungsgemeinschaft Seehausen]]'', kiu krome konsistas el la najbaraj komunumoj [[Spatzenhausen]] kaj [[Riegsee]]. == Konataj lokuloj == * [[Karl-Michael Vogler]] (1928-2009), aktoro == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Rieden (Seehausen am Staffelsee) Schloss 912.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|kastelo ''Rieden''}}]] [[Dosiero:Seehausen a St - Kirche v NW.JPG|eta|maldekstra|200ra|{{centre|loka kirko}}]] {{Projektoj}} {{Distrikto Garmisch-Partenkirchen}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Garmisch-Partenkirchen]] [[Kategorio:Urboj de Bavario]] 249ctw6wiraz05d300yoasg2efzmuui 0 188842 9371886 9294120 2026-05-13T05:49:48Z Crosstor 3176 /* B */ 9371886 wikitext text/x-wiki Listo de renomaj '''personoj de [[Timișoara]]''' == A == * [[Ervin Acél]] ([[3-a de junio]] [[1935]] [[Vieno]], [[24-a de aŭgusto]] [[2006]]): orkestrestro. * [[Sándor Aigner]] ([[21-a de julio]] [[1854]] – [[Budapest]], [[30-a de januaro]] [[1912]]): arkitekto. * [[Pál-Gyula Alaszu]] (*[[11-a de novembro]] [[1942]]): grafikisto, pentristo.[http://biralat.hu/muveszek/alaszu_pal-gyula_.7058.html?pageid=56] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160906204449/http://biralat.hu/muveszek/alaszu_pal-gyula_.7058.html?pageid=56 |date=2016-09-06 }} * [[Dezső Alföldy]] ([[2-a de aŭgusto]] [[1875]] – [[Balatonalmádi]], [[19-a de majo]] [[1961]]): jurverkisto. * Lucian Anca (*[[22-a de junio]] [[1941]]): orkestrestro. * Leonardo Aramesco ([[27-a de januaro]] [[1998]] – ?, ? [[1946]]): operkantisto (tenoro). * Ligia Ardelean (*[[24-a de junio]] [[1949]]): muzikologino. * [[Aladár Árkay]] ([[1-a de februaro]] [[1868]] – [[Budapest]], [[2-a de februaro]] [[1932]]): arkitekto, industriartisto, pentristo. * Brîndușa Armanca (*[[1954]]): literaturkritikistino, televidredaktorino, profesorino pri ĵurnalismo, direktorino de Román Kulturális Intézet (Instituto de Rumana Kulturo) en [[Budapeŝto]]. * Dan Atanasiu (*[[2-a de decembro]] [[1955]]): pianisto. == B == * [[György Bácski]] ([[Zagreb]], [[20-a de septembro]] [[1901]] – [[10-a de februaro]] [[1978]], [[Bukareŝto]]): tradukisto, ĵurnalisto, verkisto. * [[Benedek Baja]] ([[20-a de marto]] [[1893]] – ?): grafikisto, pentristo, dekoraci- kaj kostumprojektanto. * [[János Bakos]] (*[[2-a de februaro]] [[1938]]): urologo, adjunkto, fakverkisto. * [[Attila Balázs]] (*? [[1969]]): aktoro. * [[Jolán Balázs]] (*[[12-a de decembro]] [[1936]]): altosaltistino (olimpikanino). * [[Gábor Bálint]]: lingvisto, esperantisto. * [[Róbert Ballenegger]] ([[11-a de novembro]] [[1882]] – [[Budapest]], [[13-a de novembro]] [[1969]]): agrogeologo, universitata profesoro. * Arthur Balogh : kontrabasisto * [[Edgár Balogh]] ĝis [[1926]] ''Kessler'' ([[7-a de septembro]] [[1906]] – [[Cluj-Napoca]], [[19-a de junio]] [[1996]]): publicisto, redaktoro, memuaristo. * Mircea Baniciu ([[31-a de julio]] [[1949]]): kantaŭtoro, kantisto de distra muziko. * [[Lajos Barankay]] ([[20-a de februaro]] [[1882]] – [[Pécs]], [[14-a de januaro]] [[1965]]): profesoro, pedagogia fakverkisto. * [[László Baranyi]] (*[[27-a de junio]] [[1962]]): inĝeniero, redaktoro. * [[Béla Barát]] ([[27-a de septembro]] [[1888]] – [[Budapest]], [[20-a de januaro]] [[1945]]): arkitekto, artverkisto. * Adrian Armand Bărar ([[15-a de januaro]] [[1960]]): distrmuzikisto. * [[Irén Barát]] ([[15-a de julio]] [[1890]] – [[Budapest]], [[18-a de januaro]] [[1972]]): ftizologino. * Ioana Barbu ([[1983]] - ?) aktorino * [[István Barlanghy]] (*[[2-a de majo]] [[1926]]): pantomiminstruisto, fakverkisto. * [[Csaba Bartha]] (*[[Târgu Mureș]], [[10-a de oktobro]] [[1963]]): inĝeniero pri mekaniko, ĵurnalisto. * [[Ede Bartos]]; ''Berger'' (*[[9-a de decembro]] [[1921]]: aktoro. * [[Anna Benkő]] (*[[25-a de aŭgusto]] [[1938]]): tradukistino. * [[József Benkő]] ([[8-a de septembro]] [[1939]]): matematikisto, lernolibro-verkisto. * [[Árpád Berczik]] ([[8-a de julio]] [[1842]] – [[Budapest]], [[16-a de julio]] [[1919]]): novelisto, dramverkisto, ano de [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Lajos Bersuder]] ([[1825]] – [[Temesvár]], [[1895]]): pentristo * [[Nándor Benedek]] ([[7-a de decembro]] [[1876]] – [[New York]], [[8-a de decembro]] ?): aktoro. * [[Johann Bettisch]] (*[[29-a de julio]] [[1932]]): lingvisto, esploristo. * [[Ede Berecz]] ([[Boldog]], [[19-a de julio]] [[1839]] – Temesvár, majo [[1910]]): muzikinstruisto, orgenisto en [[Kolozsvár]]. * [[István Berkeszi]] ([[Berkesz]], [[6-a de decembro]] [[1853]] – Temesvár, [[3-a de aprilo]] [[1922]]): instruisto, historiisto. * [[Ottó Bihari]] ([[13-a de januaro]] [[1921]] – [[Pécs]], [[4-a de januaro]] [[1983]]): ŝtatjuristo, universitata profesoro, ano de [[Hungara Scienca Akademio]] (1979). * [[Béla Bíró (ĵurnalisto)|Béla Bíró]] ([[Nagyvárad]], [[29-a de junio]] [[1893]] – [[18-a de marto]] [[1975]], Timișoara): redaktoro, ĵurnalisto.. * [[Judit Birtalan]] (*[[31-a de oktobro]] [[1929]]): kapelestrino. * Anton Bișoc (? ? ? - [[28-a de marto]] [[1998]]): ĥor-orkestrestro. * [[Gyöngyi Blasek]] (*[[8-a de novembro]] [[1940]]): marionetaktorino. * [[György Bleyer]] ([[21-a de januaro]] [[1907]] – [[Düsseldorf]], [[18-a de aŭgusto]] [[1970]]): arkitekthistoriisto * [[Ana Blandiana]], pseŭdonomo ''Otilia Coman'' (*[[25-a de marto]] [[1942]]): poetino. * [[Nicolae Boboc]] ([[Ilia]], [[26-a de septembro]] [[1920]] - Timișoara, [[1999]]): komponisto, muzikologo, orkestrestro. * [[Mária Bodó]] (*[[21-a de aprilo]] [[1947]]): pianistino, adjunktino. * [[Pál Bodó]] ([[Pécs]], [[7-a de marto]] [[1897]]- ?) – ĵurnalisto, verkisto, tradukisto. * [[Félix Bodrossy]] ([[27-a de septembro]] [[1920]] – [[Budapest]], [[10-a de februaro]] [[1983]]): filmreĝisoro, kameraisto. * [[Jenő Boér]] (*[[14-a de julio]] [[1954]]): ĵurnalisto, publicisto. * [[Emil Bogdán]], hungara [[bestokuracisto]] * [[Erzsébet Bóka]] ([[1923]] – [[Sepsiszentgyörgy]], [[1971]]): aktorino. * [[László Bolgár]] ([[11-a de septembro]] [[1911]] – [[Rion Les Montagnes]], [[16-a de junio]] [[1990]]): ĵurnalisto, tradukisto. * [[Zsolt Attila Borbély]] (*[[2-a de aprilo]] [[1968]]): redaktoro, politikisto, politologo. * [[Sándor Bonnaz]] [[episkopo]] de [[Csanád]] * [[Ferenc Bordás]] ([[22-a de januaro]] [[1911]] – [[Budapest]], [[28-a de decembro]] [[1982]]): pentristo * [[Sándor Mihály Bordás]], hungara toksologo * [[Béla Boros (episkopo)]] * [[Dezső Braun]] ([[27-a de aprilo]] [[1894]] – samloke, [[15-a de februaro]] [[1940]]): muzikkritikisto. * Constantin V. Brăiloiu (*[[5-a de februaro]] [[1945]]): muzikologo. * [[Károly Brocky]] ([[22-a de majo]] [[1807]] – [[London]], [[8-a de julio]] [[1855]]): pentristo [http://www.hung-art.hu/index-hu.html Arto en Hungario]. * [[Charles Bruck]] ([[2-a de majo]] [[1911]] - [[Hancock]], [[Maine]], [[Usono]], [[16-a de julio]] [[1995]]): orkestrestro [http://www.chronobio.com/structure.php?rub=3&id=19902&azer=Charles%20Bruck Retejo]. * Mihnea Brumariu (*[[28-a de februaro]] [[1958]]): komponisto. * [[Ildikó Bucur]], ''Horváth'' (*[[6-a de oktobro]] [[1942]]): konstruinĝenierino, universitata lektorino. * Laurenţiu Buda (*[[16-a de majo]] [[1931]]): grafikisto. * Dan Bugeanu (1927 - 2003) lingvisto * [[Jenő Bugél]] ([[Pozsony]], [[22-a de novembro]] [[1882]] – Timișoara, [[3-a de junio]] [[1933]]): verkisto, ĵurnalisto, redaktoro == C == * [[Florin Călinescu]] ([[29-a de aprilo]] [[1956]]: aktoro. * [[Victor Cârcu]] (*[[1947]]): poeto, reĝisoro de teatro. * [[Livia Cernesky]] (*[[7-a de majo]] [[1922]] - ): skulptistino. * [[Livius Ciocârlie]] (*[[7-a de oktobro]] [[1935]]): kritikisto, eseisto, verkisto, memuaristo, universitata profesoro. * [[Lidia Ciolac]] (*[[1-a de januaro]] [[1935]]): grafikistino. * [[Ioan Mihai Cochinescu]] (*[[16-a de aprilo]] [[1951]]): prozaisto, eseisto, filmreĝisoro, fotografisto, muzikologo. * [[Alma Cornea-Ionescu]] ([[Budapest]], [[21-a de majo]] [[1900]] - Timișoara, [[19-a de julio]] [[1977]]): komponisto, pianisto. * [[Viorel Cosma]] (*[[30-a de marto]] [[1923]]): muzikologo. * [[Nicolae (Nicu) Covaci]] (*[[19-a de aprilo]] [[1947]]): pentristo, grafikisto, muzikisto. * [[Sándor Csajághy]] ([[Bács]], [[6-a de aprilo]] [[1810]] – Temesvár, [[7-a de februaro]] [[1860]]): romia katolika episkopo, eklezia verkisto. * [[György Csávossy]] (*[[20-a de junio]] [[1925]]): poeto, dramverkisto, vineksperto. * [[Sándor Cseresznyés]] ([[28-a de septembro]] [[1909]] – [[Budapest]], [[11-a de junio]] [[1971]]): ĵurnalisto. * [[Vilmos Czunft]] ([[1897]] – [[Budapest]], [[1945]]): kuracisto, radiologo, gvidanta ĉefkuracisto. == D == * [[Arzén Damaszkin]] ([[9-a de oktobro]] [[1854]] – [[Budapest]], [[7-a de novembro]] [[1914]]): [[Afriko]]-vojaĝisto, ĉasisto, vojaĝverkisto. * [[Károly Demény]] ([[28-a de majo]] [[1859]] – [[Budapest]], [[5-a de septembro]] [[1932]]): poŝtĉfdirektoro, sportgvidanto. * Ioachim Domide musikisto (naisto) * [[Ferenc Drégely]], ''Jäger'' ([[21-a de januaro]] [[1907]] - samloke, [[11-a de januaro]] [[1957]]): ĵurnalisto, verkisto. == E == * [[Ghissa Éghy]], familia nomo ''Égi Gizella'' ([[24-a de februaro]] [[1905]]- [[Târgu Mureș]], [[2-a de septembro]] [[1982]]): dancartistino, pedagogino. * [[Károly Endre]] ([[27-a de aprilo]] [[1893]] - samloke [[7-a de februaro]] [[1988]]): poeto. * [[Ferenc Endrényi]] ([[5-a de julio]] [[1919]] – [[Budapest]], [[1-a de marto]]): arkivisto. * Xenia Ecaclide-Vreme (*[[4-a de septembro]] [[1930]]): grafikistino. == F == * Hildegard Fackner-Kremper (*[[8-a de julio]] [[1933]]): grafikistino. * [[Gyula Falb]] (*[[14-a de decembro]] [[1942]]): skermisto (olimpikano). * Zoltán András Farkas (*[[1-a de aŭgusto]] [[1937]]): agrinĝeniero, ĵurnalisto. * [[Antal Fasching]] ([[6-a de junio]] [[1879]] – [[Budapest]], [[12-a de oktobro]] [[1931]]): inĝeniero, geodezia preleganto. * [[György Fáskerthy]], ''Fáskerti'' (Arad, [[9-a de marto]] [[1923]] – [[Bukareŝto]], [[2-a de decembro]] [[1977]]): verkisto, tradukisto, redaktoro. * [[Izsó Ferenczy]] ([[19-a de julio]] [[1881]] – [[Budapest]], [[19-a de januaro]] [[1958]]): komercŝtatsekretario, industripolitikisto. * [[János Fiala]] ([[26-a de januaro]] [[1822]] – [[San Francisco]], [[Usono]], [[8-a de decembro]] [[1911]]): liberecluktisto, (kolonelo). * [[Géza Fischer]] ([[25-a de marto]] [[1899]] - [[Brno]], [[4-a de marto]] [[1963]]): operkantisto (baritono). * [[Miklós Fischer]] ([[11-a de junio]] [[1893]] – samloke, [[21-a de marto]] [[1977]]): publicisto. * [[Ezra Fleischer]] ([[1928 ]]- [[Jerusalemo]] [[2006 ]]), verkisto ,filologo * [[Lipot Fleischer]] ([[Érsekújvár]] [[1886]] - [[1955]]), filologo * [[György Flikl]] pentristo [http://www.fikl.com/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110528003207/http://www.fikl.com/ |date=2011-05-28 }} * [[Ernő Foerk]] ([[3-a de septembro]] [[1868]] – [[Budapest]], [[26-a de januaro]] [[1934]]): arkitekto. * [[Béla Földényi]]; ''Feldinger'' ([[12-a de oktobro]] [[1850]] – [[Gödöllő]], [[11-a de decembro]] [[1895]]): aktoro. * [[Sándor Földes]], ''Ács Pál'' ([[12-a de januaro]] [[1895]] – [[Budapest]], [[18-a de junio]] [[1968]]): ĵurnalisto, poeto, redaktoro. * Peter George Oliver Freund ,([[1936-]]) fizikisto * [[Zoltán Franyó]] ([[Kismargita]], [[30-a de julio]] [[1887]] – Timișoara, [[29-a de decembro]] [[1978]]): tradukisto, redaktoro. * [[József Fülepp]] [[(Miskolc]], [[1786]] - Temeŝvaro, [[17-a de julio]] [[1847]]: juristo pri minejoj, korespondanta ano de [[MTA]], patro de [[Kálmán Fülepp]]: * [[László Füredi]] ([[16-a de oktobro]] [[1921]] – [[Budapest]], [[7-a de januaro]] [[1945]]): aktoro. * [[Jenő Fűrész]] (*[[12-a de junio]] [[1930]]) luktisto (olimpikano) == G == * [[József Gabriel]] ([[13-a de novembro]] [[1862]] – [[29-a de marto]] [[1950]]): publicisto, radaktoro. * [[Nándor Gallas]] ([[21-a de januaro]] [[1893]] – [[Lovrin]], [[1-a de julio]] [[1949]]): skulptisto, grafikisto. * [[Ferenc Galetta]] ([[12-a de marto]] [[1889]] – [[Budapest]], [[21-a de oktobro]] [[1974]]): aktoro, direktoro, scenarlibretisto. * [[István Gárdonyi]] ([[22-a de januaro]] [[1907]] – [[Frankfurt am Main]], [[7-a de julio]] [[1979]]): verkisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Gáspár]] (*[[18-a de aŭgusto]] [[1951]]): ĵurnalisto. * [[József Geml]] ([[Temesrékás]], [[28-a de marto]] [[1858]] – Temesvár, [[3-a de aprilo]] [[1929]]): urbestro, memuaristo, lokhistoriisto. * Remus Georgescu (*[[23-a de aŭgusto]] [[1932]]): dirigento. * [[Béla Gergely]], originala familia nomo ''Gertheisz'' ([[15-a de aprilo]] [[1921]] – [[Kolozsvár]], [[5-a de majo]] [[1943]]): lingvisto. * Magdolna Gherasim (*[[27-a de januaro]] [[1935]]): belartistino. * Ingo Glass (*[[9-a de aprilo]] [[1941]]): skulptisto. * Gheorghe Glauber (*[[6-a de januaro]] [[1921]] - ): pentristo. * Lajos Gockler ([[1864]]-? ): instruisto, pedagogiverkisto. * [[Gyula Gombos (verkisto)]] ([[30-a de septembro]] [[1913]] - ?, ? [[2000]]): verkisto, ĵurnalisto, literaturhistoriisto * [[Elek Gozsdu]] ([[Ercsi]], [[28-a de novembro]] [[1849]] – Temesvár, [[26-a de majo]] [[1919]]): verkisto, advokato, reĝa ĉefprokuroro. * [[Rezső Grosz]] ([[Resicabánya]], [[17-a de februaro]] [[1898]] – [[Timișoara]], [[15-a de junio]] [[1975]]) – ĵurnalisto, poeto, tradukisto. * [[Ferenc Gulyás]] (*[[Székesfehérvár]], [[27-a de julio]] [[1944]]): verkisto, poeto. * [[K. Enikő Gurzó]] ([[Temeŝvaro]] n. [[1973]]): arthistoriistino[http://www.varadlap.ro/index.php?m=112&szid=397&keresendo=&p=5] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140811154216/http://varadlap.ro/index.php?m=112&szid=397&keresendo=&p=5 |date=2014-08-11 }} * [[Emil Győri]] ([[30-a de julio]] [[1884]] – [[Bukareŝto]] [[2-a de marto]] [[1941]]) – komponisto, scenolibretisto, dramverkisto. * [[László Gyöngyi]] ([[7-a de decembro]] [[1891]] – [[Budapest]], [[22-a de aprilo]] [[1973]]): ĵurnalisto, tradukisto. == H == * [[Jenő Hadai]] (*[[19-a de februaro]] [[1930]]): ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto. * [[Gusztáv Hajdu]] ([[13-a de oktobro]] [[1911]] – [[Debrecen]], [[1-a de junio]] [[1976]]): bestkuracisto, universitata profesoro. * [[Géza Hankó]] ([[27-a de julio]] [[1895]] – [[Budapest]], [[19-a de januaro]] [[1973]]): inĝeniero, universitata profesoro. * [[Arnold Hauser]] ([[8-a de majo]] [[1892]] – [[Budapest]], [[29-a de januaro]] [[1978]]): filozofo, arthistoriisto, artsociologo, ano honora de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1977). * [[Ernő Hazay]] ([[7-a de aprilo]] [[1819]] – [[Bátorkeszi]], [[17-a de decembro]] [[1889]]): ĵurnalisto. * [[Imre Hegedűs]] (*[[17-a de junio]] [[1931]]): fizikisto. * [[Imre Higyed]] (*[[14-a de februaro]] [[1942]]): aktoro, reĝisoro. * [[Adolf Hirémy-Hirschl]], [[pentristo]] * [[Toma Hirth]] (*[[5-a de januaro]] [[1937]]): pentristo. * [[Géza Hoffer]] ([[1-a de aprilo]] [[1886]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[17-a de januaro]] [[1946]]): publicisto, redaktoro. * [[Mircea Hoinic]] ([[Cernăuţi]], [[11-a de septembro]] [[1910]] - [[19-a de marto]] [[1986]], Timișoara): komponisto, orkestrestro. * [[Ioan Holender]] (*[[18-a de julio]] [[1935]]): operkantisto, operejdirektoro [http://www.wiener-staatsoper.at/Content.Node2/home/haus/176.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928022222/http://www.wiener-staatsoper.at/Content.Node2/home/haus/176.php |date=2007-09-28 }}Retpaĝo de viena operejo. * [[Gyula Holló]] ([[1890]] – [[New York]], [[20-a de julio]] [[1973]]): internisto. * [[János Hoós]] ([[Sárvár]], [[11-a de majo]] [[1858]] - Temesvár, [[8-a de januaro]] [[1937]]): dirigento, pedagogo, komponisto * [[Rozália Hornok]] ([[9-a de januaro]] [[1890]] - ?): kantistino, aktorino. == I == * Vasile Ijac ([[Caransebeș]], [[11-a de februaro]] [[1899]] - [[4-a de aŭgusto]] [[1976]]: komponisto, pedagogo. * [[Gheorghe Ioanovici]] ([[24-a de novembro]] [[1821]] – [[Budapest]], [[10-a de januaro]] [[1909]]): politikisto, publicisto, lingvisto. * Iosif Ivanovici (? [[1845]] — ?, [[28-a de septembro]] [[1902]]): komponisto. == J == * [[Alexandru Jakabházi]] (n. [[20-a de marto]] [[1954]]): pentristo[http://www.palgallery.ro/authors.php?id=35] 1954. Március 20., * [[Alexandru Jebeleanu]] ([[7-a de oktobro]] [[1923]] - [[28-a de aprilo]] [[1996]]), verkisto * [[Péter Jecza]]: skulptisto. * [[Ottó Jenei]] ([[17-a de oktobro]] [[1900]] – [[Târgu Mureș]], [[26-a de februaro]] [[1960]]): aktoro. * [[Ervin Junger]] ([[28-a de majo]] [[1931]]): komponisto. * [[Pál Justus]] ([[Pécs]], [[7-a de aprilo]] [[1905]] – Temesvár, [[28-a de decembro]] [[1965]]): sociscienca verkisto, poeto, tradukisto. == K == * [[Jolán Kádár]], ''Pukánszky Béláné'' ([[21-a de oktobro]] [[1892]] - [[Budapest]], [[11-a de aŭgusto]] [[1989]]): teatrohistoria verkistino. * [[Lehel Kádár]] ([[18-a de januaro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[8-a de aprilo]] [[1935]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Gizella Mária Kató]] (n. [[24-a de septembro]] [[1939]]): konstruteknikistino, fabelverkistino * [[Ferenc Kalab]] (*[[5-a de januaro]] [[1935]]): grafikisto. * [[Andor Kálmán]] ([[Szeged]], [[4-a de septembro]] [[1897]] – [[19-a de septembro]] [[1965]], [[Timișoara]]): komponisto, tekstlibro-verkisto, redaktoro, ĵurnalisto. * [[Vilmos Kammer]] ([[1831]] - ?): pentristo. * [[Béla Kamocsa]] ([[Oradea]], [[1944]] - Temeŝvaro, [[2010]]) rokgitaristo-kantisto. * [[Zoltán Kántor]] (*[[16-a de januaro]] [[1968]]): sociologo. * [[Antal Kapusy]] ([[13-a de aprilo]] [[1929]] – [[20-a de junio]] [[1978]], [[Előpatak]]): medicin- kaj psikologia fakverkisto, tradukisto, redaktoro. * [[Gábor Kazinczy]] (*[[9-a de aprilo]] [[1942]]): pentristo. * [[János Árpád Kazinczy]] ([[1945]]: skulptisto en [[Francujo]] * [[János Kazinczy]] (*[[11-a de decembro]] [[1914]] - ?): pentristo. * [[István Kelemen (skulptisto)|István Kelemen]] (*[[14-a de majo]] [[1942]]): skulptisto. * [[Emese Keller]] (*[[26-a de februaro]] [[1950]]:) pentristino, karikaturistino. * [[Hajni Kemény]] ([[17-a de aŭgusto]] [[1901]] – [[7-a de septembro]] [[1921]]): poetino. * [[István Kerek]], [[anestezisto]]. * [[Károly Kerényi]] ([[15-a de januaro]] [[1897]] – [[Kirchberg]] apud [[Zuriko]], [[Svislando]], [[14-a de aprilo]] [[1973]]): klasik-filologo, religihistoriisto, universitata profesoro, redaktoro, akademiano. * [[Sándor Keresztúry]], ''Oltyán Sándor'', ''Alexandru Olteanu'' ([[Sarkadkeresztúr]], [[27-a de novembro]] [[1897]] – [[18-a de januaro]] [[1943]], [[Temesvár]]): tradukisto, redaktoro, publicisto. * [[Klaus Kessler]] (*[[3-a de oktobro]] [[1925]]): prozaisto, poeto, dramverkisto, muzikkritikisto. * [[Martha Kessler]] (*[[9-a de aprilo]] [[1930]]): kantistino (mezzosoprano) * [[Frigyes Kimm]] ([[1890]] - ?): pentristo * [[Berta Kimmel]] ([[17-a de junio]] [[1900]] - [[24-a de februaro]] [[1942]]): verkistino, tradukistino. * [[Ernő Kiss]] ([[13-a de junio]] [[1799]] – [[Arad]], [[6-a de oktobro]] [[1849]]): patrujdefenga vicgenaralo, unu el dektri martiroj. * [[György Klapka]] ([[7-a de aprilo]] [[1820]] – [[Budapest]], [[17-a de majo]] [[1892]]): militestro, diplomato, memuaristo. * [[Hermann Klee]] (*[[Rendsburg]], [[Germanio]], [[8-a de septembro]] [[1883]] - Timișoara, [[22-a de aŭgusto]] [[1970]]): komponisto, dirigento. * [[Árpád Kocsis]] ([[17-a de januaro]] [[1914]]- [[Siófok]], [[7-a de decembro]] [[1985]]): grafikisto. * [[József Kohonicz]] ([[19-a de marto]] [[1920]] – [[Budapest]], [[27-a de novembro]] [[1983]]): manpilktrejnisto, edukfizika instruisto. * [[Ferenc Komlóssy (pentristo)]] ([[1817]] - [[Vieno]], [[1892]]) pentristo. * [[Magda Konrádyné Gálos]] ([[11-a de aprilo]] [[1911]] – [[Budapest]], [[23-a de februaro]] [[1990]]): literaturhistoriisto, verkisto. * [[Károly Kós]]: arkitekto, verkisto, politikisto. * [[István Kostyál]] (*[[15-a de aŭgusto]] [[1920]]): oficiro (generalo), verkisto. * [[Peter Kottler]] ([[Fibiş]], [[26-a de oktobro]] [[1939]] - Temeŝvaro, [[22-a de julio]] [[2013]]): lingvisto, literaturhistoriisto * [[Ibolya A. Kovács]] (*[[1933]]) pentristino * [[Ferenc Kovács (verkisto)|Ferenc Kovács]], ''S. Kovács'' ([[15-a de septembro]] [[1907]] – [[10-a de aŭgusto]] [[1959]], [[Arad]]) – romanverkisto, folkloristo, ĵurnalisto. * [[Ferenc Vilmos Kovács]] (*[[26-a de novembro]] [[1929]]): inĝeniero pri mekaniko, universitata profesoro. * [[István Kovács]] ([[1920]] - [[1995]]): piedpilk-trejnisto. * [[Artúr Kozmuth]] ([[1892]] - [[1941]]): redaktisto, verkisto kaj sportraportisto * [[György Kőrösy]] ([[1914]] - [[Germanio]], [[1985]]): pentristo. * [[Frigyes König]] (*[[10-a de novembro]] [[1910]] - ): muzeologo, scienca esploristo. * [[László Kőszeghy]] ([[Szeged]], [[27-a de junio]] [[1745]] – Temesvár, [[4-a de januaro]] [[1828]].): katolika episkopo. * [[Hermann Kövess]], barono ([[30-a de marto]] [[30-a de marto]] [[1854]] – [[Vieno]], [[22-a de septembro]] [[1924]]): generalo, militestro. * [[Albert Kristóf-Krausz]] ([[19-a de aprilo]] [[1892]] – [[18-a de decembro]] [[1958]], samloke) – pentristo, arkitekto, artverkisto * [[Endre Kubán (patro)]] (n. [[Resicabánya]]) ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto * [[Endre Kubán (filo)]] (n. [[Resicabánya]]) ĵurnalisto, redaktoro, verkisto * [[András Kürti]] ([[22-a de aŭgusto]] [[1922]] - ): verkisto. == L == * [[Zsigmond Lányi]] ([[1878]] – [[Budapest]], [[24-a de decembro]] [[1950]]): ĵurnalisto. * [[Béni L. Balogh]] (n. [[3-a de majo]] [[1961]]): arkivisto * [[József Lambert]] ([[3-a de junio]] [[1887]]-[[Budapeŝto]], [[29-a de aprilo]] [[1943]]): generalmajoro * [[Alajos Lapónyi]], hungara piaristo * [[László Lavrenszki]] (*[[21-a de julio]] [[1932]]) ŝipisto (olimpikano) * [[József Lázár (publicisto)]] ([[25-a de oktobro]] [[1908]] – [[9-a de februaro]] [[1972]], [[Cluj-Napoca|Cluj]]) publicisto, redaktoro * [[László Lehőcz]] (n. [[12-a de januaro]] [[1957]]): radiredaktoro * [[Sándor Leitersdorfer]] (n. [[16-a de julio]] [[1962]]): kuracisto, fakverkisto * [[Miklós Lendvai]] ([[Segedo]] [[5-a de februaro]] [[1862]] - Temesvár, [[31-a de marto]] [[1912]]); verkisto, redaktoro. * [[Emil Lenhardt]] ([[Szinérszeg]], [[1886]] - Temeŝvaro, ?) pentristo * [[Ernő Lengyel]], ''Lőwy'' ([[29-a de junio]] [[1885]] – [[25-a de novembro]] [[1944]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[László Lengyel]] ([[1883]] – [[Budapest]], [[6-a de oktobro]] [[1935]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Éva Lihor-Laza]] ([[24-a de februaro]] [[1955]]) tekstilistino. * [[Dionisie Linţia]] ([[Grădinari (Caraș-Severin)]], [[13-a de aŭgusto]] [[1880]] - Timișoara, [[29-a de aŭgusto]] [[1952]]): ornitologo. * [[Atanasiu Lipovan]] ([[Nagyszentmiklós]], [[1-a de aprilo]] [[1874]] - Timișoara, [[27-a de aprilo]] [[1947]]): komponisto. * [[Ilona Litteczky-Krausz]] ([[31-a de julio]] [[1900]] - [[Satmaro]], [[1985]]) grafikistino * [[István Losonczy]] (? – Temesvár, [[27-a de julio]] [[1552]]): kapitano de fortikaĵo, grandbienulo, magnato. * [[Adriana Lucaciu]] (n. [[22-a de marto]] [[1965]]): grafikisto[http://www.palgallery.ro/authors.php?id=34] * [[George Lusztig]], matematikisto * [[Károly Lőwi]], Károly Dániel (n. [[24-a de novembro]] [[1925]]): pediatria ĉefkuracisto, fakverkisto, eseisto == M == * [[Pál Magyary]] ([[Baja]], [[8-a de junio]] [[1857]] – [[10-a de januaro]] [[1937]], Timișoara): historiisto, tradukisto, eklezia verkisto. * [[Ágnes Majtényi]] ([[30-a de julio]] [[1947]]): radioredaktorino, scienca esploristino. * [[Erik Majtényi]] ([[19-a de septembro]] [[1922]] – [[22-a de januaro]] [[1982]], [[Bukareŝto]]): poeto, publicisto, tradukisto. * [[Endre Makai]], ''Braun'' ([[3-a de januaro]] [[1884]] – [[Budapest]], [[30-a de januaro]] [[1972]]): kuracisto, kirurgo. * [[György Mandics]] (*[[4-a de januaro]] [[1943]]): verkisto, poeto, publicisto. * [[Ignác Marányi]] ([[4-a de aprilo]] [[1818]] – [[Marienbad]], [[22-a de junio]] [[1869]]): prefekto. * [[Vera Marcu]] (*[[31-a de majo]] [[1924]] - ?): pentristino. * [[Bata Marianov]] (*[[23-a de aprilo]] [[1943]]): skulptisto. * [[Aurelia Marin]] (*[[12-a de februaro]] [[1940]]): scenejdekoraciistino. * [[Zoltán Márki]] (([[22-a de majo]] [[1928]] [[Debrecen]], novembro [[2002]]): poeto, redaktoro. * [[Ferenc Marschall]] ([[2-a de oktobro]] [[1887]] – [[Budapest]], [[23-a de januaro]] [[1970]]): agropolitikisto, ministro por agrokulturaj aferoj. * [[Ferenc Martos (inĝeniero)|Ferenc Martos]] ([[27-a de marto]] [[1918]] – [[Budapest]], [[14-a de novembro]] [[1989]]): inĝeniero pri minejoj kaj fornoj, akademiano. * [[Johanna Martzy]] ([[26-a de oktobro]] [[1924]] – [[Glarus]], [[Svislando]], [[13-a de aŭgusto]] [[1979]]): violonistino.[http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Listo_de_renomaj_personoj_de_Timi%C5%9Foara&action=edit&section=13 Retpaĝo pri ŝia vivo en vortoj kaj imagoj (angle)]. * [[Margarethe Matzenauer]] ([[Temesvár]], [[1-a de julio]] [[1881]] - [[Van Nuys]], [[Usono]], [[19-a de majo]] [[1963]]) operkantistino (soprano).[http://www.answers.com/topic/margarete-matzenauer Retejo][http://www.answers.com/topic/lebendige-vergangenheit-margarete-matzenauer Classical Albums] * [[Ottmár Mayer]] ([[11-a de novembro]] [[1911]] - [[Szabadka]], (nun [[Subotica]]) [[18-a de novembro]] [[1941]]): redaktoro. * [[József Melber]] ([[1744]] - samloke, [[1835]]) pentristo * [[József Méliusz]], ''Nelovánkovich'' ([[12-a de januaro]] [[1909]] - [[Bukareŝto]], [[1-a de decembro]] [[1995]]): poeto, verkisto, tradukisto, publicisto. * [[Károly Mertz]], rumania hungara piaristo * [[Erzsébet Zsóka Mezei]] (n. [[29-a de septembro]] [[1943]]): redaktorino * [[Lajos Michalek]] ([[1859]] - [[Vieno]], [[1945]]): pentristo. * [[Róbert Mike]], kanuisto * [[Virgil Miloia]] (*[[3-a de majo]] [[1931]]): scenejdekoraciisto. * [[Hans Mokka]] ([[16-a de majo]] [[1912]]): verkisto, kantisto, aktoro. == N == * [[Jenő Nádor]] ([[13-a de decembro]] [[1892]] – [[Budapest]], [[23-a de februaro]] [[1970]]): ĵurnalisto. * [[Mihály Nádor]] ([[16-a de aprilo]] [[1882]] - [[?]] [[1944]]): komponisto, orkestrestro. * [[Béla Nagy (teatroestro)|Béla Nagy]] ([[23-a de septembro]] [[1911]] - ?): direktoro de teatro. * [[Dezső Nagy]] (*[[20-a de septembro]] [[1941]]): aktoro. * [[Virgil Nagy]] ([[25-a de aprilo]] [[1859]] – [[Budapest]], [[8-a de novembro]] [[1921]]): arkitekto, teknikuniversitata profesoro. * [[György Nemes Ősz]] (Temesvár, [[22-a de marto]] [[1885]] - [[3-a de decembro]] [[Budapest]]): skulptisto * [[Péter Németh]] ([[20-a de julio]] [[1851]] – [[Budapest]], [[14-a de majo]] [[1915]]): juĝisto, jurverkisto. * [[Lajos Nikássy]] ([[1897]] - [[Budapest]], [[1950]]): pentristo. * [[Antal Notter]] ([[5-a de februaro]] [[1811]] – [[Dunaharaszti]], [[7-a de marto]] [[1948]]): katolika eklezijuristo, jurhistoriisto, universitata profesoro. * [[Károly Novobátzky]] ([[3-a de marto]] [[1884]] – [[Budapest]], [[20-a de decembro]] [[1967]]): fizikisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1949), laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1949, 1953). * [[László Nüszl]] ([[29-a de junio]] [[1936]] – [[Târgu Mureș]], [[2-a de marto]] [[1997]]): kuracisto, docento. * [[Ferenc Nyerges]] (*[[14-a de oktobro]] [[1929]]): aktoro. == O == * [[András Oláh]] (n. [[2-a de januaro]] [[1964]]): grafikisto, pentristo * [[Richard Carol Oschanitzky]] ([[Sibio]], [[17-a de decembro]] [[1901]] - Timișoara, ([[26-a de junio]] [[1971]]): komponisto. * [[Richard Oschanitzky]] (*[[25-a de februaro]] [[1939]] - [[Bukareŝto]], ? [[1979]]): komponisto, pianisto, orkestrestro. * [[András Orgonás]] ([[Wyendotte-Detroit]], [[Usono]], [[30-a de aŭgusto]] [[1909]] - Timișoara, [[11-a de aprilo]] [[1987]]): skulptisto. * [[Győző Orth]] (Temesvár, [[13-a de aŭgusto]] [[1912]] – [[5-a de septembro]] [[1988]], [[Lynwodd]], [[Usono]]): poeto, redaktoro, eklezia verkisto. * [[Ferenc Orsós]], ''Spindl'' (Temesvár, [[22-a de aŭgusto]] [[1879]] – [[Mainz]], [[25-a de julio]] [[1962]]): patologo kaj tribunala kuracisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1940 – 1949). * [[Béla Oszter]] (*[[4-a de marto]] [[1944]]): pafisto (olimpikano). == P == * [[Zoltán Páldy]] ([[1884]] - [[1939]]): pentristo. * [[György Pálffy (divizia generalo)|György Pálffy]], ''Österreicher'' ([[16-a de septembro]] [[1909]] – [[Budapest]], [[24-a de septembro]] [[1949]]): vicgeneralo. * [[Frigyes Palóczy]] ([[2-a de majo]] [[1932]] – ?): aktoro. * [[Artúr Pán]], hungara [[pentristo]] * [[Lajos Pánczél]] (Temesvár, [[10-a de januaro]] [[1897]] – [[Budapest]], [[16-a de marto]] [[1971]]): ĵurnalisto, verkisto, filmhistoriisto. * [[Ionel Pantea]] (*[[7-a de aŭgusto]] [[1941]]); operkantisto (baso). * [[Géza János Dávid Pataki]] (Végvári Géza) (*[[13-a de decembro]] [[1918]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Arnold Pataky]] ([[16-a de junio]] [[1882]] – [[Alacska]], [[18-a de marto]] [[1950]]): katolika teologia verkisto, historiisto. * [[Tibor G. Pataky]] ([[12-a de februaro]] [[1912]] - [[1993]]): pedagogo, aktoro * [[Attila Pázmán]] (*[[26-a de junio]] [[1967]]): aktoro. * [[József Pecsovszky]] ([[2-a de julio]] [[1921]] - [[Arad]], [[6-a de oktobro]] [[1968]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Sándor Peremartoni Nagy]], hungara [[inĝeniero]] pri [[arbaro]]j * [[Frigyes Pesty]] ([[3-a de marto]] [[1823]] – [[Budapest]], [[23-a de novembro]] [[1889]]): historiisto, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1877). * [[Ágnes Péter]] (n. [[14-a de marto]] [[1940]]): aktorino * [[János Péter]] ([[1907]] - [[Timișoara]], [[1976]]): aktoro. * [[Mária Péter H.]] (*[[9-a de januaro]] [[1936]]): farmaciistino, adjunktino, scienca esploristino. * [[Orsolya Laura Péterfy]] (n. [[11-a de februaro]] [[1983]]): ĵurnalistino * [[Pál Petrovits]] ([[1819]] - ?): pentristo. * [[Gyula Pikler]] ([[21-a de majo]] [[1864]] – [[Budapest]], [[28-a de novembro]] [[1937]]): jurfilozofo, universitata profesoro. * [[Leontin Ploșca]] (*[[2-a de februaro]] [[1941]]): grafikisto. * [[Gyula Podlipny]] ([[Pozsony]], [[12-a de aprilo]] [[1898]] – [[15-a de januaro]] [[1991]], [[Timișoara]]): grafikisto. * [[István György Preitl]] (*[[21-a de oktobro]] [[1943]]): prielektra inĝeniero, universitata profesoro. * [[Sándor Puhala]] ([[Kassa]], [[18-a de januaro]] [[1882]] - [[17-a de januaro]] [[1962]]): pedagogo, ĵurnalisto. * [[József Pusztai-Popovics]] ([[1-a de decembro]] [[1912]] – [[6-a de oktobro]] [[1985]], [[Pécs]]): ĵurnalisto. * [[Jolán Kádár]] ([[21-a de oktobro]] [[1892]] – [[Budapest]], [[11-a de aŭgusto]] [[1989]]): teatrohistoriistino, doktoro pri literaturaj sciencoj. == R == * [[Imre Rádai]]; ''Rittinger'' ([[9-a de aŭgusto]] [[1907]] - ?) aktoro. * [[Ferenc Radó]] ([[21-a de majo]] [[1921]] – [[27-a de novembro]] [[1990]], [[Cluj-Napoca]]): matematikisto. * [[Teri Radó]] ([[8-an de marto]] [[1900]] - ?) aktorino. * [[Imre Rakksányi]] honvedmajoro * [[Reuven Ramaty]] (Timișoara, [[25-a de februaro]] [[1937]] - [[Silver Spring]] ([[Maryland]]) [[8-a de aprilo]] [[2001]] , astrofizikisto * [[Gábor Rappert]] (*[[7-a de julio]] [[1967]]): aktoro. * [[Róbert Reiter]] post [[1949]] ''[[Franz Liebhard]]'' (Temesvár, [[6-a de junio]] [[1899]] – [[17-a de decembro]] [[1989]], samloke): poeto, tradukisto, lokhistoriisto, redaktoro, dramaturgo. * [[Ferenc Reitter]] ([[1-a de marto]] [[1813]] – [[Budapest]], [[9-a de decembro]] [[1874]]): konstruinĝeniero, ano de la korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1865). * [[Péter Rényi]] (*[[15-a de septembro]] [[1920]]): kritikisto, ĵurnalisto. * [[Sándor Reschofsky]] ([[15-a de februaro]] [[1887]] – [[Budapest]], [[2-a de aprilo]] [[1972]]): komponisto, pianisto. * [[Andor Réthy]], ''Arthur Reischel '' (Temesvár, [[10-a de marto]] [[1904]] – [[Cluj-Napoca|Cluj]], [[29-a de oktobro]] [[1972]]): bibliografo, literaturhistoriisto. * [[Erwin Ringel]], psikiatro * [[Endre Roth]] (*[[30-a de septembro]] [[1927]]): sociologo, universitata profesoro. == S == * [[István Sándor]] ([[1881]] – [[Budapest]], [[15-a de oktobro]] [[1962]]): ĉefkirurgo. * [[Gábor Sárkány]] ([[24-a de decembro]] [[1878]] - [[Temeŝvaro]], [[15-a de januaro]] [[1965]]) ĵurnalisto, redaktoro * [[Béla Schiff]] ([[10-a de marto]] [[1897]] - [[18-a de septembro]] [[1950]]) ĵurnalisto, lokhistoriisto * [[Ferenc Schmidt]] ([[14-a de februaro]] [[1827]] – [[Budapest]], [[7-a de marto]] [[1901]]): prikonstrua inĝeniero. * [[Oszkár Schwartz]]: tradukisto, lokhistoriisto * [[Jolán Sas]], Illésné ([[29-a de novembro]] [[1907]] - [[Budapeŝto]], [[1-a de aprilo]] [[1963]]) poetino * [[Jakab Singer]]: juda eklezia verkisto, orientalisto * [[Károly Sinka]] ([[Bukareŝto]], [[28-a de septembro]] [[1934]]): aktoro, reĝisoro, direktoro en tiu urbo. * [[Dezső Sinkovich]] ([[5-a de januaro]] [[1888]] - [[10-a de oktobro]] [[1933]]) industriartisto, grafikisto, scenejdekoraciisto * [[János Sipos]] ([[11-a de aŭgusto]] [[1933]] - [[27-a de majo]] [[2008]]) ĵurnalisto * [[Irén Sitkey]] ([[5-a de januaro]] [[1902]] – [[Budapest]], [[16-a de septembro]] [[1972]]): aktorino. * [[Sándor Skultéty]] (*[[28-a de januaro]] [[1948]]): libroredaktoro, tradukisto. * [[Bertalan Solti]] ([[15-a de marto]] [[1913]] – [[Budapest]], [[8-a de aprilo]] [[1984]]): aktoro, laŭreato de [[Kossuth-premio]] (1955), meritartisto (1966). * [[Károly Somló]] ([[1861]] - [[25-a de januaro]] [[1924]]) inĝeniero pri kemio, tradukisto * [[Aladár Sós]] ([[4-a de julio]] [[1887]] –[[Budapest]], [[11-a de junio]] [[1975]]): prikonstrua inĝeniero. * [[Franz Storch]] ([[11-a de septembro]] [[1927]], [[6-a de juni0]] [[1982]]): verkisto * [[Teodor Sugár]] (*[[31-a de marto]] [[1947]]): ĵurnalisto, teatro- kaj filmkritikisto. * [[Horia Surianu]] ([[3-a de julio]] [[1952]]): komponisto, muzikologo. * [[Sándor Szana]] ([[18-a de aŭgusto]] [[1868]] – [[Budapest]], [[3-a de majo]] [[1926]]): pediatro, redaktoro, fakverkisto. * [[Frieda Stadler]] ([[16-a de decembro]] [[1888]] - ? ? [[1969]]): verkistino, redaktrino. * [[Ferenc Steiner]] ([[6-a de marto]] [[1856]] - [[Budapeŝto]] [[21-a de septembro]] [[1936]]) redaktoro * [[Simon Steiner]] ([[13-a de julio]] [[1856]] - [[1924]]) matematikisto * [[Vilmos Stepper]] ([[3-a de septembro]] [[1899]] - ?) verkisto, ĵurnalisto. * [[András Szabados]] ([[3-a de novembro]] [[1931]]) fakverkisto pri tekniko, tradukisto * [[Zoltán Szabó (kemiisto)|Zoltán Szabó]] (*[[Szeged]], [[11-a de januaro]] [[1945]]): kemiisto, docento. * [[László Székely (arkitekto)|László Székely]] ([[Nagyszalonta]], [[1877]] - Temeŝvaro, [[1934]]): arkitekto * [[Jenő Szentkláray]] ([[Arača]], [[21-a de januaro]] [[1843]] - [[Temeŝvaro]], [[12-a de oktobro]] [[1925]]) arkeologo, historiisto pri literaturo kaj arto * [[Géza Szilágyi]] ([[29-a de decembro]] [[1875]] - [[Budapest]], [[7-a de aprilo]] [[1958]]): poeto, verkisto, ĵurnalisto. * [[Iosif Szitar]] (*[[27-a de decembro]] [[1932]]): pentristo. * [[Aladár Szoboszlay]] ([[Mehala]], [[25-a de januaro]] [[1925]] – Temeŝvaro, [[1-a de septembro]] [[1958]]: katolika pastro, politika egzekutito. * [[Zsuzsa Szűcs-Szuszámi]] (*[[31-a de majo]] [[1972]]): ĵurnalistino, radioredaktorino. * [[Ecaterina Sylvester-Feer]] (*[[30-a de julio]] [[1930]]): grafikistino. * [[Vadim Șumski]] ([[Chișinău]], [[26-a de februaro]] [[1890]] - Timișoara, [[24-a de aprilo]] [[1956]]): komponisto. == T == * [[Nóra Tábori]] (*[[15-a de junio]] [[1928]]): aktorino. * [[János Táborszky]] ([[1805]] – samloke, [[1884]]): violonisto, komponisto. * [[Lajos Tamás]], ''Treml'' ([[23-a de marto]] [[1904]] – [[Budapest]], [[19-a de septembro]] [[1984]]): lingvisto, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]]. * [[Mihály Táncos]] (Tänzer) ([[7-a de februaro]] [[1905]] - [[22-a de septembro]] [[1993]]): piedpilkisto (olimpikano). * [[Béla Tar (pentristo)|Béla Tar]] (n. [[1964]]): restarigisto, pentristo * [[Ármin Tardos-Taussig]] ([[1874]] - ?, [[1936]]): pentristo. * [[József István Tasi]] (*[[22-a de decembro]] [[1966]]): pentristo. * [[Margaréta Rita Tasi]] (n. [[19-a de julio]] [[1971]]): instruisto, esploristino, tradukistino * [[Ralph Teleki]] grafo ([[1890]] - [[1982]]): pentristo. * [[József Tellmann]] (*[[24-a de julio]] [[1923]]): pentristo. * [[Alfréd Temesi]] ([[1-a de februaro]] [[1911]] - [[Budapest]], [[1-a de januaro]] [[1978]]): literaturhistoriisto, pedagogia verkisto. * [[Győző Temesy]], hungara geografo * [[Pelbárt Temesvári]] (Temesvár?, ĉirkaŭ, [[1435]] - [[Buda]], [[22-a de januaro]] [[1504]]): franciskana eklezia verkisto, teologo, oratoro. * [[Gitta Temesváry]], ''Margareta Gitta Tejnora'' (*[[25-a de decembro]] [[1915]]): aktorino. * Eugen Todoran ([[Cornești (Mihai Viteazu)]], [[21-a de novembro]] [[1919]] - Timișoara, ? [[1997]]): literaturhistoriisto, kritikisto. * [[József Tolnay]] ([[26-a de aŭgusto]] [[1915]] – [[Budapest]], [[31-a de januaro]] [[1945]]): akvopilkisto, ministeria referanto. * [[Móric Tomcsányi]] ([[21-a de marto]] [[1878]] – [[Budapest]], [[12-a de junio]] [[1951]]: juristo, universitata profesoro, ano de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1943 – 49). * [[Tibor Toró]]: fizikisto, universitata profesoro, ano ekstera de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1993). * [[Tibor Toró T.]] (*[[11-a de septembro]] [[1957]]): fizikisto, politikisto. * [[Ferenc Tost]] ([[1875]] – [[Budapest]], [[26-a de oktobro]] [[1933]]): ĝardenisto, redaktoro. * [[Árpád Toszó]] ([[1936]] - [[Temeŝvaro]], [[20-a de junio]] [[1992]]): fakverkisto pri agrikulturo * [[Gábor Török]] (*[[7-a de majo]] [[1919]]): akvopilkisto (olimpikano). * [[Irma Török]] ([[13-a de marto]] [[1871]] – [[Budapest]], [[6-a de novembro]] [[1945]]): aktorino. * [[Cornel Trăilescu]] (*[[11-a de aŭgusto]] [[1926]]): komponisto kaj orkestrestro. * [[Dimitrie Ţichindeal]] ([[1775]], [[Becicherecu Mic]] - Timișoara, [[20-a de januaro]] [[1818]]): pastro, fabulisto, tradukisto, militisto por la rajtoj de rumanoj. == U == * [[Béla Uhlyárik]] ([[10-a de oktobro]] [[1883]] - [[10-a de februaro]] [[1955]]): verkisto, dramisto, publicisto * [[Béla Uitz]] ([[Mehala]], [[1897]] - [[Budapest]], [[1972]]): pentristo, grafikisto [http://www.hung-art.hu/index-hu.html Arto en Hungario]. * Andrei Ujică (*[[1951]]: poeto, verkisto, filmreĝisoro. * [[Helga Unipan]] (*[[15-a de aprilo]] [[1938]]): grafikistino, karikaturistino. * [[Gizella Uti]] ([[20-a de januaro]] [[1884]] – [[Szeged]], [[15-a de marto]] [[1937]]): aktorino. == V == * [[Mircea Vaida]] ([[9-a de decembro]] [[1941]]): poeto, kritikisto. * [[Zoltán Vámos]] ([[27-a de januaro]] [[1936]] - [[Timișoara]], [[2001]]): kuristo (olimpikano). * [[József Vándor]] ([[18-a de septembro]] [[1897]] – [[Budapest]], [[10-a de septembro]] [[1955]]): kemiinĝeniero, doktoro de kemiaj sciencoj (1953). * [[L. (ipót) Árpád Várady]] ([[18-a de junio]] [[1865]] – [[Kalocsa]], [[18-a de februaro]] [[1923]]): romia katolika episkopo, ĉefepiskopo de [[Kalocsa]]. * [[Rudolf Várady]] (Nagyvárad, [[20-a de aŭgusto]] [[1892]] – [[Marosvásárhely]], [[27-a de oktobro]] [[1957]]): aktoro. * [[Iosif Velceanu]] ([[Văliug]], [[13-a de aprilo]] [[1874]] - Timișoara, [[31-a de aŭgusto]] [[1937]]): komponisto, orkestrestro. * [[László Veress (kantisto)|László Veress]] (*[[1929]]): operkantisto (baritono). * [[József Vértes]] (*[[23-a de majo]] [[1939]]): aktoro. * [[András Vetró]] (*[[14-a de oktobro]] [[1948]]): skulptisto, ekde [[1973]] vivanta en [[Târgu Secuiesc]]. * [[Artúr Vetró]] ([[30-a de aŭgusto]] [[1919]] - [[Cluj-Napoca]], [[25-a de februaro]] [[1992]]): skulptisto. * [[Lajos Virág(h)]] ( ?– samloke, [[1952]]): aktoro. * [[Károly Visky]] ([[3-a de majo]] [[1908]] – [[Budapest]], [[26-a de januaro]] [[1984]]): juristo, konsilantarprezidanto de la plej supera tribunalo, doktoro pri ŝtat- kaj jursciencoj (1977). * [[István Vöő]] (*[[22-a de decembro]] [[1934]]): lingvisto (dialektologo). * [[Ion Gheorghe Vrăneanu]] (*[[28-a de februaro]] [[1939]]): pentristo. == W == * [[Ernő Wallandt]] ([[Máriaradna]], [[10-a de aŭgusto]] [[1845]] - Temeŝvaro, [[24-a de septembro]] [[1912]]): inĝeniero pri akvokonstruado. * [[Ágnes W. Péter]] (*[[1940]]) aktorino. * [[Johnny Weissmüller]] usona sportisto kaj aktoro. * [[Julian Weisz]] ([[2-a de novembro]] [[1858]] – [[Budapest]], [[22-a de aprilo]] [[1944]]): ĵurnalisto, verkisto. * [[Karl Windberger-Szelhegyi]] (n. [[Reșița]], [[14-a de januaro]] [[1923]]), fotoartisto, fotoraportisto == Y == * Myriam Yardeni ,(*[[1932]] ) historiistino == Z == * [[Alfréd Zawadowski]] ([[20-a de novembro]] [[1862]] – [[Budapest]], [[23-a de novembro]] [[1935]]): juristo. * [[Margit Zsizsik]] (*[[6-a de julio]] [[1934]]): operkantistino (soprano) de [[1954]] en la [[Kolozsvári Állami Magyar Opera]], de [[1961]] ĝis [[1985]] en Timișoara. == Fontoj == * ''[http://artportal.hu/lexikon/muveszek Artportal.hu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140709045312/http://artportal.hu/lexikon/muveszek |date=2014-07-09 }}'' * ''[http://www.irodalom.org/uj/index.php Erdélyi magyar írók ligája] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120512164822/http://www.irodalom.org/uj/index.php |date=2012-05-12 }}'' * ''Erdélyi magyar ki kicsoda, 2000. * ''Erdélyi magyar ki kicsoda'', 2010. * ''Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig'', [[Pallas-Akadémia Könyvkiadó]], [[Csíkszereda]], 1997. * [[Zoltán Banner]]: ''Erdélyi magyar művészet a XX. században'', Képzőművészeti Kiadó, Budapest, 1990. * ''[[Magyar Színházművészeti Lexikon]]'' * ''[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon]'' * ''[http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100529142356/http://mek.niif.hu/04000/04038/html/z.htm#Zsak%C3%B3Gyula |date=2010-05-29 }}'' * ''[http://lexikon.kriterion.ro/ Romániai magyar irodalmi lexikon]'' * ''Romániai magyar ki kicsoda, 1997. * ''Új magyar irodalmi lexikon'', Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994. [[Kategorio:Rumanoj| Timișoara]] [[Kategorio:Hungaroj| Timișoara]] [[Kategorio:Germanoj| Timișoara]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaroj| Timișoara]] [[Kategorio:Timișoara| ]] 5lwgg4nhzriwx02rq0nv092l5wzquzn 0 198255 9371900 9239614 2026-05-13T06:13:04Z ThomasPusch 1869 /* Gefiloj */ 9371900 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Remscheid COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = dosiero:North rhine w RS.svg |federacia_lando = [[Nordrejn-Vestfalio]] |distriktaro = [[Distriktaro Duseldorfo]] |distrikto = [[eksterdistrikta urbo]] |alto = 365 |areo = 74.52 |poŝtkodo = 42853–42899 |tel_antaŭkodo = 02191 |aŭtokodo = RS |oficiala_kodo = 05120000 |adreso-komunumestraro = Theodor-Heuss-Platz 1<br />42853 Remscheid |retpaĝaro = [http://www.remscheid.de/ www.remscheid.de] |komunumestro = Burkhard Mast-Weisz |komunumestro-partio = CDU }} [[Dosiero:Remscheid rathaus.jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|la urbodomo}}]] [[Dosiero:Bf-rs-hbf.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|fervoja ponto apud la stacidomo}}]] [[Dosiero:Ev. Stadtkirche Markt (Remscheid).jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|la luterana urba kirko}}]] [[Dosiero:Leverkuser Straße 27 (Remscheid).jpg|eta|maldekstre|200ra|{{centre|burĝaj domoj urbocentre}}]] '''Remscheid''' estas [[eksterdistrikta urbo]] en la norda parto de la industria [[Ruhr-regiono]]. Ĝi situas en la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]] de [[Germanio]], kaj apartenas al la [[distriktaro Duseldorfo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio||STATO}}}} la urbo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Nordrejn-Vestfalio|05120000}}}} loĝantojn. Ĝi situas norde de [[Kolonjo]] en la regiono ''Bergisches Land'', origine monteta pejzaĝo plena je densaj arbaroj, kiu nur pro la industriigo de la 19-a jarcento iĝis karakterizita de pluraj grandaj urboj. El la kvar plej grandaj nur [[Wuppertal]] kaj [[Solingen]] pli grandas ol Remscheid, pli malgrandas [[Bergisch Gladbach]]. Unuafoje la urbo skribe menciiĝis dum la jaro [[1217]], estis urbofondo de la [[frankoj]] kaj dum la postaj jarcentoj apartenis al la graflando respektive poste duklando ''Berg''. La industriigo de la 19-a jarcento tre grandigis la urbon. Produktiĝis ĉefe maŝinoj kaj laboriloj, kaj tiel baze restas ĝis hodiaŭ. Ekde la jaro [[1815]] la urbo apartenis al [[Prusio]]. La en la mezepoko sendependa kaj ekonomie grava historia urbo '''Lennep''', membro de la [[hansa ligo]] kaj ĉefurbo de la loka prusia distrikto, ekde la jaro [[1929]] estas parto de la urba teritorio kaj ekde tiam estas la dua plej granda urba distrikto. == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Quimper]] en [[Francio]], ekde [[1971]] * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] Wansbeck en [[Britio]], ekde [[1978]] * [[Dosiero:Flago-de-Slovakio.svg|20ra]] [[Prešov]] en [[Slovakio]], ekde [[1989]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Pirna]] en [[Saksio]] (Germanio), ekde [[1989]] * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Schmalkalden]] en [[Turingio]] (Germanio), amikaj rilatoj ekde [[1989]] * [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20ra]] [[Mrągowo]] (ĝis 1946 germane ''Sensburg'') en nuna [[Pollando]], ekde [[1997]] == Konataj lokuloj == * [[Johannes Fastenrath]] (1939-2008), verkisto/juristo * [[Karl-Michael Vogler]] (1928-2009), aktoro == Trafiko == {{paĝonomo}} per individua motora trafiko konektiĝas al la [[germana aŭtovojo A1|aŭtovojo]] {{vojo|GER|A|1}} ankaŭ al la malpli vasta federacia vojo {{vojo|GER|FV|51}}, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{projektoj}} {{Administra divido de Nordrejn-Vestfalio}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Nordrejn-Vestfalio]] [[Kategorio:Rejnlando]] pdbb0myp9lo2q41sn27r011d2ou1gdv 0 218241 9371963 9335858 2026-05-13T08:03:56Z ThomasPusch 1869 9371963 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Dmitry Medvedev with Ulrich Brandenburg.jpeg|eta|dekstra|290ra|Ulrich Brandenburg enmanigas al la rusia prezidanto [[Dmitrij Medvedev]] sian akreditaĵon. <br />''La 3-an de junio 2010. [[Moskvo]], [[Rusio]]'']] '''Ulrich BRANDENBURG''' (naskiĝis la {{daton|12|oktobro|1950}}) estas [[denaska esperantisto|denaska]] [[germana esperantisto]] kaj germana [[diplomato]]. Lia lasta tasko antaŭ emeritiĝo estis de 2014 ĝis 2016 tiu de la ambasadoro en [[Portugalio]]. Lia labordonanto do estis la [[federacia ministerio pri eksteraj rilatoj de Germanio]]. == Diplomatia servado == Post studado de lingvoj en [[Universitato de Monastero|Münster]] kaj [[Parizo]] li laboris kiel instruisto. En [[1980]] Brandenburg komencis sian karieron en la diplomatia servo de Germanio. Li deĵoris unue en la ambasado en [[Bagdado]] ([[Irako]]) inter [[1982]] kaj [[1984]]. Poste li estis vic-estro de la ĝenerala konsulejo en [[Leningrado]] ([[Sovetunio]]) inter 1984 kaj [[1986]] kaj sekretario (gazetaro/politiko) de la ambasado en [[Moskvo]] de 1986 ĝis [[1988]]. Post tio ĝis [[1995]] li deĵoris en la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj kiel "Anstataŭa Politika Direktoro", krom [[1991]]-[[1992]], kiam li studis en la [[Harvarda Universitato]]. De 1995 ĝis [[1999]] li gvidis sekcion ĉe la administracio de [[NATO]] en [[Bruselo]]. Reveninte al la Ministerio en 1999 li laboris interalie kiel komisiito pri [[Rusio]], [[Kaŭkazio]] kaj [[Centra Azio]] kaj kiel vicestro de la Politika Departemento.<ref>{{en}}: [http://www.russia-ic.com/news/show/9937/ New German ambassador in Russia]; {{ru}}: [http://www.lenta.ru/news/2010/04/02/botschafter/ В Москве сменился немецкий посол].</ref></small>. Ekde [[aŭgusto 2007]], li fariĝis konstanta reprezentanto de [[Germanio]] ĉe la organizaĵo [[NATO]] en [[Bruselo]]. De 2010 ĝis 2013 li estis la ambasadoro de Germanio en Moskvo. Fine de 2014 ĝis 2016 li estis ambasadoro de Germanio en Lisbono. == Esperanto-agado == Ulrich Brandenburg estas unu el almenaŭ tri multjaraj Esperanto-parolantoj inter la proksimume 1700 diplomatoj de Germanio (en la tiel nomata supera servo). Li estis longjara aktivulo de [[Germana Esperanto-Junularo]] (GEJ), kies prezidanto li estis en [[1974]] kaj [[1975]]. Por GEJ li ankaŭ estis redaktoro de "pozitive", la junularaj paĝoj en la bulteno "Germana Esperanto-Revuo". Li kaj la same esperantista edzino ''Barbara'' edukis la du infanojn ''Jens'' kaj ''Heike'' kiel denaskaj esperantistoj, kaj jam en aĝo de 8 respektive 5 jaroj ambaŭ infanoj en 1989 kaj 1990 estis profesiecaj kunaktoroj de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de la aktora grupo [[Kia Koincido]].<ref>broŝuro de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de la aktora grupo [[Kia Koincido]], somero 1989, paĝoj 6, 7 kaj 8.</ref> La {{daton|17|julio}} 2010 Ulrich Brandenburg estis elektita membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]].<ref>[https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=390#1 Ulrich Brandenburg nova Honora Patrono de UEA. Gazetaraj Komunikoj de UEA. N-ro 390 (2010-07-19)] {{eo}}</ref> De 2017 ĝis junio 2023 li estis prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/enhavo/gazetaro/artikoloj/neuer-vorsitzender-des-deutschen-esperanto-bundes-erfolgreicher-100 "Neuer Vorsitzender des Deutschen Esperanto-Bundes"]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://kern.punkto.info/2018/07/12/kp141-diplomatio/ Diplomatio] - epizodo el 2018-07-12 de [[kern.punkto]] kun Ulrich Brandenburg kiel gasto {{eo}} * [https://kern.punkto.info/2024/07/08/kp218-geostrategio/ Ĉu Eŭropo bezonas geostrategion?] - epizodo el 2024-07-08 de [[kern.punkto]] kun Ulrich Brandenburg kiel gasto {{eo}} El la tempo de lia ambasadoreco ĉe la organizaĵo NATO, liajn: * [https://web.archive.org/web/20090303005147/http://www.nato.diplo.de/Vertretung/nato/de/04/CV__english-seite.html anglalingvan] kaj * [https://web.archive.org/web/20090303005147/http://www.nato.diplo.de/Vertretung/nato/de/04/botschafter.html germanlingvan] vivpriskribojn eblas trovi ĉe la paĝoj de la germana reprezentejo ĉe NATO, krome jen [https://www.nato.int/cps/en/SID-43A91248-52BB7F67/natolive/who_is_who_49051.htm anglalingve ankoraŭ en la retejo de la centra administrejo]. Post kiam en januaro 2014 li iĝis la germania ambasadoro en Portugalio, lian [http://www.lissabon.diplo.de/Vertretung/lissabon/pt/02/01__Botschafter__und__Abteilungen/S__L__CVpt.html portugallingvan] ({{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111101082224/http://www.lissabon.diplo.de/Vertretung/lissabon/pt/02/01__Botschafter__und__Abteilungen/S__L__CVpt.html |date=2011-11-01 }}) vivpriskribon eblas trovi en la retejo de la ambasadejo en Lisbono. * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/ambasadoro-denaskulo-nun-en-rusio.html | titolo = Ambasadoro-denaskulo — nun en Rusio | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918163130/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/ambasadoro-denaskulo-nun-en-rusio.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fpCHSw1j-L8&t=81s EsKu - Epizodo 42 - Ulrich Brandenburg], [[YouTube|jutuba]] filmeto de la kanalo [https://www.youtube.com/@EskuEsperantoKulturo/videos EsKu - Esperanto-Kulturo -] aperinta la 2023-10-13 {{-l}} {{Sinsekvo |antaŭ = [[Helmut Klünder]] |dosiero = Jubilea simbolo.svg |post = [[Franz Kruse]] |titolo = prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo]] |periodo = decembro [[1974]] - decembro [[1976]] }} {{-l}} {{Sinsekvo |antaŭ = [[Sebastian Kirf]] |dosiero = Jubilea simbolo.svg |post = [[Martin Haase]] |titolo = prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] |periodo = [[2017]] - [[2023]] }} {{Unua}} {{Vivtempo|Brandenburg, Ulrich}} [[Kategorio:NATO]] [[Kategorio:Germanaj ambasadoroj en Rusio]] [[Kategorio:Germanaj ambasadoroj]] [[Kategorio:Germanaj diplomatoj]] [[Kategorio:Denaskaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de GEJ]] [[Kategorio:Prezidantoj de GEA]] e9fgqy4m45hb1zylqmbec63kbtx9df7 9371965 9371963 2026-05-13T08:04:44Z ThomasPusch 1869 9371965 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Dmitry Medvedev with Ulrich Brandenburg.jpeg|eta|dekstra|266ra|Ulrich Brandenburg enmanigas al la rusia prezidanto [[Dmitrij Medvedev]] sian akreditaĵon. <br />''La 3-an de junio 2010. [[Moskvo]], [[Rusio]]'']] '''Ulrich BRANDENBURG''' (naskiĝis la {{daton|12|oktobro|1950}}) estas [[denaska esperantisto|denaska]] [[germana esperantisto]] kaj germana [[diplomato]]. Lia lasta tasko antaŭ emeritiĝo estis de 2014 ĝis 2016 tiu de la ambasadoro en [[Portugalio]]. Lia labordonanto do estis la [[federacia ministerio pri eksteraj rilatoj de Germanio]]. == Diplomatia servado == Post studado de lingvoj en [[Universitato de Monastero|Münster]] kaj [[Parizo]] li laboris kiel instruisto. En [[1980]] Brandenburg komencis sian karieron en la diplomatia servo de Germanio. Li deĵoris unue en la ambasado en [[Bagdado]] ([[Irako]]) inter [[1982]] kaj [[1984]]. Poste li estis vic-estro de la ĝenerala konsulejo en [[Leningrado]] ([[Sovetunio]]) inter 1984 kaj [[1986]] kaj sekretario (gazetaro/politiko) de la ambasado en [[Moskvo]] de 1986 ĝis [[1988]]. Post tio ĝis [[1995]] li deĵoris en la Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj kiel "Anstataŭa Politika Direktoro", krom [[1991]]-[[1992]], kiam li studis en la [[Harvarda Universitato]]. De 1995 ĝis [[1999]] li gvidis sekcion ĉe la administracio de [[NATO]] en [[Bruselo]]. Reveninte al la Ministerio en 1999 li laboris interalie kiel komisiito pri [[Rusio]], [[Kaŭkazio]] kaj [[Centra Azio]] kaj kiel vicestro de la Politika Departemento.<ref>{{en}}: [http://www.russia-ic.com/news/show/9937/ New German ambassador in Russia]; {{ru}}: [http://www.lenta.ru/news/2010/04/02/botschafter/ В Москве сменился немецкий посол].</ref></small>. Ekde [[aŭgusto 2007]], li fariĝis konstanta reprezentanto de [[Germanio]] ĉe la organizaĵo [[NATO]] en [[Bruselo]]. De 2010 ĝis 2013 li estis la ambasadoro de Germanio en Moskvo. Fine de 2014 ĝis 2016 li estis ambasadoro de Germanio en Lisbono. == Esperanto-agado == Ulrich Brandenburg estas unu el almenaŭ tri multjaraj Esperanto-parolantoj inter la proksimume 1700 diplomatoj de Germanio (en la tiel nomata supera servo). Li estis longjara aktivulo de [[Germana Esperanto-Junularo]] (GEJ), kies prezidanto li estis en [[1974]] kaj [[1975]]. Por GEJ li ankaŭ estis redaktoro de "pozitive", la junularaj paĝoj en la bulteno "Germana Esperanto-Revuo". Li kaj la same esperantista edzino ''Barbara'' edukis la du infanojn ''Jens'' kaj ''Heike'' kiel denaskaj esperantistoj, kaj jam en aĝo de 8 respektive 5 jaroj ambaŭ infanoj en 1989 kaj 1990 estis profesiecaj kunaktoroj de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de la aktora grupo [[Kia Koincido]].<ref>broŝuro de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de la aktora grupo [[Kia Koincido]], somero 1989, paĝoj 6, 7 kaj 8.</ref> La {{daton|17|julio}} 2010 Ulrich Brandenburg estis elektita membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]].<ref>[https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=390#1 Ulrich Brandenburg nova Honora Patrono de UEA. Gazetaraj Komunikoj de UEA. N-ro 390 (2010-07-19)] {{eo}}</ref> De 2017 ĝis junio 2023 li estis prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/enhavo/gazetaro/artikoloj/neuer-vorsitzender-des-deutschen-esperanto-bundes-erfolgreicher-100 "Neuer Vorsitzender des Deutschen Esperanto-Bundes"]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://kern.punkto.info/2018/07/12/kp141-diplomatio/ Diplomatio] - epizodo el 2018-07-12 de [[kern.punkto]] kun Ulrich Brandenburg kiel gasto {{eo}} * [https://kern.punkto.info/2024/07/08/kp218-geostrategio/ Ĉu Eŭropo bezonas geostrategion?] - epizodo el 2024-07-08 de [[kern.punkto]] kun Ulrich Brandenburg kiel gasto {{eo}} El la tempo de lia ambasadoreco ĉe la organizaĵo NATO, liajn: * [https://web.archive.org/web/20090303005147/http://www.nato.diplo.de/Vertretung/nato/de/04/CV__english-seite.html anglalingvan] kaj * [https://web.archive.org/web/20090303005147/http://www.nato.diplo.de/Vertretung/nato/de/04/botschafter.html germanlingvan] vivpriskribojn eblas trovi ĉe la paĝoj de la germana reprezentejo ĉe NATO, krome jen [https://www.nato.int/cps/en/SID-43A91248-52BB7F67/natolive/who_is_who_49051.htm anglalingve ankoraŭ en la retejo de la centra administrejo]. Post kiam en januaro 2014 li iĝis la germania ambasadoro en Portugalio, lian [http://www.lissabon.diplo.de/Vertretung/lissabon/pt/02/01__Botschafter__und__Abteilungen/S__L__CVpt.html portugallingvan] ({{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111101082224/http://www.lissabon.diplo.de/Vertretung/lissabon/pt/02/01__Botschafter__und__Abteilungen/S__L__CVpt.html |date=2011-11-01 }}) vivpriskribon eblas trovi en la retejo de la ambasadejo en Lisbono. * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/ambasadoro-denaskulo-nun-en-rusio.html | titolo = Ambasadoro-denaskulo — nun en Rusio | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-06-22 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918163130/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/ambasadoro-denaskulo-nun-en-rusio.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} * [https://www.youtube.com/watch?v=fpCHSw1j-L8&t=81s EsKu - Epizodo 42 - Ulrich Brandenburg], [[YouTube|jutuba]] filmeto de la kanalo [https://www.youtube.com/@EskuEsperantoKulturo/videos EsKu - Esperanto-Kulturo -] aperinta la 2023-10-13 {{-l}} {{Sinsekvo |antaŭ = [[Helmut Klünder]] |dosiero = Jubilea simbolo.svg |post = [[Franz Kruse]] |titolo = prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo]] |periodo = decembro [[1974]] - decembro [[1976]] }} {{-l}} {{Sinsekvo |antaŭ = [[Sebastian Kirf]] |dosiero = Jubilea simbolo.svg |post = [[Martin Haase]] |titolo = prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] |periodo = [[2017]] - [[2023]] }} {{Unua}} {{Vivtempo|Brandenburg, Ulrich}} [[Kategorio:NATO]] [[Kategorio:Germanaj ambasadoroj en Rusio]] [[Kategorio:Germanaj ambasadoroj]] [[Kategorio:Germanaj diplomatoj]] [[Kategorio:Denaskaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de GEJ]] [[Kategorio:Prezidantoj de GEA]] a52prk2h7nq016e965pqydzp42rggmd 0 227851 9371898 8398821 2026-05-13T06:08:11Z ThomasPusch 1869 9371898 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo | originalatitolo = Patton | esperantatitolo = Patton | bildo = | bildpiedo = | produktolando = {{Usono}} | filmadlando = {{Usono}} | originalalingvo = [[angla lingvo]] | aperdato = {{dato|4|februaro|1970}} | daŭro = 170 minutoj | ĝenro = Biografia historio | buĝeto = [[Usona dolaro|Usona $]]12.000.000 | reĝisoro = [[Franklin J. Schaffner]] | scenaro = [[Francis Ford Coppola]]<br /> [[Edmund H. North]] | laŭverko = [[Omar N. Bradley]]<br /> [[Ladislas Farago]] | produktisto = [[Frank Caffey]]<br /> [[Frank McCarthy]] | muziko = [[Jerry Goldsmith]] | efektoj = | produkto = | distribuo = [[Universal Pictures]] | imdb_id = 0066206 | ĉefrolanto = [[George C. Scott]]<br /> [[Karl Malden]]<br /> [[Michael Bates]]<br /> [[Karl Michael Vogler]] }} '''''Patton''''' estas [[1970]]-jara biografia filmo kiu rakontas pri Generalo [[George S. Patton]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Aperas en la filmo [[George C. Scott]], [[Karl Malden]], [[Michael Bates]], [[Karl-Michael Vogler]], kaj aliaj. Ĝi estis direktita de [[Franklin J. Schaffner]], kaj la scenaro estis verkita de [[Francis Ford Coppola]] kaj [[Edmund H. North]]. Ĝi gajnis sep [[Akademia Premio|Akademiajn Premiojn]], inkluzivante premion por plej bona filmo. La malfermanta monologo parolata de Scott kun giganta [[usona flago]] en la fono restas kiel ikona kaj influa imago de filmo. Malgraŭ la tiama kontraŭmilitismo en Usono de la [[Vjetnama Milito]] kaj malkreskanta intereso en filmoj pri la Dua Mondmilito, la filmo sukcesis kaj iĝis usona klasiko. En 2003, ĝi estis elektita de la Usona [[Biblioteko de Kongreso]] kiel "kulture grava", kaj tial preservita ĉe la [[Usona Nacia Film-Registro]]. == Premioj == La aktorado de George C. Scott gajnigis por li [[Akademia Premio|Akademian Premion]] por plej bona aktoro en [[1971]]. Li fame rifuzis akcepti ĝin, la unua aktoro – sed ne la lasta – rifuzi tian premion. La filmo gajnis ses pluajn Akademiajn Premiojn: * plej bona art desegno * plej bona reĝisoro * plej bona redaktado * plej bona filmo * plej bona sono * plej bona originala scenaro Ĝi kandidatiĝis por pluajn tri Akademiajn Premiojn: * plej bona cinematografio * plej bonaj specialaj efektoj * plej bona muziko == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb titolo}} [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Biografiaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] bt6ccmngkcyyl3b3udhsfdc2nk09lk5 9371899 9371898 2026-05-13T06:09:41Z ThomasPusch 1869 9371899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Patton''''' estas [[1970]]-jara biografia filmo kiu rakontas pri Generalo [[George S. Patton]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Aperas en la filmo [[George C. Scott]], [[Karl Malden]], [[Michael Bates]], [[Karl-Michael Vogler]], kaj aliaj. Ĝi estis direktita de [[Franklin J. Schaffner]], kaj la scenaro estis verkita de [[Francis Ford Coppola]] kaj [[Edmund H. North]]. Ĝi gajnis sep [[Akademia Premio|Akademiajn Premiojn]], inkluzivante premion por plej bona filmo. La malfermanta monologo parolata de Scott kun giganta [[usona flago]] en la fono restas kiel ikona kaj influa imago de filmo. Malgraŭ la tiama kontraŭmilitismo en Usono de la [[Vjetnama Milito]] kaj malkreskanta intereso en filmoj pri la Dua Mondmilito, la filmo sukcesis kaj iĝis usona klasiko. En 2003, ĝi estis elektita de la Usona [[Biblioteko de Kongreso]] kiel "kulture grava", kaj tial preservita ĉe la [[Usona Nacia Film-Registro]]. == Premioj == La aktorado de George C. Scott gajnigis por li [[Akademia Premio|Akademian Premion]] por plej bona aktoro en [[1971]]. Li fame rifuzis akcepti ĝin, la unua aktoro – sed ne la lasta – rifuzi tian premion. La filmo gajnis ses pluajn Akademiajn Premiojn: * plej bona art desegno * plej bona reĝisoro * plej bona redaktado * plej bona filmo * plej bona sono * plej bona originala scenaro Ĝi kandidatiĝis por pluajn tri Akademiajn Premiojn: * plej bona cinematografio * plej bonaj specialaj efektoj * plej bona muziko == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb titolo}} [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo]] [[Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj]] [[Kategorio:Biografiaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1970]] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj filmoj]] 6sid58qnwsj1ef3sam5jqzjj4mlcmei 0 233256 9371949 9173155 2026-05-13T07:45:13Z Sj1mor 12103 9371949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Stamp China 1945 2 inauguration.jpg|eta|200px|dekstra|Stamp China 1945 2 inauguration.jpg|[[Jiang Jieshi|Jiang Jieshi (Chiang Kai-shek)]] kun flago de [[Respubliko Ĉinio]], [[1945]]]] La '''Ĉina Nacia Partio''' ([[ĉina skribo|simpligita ĉina skribo]]: 中国国民党; [[ĉina skribo|tradicia ĉina skribo]]: 中國國民黨; [[pinjine]]: Zhōngguó Guómíndǎng; [[Wade-Giles]]: Chungkuo Kuomintang; mallongigo: KMT), ĝenerale konata kiel '''Kuomintango''', estis [[politika partio]] de [[Respubliko Ĉinio]], fondita de [[Sun Jatsen]] kaj [[Song Jiaoren]] en [[1912]] post la [[ĉina revolucio de 1911]], kiu detronigis la [[manĉuoj|manĉuan]] [[dinastio Qing|dinastion Qing]]. Poste, estrate de [[Jiang Jieshi|Jiang Jieshi (Chiang Kai-shek)]], ĝi regis grandan parton de la kontinenta [[Ĉinio]] de la jaro [[1927]]/[[1928]] ĝis la retiriĝo al [[Tajvano]] en [[1949]], venkite de [[Ĉina Komunista Partio]] en la [[ĉina enlanda milito]]. En Tajvano, Kuomintango daŭrigis Respublikon Ĉinio tenante la registaron en unu-partia reĝimo (komence fakte [[diktaturo|diktature]]) ĝis la [[demokratio|demokratiĝo]] de Tajvano en [[1990]], post serio da reformoj komenciĝintaj jam fine de la 70aj jaroj. Dum tiu periodo, Tajvano kaj la Respubliko Ĉinio ofte estis nomataj ''Naciisma Ĉinio'', simile al la signifo de Kuomintango kaj kontraste kun la ''Komunisma Ĉinio''. Nuntempe ĝi estas la partio kun plej multe da lokoj en la [[parlamento]] de la Respubliko. Ĝi estas konsiderata kiel [[konservativa partio]], kaj membras en [[Internacia Demokrata Unuiĝo]] (samkiel, ekzemple, la usona [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]). == Apogo al la partio == Diversaj grupoj apogas Kuomintangon en la Respubliko Ĉinio. La apogo kutimas esti pli forta en la norda Tajvano kaj en urbaj areoj, kie ĝi ricevas la subtenon de etaj kaj mezgrandaj entreprenoj kaj de aŭtonomaj entreprenistoj, kiuj siavice formas la plimulton de la komercaj interesoj en Tajvano. Ankaŭ grandaj kompanioj emas subteni Kuomintangon pro ĉi ties politiko pri tenado de komercaj rilatoj kun la kontinenta Ĉinio. La partio ricevas fortan apogon ankaŭ de la laboristaro pro la diversaj laboraj avantaĝoj, asekuroj ktp dum la tempo de la kuomintanga regado. Kuomintango tradicie kunlaboras kun [[sindikato]]j, instruistoj kaj registaraj laboristoj. El la [[etno|etnaj]] grupoj en Tajvano, forte subtenas Kuomintangoj [[kontinentanoj (Tajvano)|kontinentanoj]] kaj ĉi ties idoj (pro ideologiaj kialoj) kaj tajvanaj [[aborigeno]]j. Inter la kontraŭantoj de Kuomintango troviĝas fervoraj subtenantoj de la sendependeco de Tajvano, kaj loĝantoj de kamparaj areoj, ĉefe en la suda Tajvano, kvankam inter partianoj de unuiĝo kun Ĉinio troviĝas ankaŭ [[hokloj]], kaj kvankam inter sendependistoj troveblas ankaŭ kontinentan(id)oj. Oponado al Kuomintango ŝuldiĝas al ĝia bildo kiel partio de la kontinentanoj kaj kiel ĉina naciisma partio sen ajna kontakto kun la lokaj valoroj. Aldone, multaj kontraŭas ĝin surbaze de ĝia aŭtoritatisma pasinto, la tre grandaj financaj rezervoj de la partio, supozata [[koruptado]] kaj favorismaj retoj. == Historio == === Unuaj tempoj === Kuomintangon fondis en la provinco [[Gŭangdongo]] la [[25-an de aŭgusto]] [[1912]] pluraj revoluciaj grupoj sukcese detronigintaj la [[Qing-dinastio]]n en la [[Xinhai-revolucio]], inter ili la Revolucia Alianco, kiel modera demokratia socialisma partio. Tiel, la partio retrospuras siajn radikojn ĝis la Societo Revivigu Ĉinion, fondita en [[1895]] kaj fandiĝinta kun aliaj [[monarkio|kontraŭmonarkiaj]] societoj kiel la Revolucia Alianco en [[1905]]. Sun Jatsen, ĵus demisiintan kiel provizora prezidento de la Respubliko Ĉinio, oni elektis kiel ĝian gvidanton kun la titolo '''ĉefministro''' (tradicia ĉina skribo: 總理; pinjine: ''zǒnglǐ''), kaj Huang Xing estis elektita viculo de Sun. Tamen, la plej influa partiano estis la tria en la vico, Song Jiaoren, kiu mobilizis amasan apogon de burĝoj kaj komercistoj por ke Kuomintango venku en la elektado de la Nacia Asembleo en [[1912]], surbaze de platformo defendanta [[konstitucio|konstitucian]] [[parlamento|parlamentan]] [[demokratio]]n. Kvankam la partio havis nekontesteblan plimulton en la unua Nacia Asembleo, la prezidento [[Yuan Shikai]] ekignoris la parlamentan organon en la prenado de prezidentaj decidoj, kontraŭe al la Konstitucio, kaj murdis la parlamentan gvidanton Song Jiaoren en [[Ŝanhajo]] in [[1913]]. Kuomintanganoj gvidataj de Sun ekigis la Duan Revolucion en julio 1913, misplanitan kaj nesufiĉe subtenitan armitan provon renversi Yuan'on; la provo fiaskis. Yuan malfondis aŭ dissolvis Kuomintangon en novembro (ĝiaj membroj dume plejparte fuĝis al la [[ekzilo]] en [[Japanio]]) kaj nuligis la parlamenton komence de [[1914]]. Yuan Shikai proklamis sin mem [[imperiestro]] en decembro [[1915]]. Jiang Jieshi reprenis la gvidantecon de Kuomintango post la morto de Sun en [[1925]]. Ekzilite en Japanio en 1914, Sun establis la Ĉinian Revolucian Partion, sed multaj el liaj iamaj revoluciaj kamaradoj, inter ili [[Huang Xing]], [[Wang Jingwei]], [[Hu Hanmin]] kaj [[Chen Jiongming]], rifuzis aliĝi al li aŭ subteni liajn strebojn komenci armitan ribelon kontraŭ Yuan Shikai. Por membri en la Ĉinia Revolucia Partio, oni devis ĵuri personan lojalecon al Sun, kion multaj malnovaj revoluciuloj rigardis kiel maldemokratian kaj kontraŭan al la spirito de la revolucio. Tial, multaj malnovaj revoluciuloj ne aliĝis al la nova organizo de Sun, kaj oni ofte marĝenigis lin ene de la revolucia movado dum tiu ĉi periodo. Sun reiris al Ĉinio en 1917 por establi rivalan registaron en Guangzhou, sed oni baldaŭ igis lin resti senpostena kaj ekziliĝi en Ŝanghajon. Tie, kun renovigita apogo, li revivigis Kuomintangon la [[10an de oktobro]] [[1919]], sed sub la nomo Ĉina Kuomintango, dum la oldan partion oni nomis tutsimple Kuomintango. En [[1920]], Sun kaj Kuomintango reestabliĝis en Guangdong. En [[1923]], Kuomintango kaj ĉi ties registaro akceptis helpon de [[Sovetio]] post rifuzo de rekono fare de la [[okcidento|okcidentaj]] potencoj. Sovetaj konsilistoj – el kiuj la plej elstara estis [[Miĥail Borodin]], agento de [[Kominterno]] – komencis veni al Ĉinio en [[1923]] por helpi en la reorganiziĝo kaj firmiĝo de Kuomintango laŭ la linioj de la sovetia [[Komunisma Partio]], kreante [[Leninismo|leninisman]] partian strukturon kiu daŭris ĝis la 90aj jaroj. La [[Ĉina Komunista Partio]] ricevis kominternajn instrukciojn kunlabori kun Kuomintango, kaj oni kuraĝigis ĝiajn membrojn aniĝi, tenante apartajn partiajn identecojn, tiel formante la Unuan Unuiĝan Fronton inter ambaŭ partioj. Sovetiaj konsilistoj ankaŭ helpis la ''naciistojn'' starigi politikan instituton por trejni [[propagando|propagandistojn]] en teĥnikoj de mobilizado da amasoj, kaj en 1923 Jiang Jieshi, unu el la leŭtenantoj de Sun el la tempo ĉe [[Tongmenghui]], estis sendita al [[Moskvo]] por plurmonata milita kaj politika studado. En la unua kongreso de la partio en [[1924]], kun nekuomintanganaj delegitoj kiel membroj de la Ĉina Komunisma Partio, ili adoptis la politikan teorion de Sun, kiu inkludis la Tri Principojn de la Popolo - naciismon, demokration kaj [[vivtenado]]n de la popolo. === La milito === Post la morto de Sun Jatsen, la generalo Jiang Jieshi iĝis la gvidanto de Kuomintango kaj lanĉis la [[Norda Ekspedicio|Nordan Ekspedicio]]n en 1926 por superi la nordajn militestrojn kaj unuigi Ĉinion sub la partio. Li haltis kurttempe en Ŝanghajo en 1927 por elpurigi la komunistojn alianciĝintajn kun Kuomintango, kio prajmis la ĉinan internan militon ekde la [[Nanĉana Ribelo]]. Kiam la kuomintangaj trupoj prenis [[Pekino]]n, ĉi tio donis samjare al Kuomintango vastan [[diplomatio|diplomatian]] rekonon, ĉar Pekino estis la internacie jure agnoskata [[ĉefurbo]], kvankam pli frue regata de kverelantaj militestroj. Kuomintango movis la ĉefurbon de Pekino al [[Nankino]], la origina ĉefurbo de la [[Ming-dinastio]], kio do egalis simbolan elpurigon de la lastaj [[Qing-dinastio|Qing-dinastiaj]] elementoj. Ĉi periodon de kuomintanga regado en Ĉinio inter 1927 kaj 1937 oni nomis la nankina jardeko. [[Dosiero:NRA machinegunners.jpg|eta|250px|dekstra|[[mitralo|Mitralistoj]] de Kuomintango dum la 2a ĉina-japana milito]] Kuomintango komencis sian agadon kiel heterogena grupo favore al [[Usono|Uson-inspirita]] [[federismo]] kaj provinca sendependeco. Tamen, post sia reorganiziĝo laŭ la [[Sovetio|sovetiaj]] linioj, la partio celis establi centralizitan [[unupartiismo|unu-partian]] ŝtaton kun unu [[ideologio]] - la Tri Principoj de la Popolo. Tio iĝis des pli evidenta kiam, post la morto de Sun, oni starigis [[kulto]]n al lia figuro. La regado fare de unu sola partio komencis la periodon de "politika kuratoreco", en kiu la partio direktis la registaron kaj samtempe instrukciis onin pri partoprenado en [[demokratio|demokrata]] sistemo. Post pluraj militaj [[kampanjo]]j kaj kun la helpo de germanaj militaj konsilistoj (planintaj la kvinan "eksterman kampanjon"), la komunistoj devis retiriĝi de siaj bazoj en la suda kaj centra Ĉinio al la montoj, en amasa [[retiriĝo]] fame konata kiel la [[Longa Marŝo]]; tiu ĉi, siavice, fine kreskigos la reputacion de la komunistoj inter la kamparanoj. El la 86 000 komunismaj soldatoj lasintaj siajn bazojn, nur 20 000 sukcesis fini la 10 000-kilometran marŝadon al la provinco [[Shaanxi]]. Kuomintango plu atakadis la komunistojn. Tio akordiĝis kun la politiklinio de Jiang solvi internajn konfliktojn (kun militestroj kaj komunistoj) antaŭ ol batali kontraŭ eksteraj invadoj (fare de [[Japanio]]). Tamen, [[Zhang Xueliang]], kredante la japanan invadon la plej granda kaj grava minaco, prenis Jiang'on kiel [[ostaĝo]]n dum la [[Xi'an-incidento]] en 1937 kaj devigis lin akcepti aliancon kun la komunistoj en la [[totala milito]] kontraŭ la japanoj. La [[dua ĉina-japana milito]] komenciĝis oficiale, kaj daŭris ĝis la japana malvenko en 1945. Tamen en multaj situacioj la alianco ekzistis nur laŭnome; post mallonga periodo da kunlaborado, la armeoj komencis batali kontraŭ la japanoj aparte, anstataŭ kiel kunordigitaj aliancanoj. Konfliktoj inter Kuomintango kaj la komunistoj ankoraŭ oftis dum la milito, kaj abundas dokumentitaj akuzoj pri komunistaj atakoj kontraŭ kuomintangaj trupoj, kaj inverse. Oni atentu, ke en ĉi tiaj incidentoj la armeoj de Kuomintango kutime uzis pli tradiciajn [[taktiko]]jn, dum la komunistoj preferis [[gerilo|gerilajn]] taktikojn, kio igis Kuomintangon akuzi la komunistojn pri rifuzo de subteno al la kuomintangaj trupoj (retiriĝante kaj lasante solaj tiujn ĉi lastajn kontraŭ la plena forto de la japanaj atakoj). La samajn gerilajn taktikojn uzitajn kontraŭ la japanaj trupoj oni uzis poste, kaj sukcese, dum la enlanda milito. La komunistoj kaj Kuomintango reprenis la plenskalan internan militon post la malvenko de Japanio. La komunismaj armeoj, antaŭe nur eta parto, kreskigis rapide sian influon kaj povon danke al pluraj eraroj de Kuomintango: unue, Kuomintango abrupte reduktis la nombron de trupoj post la japana [[kapitulaco]], lasante tre multajn kapablajn kaj batalpretajn virojn senlaboraj kaj malkontetaj pri Kuomintango, kaj do pli facile rekrutigeblaj fare de la komunistoj. Due, la kuomintanga registaro montriĝis plene malkapabla administri la [[ekonomio]]n, permesante la estiĝon de [[inflacio|inflaciego]]. Inter la plej vanaj kaj senutilaj provoj haltigi la inflacion estis la elekto de la [[oro|or-]][[etalono]] por la nacia [[trezorejo]] kaj la Or-Etalona Bileto (tradicia ĉina: 金圓券; pinjine: jīn yuán quàn) en aŭgusto 1948, malpermesante privatan [[proprieto]]n de oro, [[arĝento]] kaj fremdaj [[valuto]]j, kolektante de la homoj ĉiujn tiujn noblajn metalojn kaj fremdaj valutojn kaj donante interŝanĝe la Or-Etalonan Bileton. La nova bileto iĝis senvalora en nur dek monatoj, kio forte substrekis la tutnacian perceptadon de Kuomintango kiel koruptan aŭ, almenaŭ, maltaŭgan aparaton. Trie, Jiang Jieshi ordonis al siaj trupoj defendi la urbojn. Tiu ĉi decido donis al la komunistoj la ŝancon moviĝi libere tra la kamparo. Komence, Kuomintango havis avantaĝon pro la helpo de Uson-devenaj armiloj kaj [[municio]]. Tamen, pro la inflaciego kaj aliaj ekonomiaj problemoj, kaj pro la vasta korupteco, Kuomintango plu perdis popolan subtenon. Samtempe, la ĉesigo de la usona helpado kaj la rekrutigado de dekmiloj da [[dizerto|dizertintaj]] aŭ malmobilizitaj soldatoj fare de la komunistoj baldaŭ turnis la bilancon aŭ pesilon de potenco favore al la komunistoj, kaj la enorma popola subtenado al la komunistoj en la plejparto de la lando preskaŭ neebligis sukcesaj kuomintangajn atakojn kontraŭ ili. Fine de 1949, la komunistoj regis preskaŭ la tutan kontinentan Ĉinion, kaj Kuomintango retiriĝis al Tajvano kun signifa kvanto el la naciaj trezoroj de Ĉinio kaj 2 milionoj da personoj, inter ili armeanoj kaj rifuĝantoj. Iuj partianoj restis en la kontinento kaj disiĝis de la ĉefa Kuomintango por fondi la Revolucian Komitaton de Kuomintango, kiu daŭre ekzistas nuntempe kiel unu el la ok minoraj registritaj partioj en la [[Popola Respubliko Ĉinio]]. === Kuomintango en Tajvano === En 1895, Tajvano, inkludante la insularon [[Penghuoj]] (aŭ [[Peskadoroj]]), iĝis japana [[kolonio]], forcedite de la [[imperio Qing]] post la malvenko en la [[unua ĉina-japana milito]]. Post la malvenko de Japanujo fine de la [[dua mondmilito]] en 1945, la Komandejo de la Aliancanoj ordonis al Japanujo, kapitulacinta antaŭ Usono, kapitulacigi sian trupojn en Tajvano antaŭ tiuj de la kuomintanga [[Respubliko Ĉinujo]]. La Helpa kaj Rekapabliga Administracio de [[Unuiĝintaj Nacioj]] ([[UNRRA]]) transdonis la administradon de Tajvano al RĈ, kiu siavice milit-okupis Tajvanon. La rilatoj inter la lokaj [[tajvananoj]] kaj la [[kontinentanoj (Tajvano)|kontinentanoj]] venintaj el la kontinenta Ĉinio streĉiĝis en la sekvaj jaroj, kio kulminis eksplode la [[27-a de februaro|27an de februaro]] 1947 en [[Tajpeo]], kiam disputo inter cigaredvendistino kaj [[kontrabando|kontraŭkontrabanda]] oficisto prajmis civilan malordon kaj protestojn, kiuj daŭris plurajn tagojn. Fine la ribelo iĝis sanga, kaj ĝin subpremis la armeo de RĈ en la [[Incidento 228]]. Post la fondo de la [[Popolrespubliko de Ĉinio]] (PRĈ) la [[1-a de oktobro|1an de oktobro]] 1949, la komandantoj de la Popolliberiga Armeo de PRĈ kredis, ke unue necesas preni la insularojn [[Ĝinmenoj]] kaj [[Macuoj]] antaŭ la fina [[sturmo]] al Tajvano. En la batalo de [[Kuningtou]], Kuomintango haltigis la invadon. En 1950 Jiang ekoficis en Tajpeo sub la Provizoraj Dispozicioj Validaj dum la Periodo de la Komunista Ribelo. La dispozicioj proklamis la [[militleĝo]]n en Tajvano kaj haltigis demokratiajn procesojn, kiel la [[prezidento|prezidentajn]] kaj la [[parlamento|parlamentajn]] [[elektoj]]n, ĝis oni sukcesos repreni la kontinenton de la komunistoj. Kuomintango kalkulis, ke necesos 3 jaroj por venki la komunistojn. La [[slogano]] estis "unua-jare vin preparu; dua-jare ekbatalu; tria-jare konkeru." Tamen, kredeble diversaj faktoroj, kiel la internaciaj premoj, malhelpis ke Kuomintango militu plenskale kontraŭ la komunistoj. En la unuaj jaroj okazis [[malvarma milito]] kun unu-du etaj militaj konfliktoj. La plurajn registarajn organojn antaŭe lokitajn en Nankino oni relokis en Tajpeo, dum la kuomintanga registaro aktive [[depostulo|depostulis]] [[suvereneco]]n je la tuta Ĉinio. La Respubliko Ĉinio en Tajvano retenis la lokon de Ĉinio en [[Unuiĝintaj Nacioj]] ĝis 1971. Ĝis la [[1970-aj jaroj]], Kuomintango sukcese antaŭenigis [[agraro|agrarajn]] reformojn, disvolvis la ekonomion, aplikis demokratian sistemon en malalta nivelo de la registaro, plibonigis la rilatojn trans la [[Tajvana Markolo]] kaj kreis la admirindan ekonomian miraklon de Tajvano. Kuomintango tamen retenis la registaron en unu-partie aŭtoritata ŝtato ĝis reformoj inter la fino de la 70aj ĝis inkluzive la 90aj jaroj. Kiel rezulto de la Incidento 228 en 1947, tajvananoj devis elporti la tiel nomatan "Blankan Teroron", nome {{N|politika subpremado}} gvidatan de Kuomintango. La Respubliko Ĉinio en Tajvano ofte estis nomata (samsignife kun la nomo de la reganta partio Kuomintango) simple ''Naciisma Ĉinio''. En la [[1970-aj jaroj]], Kuomintango ekpermesis "suplementajn elektojn" en Tajvano por okupi la sidlokojn de la oldiĝantaj parlamentanoj. Kvankam [[opozicio|opoziciaj]] partioj ne estis permesitaj, oni toleris "eksterpartiajn" ("tangwai") reprezentantojn. En la 80aj, Kuomintango centriĝis en transformado de la registaro el unu-partia sistemo al multpartia demokratio, kaj en la t.n. "tajvanigo". Post la fondo de la Demokrata Progresa Partio (DPP) en 1986, Kuomintango komencis konkuri kontraŭ DPP en parlamentaj elektoj. En 1991, la militleĝo ĉesis kiam la prezidento [[Lee Teng-Hui]] forigis la Provizorajn Dispoziciojn Validajn dum la Periodo de la Komunista Ribelo. Oni ekpermesis ke ĉiuj partioj konkuru en ĉiuj niveloj de la elektoj, inkluzive de la prezidentaj elektoj. Lee Teng-Hui, la unua demokratie elektita prezidento de RĈ kaj la gvidanto de Kuomintango dum la 90aj jaroj, anoncis sian defendadon de "specialaj de-ŝtato-al-ŝtato-rilatoj" kun PRĈ. PRĈ rilatigis tiun ideon kun la sendependeco de Tajvano. Kuomintango spertis dividiĝon en 1994, el kiu rezultis la kreo de la Ĉina Nova Partio (Chinese New Party), kiun oni akuzis esti la rezulto de la "korupta regstilo" de Lee. La Nova Partio, post la elpurigo fare de Lee, grandparte reintegriĝis en Kuomintangon. Multe pli grava disiĝo en la partio okazis kiel rezulto de la prezidentaj elektoj en 2000. Nekontenta pri la elekto de [[Lien Chan]] kiel la partian prezidentan kandidaton, la eksa Ĝenerala Sekretario de la partio [[James Soong]] lanĉis propran kandidatiĝon, kio rezultis en la malmembrigo de Soong kaj liaj subtenantoj kaj en la kreo de la Popola Unua Partio (People's First Party, PFP). La kuomintanga kandidato estis la tria, post Soong, en la elektoj. Tuj poste evidentiĝis la forta rilato de Lee kun la konkuranto. Por eviti "dizertojn" al PFP, Lien apartigis la partion de la porsendependecaj politikoj de Lee kaj iĝis pli favora al la reunuiĝo de Ĉinio. Tiu movo kaŭzis la forigon de Lee el la partio kaj la kreon de la Tajvana Solidareca Unio (Taiwan Solidarity Union). <!-- == Nuntempo == ==Balotadoj== == Organiziĝo == --> == Vidu ankaŭ == * [[Nacia Revolucia Armeo]] {{projektoj}} [[Kategorio:Kuomintango| ]] [[Kategorio:Historio de Ĉinio]] [[Kategorio:Politiko de Ĉinio]] [[Kategorio:20-a jarcento en Tajvano]] [[Kategorio:Politiko de Tajvano]] [[Kategorio:Respubliko Ĉinio]] [[Kategorio:Politikaj partioj de Tajvano]] [[Kategorio:Konservativaj partioj]] [[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1919]] ktxo4i28n3eo50btin73gwogvvxwi8k 0 235113 9371784 7958547 2026-05-12T23:51:02Z LilyKitty 25129 de fotoelektra efiko 9371784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Carl David ANDERSON''' (naskiĝis la [[3-an de septembro]] [[1905]] en [[Novjorko]], [[Usono]], mortis la [[11-an de junio]] [[1991]] en San Marino, [[Kalifornio]]) estis usona fizikisto, kiu ricevis [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] en 1936 – dividante kun la aŭstra [[Victor Francis Hess]] – pro malkovro de la [[pozitrono]].[[Dosiero:Carl anderson.1937.jpg|eta|dekstra|Carl David Anderson]]Anderson akiris gradon de Ph. D. en California Institute of Technology en Pasadena. Li laboris tie dum sia tuta labora vivo. En 1976 li iĝis emerita profesoro. Ekde 1927 Carl Anderson okupiĝis pri [[fotoelektra efiko|fotoelektronoj]], estigitaj de rentgenaj radioj. Li komencis en 1930 ekzamenon de la gama-radioado kaj kosma radiado, per nebulkamero lokigita en magnetan kampon. Li malkovris la pozitronon en 1932 dum studado de la rilatoj de la kosma radiado. Unu jaron poste. Li mem produktis la novan korpusklon per gama-radiado. Li partoprenis en 1936 en malkovro de la [[muono]] (pezas 207-oble ol elektrono). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{Vivtempo|Anderson, Carl David}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Usonaj fizikistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Personoj de Nov-Jorkio]] [[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]] 8kzabm7wixnph6cxceaam9kiqcuu65c 0 238973 9371951 9288236 2026-05-13T07:47:11Z Sj1mor 12103 9371951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rockin' Squat''' estas franca artisto kaj kreanto de la grupo de [[Hip-hop]] [[Assassin (grupo)|Assassin]]. ==Biografio== Rockin' Squat, de sia vera nomo '''Mathias Crochon'''<!--Cassel is not the real name of his father!-->, estas la filo de la aktoro [[Jean-Pierre Cassel]] kaj la frato de [[Vincent Cassel]] kaj [[Cécile Cassel]]. Li komencis en la francan [[rap]]on ĉirkaŭ la mezo de la [[jaroj 1980]] kie li fondis kun [[Solo]], [[Doctor L]] kaj [[Dj Clyde]] la grupon de rapon [[Assassin (grupo)|Assassin]]. Li kreis samtempe Assassin Productions, destinita al memprodukti lia uziko, la unua memprodukto en franca rapo. Li devenis la unuan artiston de tiun ĝenron kantante pri tiuj politikaj kaj sociaj aferoj en siaj diskoj (Maxi « Note mon nom sur ta liste » kaj kun titoloj antaŭ kiel « Laissez le rap couler » « Une Nouvelle Victoire », aŭ « Tina »). Liaj kantoj temas diversaj subjektoj kiel moderna [[sklaveco]] (« Esclave 2000 »), [[ekologio]] (« Sauvons la Planète »), la {{J|politika malliberulo}} (« Écrire contre l'oubli »), la [[Virina Rajto|virinaj rajtoj]] (« L'objet », « L'entrave à nos jouissances »), lo [[racisme]] (« Peur d'une race »), la [[NWO]] (« Démocratie Fasciste », « Illuminazi 666 »), la Afrika [[koloniado]] (« France à Fric »). Li vehikulas, al opono de aliaj rapantoj (kiel [[Chuck D]] aŭ [[KRS-One]] kies li citas siaj radikoj), la imago de unu hip hop pozitiva kaj protestanta, liganta kun la emancipado de la masoj per scio, penso, partigo, la amo. ==Diskoj== ===Grupo Assassin=== * De [[1989]] ĝis [[2002]] : Ĉiuaj diskoj de [[Assassin (grupo)|Assassin sur la liganta paĝo]] ===Sole=== "Illegal mixtape (Street Album)" "Illegal mixtape 2 (Street Album)" "Libre vs Démocratie Fasciste (EP)" #Enfant Du Siècle #Démocratie Fasciste #L'évidence (Démocratie Fasciste Article 2) #Dit Et Non Dit #Paris / New York Struggle Feat [[Naptron]] #Témoin De Mon Temps Feat [[Pyroman]] #Libre #Libre [Remix] Feat [[Pyroman]], [[Alibi Montana]], [[Mecca (rap)|Mecca]], [[Swat]] & [[Alino]] #We Still Here Feat [[Napoleon da Legend]] #Libre (Vidéo) "Too Hot for TV (EP)" #Too Hot For TV #France À Fric Feat [[Cheick Tidiane Seck]] #Quand Ce Sera La Guerre #Illuminazi 666 #Crack Game #500 ans #L'underground S'exprime : Chapitre 4 Feat [[John Gali]], [[Phett]], [[K'Ommando Toxik]], [[Profecy]], [[Dyva]], [[John Steed AKA Half God]] & [[Kader l'Aktivist]] #Progress Feat [[Agallah]] #France à Fric (Instru) #Too Hot For TV (Instru) #France à Fric (Video) "Confession d'un Enfant du Siècle (Duobla Albumo) venonta dum la jaro 2008 ==Malbone konita== *[[2003 en musique|2003]] « Témoin de mon temps » sur « Liberté d’expression 2 » (Bw Music) *[[2003 en musique|2003]] « Libre » sur « Interdit en radio » (Menace Record) *[[2005 en musique|2005]] « En direct de Paris » sur « Qu’est-ce qu’ils attendent de nous ? » (…) *[[2007 en musique|2007]] « Crack Game » sur « Niroshima 3 » (Niroshima) ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.livinastro5000.com http://www.livinastro5000.com] * [http://www.myspace.com/rockinsquat http://www.myspace.com/rockinsquat] * [http://www.assassin-connexion.net Assassin-Connexion.net] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj kantistoj]] 60t17dg2wvufeufj3bjh4przd1xa26i 9371952 9371951 2026-05-13T07:47:57Z Sj1mor 12103 /* Biografio */ 9371952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rockin' Squat''' estas franca artisto kaj kreanto de la grupo de [[Hip-hop]] [[Assassin (grupo)|Assassin]]. ==Biografio== Rockin' Squat, de sia vera nomo '''Mathias Crochon'''<!--Cassel is not the real name of his father!-->, estas la filo de la aktoro [[Jean-Pierre Cassel]] kaj la frato de [[Vincent Cassel]] kaj [[Cécile Cassel]]. Li komencis en la francan [[rap]]on ĉirkaŭ la mezo de la [[jaroj 1980]] kie li fondis kun [[Solo]], [[Doctor L]] kaj [[Dj Clyde]] la grupon de rapon [[Assassin (grupo)|Assassin]]. Li kreis samtempe Assassin Productions, destinita al memprodukti lia uziko, la unua memprodukto en franca rapo. Li devenis la unuan artiston de tiun ĝenron kantante pri tiuj politikaj kaj sociaj aferoj en siaj diskoj (Maxi « Note mon nom sur ta liste » kaj kun titoloj antaŭ kiel « Laissez le rap couler » « Une Nouvelle Victoire », aŭ « Tina »). Liaj kantoj temas diversaj subjektoj kiel moderna [[sklaveco]] (« Esclave 2000 »), [[ekologio]] (« Sauvons la Planète »), la {{J|politika malliberulo}} (« Écrire contre l'oubli »), la [[virinaj rajtoj]] (« L'objet », « L'entrave à nos jouissances »), lo [[racisme]] (« Peur d'une race »), la [[NWO]] (« Démocratie Fasciste », « Illuminazi 666 »), la Afrika [[koloniado]] (« France à Fric »). Li vehikulas, al opono de aliaj rapantoj (kiel [[Chuck D]] aŭ [[KRS-One]] kies li citas siaj radikoj), la imago de unu hip hop pozitiva kaj protestanta, liganta kun la emancipado de la masoj per scio, penso, partigo, la amo. ==Diskoj== ===Grupo Assassin=== * De [[1989]] ĝis [[2002]] : Ĉiuaj diskoj de [[Assassin (grupo)|Assassin sur la liganta paĝo]] ===Sole=== "Illegal mixtape (Street Album)" "Illegal mixtape 2 (Street Album)" "Libre vs Démocratie Fasciste (EP)" #Enfant Du Siècle #Démocratie Fasciste #L'évidence (Démocratie Fasciste Article 2) #Dit Et Non Dit #Paris / New York Struggle Feat [[Naptron]] #Témoin De Mon Temps Feat [[Pyroman]] #Libre #Libre [Remix] Feat [[Pyroman]], [[Alibi Montana]], [[Mecca (rap)|Mecca]], [[Swat]] & [[Alino]] #We Still Here Feat [[Napoleon da Legend]] #Libre (Vidéo) "Too Hot for TV (EP)" #Too Hot For TV #France À Fric Feat [[Cheick Tidiane Seck]] #Quand Ce Sera La Guerre #Illuminazi 666 #Crack Game #500 ans #L'underground S'exprime : Chapitre 4 Feat [[John Gali]], [[Phett]], [[K'Ommando Toxik]], [[Profecy]], [[Dyva]], [[John Steed AKA Half God]] & [[Kader l'Aktivist]] #Progress Feat [[Agallah]] #France à Fric (Instru) #Too Hot For TV (Instru) #France à Fric (Video) "Confession d'un Enfant du Siècle (Duobla Albumo) venonta dum la jaro 2008 ==Malbone konita== *[[2003 en musique|2003]] « Témoin de mon temps » sur « Liberté d’expression 2 » (Bw Music) *[[2003 en musique|2003]] « Libre » sur « Interdit en radio » (Menace Record) *[[2005 en musique|2005]] « En direct de Paris » sur « Qu’est-ce qu’ils attendent de nous ? » (…) *[[2007 en musique|2007]] « Crack Game » sur « Niroshima 3 » (Niroshima) ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.livinastro5000.com http://www.livinastro5000.com] * [http://www.myspace.com/rockinsquat http://www.myspace.com/rockinsquat] * [http://www.assassin-connexion.net Assassin-Connexion.net] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj kantistoj]] 9g073849h4n8rzk85g5f4o8a6dqgp5e 0 245241 9371966 8891399 2026-05-13T08:07:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371966 wikitext text/x-wiki {{FlughavenaInformskatolo |Nomo=Flughaveno Groningen-Eelde |Bildo=Luchtfoto Groningen Airport.jpg |Lando=[[Nederlando]] |Regiono=[[Norda Nederlando]] |Alto_metroj=5 |Latitudo=53/07/30/N |Longitudo=06/35/00/E |Regiono-ISO=NL-GR |Kureja longo=2500 m – 1500 m |Kureja angulo= |Tipo=Civila flughaveno |Proksima urbo=[[Groningen]] (10 km) |Mastrumanto=Groningen Airport Eelde NV |Retejo=www.groningenairport.nl |IATA=GRQ |ICAO=EHGG }} [[Dosiero:Groningen Airport Eelde.JPG|eta]] [[Dosiero:Airport eelde.JPG|eta]] '''Flughaveno Groningen-Eelde''', ankaŭ konata kiel ''flughaveno Eelde'', estas flughaveno por la [[civila aviado]] kiu situas apud [[Eelde]] (provinco [[Drenthe]]), iom sude de la urbo [[Groningen]]. Ĝi estas la plej granda [[flughaveno]] de norda [[Nederlando]]. == Historio == La flughaveno estis oficiale inaŭgurita je la [[23-a de majo]] [[1931]] fare de urbestro [[Jan Gerard Legro]]. La konstruo de ĝi estis iniciato de aviadisto kaj eks-skabeno [[Hayo Hindriks]] el Eelde. Dum la malferma parolado Legro aŭguris ke ĝi fariĝos 'flughaveno por la tuta norda Nederlando'. La malfermo estis plibriligita per aviada spektaklo kiun spektis ĉ. 40.000 homoj. Je la 15-a de aŭgusto 1931 oni malfermis fluglinion inter Eelde kaj [[Flughaveno Schiphol|Schiphol]], sed montriĝis ke tiu ne estis vivipova. En 1933 oni ŝanĝis la nomon en 'NV Luchthaven Eelde' ([[akcia kompanio|AK]] Flughaveno Eelde), kun kiel akciuloj la provincoj [[Groningen (provinco)|Groningen]] kaj [[Drenthe]], la komunumoj [[Groningen (komunumo)|Groningen]], [[Eelde]] kaj [[Assen]] kaj la Komercaj Ĉambroj de Groningen, Drenthe kaj la Torfeja vilaĝaro. == Kurejoj == * [[Startejo|'''05-23''']] Longo: 2500 metroj. Larĝo: 45 metroj. Pavimo: asfalto * [[Startejo|'''01-19''']] Longo: 1500 metroj. Larĝo: 45 metroj. Pavimo: asfalto == Destinoj == En december 2016 la flughaven havas 10 destinoj en 7 landoj fare de 6 aviadaj [[kompanio]]j. {| class="wikitable" |- ! Lando !! Destino !! Flughaveno !! Kompanio !! Aviadilo !! Sezono |- | [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] Britio || [[Londono]] || Londen Southend Airport || FlyBe || ATR72-600 || Tuta jaro |- | [[Dosiero:Flago-de-Pollando.svg|20ra]] Pollando|| [[Gdańsk]] || Gdańsk Lech Wałęsa Airport || Wizzair || Airbus A320-200 || Tuta jaro |- | [[Dosiero:Flago-de-Danio.svg|20ra]] Danlando|| [[Kopenhago]] || Kopenhagen Kastrup Airport || Nordica || Embraer ERJ-140 || Tuta jaro |- | [[Dosiero:Flago-de-Grekio.svg|20ra]] Grekio|| [[Kreto]] || Kreta Heraklion Airport || Corendon, Transavia, TUI || Boeing B737-800 || Somero |- | || [[Kos]] || Kos Airport || Corendon || Boeing B737-800 || Somero |- | [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20ra]] Portugalio || [[Faro]] || Faro Algarve Airport|| Transavia || Boeing B737-800 || Somero |- | [[Dosiero:Flago-de-Turkio.svg|20ra]] Turkio || [[Antalya]] || Antalya Airport|| Corendon, TUI || Boeing B737-800 || Somero |- | [[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20ra]] Hispanio || [[Palma de Mallorca]] || Palma de Mallorca Airport || Transavia || Boeing B737-800 || Somero |- | || [[Gran Canaria]] || Las Palmas Airport || Transavia, TUI || Boeing B737-800 || Tuta jaro |- | || [[Lanzarote]] || Lanzarote Airport || Transavia || Boeing B737-800 || Tuta jaro |} '''Sundestinoj''' * Ekde Flughaveno Eelde foriras flugadoj al Turkio, Grekio, Portugalio, Kanariaj Insuloj per [[Boeing 737-800]] aŭ [[Boeing 737]]-700. La flugadoj estas plenumataj de Transavia kaj Corendon Airlines. == Statistiko == [[Dosiero:Groningen Airport Eelde statistics.gif|eta|280ra|Pasaĝerara statistiko]] En la jaro 2007 la flughaveno bonvenigis '''172 400 pasaĝerojn''' (ruĝa stango), kaj estis '''59 428 flugmovoj''' (blua stango). {| class="wikitable" |- ! Jaro !! Flugmovoj !! Pasaĝeroj |- | 2000 || 69,052 || 112,367 |- | 2001 || 59,501 (-13.8%) || 132,155 (+17.6%) |- | 2002 || 67,771 (+13.9%) || 148,291 (+12.2%) |- | 2003 || 54,942 (-18.9%) || 177,851 (+19.9%) |- | 2004 || 45,205 (-17.7%) || 155,534 (-12.5%) |- | 2005 || 47,265 (+4.6%) || 162,875 (+4.7%) |- | 2006 || 54,844 (+16.0%) || 166,240 (+2.1%) |- | 2007 || 59,406 (+8.3%) || 172,458 (+3.7%) |- | 2008 || 61,338 (+3.3%) || 190,034 (+10.2%) |- | 2009 || 65,545 (+6.9%) || 167,107 (-12.1%) |- | 2010 || 64,066 (-2.3%) || 153,637 (-8.1%) |- | 2011 || 52,774 (-17.6%) || 148,850 (-3.3%) |- | 2012 || 46,418 (-12%) || 208,669 (+40.2%) |- | 2013 || 43,836 (-5.6%) || 201,721 (-3.3%) |- | 2014 || 38,949 (-11,1%) || 169,369 (-3,9%) |- | 2015 || 23,456 (-39,8%)|| 180,879 (+6,8%) |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.groningenairporteelde.nl Retejo Flughaveno Eelde] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090508023508/http://www.groningenairporteelde.nl/index.cfm?language=n%27Aeropuertu |date=2009-05-08 }} [[Kategorio:Flughavenoj en Nederlando|Groningen-Eelde]] [[Kategorio:Drento]] juzz2f4ym4b03e5upe0a9nin6zodyap 0 246460 9371780 9250941 2026-05-12T23:42:46Z LilyKitty 25129 de nuklea energio 9371780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} Li ricevis en [[1951]] – kun la irlanda [[Ernest Walton]] - la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro ellaboro de [[ciklotrono]]j. <ref>Ciklotrono servas por analizado de la atomkernoj, korpuskloj.</ref> Cockroft studis en Universitato de [[Manchester]] kaj en la kembriĝa St. John's College. Li estis de [[1939]] ĝis [[1946]] profesoro pri naturfilozofio en la Kembriĝa Universitato. Li planis en [[1932]] kun Walton la Cockroft–Walton-generatoron, kaj disigis per perprotona bombardo litiajn jonojn. Tiu aparato iĝis la plej uzebla laboratoria aparato por akcelo de korpuskloj. Ili disigis en postaj esploroj aliajn atomojn kaj disvastigis uzon de la [[Partikla akcelilo|akceliloj]] en la nukleaj esploroj. Dum la [[Dua Mondmilito]], Cockroft estis direktoro de Atomenergia Sekcio de la [[Kanado|kanada]] Nacia Esplora Konsilio (''National Research Council''). Li iĝis en [[1946]] direktoro de la angla [[nuklea energio|Atomenergio]]-esplora Instituto (Harwell, Berkshire). Li iĝis en [[1960]] estro de la novfondita kembriĝa ''[[Churchill College]]''. Cockroft estis nobeligita en [[1948]], kaj en [[1953]] li iĝis komandanto de la [[Bath-ordeno]]. == Notoj kaj referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * {{citaĵo de libro |familinomo= CATHCART |personnomo= Brian |titolo= The Fly in the Cathedral |eldoninto= Penguin |lingvo=angle |jaro= 2005 |isbn= 0-14-027906-7}} == Vidu ankaŭ == * [[Nobel-premio pri fiziko]] == Aliaj projektoj == {{Projektoj|commonscat = John Douglas Cockcroft}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nobel.se/physics/laureates/1951/cockcroft-bio.html Biografio en la Nobel Museum]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Nobel-premio pri fiziko}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cockcroft, John Douglas}} [[Kategorio:Anglaj fizikistoj]] [[Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko]] [[Kategorio:Projekto Manhattan]] 6bn0vbgnrrm1mnk91hykx665nwv7cxv 0 254373 9371942 8753056 2026-05-13T07:40:08Z Sj1mor 12103 9371942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo = Jan Kupecký, propra portreto }} '''[[Johano|Jan]] Kupecký''' (naskiĝis en [[1667]] en [[Pezinok|Bösing]] ([[Habsburga Imperio]], [[Hungara reĝlando]], nuntempa [[Pezinok]] en [[Slovakio]]) – mortis en [[1740]] en [[Nurnbergo]]) estis [[ĉeĥa|ĉeĥdevena]]-[[Hungario|hungaria]] [[baroka]] [[pentristo]], precipe portretisto. Li agis plejparte en [[Italio]], Hungara reĝlando, [[Vieno]] kaj [[Nurnbergo]]. Li apartenas al la plej elstaraj reprezentantoj de la [[Mezeŭropo|mezeŭropa]] baroka arto. Liaj verkoj estas ĝis nun alte aprezataj kaj troviĝas en multaj gravaj artgalerioj, ekz. en [[Parizo]], [[Romo]], [[Milano]], [[Vieno]], [[Dresdeno]], [[Moskvo]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Budapeŝto]] k.a. == Biografio == Kupecký devenis el malriĉa teksista familio el [[Mladá Boleslav]]. Liaj gepatroj estis [[protestantismo|protestantoj]], (membroj de [[Bohemiaj Fratoj]]), kiuj fuĝis al Hungara reĝlando pro [[religia persekutado]]. De tie li foriris kiel 15jara knabo al [[Holíč]] kaj poste al [[Vieno]], kie en 1683 – 1985 li lernis ĉe svisa pentristo [[Benedikt Klaus]]. Kiel dudekjaraĝa Kupecký foriris por studrestado al [[Italio]]. Tie li vivtenis sin kiel kopiisto kaj samtempe li perfektiĝadis en pentroarto en la roma akademio, subtenate de [[Matthias Füessli]] kaj pola princo [[Aleksander Benedykt Sobieski]], filo de la pola reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]]. En [[1700]] li sukcesis memstariĝi kaj estigi propran [[ateliero]]n. En [1709] post 22 jaroj pasigitaj en [[Venecio]] kaj [[Romo]] li revenis al [[Vieno]], surbaze de la invito de grafo [[Lichtenstein]]. Ofertatan postenon de kortega pentristo li fine ne akceptis kaj pro rekatolikiga premo foriris en [[1733]] kune kun sia familio al [[Nurnbergo]], kiel li kreis ĝis sia morto en [[1740]]. En Nurnbergo li estas ĝis nun entombigita, apud sia filo, mortinta en aĝo de nuraj 17 jaroj. == Verkaro == Kupecký kreis pli ol 400 bildojn, el inter kiuj multaj estas ne plu troveblaj. Valoron kaj gravecon de liaj bildoj montras ankaŭ 258 gravuraĵoj, estigitaj laŭ ili. Ĝis nuntempe restis en galerioj ĉirkaŭ nur 160 liaj bildoj. Li pentris precipe multajn portretojn de membroj de la reĝa dinastio (ekz. [[Eŭgeno de Savojo]], imperiestroj [[Karolo la 6-a]] kaj [[Francisko la 1-a Stefano]]), diversaj aristokratoj kaj en [[Karlovy Vary]] eĉ. de la [[rusa]] [[caro]] [[Petro la Granda]], laŭ lia propra peto. Tiun ĉi riĉan serion kompletigas bildoj de lia familio, amikoj, propraj portretoj kaj portretoj de nekonataj personoj. Kvankam li plejparte vivis en eksterlando, lian karakteron grave formis medio de lia naskiĝurbo, kiu ekhavis daŭran respegulon en liaj verkoj. == Literaturo == * Sandor Nyari: ''Der Porträtmaler Johann Kupetzky, sein Leben und seine Werke''. Hartleben, Vieno 1889 * Eduard Šafařik: ''Johann Kupezky, 1667-1740''. Orbis, Prago 1928 * Nikolai Jelenew: ''Peter der Große und Johann Kupetzky''. Prago 1942 * František Dvořak: ''Kupecky, der große Porträtmaler des Barock''. Artia, Prago 1956 * ''Johann Kupezy (1666-1740), ein Meister des Barockporträts. Ausstellungskatalog''. Aachen: Suermond Museum, 2001 <gallery> Image:Aleksander Benedykt Sobieski.jpg|Portreto de Aleksander Benedykt Sobieski, lia subtenanto en Romo Image:Jan Kupecký 003.jpg|Portreto de juna polino Image:Jan Kupecký - Portrét malíře miniatur Karla Bruniho (1709).jpg|Portreto de miniaturisto K.Bruni </gallery> {{Bibliotekoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Barokaj pentristoj|Kupecký, Jan]] [[Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj|Kupecký, Jan]] [[Kategorio:Hungaraj pentristoj|Kupecký, Jan]] 9ssvkr7ghkvzje6zuat43j05c6u4507 0 254885 9371557 9257758 2026-05-12T16:25:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Fanny Elisa Orlanszky''', (foje skribita "Orlan'''s'''ky" aŭ "Orlan'''z'''ky") konita per la nomo '''Fanny Mikey''', naskita en [[Bonaero]] ([[Argentino]]) en [[1934]] kaj mortinta la {{daton|16|aŭgusto|2008}} en [[Cali]] ([[Kolombio]]), estis elstara aktorino, reĝisorino kaj entreprenistino en teatro. Ŝia laborado en teatro disvolviĝis en [[Kolombio]] ekde 1959 ĝis sia morto. Ŝi estis filino de [[Litovio|litovia]] enmigrinto en Argentino, studis teatron en la Hebrea Societo de Argentino. Ŝi lernis aktoradon el Heidy Crilla kaj Emilio Satanovsky. En 1959 ŝi alvenis al kolombia urbo [[Cali]] kaj eklaboris en la ''Teatro Experimental de Cali'' (Eksperimenta Teatro de Kali), kiun ŝi administris; en tiu urbo ŝi ankaŭ organizis plurfoje artajn festivalojn. Poste ŝi loĝis en [[Bogoto]], kie dum 7 jaroj ŝi estis direktoro de la ''Teatro Popular de Bogotá'' (Popola Teatro de Bogoto). Ŝi fondis teatrejon-koncertejon ''La Gata Caliente'' (La Varma Katino) kaj kreis la fondaĵon ''[http://www.teatronacional.com.co/inicio Fundación Teatro Nacional]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Fondaĵo Teatro Nacia). Ankaŭ ŝi estis la ĉefa kreinto de la ''[http://www.festivaldeteatro.com.co Festival Iberoamericano de Teatro de Bogotá] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060817041736/http://www.festivaldeteatro.com.co/ |date=2006-08-17 }}'', unu el plej grandaj internaciaj teatraj festivaloj en la mondo, kiu en marto de [[2008]] okazis la dekunuan fojon. En la internacia teatra mondo, ŝi partoprenis multajn fojojn invitita, kiel aktorino, reĝisorino aŭ juĝistino, inter aliaj en: la Monda Teatra Festivalo de [[Parizo]], la Internacia Teatra Festivalo de [[Karakaso]], la Festivalo de [[Cádiz]], la Festivalo de [[Avignon]], la Tutmondaj Teatraj Olimpikoj de [[Grekio]], kaj en [[Meksiko]] en la Festivaloj [http://www.festivalcervantino.gob.mx "Cervantino"]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kaj en la Granda Festivalo de [[Meksikurbo]]. Pro sia kultura kaj teatra aktivado oni aljuĝis al ŝi pli ol dek du premiojn, kolombiajn kaj internaciajn. ==Aleksteraj Ligiloj== * [http://www.teatronacional.com.co/Fanny%20Mikey%20html/hojadevida.html Biografio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (hispanlingva) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Argentinaj aktoroj]] [[Kategorio:Kolombiaj aktoroj]] {{Vivtempo|Mickey, Fanny Mickey}} 2u9glik5ljmrn9v5ms3aum4akza7iox 0 258323 9371704 9326481 2026-05-12T20:06:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ferdinand Maxmilian BROKOFF''' (naskiĝis la [[12-an de septembro]] [[1688]] en [[Červený Hrádek (Jirkov)|Červený Hrádek]] ĉe [[Chomutov]] – mortis la [[8-an de marto]] [[1731]] en [[Prago]]) - estis [[ĉeĥa]] [[skulptisto]] kaj lignogravuristo, unu el la plej ĉefaj reprezentantoj de ĉeĥa [[baroka]] skulptoarto. Li plej famas pro 8 siaj statuoj sur [[Karola ponto]] en Prago. Krome li estas aŭtoro de multaj aliaj valoraj skulptaĵoj en [[Prago]], [[Vieno]], [[Vroclavo]], kastelo [[Duchcov]] (Norda Bohemio) kaj aliloke. [[Dosiero:FMBrokoff.jpg|eta|Detalo de statuaro de Sankta [[Francisco Xavier]] sur [[Karola ponto]] en [[Prago]] - Juna viro laŭ pluraj supozoj prezentas la aŭtoron mem en la aĝo de 23 jaroj]] {{Projektoj}} == Pluaj fotoj == <gallery> Image:krzeszow100.jpg|Brokoff - Krzeszow </gallery> == Referencoj == * Blažíček, O. J.: ''Ferdinand Maxmilián Brokof''. Praha, 1957 * Blažíček, O. J.: ''Ferdinand Brokof''. Praha, 1976 == Eksteraj ligiloj == * [http://pragensia.tiscali.cz/art.asp?id=150 F. M. Brokoff en Tiscali Pragensia]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.krzeszow.veus.pl/ foto-Krzeszow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090829155104/http://krzeszow.veus.pl/ |date=2009-08-29 }} * [http://www.odkryjsudety.pl/krzeszow.html Grussau] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090831005307/http://www.odkryjsudety.pl/krzeszow.html |date=2009-08-31 }} * [http://www.studiobarwa.pl/krzeszow.html Krzeszow]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Ĝermo|ĉeĥo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Brokoff, Ferdinand Maxmilian}} [[Kategorio:Ĉeĥaj skulptistoj]] g3vo9t1kn4blxlm4idkpaaripjvui8d 0 260832 9371709 7980456 2026-05-12T20:11:46Z Stefangrotz 91903 forigis rompitajn bildojn 9371709 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|sekseco|marto 2012}} [[Dosiero:Bloviga pupo.jpg|eta|dekstra|250px|Blovigita pupo]] '''Enbloviga pupo''' aŭ '''pneŭmopupo''' estas unu el la plej popularaj [[erotikaj helpiloj]]. La enbloviga pupo estas enbloviga [[figuro]], kiu plejparte simbolas aspekton de [[virino]], sed ĝi estas produktata ankaŭ en aspekto kun [[peniso]]. Ĝi diferenciĝas per grandeco, kvanto de korpaj aperturoj, ekipo kaj prezo. La malplej kostaj modeloj havas sole pentritajn [[haro]]jn. Kun la kreskanta prezo aliĝas ankaŭ la ekipo, kiel ekzemple pli reala [[vagino]], [[vibrado]], haroj kaj ĉe iuj oni donas ankaŭ decajn vestojn aŭ ekzemple [[uniformo]] de policistino aŭ flegistino. Kulmino estas [[silikona pupo]]. <!--(Bv fini tradukon) Orient Industry estas konsiderata la gvida fabrikisto de la plej bonaj silikonaj pupoj en Japanio <ref>(japana) Takatsuki Yasushi (2008). ''南極1号伝説 ダッチワイフからラブドールまで 特殊用途愛玩人形の戦後史'' [''La Legendo de Antarktiko No. 1, de nederlandaj virinoj al amoraj pupoj: La postmililta historio de specialcelaj pupoj'']. Basilico. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Specialaĵo:BookSources/978-4862380937|978-4862380937]].</ref> kiu ĉirkaŭ 1998 komencis uzi alian terminon (angle) "love dolls" ([[ラブドール]] ''rabu dōru''^{[[Helpo:Installing Japanese character sets|?]]}) por distingi ĝiajn pupojn de la imago de enblovaj pupoj asociitaj kun la termino "Dutch wife" (nederlanda virino)<ref>(japana) [http://www.orient-doll.com/history/1998/ "1998"]. ''オリエント工業の歴史'' . </ref> : vidu [[Real Doll]] --> == Uzo de la enbloviga pupo == Same kiel la ceteraj aliaj erotikaj helpiloj ankaŭ la enbloviga pupo postulas uzon de lubrikaĵo. Sen humiligo tio sufiĉe skrapas kaj tio estas pli-malpli malagrabla sento. Se la viro ne suferas pro [[fetiĉismo]] al la enblovigaj pupoj, tiusence tio volas ankaŭ iajn imagojn. Ankaŭ povas efiki distre eligata sono. Temas parte pri siblado, se vi ekzemple surkuŝos ekz. la manon, sed ankaŭ pri la sono de femuroj, kiuj frotas kun plasto. Se temas pri pozicioj, ĉe la malmultekostaj modeloj ilia elekto estas limigita, ĉar ne eblas fleksi la manojn kaj la krurojn. Pri tio oni devas pensi dum aĉeto kaj elekti modelon, kiu estas plej taŭga por vi. Kunpremo de la [[peniso]] estas en ĉiu aperturo alie intensa, la plej malforta ĝi estas en [[buŝo]], la plej forta ĝi estas en [[anuso]]. Kontraŭe al aliaj helpiloj la bloviga pupo havas eunu avantaĝon, rilate al pozicio ĝi estas eble plej proksime al vera [[seksumado]]. Grandega avantaĝo estas fakto, ke oni ne bezonas teni tiun ĉi helpilon per la mano ĉe la peniso, sed ke oni kuŝas sur ĝi. Por ekzercado por elteno dum la seksumado tio estas unusignife avantaĝo. Aliflanke malavantaĝo estas tio, ke la pupo neniel reagas. Nenia sono, nenia movo. Se vi pensas, ke vi eklernos kontentigi la kunulinon, vi do erarras, ĝi reagas al nenio krom trapiko. == Kiel konservi la enblovigan pupon? == Se oni uzas la pupon, restas sur ĝi restoj de [[lubrikaĵo]], [[spermo]] ktp. Tion necesas forlavi per varma akvo. Se temas pri pli luksa modelo, ĝi estu flegata per speciala ŝmiraĵo. == Pri kio atenti? == La plej granda risko estas trapiko, tial atentu je akrajn aĵojn, ungojn aŭ bestojn. Se temas pri la pezo de viro, ĝi ne estus krevonta. == Rilataj temoj == * [[Silikona pupo]] * [[erotikaj helpiloj]] == Notoj kaj referencoj == {{Sekso}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Erotikaj helpiloj]] [[Kategorio:Homa seksumado]] [[Kategorio:Pupoj]] 5pdkhiz5z4gxugyrj5980fft4dy8pno 0 263694 9371848 8930378 2026-05-13T04:36:37Z Sj1mor 12103 9371848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Otelo, la Maŭro de Venecio | aŭtoro = William Shakespeare | eldonjaro = 1960 | eldonurbo = [[La Laguna]] | eldoninto = Eldonejo Stafeto | paĝoj = 207 | isbn = | bildo = }} [[Dosiero:1960 La Tragedio de Otelo.jpeg|eta|Kovrilo de la esperanto traduko el 1960]] '''''Otelo''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]] verkita ĉirkaŭ [[1603]]. La plena kaj originala nomo estas ''The Tragœdy of Othello, the Moore of Venice''. Ĝi estas verkita probable post ''[[Hamleto]]'', kaj antaŭ ''[[Makbeto]]'' kaj ''[[Reĝo Lear]]''. La unua konata surscenigo okazis probable la [[1-an de novembro]] [[1604]] en la [[Palaco de Whitehall]] de [[Londono]]. La verko prenas sian nomon el la precipa rolulo, Otelo, [[Maŭroj|maŭro]] kiu estas kvazaŭ la simbolo de [[ĵaluzo]]. == En Esperanto == La verko estas tradukita al [[Esperanto]] kaj nomita ''Otelo, la Maŭro de Venecio'' fare de [[Reto Rossetti]], kaj eldonita 207-paĝe de [[Eldonejo Stafeto]] el [[La Laguna]], en la jaro [[1960]]. == Versioj == Kelkaj historiistoj de la literaturo konsideras [[Zaïre (Voltaire)|Zairo]]-n kiel liberan adaptaĵon de ''Otelo'' fare de [[Voltaire]]. La teatraĵo pritraktas la samajn temojn, tio estas la [[ĵaluzo]] kaj la [[tolero]]. Oni povas ĉiukaze noti ke kie la tragedio [[Shakespeare|ŝekspira]] substrekas la [[rolulo]]jn de Otelo kaj Jago, insistante tiel pri la ĵaluzo, dum Voltaire pligravigas la rolulon kiu korespondas al Desdemona (Zaïre) kaj ŝian patron, privilegiante tiele la temon de la toleremo kaj tiun pri la relativeco de la religioj, el kiuj tiu lasta estis unu de la preferataj de la franca verkisto. === Versioj en kino === '''''Otelo''''' estis plurfoje adaptita por la [[kino]]: * ''[[The Tragedy of Othello: The Moor of Venice]]'' (1952) de [[Orson Welles]] * ''[[Otelo (1965)|Otelo]]'' (1965) kun ĉefaj roloj de [[Laurence Olivier]], [[Maggie Smith]], [[Frank Finlay]] kaj [[Joyce Redman]] * ''[[Otello (1986)|Otello]]'' (1986) laŭ la opero de Verdi, kun ĉefaj roloj de [[Plácido Domingo]], [[Justino Diaz]] kaj [[Katia Ricciarelli]], reĝisorita de [[Franco Zeffirelli]] * ''[[Otelo (1995)|Otelo]]'' (1995) kun ĉefaj roloj de [[Kenneth Branagh]], [[Laurence Fishburne]] kaj [[Irène Jacob]], reĝisorita de [[Oliver Parker]]. === Muzikaj versioj === Ekzistas du operoj bazitaj en Otelo, respektive de [[Gioacchino Rossini]] ([[Otello (Rossini)|Otello]]) kaj [[Giuseppe Verdi]]. [[Antonín Dvořák]] verkis simfonian uverturon nomatan ''Otelo'', Op. 93. == Aliaj uzoj == * Vidu: ''[[Otelo (ludo)]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Otelo,%20Esperanto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14808108/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/10264/details/246892064 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Otelo&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=Otelo&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] <br /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Roluloj de Shakespeare]] [[Kategorio:Fikciaj afrikanoj]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] 93mnpppjhw1kiv9roebck8f7hhcgow0 9371849 9371848 2026-05-13T04:37:12Z Sj1mor 12103 9371849 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Otelo, la Maŭro de Venecio | aŭtoro = William Shakespeare | eldonjaro = 1960 | eldonurbo = [[La Laguna]] | eldoninto = Eldonejo Stafeto | paĝoj = 207 | isbn = | bildo = 1960 La Tragedio de Otelo.jpeg }} '''''Otelo''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]] verkita ĉirkaŭ [[1603]]. La plena kaj originala nomo estas ''The Tragœdy of Othello, the Moore of Venice''. Ĝi estas verkita probable post ''[[Hamleto]]'', kaj antaŭ ''[[Makbeto]]'' kaj ''[[Reĝo Lear]]''. La unua konata surscenigo okazis probable la [[1-an de novembro]] [[1604]] en la [[Palaco de Whitehall]] de [[Londono]]. La verko prenas sian nomon el la precipa rolulo, Otelo, [[Maŭroj|maŭro]] kiu estas kvazaŭ la simbolo de [[ĵaluzo]]. == En Esperanto == La verko estas tradukita al [[Esperanto]] kaj nomita ''Otelo, la Maŭro de Venecio'' fare de [[Reto Rossetti]], kaj eldonita 207-paĝe de [[Eldonejo Stafeto]] el [[La Laguna]], en la jaro [[1960]]. == Versioj == Kelkaj historiistoj de la literaturo konsideras [[Zaïre (Voltaire)|Zairo]]-n kiel liberan adaptaĵon de ''Otelo'' fare de [[Voltaire]]. La teatraĵo pritraktas la samajn temojn, tio estas la [[ĵaluzo]] kaj la [[tolero]]. Oni povas ĉiukaze noti ke kie la tragedio [[Shakespeare|ŝekspira]] substrekas la [[rolulo]]jn de Otelo kaj Jago, insistante tiel pri la ĵaluzo, dum Voltaire pligravigas la rolulon kiu korespondas al Desdemona (Zaïre) kaj ŝian patron, privilegiante tiele la temon de la toleremo kaj tiun pri la relativeco de la religioj, el kiuj tiu lasta estis unu de la preferataj de la franca verkisto. === Versioj en kino === '''''Otelo''''' estis plurfoje adaptita por la [[kino]]: * ''[[The Tragedy of Othello: The Moor of Venice]]'' (1952) de [[Orson Welles]] * ''[[Otelo (1965)|Otelo]]'' (1965) kun ĉefaj roloj de [[Laurence Olivier]], [[Maggie Smith]], [[Frank Finlay]] kaj [[Joyce Redman]] * ''[[Otello (1986)|Otello]]'' (1986) laŭ la opero de Verdi, kun ĉefaj roloj de [[Plácido Domingo]], [[Justino Diaz]] kaj [[Katia Ricciarelli]], reĝisorita de [[Franco Zeffirelli]] * ''[[Otelo (1995)|Otelo]]'' (1995) kun ĉefaj roloj de [[Kenneth Branagh]], [[Laurence Fishburne]] kaj [[Irène Jacob]], reĝisorita de [[Oliver Parker]]. === Muzikaj versioj === Ekzistas du operoj bazitaj en Otelo, respektive de [[Gioacchino Rossini]] ([[Otello (Rossini)|Otello]]) kaj [[Giuseppe Verdi]]. [[Antonín Dvořák]] verkis simfonian uverturon nomatan ''Otelo'', Op. 93. == Aliaj uzoj == * Vidu: ''[[Otelo (ludo)]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Otelo,%20Esperanto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14808108/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/10264/details/246892064 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Otelo&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=Otelo&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] <br /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo]] [[Kategorio:Roluloj de Shakespeare]] [[Kategorio:Fikciaj afrikanoj]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] 5wmjlrel5by156czc2wzw6934kpa3j1 0 263771 9371964 9011586 2026-05-13T08:03:56Z Makenzis 138824 9371964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto futbalteamo | nomo = FC Bayern München | dosiero = [[Dosiero:FC Bayern München.svg|140ra]] | bilda grandeco = 140 | bilda teksto = | plena nomo = Fußball-Club Bayern München e. V. | kromnomo = Der FCB (''La FCB'') <br /> Die Bayern (''La Bavaroj'') <br /> Die Roten (''La Ruĝuloj'') | fondita = 1900 | stadiono = ''[[Allianz Arena]]'' <br /> [[Munkeno]], {{Germanio}} | kapacito = 69 901 | prezidanto = [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] Karl Hopfner | manaĝero = [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Jürgen Klinsmann]] | trejnisto = [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20ra]] Carlo Ancelotti | ligo = [[Germana Federacia Ligo pri Futbalo]] (Bundesliga) | sezono = 2025/26 | pozicio = 1-a pozicio | modelo de maldekstra brako1=_bayern1718h | modelo de korpo1=_bayern1718h | modelo de dekstra brako1=_bayern1718h | maldekstra brako1=FF0000 | korpo1=FF0000 | dekstra brako1=FF0000 | ŝorto1=FF0000 | ŝtrumpoj1=FF0000 | modelo de maldekstra brako2=_bayern1718a | modelo de korpo2=_fbm1718a | modelo de dekstra brako2=_bayern1718a | maldekstra brako2=09295B | korpo2=09295B | dekstra brako2=09295B | ŝorto2=09295B | ŝtrumpoj2=09295B }} '''FC Bayern München''' estas [[Germanio|germana]] [[Futbalo|futbala]] klubo en [[Munkeno]], la ĉefurbo de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]] de [[Germanio]]. Ĝi estis fondita la {{daton|27|februaro|1900}}. La klubo aparte famas pro sia profesia vira futbalteamo, kiu estas inter la plej pintaj futbalaj teamoj de la lando, kaj ĝis la jaro 2008 21-foje gajnis la nacian ĉampionecon. Ĝia [[stadiono]] ekde la jaro 2005 estas la tiam finkonstruita ''[[Allianz Arena]]'', kiu disponas je pli ol 69.901 sidlokoj. Konatas aparta [[sporta rivaleco]] rilate al la pli maljuna, sed pli malgranda samurba klubo [[TSV 1860 München]]. == Rezultoj de la klubo == * '''Germana ĉampionado: x25''' ** 1931-32, 1968-69, 1971-72, 1972-73, 1973-74, 1979-80, 1980-81, 1984-85, 1985-86, 1986-87, <br /> 1988-89, 1989-90, 1993-94, 1996-97, 1998-99, 1999-2000, 2000-01, 2002-03, 2004-05, 2005-06, <br /> 2007-08, 2009/10, 2012/13, 2013/14, 2014/15, 2015/16 * '''Germana pokalo ([[Germana Futbal-Asocio|DFB]]-pokalo): x17''' ** 1957, 1966, 1967, 1969, 1971, 1982, 1984, 1986, 1998, 2000, <br /> 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014 * '''[[Ligo de Ĉampionoj de UEFA]]: x5''' ** 1974, 1975, 1976, 2001, 2013 * '''[[UEFA-pokalo]]: x1''' ** 1996 * '''[[UEFA-superpokalo]]: x1''' ** [[2013]] * [[Dosiero:FC Bayern München - Deutscher Meister 2010.jpg|eta|<center>[[Unua germania ligo de futbalo (Bundesliga)|la ĉampioneco]] en 2010|288ra]]'''[[Kluba Mondpokalo de FIFA]]: x1''' ** [[2013]] == Stadiono == * '''Nomo''' – ''[[Allianz Arena]]'', antaŭe [[Munkena Olimpa Stadiono]] * '''Urbo''' – [[Munkeno]] * '''Sidlokoj''' – 69.901 * '''Finkonstruita''' – [[2005]] * '''Ludejo''' – 105 × 68 m. == La teamo == <!-- kiam? --> '''Goluloj''' # [[Manuel Neuer]] / nombro: 1 # [[:en:Sven_Ulreich|Sven Ulreich]] / nombro: 26 # [[:en:Tom_Starke|Tom Starke]] / nombro: 22 # [http://www.fcbayern.de/de/teams/profis/ivan-lucic/index.php Ivan Lucic] / nombro: 33 '''Defendo''' # [[Serdar Taşçı]] / nombro: 4 # [http://www.transfermarkt.de/medhi-benatia/profil/spieler/45124 Medhi Benatia] / nombro: 5 # [http://www.transfermarkt.de/rafinha/profil/spieler/33947 Rafinha] / nombro: 13 # [[Jérôme Boateng]] / nombro: 17 # [https://web.archive.org/web/20160508210752/https://www.fcbayernmunich.com/de/teams/profis/juan-bernat/index.php Juan Bernat] / nombro: 18 # [[Philipp Lahm]] / nombro: 21 # [[:en:David_Alaba|David Alaba]] / nombro: 27 # [[Holger Badstuber]] / nombro: 28 '''Mezo''' # [[Thiago Alcántara|Thiago]] [https://web.archive.org/web/20160508212715/https://www.fcbayernmunich.com/de/teams/profis/thiago/index.php Alcántara] / nombro: 6 # [[Franck Ribéry|Franck Ribery]] / nombro: 7 # [[Javi Martínez|Javi Martinez]] / nombro: 8 # [[Arjen Robben]] / nombro: 10 # [[Douglas Costa|Douglas]] [https://web.archive.org/web/20160508214235/https://www.fcbayernmunich.com/de/teams/profis/douglas-costa/index.php Costa] / nombro: 11 # [[Xabi Alonso]] / nombro: 14 # [[Mario Götze]] / nombro: 19 # [https://web.archive.org/web/20160508212442/www.fcbayernmunich.com/de/teams/profis/sebastian-rode/index.php Sebastian Rode] / nombro: 20 # [[Arturo Vidal|Arturo]] [https://web.archive.org/web/20160508212446/https://www.fcbayernmunich.com/de/teams/profis/arturo-vidal/index.php Vidal] / nombro: 23 # [[Joshua Kimmich]] / nombro: 32 '''Atako''' # [[Robert Lewandowski]] / nombro: 9 # [[Thomas Müller]] / nombro: 25 # [https://web.archive.org/web/20160415000000*/https://www.fcbayernmunich.com/de/teams/profis/kingsley-coman/index.php Kingsley Coman] / nombro: 29 # [https://web.archive.org/web/20160508221355/https://www.fcbayernmunich.com/de/teams/profis/julian-green/index.php Julian Green] / nombro: 37 {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fcbayern.de/ Oficiala retejo de FC Bayern München] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj futbalteamoj|Bayern M]] [[Kategorio:Sporto en Munkeno]] [[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1900]] c1jijftpjl1jmg2rqrdjnimcpic994z 0 265270 9371463 8891786 2026-05-12T12:08:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371463 wikitext text/x-wiki En [[matematiko]], '''eŭklida algoritmo''' estas [[algoritmo]] por kalkuli la [[plej granda komuna divizoro|plej grandan komunan divizoron]] (PGKD) de du [[entjeroj]] aŭ pli ĝenerale de du eroj de [[eŭklida domajno]]. Ĝia avantaĝo estas tio ke ĝi ne postulas [[entjera faktorigo|faktorigon]] de la entjeroj. Ĝi estas unu el la plej malnovaj sciataj algoritmoj, datata al la [[antikvaj grekoj]]. == Priskribo de la algoritmo == Estu donita du nenegativaj [[entjero]]j ''a'' kaj ''b'', ne ambaŭ egalaj al nulo. Kontrolu ĉu ''b'' estas nulo; se jes, do ''a'' estas la PGKD. Se ne, ripetu la procezon uzante nombrojn ''b'' kaj ''a mod b'', la reston post dividado de ''a'' per ''b''. === Rikura varianto === Uzante [[rikuro]]n la algoritmo povas esti esprimita kiel: '''funkcio''' PGKD (a, b) '''se''' b = 0 '''redoni''' a '''alie''' '''redoni''' PGKD (b, a '''mod''' b) === Ripeta varianto === Pli kompetenta varianto estas la ripeta: '''funkcio''' PGKD (a, b) '''dum''' b ≠ 0 t := b b := a '''mod''' b a := t '''redoni''' a === Originala algoritmo === La originala algoritmo priskribita de Eŭklido traktis la problemon geometrie, uzante ripetitan subtrahon anstataŭ divido kun resto. '''funkcio''' PGKD (a, b) '''se''' a = 0 '''redoni''' b '''dum''' b ≠ 0 '''se''' a > b a := a − b '''alie''' b := b − a '''redoni''' a == Ekzemploj == Jen estas du ekzemploj de la ripeta varianto: {| class="wikitable" ! a !! b !! Ekspliko |- | 3555 || 675 || |- | || || 3555 = 675 · 5 + 180 |- | 675 || 180 || |- | || || 675 = 180 · 3 + 135 |- | 180 || 135 || |- | || || 180 = 135 · 1 + 45 |- | 135 || 45 || |- | || || 135 = 45 · 3 + 0 |- | 45 || 0 || |} Tiel ''PGKD (3555, 675) = 45'' {| class="wikitable" ! a !! b !! Ekspliko |- | 457 || 938 || |- | || || 457 = 938 · 0 + 457 |- | 938 || 457 || |- | || || 938 = 457 · 2 + 24 |- | 457 || 24 || |- | || || 457 = 24 · 19 + 1 |- | 24 || 1 || |- | || || 24 = 24 · 1 + 0 |- | 1 || 0 || |} Tiel ''PGKD (457, 938) = 1'' En ĉiu ripeto krom eble la unua ''a>b'' en ĉiu voko. Se komence ''b>a'' do la unua ripeto interŝanĝas la valorojn. == Pruvo == Supozu ke ''a'' kaj ''b'' estas pozitivaj entjeroj kies plej grandan komunan divizoron oni volas ekscii. La resto de divido de ''a'' per ''b'' estu ''r''. Tiam ''a = qb+r'' kie ''q'' estas la kvociento de la divido. Ĉiu komuna dividanto de ''a'' kaj ''b'' estas ankaŭ dividanto de ''r''. Por vidi kial ĉi tio estas vera, konsideru ke ''r'' povas esti skribita kiel ''r = a-qb''. Nun, se estas komuna dividanto ''d'' de ''a'' kaj ''b'' tia ke ''a'' = ''sd'' kaj ''b'' = ''td'', tiam ''r = (s-qt)d''. Pro tio ke ĉi ĉiuj nombroj, kaj ankaŭ ''s-qt'', estas entjeroj, ''r'' estas dividebla per ''d''. Simile, se ''d'' estas dividanto de ''b'' kaj ''r'' do ''d'' estas dividanto de ''a''. La pli supraj rezonadoj veras por ĉiu dividanto ''d''. Tial, la plej granda komuna divizoro de ''a'' kaj ''b'' estas ankaŭ la plej granda komuna divizoro de ''b'' kaj ''r''. Pro tio sufiĉas daŭrigi serĉadon por la plej granda komuna divizoro kun la nombroj ''b'' kaj ''r''. Pro tio ke ''r'' estas pli malgranda je absoluta valoro ol ''b'', estos atingita ''r=0'' post ne pli ol ''b'' ŝtupoj. == Rultempo == [[Dosiero:Euclidean algorithm running time X Y.png|eta|230px|Grafika prezento de la [[rultempo]] por PGKD (x, y). Ruĝa indikas rapidan kalkuladon, pli blua indikas pli malrapidan kalkuladon.]] Por eŭklida algoritmo, la enigoj postulantaj la plej multajn dividojn estas du sinsekvaj [[fibonaĉi-nombro]]j, ĉar iliaj kvocientoj estas la plej malrapida [[konverĝa (ĉenfrakcio)|konverĝa]] [[ĉenfrakcio]] de la [[ora proporcio]]. Ĉi tiu la plej malbona okazo postulas ''[[Granda O|O]](n)'' dividojn, kie ''n'' estas kvanto de ciferoj en la enigo. Tamen, la divido mem ne estas operacio de [[konstanta tempo]], tiel la tuta [[tempa komplikeco]] de la algoritmo estas ''O(n²)'' ([[kvadrata tempo]]). La kaŭzo estas ke divido de du ''n''-bitaj nombroj prenas tempon ''O(n(m+1))'', kie ''m'' estas la longo de la kvociento. Konsideru la kalkuladon de ''PGKD (a, b)'' kie ''a'' kaj ''b'' havi maksimume ''n'' bitojn, estu <math>a_0,\dots,a_k</math> la vico de nombroj produktitaj per la algoritmo, kaj estu <math>n_0,\dots,n_k</math> iliaj longoj. Tiam ''k=O(n)'', kaj la rultempo estas barita per :<math>O\Big(\sum_{i<k}n_i(n_i-n_{i+1}+2)\Big)\subseteq O\Big(n\sum_{i<k}(n_i-n_{i+1}+2)\Big)\subseteq O(n(n_0+2k))\subseteq O(n^2)</math> Ĉi tiu estas konsiderinde pli bona ol la originala eŭklida algoritmo, en kiu la modula operacio estas plenumata per ripetita subtraho en ''O(2ⁿ)'' paŝoj ([[eksponenta tempo]]). Tiel ĉi tiu versio de la algoritmo postulas tempon ''O(n 2ⁿ)'' tempo por ''n''-ciferaj nombroj (ankaŭ [[eksponenta tempo]]). Eŭklida algoritmo estas larĝe uzata en praktiko, aparte por malgrandaj nombroj, pro ĝia simpleco. Alternativa algoritmo, la [[duuma PGKD algoritmo]], uzas la [[duuma sistemo|duuma]] prezenton uzatan de komputiloj por eviti dividojn, kiuj estas kutime malrapidaj ĉe komputiloj, kvankam ankaŭ ĝia rultempo estas ''O(n²)''; ĝia avantaĝo estas je la pli malgranda valoro de konstanto latenta en la [[granda O]]. Estas pli malsimplaj algoritmoj kiuj havas asimptote malpli grandan rultempon <math>O(n (\log n)^2 (\log \log n))</math>. Vidu en [[komputa komplikeco de matematikaj operacioj]] por pliaj detaloj. == Rilato al ĉenfrakcioj == La kvocientoj kiuj aperas kiam la eŭklida algoritmo estas aplikita al la enigoj ''a'' kaj ''b'' estas precize la nombroj okazantaj en la [[ĉenfrakcio|ĉenfrakcia]] prezento de ''a/b''. Por ''a=3555, b=675'' la rilatoj kun la kvocientoj montritaj per grasa tiparo estas : 3555 = 675 · '''5''' + 180 : 675 = 180 · '''3''' + 135 : 180 = 135 · '''1''' + 45 : 135 = 45 · '''3''' + 0 kaj do :<math>\frac{3555}{675} = \mathbf{5} + \frac{1}{\mathbf{3} + \frac{1}{\mathbf{1} + \frac{1}{\mathbf{3}}}}</math> Ĉi tiu maniero povas esti aplikita al ajnaj [[reela nombro|reelaj]] enigoj ''a'' kaj ''b'' kun nenula ''b''. Se ''a/b'' estas [[neracionala nombro|neracionala]] tiam la eŭklida algoritmo ne finiĝas, generante malfinian vicon de kvocientoj de ĉenfrakcia prezento de ''a/b''. == Ĝeneraligo al eŭklidaj domajnoj == La eŭklida algoritmo povas esti aplikita al [[ringo (algebro)|ringoj]], ne nur al [[entjero]]j. La plej ĝenerala ĉirkaŭteksto en kiu la algoritmo finiĝas kun la plej granda komuna divizoro estas en [[eŭklida domajno]]. Ekzemple, la [[gaŭsaj entjeroj]] kaj [[polinomringo]]j super [[Kampo (algebro)|kampo]] estas ambaŭ eŭklidaj domajnoj. Estu ringo de polinomoj kun [[racionala nombro|racionalaj]] koeficientoj. En ĉi tiu ringo, divido kun resto estas farata per la [[polinoma divido]]. Ĉe la rezultantaj polinomoj la [[konduka koeficiento]] estas tiam farata egala al 1 per divido je ĝi. Ekzemple por kalkuli la plej grandan komunan divizoron de : <math>x^4-4x^3+4x^2-3x+14 = (x^2-5x+7)(x^2+x+2)</math> kaj : <math>x^4+8x^3+12x^2+17x+6 = (x^2+7x+3)(x^2+x+2)</math> estas {| class=wikitable ! a !! b |- | <math>x^4+8x^3+12x^2+17x+6</math> || <math>x^4-4x^3+4x^2-3x+14</math> |- | <math>x^4-4x^3+4x^2-3x+14</math> || <math>x^3+\tfrac{2}{3}x^2+\tfrac{5}{3}x-\tfrac{2}{3}</math> |- | <math>x^3+\tfrac{2}{3}x^2+\tfrac{5}{3}x-\tfrac{2}{3}</math> || <math>x^2+x+2</math> |- | <math>x^2+x+2</math> || <math>0</math> |} Ĉi tio kongruas kun la eksplicita faktorigo. Por ĝeneralaj eŭklidaj domajnoj, la pruvo de praveco estas per indukto sur iu ampleksa funkcio. Por la entjeroj, ĉi tiu ampleksa funkcio redonas la nombron mem. Por polinomoj, ĝi redonas gradon de la polinomo (en ĉiu paŝo de la algoritmo la grado malpligrandiĝas je minimume 1). == Historio == La eŭklida algoritmo estas unu el la plej malnovaj sciataj algoritmoj. Ĝi aperita en [[Elementoj de Eŭklido]] ĉirkaŭ [[-300]] (7-a libro, propozicio 2). [[Eŭklido]] originale formulis la problemon geometrie, kiel la problemon de trovado de la plej granda komuna "mezuro" por du [[streko|strekaj]] [[longo]]j, kiel problemo de trovo de streko kiu povis esti uzata por mezuri ambaŭ strekojn per entjera obligo sen resto. Lia algoritmo funkciis per ripetita subtraho de la pli mallonga streko el la pli longa streko. Tamen, la algoritmo verŝajne ne estis esplorita de [[Eŭklido]] kaj ĝi povis esti jam sciata je supren ĝis 200 jaroj pli frue. Ĝi estis preskaŭ certe sciata de [[Eudoksus de Cnidus]] (proksimume [[-375]]), kaj [[Aristotelo]] (proksimume [[-330]]) aludis je ĝi en lia ''Temoj'', 158b, 29-35. == Vidu ankaŭ == * [[Plej granda komuna divizoro]] * [[Plej malgranda komuna oblo]] * [[Etendita eŭklida algoritmo]] * [[Duuma PGKD algoritmo]] * [[PGKD algoritmo de Lehmer]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.cut-the-knot.org/blue/Euclid.shtml Eŭklida algoritmo] je [[tranĉi-la-nodon]] * [http://www.cut-the-knot.org/blue/binary.shtml Duuma eŭklida algoritmo] je [[tranĉi-la-nodon]] * [http://www.cut-the-knot.org/blue/EuclidAlg.shtml Eŭklida ludo] je [[tranĉi-la-nodon]] * {{MathWorld | URL=EuclideanAlgorithm | titolo=Eŭklida algoritmo}} * {{PlanetMath | url=EuclidsAlgorithm | titolo=Eŭklida algoritmo}} * {{MathWorld | URL=LamesTheorem | titolo=Teoremo de Lamé}} * [http://www.mathpages.com/home/kmath384.htm Eŭklida algoritmo] je MathPages * [http://www.math.sc.edu/~sumner/numbertheory/euclidean/euclidean.html Realigo de eŭklida algoritmo en Javascript] * [http://www.sharpdeveloper.net/content/articles/dot-net-data-structures-and-algorithms.aspx Realigo de eŭklida algoritmo en .NET] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090409065240/http://www.sharpdeveloper.net/content/articles/dot-net-data-structures-and-algorithms.aspx |date=2009-04-09 }} * [http://plus.maths.org/issue40/features/wardhaugh/index.html Muziko kaj eŭklida algoritmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809225041/http://www.plus.maths.org/issue40/features/wardhaugh/index.html |date=2007-08-09 }} [[Kategorio:Nombraj teoriaj algoritmoj]] 82kd2r0smxuyw9l0qm8jc8gkix7lsis 0 265299 9371953 9309570 2026-05-13T07:48:28Z ThomasPusch 1869 /* Figure */ 9371953 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Bruce Willis by Gage Skidmore 2.jpg|eta|{{centre|la usona aktoro [[Bruce Willis]] kalva}}]] '''Kalveco''', '''senhareco''' aŭ [[medicino|medicine]] '''alopecio'''<ref>Alopecio en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#alopecio_kd], t.e. tuta aŭ parta senhareco.</ref>, estas perdo de [[haro]]j sur la [[kranio]], do la supra parto de la [[kapo]], postlasante senharan haŭton. La aĝorilata kalveco, aperanta precipe ĉe [[viro]]j (speciale blankhaŭtuloj) kaj malofte ĉe [[virino]]j dum la [[menopaŭzo]], ofte estas konsiderata negative en la [[okcidenta civilizo]] kiel signo de [[maljuniĝo]]. La ĉiuj kalvuloj ne estas tutkalvuloj, sed oni povas diri pri homo, ke li estis kalva, kvankam li havus iom de haroj flanke aŭ malantaŭe sia kape, eĉ eble longaj haroj. Kalveco estas pli tipe taksata kiel negativa ol pozitiva eco. Tamen estas ankaŭ kalvuloj, kiuj ŝatas pri sia kalvo. Kelkaj kalvaj uzas kalvovazon por fari sian kapon brilema. Kalveco estas parte hereda. La vira senhariĝo kiel heredita kalveco ([[androgeno|androgena]] harperdo, {{lang-la|Alopecia androgenetica}}) komencas kutime ĉe la [[tempio]]j. Ĉe la malsano [[makula kalveco|''{{lang|la|Alopecia areata}}'']] estiĝas malgrandaj senharaj makuloj, ĝi estas nekompleta, t.n. makula kalveco. Kelkaj [[medikamento]]j, [[joniga radiado]] kaj diversaj [[malsano]]j ankaŭ povas estigi kalvecon. Kanceraj medikamentoj kalvigas (tia kalvulo ne havas ankaŭ ekzemple subsoklajn, pubajn nek haŭtajn harojn), sed se tia kalvulo iĝas sana, la haroj komencas kreski denove. La libervola senharigo de la kapo estas konscia ekkonilo, ekzemple ĉe [[razkapulo]]j, en apartaj [[samseksemo|samseksemaj]] grupoj, religiaj grupoj, ekz. budhismaj aŭ kristanaj [[monaĥo]]j. Depost kelkaj jaroj moderniĝis ke viroj senharigi la tutan kapon por deturni la atenton pri komenca aŭ parta kalveco. Personoj kiuj volas kaŝi kalvan kapon povas uzi [[peruko]]n aŭ "tupeon".<ref>"''Tupeo''" estas neoficiala esperantlingva [[neologismo]] pri "parta [[peruko]]", do parta artefarita hararo, imitanta naturan kaphararon, kiu kompletigu la naturan hararon. Atentu ke eĉ la tre ampleksa [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] ne mencias la [[neologismo]]n, kiu devenas de la [[franca]] vorto ''toupet'' (vidu [[d:q1413777|q1413777]] en [[vikidatumoj]]), en la [[angla lingvo]] pseŭdofrance literumita ''toupée''.</ref> Ekde la mezo de la [[1990-aj jaroj]] ekzistas la medicina eblo de har-[[transplantado]]. Produktantoj de specialaj [[ŝampuo]]j aŭ har-fluidaĵoj promesas eblan prokrastadon de heredita kalvaĵo. == Figure == Figure la [[adjektivo]] "kalva" estas uzata por esprimi ion senvegetaĵan, ekz. kalva monto. Vidu artikolojn [[senarbarigo]] aŭ [[rearbarigo]]. <gallery> Dosiero:Patrick_Stewart_by_Gage_Skidmore_2.jpg|[[Patrick Stewart]], brita aktoro Dosiero:LLZ 1904.jpg|250px|[[L. L. Zamenhof]], kreanto de Esperanto Dosiero:Urho-Kekkonen-1977-c.jpg|[[Urho Kekkonen]], prezidanto de Finnlando Dosiero:Swedish_Prime_Minister_in_2013.jpg|[[Fredrik Reinfeldt]], sveda politikisto </gallery> {{Projektoj|q=Kalvo|ReVo=kalv|ReVo titolo=Kalv-}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Tonsuro]] * [[Razkapulo]] * [[Harblankismo]] * la [[Absurda teatro|absurda teatraĵo]] ''[[La kalva kantistino]]'' [[Kategorio:Hararanĝoj]] [[Kategorio:Haŭtmalsanoj]] [[Kategorio:Harmalsanoj]] [[Kategorio:Homaj haroj]] kppi8x35kxfc2p3r5zcn47gpbgmgsfg 0 265537 9371580 8907537 2026-05-12T17:43:26Z ThomasPusch 1869 9371580 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Le Vieux Fusil''''' (La Malnova Pafilo) estas drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo de [[Robert Enrico]] kun [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj [[César]]-oj, el kiuj la [[César]] por plej bona filmo la saman jaron, la [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la [[César]] de [[César]]-oj en [[1985]]. La filmo estas bazita sur la [[Masakro de Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. == Temo == Dum la [[dua mondmilito]], en 1944 en [[Montauban]], en sud-okcidenta [[Francio]], Ĥirurgiisto Julien Dandieu, konvinkita pacisto kaj humanisto, ŝatas sian metion, kaj vivas burĝan kaj feliĉan vivon kun sia edzino Clara kaj sia filino Florence (naskita de antaŭa edziĝo), kiun li amas pli ol ĉion. Partoprenante francan rezistadon, kuracante makisanojn en sia hospitalo, li estas regule minacata de franca milico. Celante ilin ŝirmi ĝis la fino de la milito, li devigas sian edzinon Clara kaj sian filinon rifuĝi en familian kastelon situantan apud eta kamparana vilaĝo en la regiono. Li opinias ilin pli sekure, ĝis kiam unu el la sekcioj de SS-Panzer Divizio "Das Reich", stacianta en la regiono, kaj vokita por apogo sekve al la Batalo de Normandio, trairas la vilaĝon, sovaĝe kaj beste masakras ĉiujn loĝantojn, inkluzive la familion de Julien. Detruita, dolor- kaj malam-plena, Julien malvarm-sange kaj metode venĝos sin fariĝante terura mortiga maŝino. Li bone konas la sekretajn trairejojn de la kastelo kaj armiĝas per la malnova pafilo, kiun uzis sia patro por ĉasi aprojn. Unu post la alian, li sole mortigas ĉiujn anojn de la SS-sekcio, respondecajn pri la masakro. Ruzo, inteligento kaj kuraĝo estas la ŝlosiloj de lia venĝo. La dramo estas ofte interrompata de reeniroj, kiam Julien estis feliĉa kun Clara kaj sia filino. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''Le Vieux Fusil'' * Reĝisoro: [[Robert Enrico]] * Scenaro: [[Pascal Jardin]], [[Robert Enrico]], [[Claude Veillot]] * Foto: [[Étienne Becker]] * Muntado: [[Eva Zora]] * Platforma dekoro: [[Jean Saussac]] * Kostumoj: [[Corrine Jorry]] * Ŝminkado: [[Didier Lavergne]] kaj [[Phuong Maittret]] * Help-reĝisoroj: [[Claire Denis]] kaj [[Jacques Santi]] * Dua help-reĝisoro: [[Jean Achache]] * Operatoro: [[Patrice Wyers]] * Skriptistino: [[Catherine Prévert]] * Muziko: [[François de Roubaix]] * Sono: [[Bernard Aubouy]] * Produktoro: [[Pierre Caro]] * Produkta direktoro: [[Alain Belmondo]] * Jaro: 1975 * Daŭro: 103 minutoj * Landoj: [[Francio]]; Okcidenta [[Germanio]] * Aperdatoj: **[[Francio]]: {{Dato|22|aŭgusto|1975}} **Okcidenta [[Germanio]]: {{dato|6|novembro|1975}} **Orienta [[Germanio]]: [[1976]] **[[Usono]]: {{dato|29|junio|1976}} * Filmo malpermesita al malpli ol 12-jaruloj dum ties apero en kinejoj en Francio. == Rolularo == * [[Philippe Noiret]]: Julien Dandieu * [[Romy Schneider]]: Clara Dandieu * [[Jean Bouise]]: François * [[Madeleine Ozeray]]: S-ino Dandieu * [[Karl Michael Vogler]]: D-ro Müller * [[Caroline Bonhomme]]: Florence Dandieu, 8-jara * [[Catherine Delaporte]]: Florence Dandieu, 13-jara * [[Robert Hoffman]]: Leŭtenanto * [[Joachim Hansen]]: SS-oficiro * [[Antoine Saint-John]]: Germana soldato mortigita en kuirejo * [[Jean-Paul Cisife]]: Ĉef-milicano == Rekompencoj == * 1976: [[César]] por plej bona filmo * 1976: [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[David di Donatello Awards]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[César]] por plej bona muziko komponita por filmo al [[François de Roubaix]] * 1985: [[César]] de [[César]]-oj == Videoteko == Ekzistas [[DVD]] de la filmo. == Eksteraj ligiloj == * [http://french.imdb.com/title/tt0073864/ Le Vieux Fusil en IMDb] * [http://www.erreursdefilms.com/drame/voir_erreurs.php?idf=VFUS Munt-eraroj en la filmo] {{Portalo|Filmo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vieux Fusil}} [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Francalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Premio César]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1975]] [[Kategorio:Filmoj de Robert Enrico]] cm29lj5wv20wrd0zf1x2h12cnu8rzmd 9371666 9371580 2026-05-12T18:46:08Z ThomasPusch 1869 9371666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Le Vieux Fusil''''' (La Malnova Pafilo) estas drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo de [[Robert Enrico]] kun [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj [[César]]-oj, el kiuj la [[César]] por plej bona filmo la saman jaron, la [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la [[César]] de [[César]]-oj en [[1985]]. La filmo estas bazita sur la [[Masakro de Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. == Temo == Dum la [[dua mondmilito]], en 1944 en [[Montauban]], en sud-okcidenta [[Francio]], Ĥirurgiisto Julien Dandieu, konvinkita pacisto kaj humanisto, ŝatas sian metion, kaj vivas burĝan kaj feliĉan vivon kun sia edzino Clara kaj sia filino Florence (naskita de antaŭa edziĝo), kiun li amas pli ol ĉion. Partoprenante francan rezistadon, kuracante makisanojn en sia hospitalo, li estas regule minacata de franca milico. Celante ilin ŝirmi ĝis la fino de la milito, li devigas sian edzinon Clara kaj sian filinon rifuĝi en familian kastelon situantan apud eta kamparana vilaĝo en la regiono. Li opinias ilin pli sekure, ĝis kiam unu el la sekcioj de SS-Panzer Divizio "Das Reich", stacianta en la regiono, kaj vokita por apogo sekve al la Batalo de Normandio, trairas la vilaĝon, sovaĝe kaj beste masakras ĉiujn loĝantojn, inkluzive la familion de Julien. Detruita, dolor- kaj malam-plena, Julien malvarm-sange kaj metode venĝos sin fariĝante terura mortiga maŝino. Li bone konas la sekretajn trairejojn de la kastelo kaj armiĝas per la malnova pafilo, kiun uzis sia patro por ĉasi aprojn. Unu post la alian, li sole mortigas ĉiujn anojn de la SS-sekcio, respondecajn pri la masakro. Ruzo, inteligento kaj kuraĝo estas la ŝlosiloj de lia venĝo. La dramo estas ofte interrompata de reeniroj, kiam Julien estis feliĉa kun Clara kaj sia filino. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''Le Vieux Fusil'' * Reĝisoro: [[Robert Enrico]] * Scenaro: [[Pascal Jardin]], [[Robert Enrico]], [[Claude Veillot]] * Foto: [[Étienne Becker]] * Muntado: [[Eva Zora]] * Platforma dekoro: [[Jean Saussac]] * Kostumoj: [[Corrine Jorry]] * Ŝminkado: [[Didier Lavergne]] kaj [[Phuong Maittret]] * Help-reĝisoroj: [[Claire Denis]] kaj [[Jacques Santi]] * Dua help-reĝisoro: [[Jean Achache]] * Operatoro: [[Patrice Wyers]] * Skriptistino: [[Catherine Prévert]] * Muziko: [[François de Roubaix]] * Sono: [[Bernard Aubouy]] * Produktoro: [[Pierre Caro]] * Produkta direktoro: [[Alain Belmondo]] * Jaro: 1975 * Daŭro: 103 minutoj * Landoj: [[Francio]]; Okcidenta [[Germanio]] * Aperdatoj: **[[Francio]]: {{Dato|22|aŭgusto|1975}} **Okcidenta [[Germanio]]: {{dato|6|novembro|1975}} **Orienta [[Germanio]]: [[1976]] **[[Usono]]: {{dato|29|junio|1976}} * Filmo malpermesita al malpli ol 12-jaruloj dum ties apero en kinejoj en Francio. == Rolularo == * [[Philippe Noiret]]: Julien Dandieu * [[Romy Schneider]]: Clara Dandieu * [[Jean Bouise]]: François * [[Madeleine Ozeray]]: S-ino Dandieu * [[Karl Michael Vogler]]: D-ro Müller * [[Caroline Bonhomme]]: Florence Dandieu, 8-jara * [[Catherine Delaporte]]: Florence Dandieu, 13-jara * [[Robert Hoffmann]]: Leŭtenanto * [[Joachim Hansen]]: SS-oficiro * [[Antoine Saint-John]]: Germana soldato mortigita en kuirejo * [[Jean-Paul Cisife]]: Ĉef-milicano == Rekompencoj == * 1976: [[César]] por plej bona filmo * 1976: [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[David di Donatello Awards]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[César]] por plej bona muziko komponita por filmo al [[François de Roubaix]] * 1985: [[César]] de [[César]]-oj == Videoteko == Ekzistas [[DVD]] de la filmo. == Eksteraj ligiloj == * [http://french.imdb.com/title/tt0073864/ Le Vieux Fusil en IMDb] * [http://www.erreursdefilms.com/drame/voir_erreurs.php?idf=VFUS Munt-eraroj en la filmo] {{Portalo|Filmo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vieux Fusil}} [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Francalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Premio César]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1975]] [[Kategorio:Filmoj de Robert Enrico]] e33k480iijs7fi299o0ny5wjqlaz0g9 9371896 9371666 2026-05-13T06:06:20Z ThomasPusch 1869 9371896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Le Vieux Fusil''''' (La Malnova Pafilo) estas drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo de [[Robert Enrico]] kun [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj [[César]]-oj, el kiuj la [[César]] por plej bona filmo la saman jaron, la [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la [[César]] de [[César]]-oj en [[1985]]. La filmo estas bazita sur la [[Masakro de Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. == Temo == Dum la [[dua mondmilito]], en 1944 en [[Montauban]], en sud-okcidenta [[Francio]], Ĥirurgiisto Julien Dandieu, konvinkita pacisto kaj humanisto, ŝatas sian metion, kaj vivas burĝan kaj feliĉan vivon kun sia edzino Clara kaj sia filino Florence (naskita de antaŭa edziĝo), kiun li amas pli ol ĉion. Partoprenante francan rezistadon, kuracante makisanojn en sia hospitalo, li estas regule minacata de franca milico. Celante ilin ŝirmi ĝis la fino de la milito, li devigas sian edzinon Clara kaj sian filinon rifuĝi en familian kastelon situantan apud eta kamparana vilaĝo en la regiono. Li opinias ilin pli sekure, ĝis kiam unu el la sekcioj de SS-Panzer Divizio "Das Reich", stacianta en la regiono, kaj vokita por apogo sekve al la Batalo de Normandio, trairas la vilaĝon, sovaĝe kaj beste masakras ĉiujn loĝantojn, inkluzive la familion de Julien. Detruita, dolor- kaj malam-plena, Julien malvarm-sange kaj metode venĝos sin fariĝante terura mortiga maŝino. Li bone konas la sekretajn trairejojn de la kastelo kaj armiĝas per la malnova pafilo, kiun uzis sia patro por ĉasi aprojn. Unu post la alian, li sole mortigas ĉiujn anojn de la SS-sekcio, respondecajn pri la masakro. Ruzo, inteligento kaj kuraĝo estas la ŝlosiloj de lia venĝo. La dramo estas ofte interrompata de reeniroj, kiam Julien estis feliĉa kun Clara kaj sia filino. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''Le Vieux Fusil'' * Reĝisoro: [[Robert Enrico]] * Scenaro: [[Pascal Jardin]], [[Robert Enrico]], [[Claude Veillot]] * Foto: [[Étienne Becker]] * Muntado: [[Eva Zora]] * Platforma dekoro: [[Jean Saussac]] * Kostumoj: [[Corrine Jorry]] * Ŝminkado: [[Didier Lavergne]] kaj [[Phuong Maittret]] * Help-reĝisoroj: [[Claire Denis]] kaj [[Jacques Santi]] * Dua help-reĝisoro: [[Jean Achache]] * Operatoro: [[Patrice Wyers]] * Skriptistino: [[Catherine Prévert]] * Muziko: [[François de Roubaix]] * Sono: [[Bernard Aubouy]] * Produktoro: [[Pierre Caro]] * Produkta direktoro: [[Alain Belmondo]] * Jaro: 1975 * Daŭro: 103 minutoj * Landoj: [[Francio]]; Okcidenta [[Germanio]] * Aperdatoj: **[[Francio]]: {{Dato|22|aŭgusto|1975}} **Okcidenta [[Germanio]]: {{dato|6|novembro|1975}} **Orienta [[Germanio]]: [[1976]] **[[Usono]]: {{dato|29|junio|1976}} * Filmo malpermesita al malpli ol 12-jaruloj dum ties apero en kinejoj en Francio. == Rolularo == * [[Philippe Noiret]]: Julien Dandieu * [[Romy Schneider]]: Clara Dandieu * [[Jean Bouise]]: François * [[Madeleine Ozeray]]: s-ino Dandieu * [[Karl-Michael Vogler]]: d-ro Müller * [[Caroline Bonhomme]]: Florence Dandieu, 8-jara * [[Catherine Delaporte]]: Florence Dandieu, 13-jara * [[Robert Hoffmann]]: Leŭtenanto * [[Joachim Hansen]]: SS-oficiro * [[Antoine Saint-John]]: Germana soldato mortigita en kuirejo * [[Jean-Paul Cisife]]: Ĉef-milicano == Rekompencoj == * 1976: [[César]] por plej bona filmo * 1976: [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[David di Donatello Awards]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[César]] por plej bona muziko komponita por filmo al [[François de Roubaix]] * 1985: [[César]] de [[César]]-oj == Videoteko == Ekzistas [[DVD]] de la filmo. == Eksteraj ligiloj == * [http://french.imdb.com/title/tt0073864/ Le Vieux Fusil en IMDb] * [http://www.erreursdefilms.com/drame/voir_erreurs.php?idf=VFUS Munt-eraroj en la filmo] {{Portalo|Filmo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vieux Fusil}} [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Francalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Premio César]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1975]] [[Kategorio:Filmoj de Robert Enrico]] r86gtnr560ir3zhb0p8cq74wkzqvg7h 9371908 9371896 2026-05-13T06:21:48Z ThomasPusch 1869 9371908 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Le Vieux Fusil''''' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), estas drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo de [[Robert Enrico]] kun [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj [[César]]-oj, el kiuj la [[César]] por plej bona filmo la saman jaron, la [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la [[César]] de [[César]]-oj en [[1985]]. La filmo estas bazita sur la [[Masakro de Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. == Temo == Dum la [[dua mondmilito]], en 1944 en [[Montauban]], en sud-okcidenta [[Francio]], Ĥirurgiisto Julien Dandieu, konvinkita pacisto kaj humanisto, ŝatas sian metion, kaj vivas burĝan kaj feliĉan vivon kun sia edzino Clara kaj sia filino Florence (naskita de antaŭa edziĝo), kiun li amas pli ol ĉion. Partoprenante francan rezistadon, kuracante makisanojn en sia hospitalo, li estas regule minacata de franca milico. Celante ilin ŝirmi ĝis la fino de la milito, li devigas sian edzinon Clara kaj sian filinon rifuĝi en familian kastelon situantan apud eta kamparana vilaĝo en la regiono. Li opinias ilin pli sekure, ĝis kiam unu el la sekcioj de SS-Panzer Divizio "Das Reich", stacianta en la regiono, kaj vokita por apogo sekve al la Batalo de Normandio, trairas la vilaĝon, sovaĝe kaj beste masakras ĉiujn loĝantojn, inkluzive la familion de Julien. Detruita, dolor- kaj malam-plena, Julien malvarm-sange kaj metode venĝos sin fariĝante terura mortiga maŝino. Li bone konas la sekretajn trairejojn de la kastelo kaj armiĝas per la malnova pafilo, kiun uzis sia patro por ĉasi aprojn. Unu post la alian, li sole mortigas ĉiujn anojn de la SS-sekcio, respondecajn pri la masakro. Ruzo, inteligento kaj kuraĝo estas la ŝlosiloj de lia venĝo. La dramo estas ofte interrompata de reeniroj, kiam Julien estis feliĉa kun Clara kaj sia filino. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''Le Vieux Fusil'' * Reĝisoro: [[Robert Enrico]] * Scenaro: [[Pascal Jardin]], [[Robert Enrico]], [[Claude Veillot]] * Foto: [[Étienne Becker]] * Muntado: [[Eva Zora]] * Platforma dekoro: [[Jean Saussac]] * Kostumoj: [[Corrine Jorry]] * Ŝminkado: [[Didier Lavergne]] kaj [[Phuong Maittret]] * Help-reĝisoroj: [[Claire Denis]] kaj [[Jacques Santi]] * Dua help-reĝisoro: [[Jean Achache]] * Operatoro: [[Patrice Wyers]] * Skriptistino: [[Catherine Prévert]] * Muziko: [[François de Roubaix]] * Sono: [[Bernard Aubouy]] * Produktoro: [[Pierre Caro]] * Produkta direktoro: [[Alain Belmondo]] * Jaro: 1975 * Daŭro: 103 minutoj * Landoj: [[Francio]]; Okcidenta [[Germanio]] * Aperdatoj: **[[Francio]]: {{Dato|22|aŭgusto|1975}} **Okcidenta [[Germanio]]: {{dato|6|novembro|1975}} **Orienta [[Germanio]]: [[1976]] **[[Usono]]: {{dato|29|junio|1976}} * Filmo malpermesita al malpli ol 12-jaruloj dum ties apero en kinejoj en Francio. == Rolularo == * [[Philippe Noiret]]: Julien Dandieu * [[Romy Schneider]]: Clara Dandieu * [[Jean Bouise]]: François * [[Madeleine Ozeray]]: s-ino Dandieu * [[Karl-Michael Vogler]]: d-ro Müller * [[Caroline Bonhomme]]: Florence Dandieu, 8-jara * [[Catherine Delaporte]]: Florence Dandieu, 13-jara * [[Robert Hoffmann]]: Leŭtenanto * [[Joachim Hansen]]: SS-oficiro * [[Antoine Saint-John]]: Germana soldato mortigita en kuirejo * [[Jean-Paul Cisife]]: Ĉef-milicano == Rekompencoj == * 1976: [[César]] por plej bona filmo * 1976: [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[David di Donatello Awards]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[César]] por plej bona muziko komponita por filmo al [[François de Roubaix]] * 1985: [[César]] de [[César]]-oj == Videoteko == Ekzistas [[DVD]] de la filmo. == Eksteraj ligiloj == * [http://french.imdb.com/title/tt0073864/ Le Vieux Fusil en IMDb] * [http://www.erreursdefilms.com/drame/voir_erreurs.php?idf=VFUS Munt-eraroj en la filmo] {{Portalo|Filmo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vieux Fusil}} [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Francalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Premio César]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1975]] [[Kategorio:Filmoj de Robert Enrico]] fpifjgu43xpplkaa6nn5icmjfinoco6 9371909 9371908 2026-05-13T06:23:08Z ThomasPusch 1869 + ĝusta ligilo premio David di Donatello 9371909 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} '''''Le Vieux Fusil''''' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), estas drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo de [[Robert Enrico]] kun [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj [[César]]-oj, el kiuj la [[César]] por plej bona filmo la saman jaron, la [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la [[César]] de [[César]]-oj en [[1985]]. La filmo estas bazita sur la [[Masakro de Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. == Temo == Dum la [[dua mondmilito]], en 1944 en [[Montauban]], en sud-okcidenta [[Francio]], Ĥirurgiisto Julien Dandieu, konvinkita pacisto kaj humanisto, ŝatas sian metion, kaj vivas burĝan kaj feliĉan vivon kun sia edzino Clara kaj sia filino Florence (naskita de antaŭa edziĝo), kiun li amas pli ol ĉion. Partoprenante francan rezistadon, kuracante makisanojn en sia hospitalo, li estas regule minacata de franca milico. Celante ilin ŝirmi ĝis la fino de la milito, li devigas sian edzinon Clara kaj sian filinon rifuĝi en familian kastelon situantan apud eta kamparana vilaĝo en la regiono. Li opinias ilin pli sekure, ĝis kiam unu el la sekcioj de SS-Panzer Divizio "Das Reich", stacianta en la regiono, kaj vokita por apogo sekve al la Batalo de Normandio, trairas la vilaĝon, sovaĝe kaj beste masakras ĉiujn loĝantojn, inkluzive la familion de Julien. Detruita, dolor- kaj malam-plena, Julien malvarm-sange kaj metode venĝos sin fariĝante terura mortiga maŝino. Li bone konas la sekretajn trairejojn de la kastelo kaj armiĝas per la malnova pafilo, kiun uzis sia patro por ĉasi aprojn. Unu post la alian, li sole mortigas ĉiujn anojn de la SS-sekcio, respondecajn pri la masakro. Ruzo, inteligento kaj kuraĝo estas la ŝlosiloj de lia venĝo. La dramo estas ofte interrompata de reeniroj, kiam Julien estis feliĉa kun Clara kaj sia filino. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''Le Vieux Fusil'' * Reĝisoro: [[Robert Enrico]] * Scenaro: [[Pascal Jardin]], [[Robert Enrico]], [[Claude Veillot]] * Foto: [[Étienne Becker]] * Muntado: [[Eva Zora]] * Platforma dekoro: [[Jean Saussac]] * Kostumoj: [[Corrine Jorry]] * Ŝminkado: [[Didier Lavergne]] kaj [[Phuong Maittret]] * Help-reĝisoroj: [[Claire Denis]] kaj [[Jacques Santi]] * Dua help-reĝisoro: [[Jean Achache]] * Operatoro: [[Patrice Wyers]] * Skriptistino: [[Catherine Prévert]] * Muziko: [[François de Roubaix]] * Sono: [[Bernard Aubouy]] * Produktoro: [[Pierre Caro]] * Produkta direktoro: [[Alain Belmondo]] * Jaro: 1975 * Daŭro: 103 minutoj * Landoj: [[Francio]]; Okcidenta [[Germanio]] * Aperdatoj: **[[Francio]]: {{Dato|22|aŭgusto|1975}} **Okcidenta [[Germanio]]: {{dato|6|novembro|1975}} **Orienta [[Germanio]]: [[1976]] **[[Usono]]: {{dato|29|junio|1976}} * Filmo malpermesita al malpli ol 12-jaruloj dum ties apero en kinejoj en Francio. == Rolularo == * [[Philippe Noiret]]: Julien Dandieu * [[Romy Schneider]]: Clara Dandieu * [[Jean Bouise]]: François * [[Madeleine Ozeray]]: s-ino Dandieu * [[Karl-Michael Vogler]]: d-ro Müller * [[Caroline Bonhomme]]: Florence Dandieu, 8-jara * [[Catherine Delaporte]]: Florence Dandieu, 13-jara * [[Robert Hoffmann]]: Leŭtenanto * [[Joachim Hansen]]: SS-oficiro * [[Antoine Saint-John]]: Germana soldato mortigita en kuirejo * [[Jean-Paul Cisife]]: Ĉef-milicano == Rekompencoj == * 1976: [[César]] por plej bona filmo * 1976: [[César]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[premio David di Donatello]] por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]] * 1976: [[César]] por plej bona muziko komponita por filmo al [[François de Roubaix]] * 1985: [[César]] de [[César]]-oj == Videoteko == Ekzistas [[DVD]] de la filmo. == Eksteraj ligiloj == * [http://french.imdb.com/title/tt0073864/ Le Vieux Fusil en IMDb] * [http://www.erreursdefilms.com/drame/voir_erreurs.php?idf=VFUS Munt-eraroj en la filmo] {{Portalo|Filmo}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vieux Fusil}} [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Germanaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Francalingvaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj pri la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Premio César]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1975]] [[Kategorio:Filmoj de Robert Enrico]] 2hu638xkwp06nh209yiuoks4kbat534 0 267155 9371706 9130751 2026-05-12T20:07:28Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9371706 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Slovakia banskabystrica rimavskasobota.png|eta|dekstra|330ra|Čierny Potok situas en la plej griza regiono]]{{Informkesto urbo}} '''Čierny Potok,''' [[hungare]] '''Feketepatak''' estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Banská Bystrica]], en [[Distrikto Rimavská Sobota]]. En ambaŭ lingvoj la nomo signifas: nigra [[rojo]]. == Bazaj informoj == * [[Areo]]: km² * [[Supermara alteco]]: 215 m * [[Loĝantaro]]: 150 * [[Poŝtkodo]]: 980 31 * [[Aŭtokodo]]: RS * [[Telefonprefikso]]: 47 == Situo == Čierny Potok situas for de ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]], sub [[piedo]]j de [[monto]] 1020 m-ojn alta, laŭ traira vojaĉo. [[Rimavská Sobota]] troviĝas 20 km-ojn. == Historio == Post la [[1-a mondmilito]] [[slovakoj]] fondis 2 proksimajn setlejojn, sed ili ne estis [[municipo]]j. Inter [[1938]]-[[1945]] la regiono denove iĝis hungara, kiel slovaka [[insulo]]. En 1938 kelkaj hejmenvenis, aliaj restis, sed la hejmenvenintoj revenis en [[1945]]. En [[1955]] nova vilaĝo fondiĝis el la 2 setlejoj. En [[2001]] loĝis en Čierny Potok 160 da homoj, (156 [[slovakoj]], 3 [[hungaroj]], unusola [[ĉeĥoj|ĉeĥo]]). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://mapy.zoznam.sk/index.pl?zoom=6&pos_x=-388870&pos_y=-1236190&size=full&lang=sk&sipka=1&name=%C8ierny%20Potok%2C%20Rimavsk%E1%20Sobota Čierny Potok en la mapo] {{Municipoj de Regiono Banská Bystrica|Distrikto Rimavská Sobota}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Rimavská Sobota]] 6bqmywya69jfhvwqitakyvbbajccxig 0 267888 9372023 8831032 2026-05-13T10:00:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372023 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | komunumo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Fontainebleau | devena_nomo = | alia_nomo = Fontanbelo | alia_nomo1 = | kategorio = komunumo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Fontainebleau | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Fontainebleau Chateau 01.jpg | dosiero_priskribo = Kastelo de Fontainebleau <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = Blason ville fr Fontainebleau (Seine-et-Marne).svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = Regno | lando_flago = 1 | ŝtato = Francilio | ŝtato_tipo = [[Regionoj de Francio|Regiono]] | regiono = Seine-et-Marne | regiono_noto = ties subprefektejo | regiono_tipo = [[Departementoj de Francio|Departemento]] | distrikto = | distrikto_tipo = [[Franca komunumo|Komunumo]] | kantono = [[Kantono de Fontainebleau|Fontainebleau]] | kantono_noto = ties ĉefurbo | kantono1 = | kantono1_noto = | komunumo = [[Arondismento de Fontainebleau|Fontainebleau]] | komunumo_noto = ties ĉefurbo | komunumo_tipo = Arondismento | municipo = [[Communauté de Communes de Fontainebleau Avon|Fontainebleau Avon]] | municipo_tipo = komunumaro | histregiono = | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto_faldo = | parto_tipo = | parto = | rivero = | rivero1 = | rivero2 = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo_tipo = | ŝoseo = | ŝoseo1 = | konstruaĵo = | montaro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Fontainebleau | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 48 | lat_m = 24 | lat_s = 35 | lat_NS = N | long_d = 02 | long_m = 42 | long_s = 9 | long_EW = E | plej_alta_situo = | plej_alta_leviĝo = 150 | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_situo = | plej_malalta_leviĝo = 42 | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo =172.05 | areo_rondumo = 2 | areo_urbo = | areo_metropolo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 15411 | loĝantaro_dato = 2008 | loĝantaro_denseco = auto | loĝantaro_urbo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = | establita_tipo = | dato = | ĉefulo = S-ro Frédéric Valletoux | ĉefulo_tipo = Urbestro | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 77300 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = 77186 | kodo_tipo = INSEE | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = | libera_tipo = | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = France relief location map.jpg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo de Fontainebleau kadre de Francio | mapo_lokumilo = Francio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.fontainebleau.fr/ www.fontainebleau.fr] | commons = Fontainebleau <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Laŭloka nomo : ''bellifontain'' }} '''Fontainebleau''' [{{IPA|fõtɛnˈblo}}], en Esperanto '''Fontanbelo'''<ref>[[PIV]]</ref> (historie: ''fontaine belle eau'', do "fontano de bela akvo"), estas [[urbo]] de [[Francio]] en la [[Pariza regiono]] (Île-de-France). La historia urbo situas 65 kilometrojn sude de [[Parizo]] kaj estas sidejo de subprefektejo de la departemento [[Seine-et-Marne]]. La plej konata eco de la urbo estas la lokiĝo en ties teritorio de la [[Kastelo de Fontainebleau]] kiu estis dumlonge sidejo de la reĝoj de Francio. == Partneraj urboj == * [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Londono]], Borough of Richmond upon Thames ([[Anglio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] [[Konstanco]] ([[Germanio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|20px]] [[Lodi]] ([[Italio]]) * [[Dosiero:Flago-de-Kamboĝo.svg|20px]] [[Siem Reap]] ([[Kamboĝo]]) * [[Dosiero:Flago-de-Portugalio.svg|20px]] [[Sintra]] ([[Portugalio]]) == Galerio == <gallery class="center" mode="packed"> Le Grand Escalier à Fer de Cheval.jpg|<center>La granda ŝtuparo de la kastelo Fontainebleau Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|<center>Adiaŭo de [[Napoleono]] de sia armeo en Fontainebleau (1814)</small> </gallery> {{Projektoj}} == Fontanbelo kaj la Esperanto-movado == La arbaro de Fontanbelo ankaŭ estas grava loko en la kulturo de parizregionaj [[SAT]]-anoj. [[Lanti]] ŝatis tie promeni, kelkaj SAT-anoj tie kunvenis kaj kaŝe kantis la [[Internacio]]n dum la Dua Mondmilito, kaj almenaŭ du SAT-anoj, Bubo (François Paquier) en 1939 kaj Johan-Luko Berĝono en 1994, tie pendumis sin. Pri Berĝono eblas legi poemon aludantan la eventon [http://satesperanto.org/Memore-al-Johano-Luko-Berĝono.html ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305171037/http://satesperanto.org/Memore-al-Johano-Luko-Ber%C4%9Dono.html |date=2016-03-05 }}.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://satesperanto.org/Arbaro-de-Fontanbelo-ni-migru.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-12-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120416120329/http://satesperanto.org/Arbaro-de-Fontanbelo-ni-migru.html |arkivdato=2012-04-16 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Traktato de Fontainebleau (1807)]] * [[Arbaro de Fontainebleau]] * [[Fontainebleau - Avon (stacidomo)]] * [[Fontainebleau-Forêt (stacidomo)]] * [[Thomery (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.fontainebleau.fr oficiala retejo de la urbo (en la franca, angla, germana, hispana, rusa kaj ĉina)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050601025425/http://www.fontainebleau.fr/ |date=2005-06-01 }} * [http://www.fontainebleau-tourisme.com/ retejo de la urba turisma oficejo (same en la franca, angla, germana, hispana, rusa kaj ĉina)] * [http://www.chateaudefontainebleau.net retejo de la kastelo de Fontainebleau (en la franca, angla, hispana kaj ĉina)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190329223033/http://www.chateaudefontainebleau.net/ |date=2019-03-29 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fontainebleau| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Seine-et-Marne]] g97wjgxeopeievt1ggpxrs3gn8swpxw 0 271585 9372018 9281140 2026-05-13T09:50:54Z Sj1mor 12103 9372018 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Simone Veil}}{{Informkesto gravulo}} '''Simone Weil''' ([[Paris]], [[3-an de februaro]] [[1909]] - [[Ashford]], [[24-an de aŭgusto]] [[1943]]) estis franca [[filozofo]], [[aktivismo|politika aktivisto]], fratino de la [[matematikisto]] [[André Weil]].[[Dosiero:Simone Weil 1921.jpg|eta|Simone Weil (1921)]] == Biografio == Simone Weil naskiĝis en 1909 en familio el juda origino. Disĉiplo de [[Alain (Émile-Auguste Chartier)]], ŝi studis en la "[[École Normale Supérieure]]"<ref>Dua je la enirkonkurso, ŝi antaŭvicis [[Simone de Beauvoir]] je unu loko.</ref>, trapasis la agregacion pri filozofio en 1931 kaj komencis instrui en diversaj liceoj. Ŝi pasigis kelkajn semajnojn en Germanio komence de la [[1930-aj jaroj]]; reveninte, tre klarvide, ŝi esprimis en pluraj artikoloj, kio povus tie okazi. Provizore forlasante sian profesoran karieron, en [[1934]] ŝi laboris kiel [[laboristo|laboristino]] ĉe [[Renault]]. En [[1936]], malgraŭ ŝia deklarita [[pacismo]], ŝi vojaĝis al la [[Hispana Enlanda Milito]] por aliĝi al la Respublikana frakcio. En [[1941]], ŝi laboris kiel agrokultura laboristino por povi « paroli pri la labora situacio bone sciante » <ref>''Les besoins de l'âme'' (La bezonoj de la [[animo]]), Folio Plus Philosophie, Dosiero p. 94-95. ({{fr}})</ref>. Ŝia malbona sano malhelpis ŝin daŭrigi laboron en uzino. Denove ŝi instruis filozofion en [[Bourges]] en [[1935]], kaj donis grandan parton el siaj enspezoj al senhavaj homoj. Solidara kun la laboristaj [[sindikato]]j, en 1936, ŝi kuniĝis al la movado de [[ĝenerala striko]] kontraŭ senlaboreco kaj salajraj malaltiĝoj. En 1937, ŝi kunlaboris kun ''[[Nouveaŭ cahiers]]'', «novaj kajeroj», politika kaj ekonomika revuo defendanta franc-germanan ekonomikan kunlaboradon. Unue radikala [[pacifisto]], poste ŝi fine pledas por «[[revolucia reformismo]]» : la malfortuloj estas tiom subpremataj, ke eĉ mankas al ili volo por ribelo, tamen ili mem devu prizorgi sian revolucion. Do necesas unue estigi kondiĉojn malpli premaj per reformismaj antaŭaĵoj por poste ebligi prirespondecan revolucion, malpli hasta kaj malpli forta. Sindikatisto de instruado, ŝi estis favora al sindikata unuiĝo kaj skribis en la revuo ''[[L’École émancipée]]'' « La Emancipa Lernejo». Kontraŭ-[[stalina]] komunisto, ŝi partoprenis de 1932 en [[Cercle communiste démocratique]] «Demokratia komunista rondo» de [[Boris Souvarine]], kiun ŝi konis pere de [[Nicolas Lazarévitch]]. Ŝi laboris kelkajn monatojn en uzino por en sia karno sperti la [[Laboristo|laboristan]] kondiĉon kaj implikis sin en la ĝenerala striko de [[1936]]. Ŝi pasie batalis por malcedema [[pacifismo]], sed aliĝis al la [[Kolono Durruti]] dum la [[Hispana enlanda milito]] por batali kontraŭ la puĉo de [[Francisco Franco|Franko]]. Kvankam, respublikisto, ŝi tiam intermetis sin, por ke frankista pastro ne estu maljuste pafita. Post grava brulvundo fare de varmega oleo je piedo, ŝi devis sufiĉe rapide reiri al [[Francio]], sen unuafoje pafi. Juda, klarvida pri la eventoj okazantaj en [[Eŭropo]], ŝi ne seniluziiĝas pro minacoj koncerne ŝin kaj ŝian familion, ekde la militkomenco. Kiam en [[1940]] ŝi devis fuĝi for de [[Parizo]] kaj rifuĝi en [[Marsejlo]], ŝi senĉese skribis priskribante en fervoregaj paĝoj [[filozofio]]n, kiu celas projekton de rekunigo (dolora) inter [[moderneco]] kaj [[tradicio]] [[kristana]], ofte legita tra la prismo de la greka [[humanismo]], ŝia daŭra celemo. En [[1942]], ŝi forkondukis siajn gepatrojn sekure al [[Usono]], sed rifuzante pozicion de ŝi sentitan kiel tro komforta dum tiuj ŝtormaj tempoj, ŝi iris al [[Britio]], pli proksime de loko de operacioj, kaj laboras kiel redaktanto en la servoj de [[libera Francio]]. Ŝia nefleksiĝemo ĝenas. Ŝi eksiĝis el la organizo de [[Charles de Gaulle]] julie de [[1943]]. Tiu fina periodo de ŝia mallonga vivo estas tiu, kiam ŝi renkontas [[Kristo]]n, kiam, kiel ŝi mem diras, Kristo ekposedis ŝin. Sed ŝia fido ne akceptos la instituciajn aspektojn de la [[Eklezio]]. Ŝi staros je la sojlo de Eklezio ĝis sia morto, kiam ŝi nekonscie baptiĝis. Kristana, farante embarasajn demandojn al kristanoj, ŝi estos post sia morto refutita de eklezio-historiistoj, kiuj riproĉos al ŝi ŝian miskomprenon pri la Eklezio-historio. Tiu dimensio de rifuzo pri la forteco, kiun ŝi konsideras kiel perforto estas konstanteco de la penso de Simone Weil. Kvankam ŝi unue havis mildigitan percepton de la [[Senperforto]] de [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], ŝi aparte plurfoje renkontiĝos kun [[Lanza del Vasto]] je sia vivfino. Zorgante partopreni en la vivkondiĉoj de okupita Francio, malgraŭ sia sano pli kaj pli malbona, ŝi estas elrevigita de rifuzo de la ĉirkaŭularo de de Gaulle (Schuman, Cavallès, André Philip), pri ŝia partopreno en la retoj de [[Franca rezistado|Rezistado]]. Fakte, ŝi probable estus rapide kaptita de la germana policanaro, identigita kiel juda kaj do probable deportita. Sekve de tiu rifuzo, ŝi konsideris, ke ŝia vivo estas sencmanka kaj volonte ŝi subnutris sin, tio ankoraŭ pligravigis ŝian sanon. Trafita de [[tuberkulozo]], ŝi mortis pro kora ĉeso en la sanatorio de [[Ashford]], en 1943, 34-jaraĝa. Ŝiaj plej gravaj verkoj aperis ĉiuj post ŝia morto. Simon Weil, laŭ ĵusaj esploroj<ref>Ĉiutagaĵo Avvenire de 15 decembro 2011</ref> petis kaj ricevis kristanan bapton in ''articulo mortis'' (apenaŭ antaŭ ol morti), en la angla hospitalo de Ashford, krone de sia intensa serĉado pri Kristo, kiu – kiel ŝi mem rakontis – mistike al si manifestiĝis. (Simone Weil, 15 – Gribaudi, Milano, 2011) == Ŝiaj franclingvaj verkoj == [[Dosiero:Ecrits historiques et politiques, Simone Weil.jpg|eta|180ra|Kolekto da verkoj eldonita de [[Albert Camus]].]] * 1934 - ''Réflexions sur les causes de la liberté et de l'oppression sociale'', kolekto « Idées », Paris, Gallimard, 1955. * 1947 - ''La Pesanteur et la Grâce'', antaŭverko de ŝia amiko [[Gustave Thibon]], Paris, Plon. * 1949 - ''L'Enracinement''. « Prélude à une déclaration des devoirs envers l'être humain », Paris, Gallimard, kol. « Idées »; reeld. Gallimard, 1968. * 1949 - ''Attente de Dieu'', enkonduko de Joseph-Marie Perrin, O. P., Paris, La Colombe, eld. de Vieux Colombier ; reeld. Paris, Fayard, 1966. * 1950 - ''La Connaissance surnaturelle'', Paris, Gallimard, kol. « Espoir ». * 1951 - ''Intuitions pré-chrétiennes'', Paris, La Colombe, eld. de Vieuxx-Colombier. * 1951 - ''Cahiers. I'', Paris, Plon, coll. « L'Épi » ; nova eldono reviziita kaj pligrandigita, 1970. * 1951 - ''Lettre à un religieuxx'', Paris, Gallimard, kol. « Espoir » ; nova eld. Paris, Seuil, kol. « Livre de Vie », 1974. * 1951 - ''La Condition ouvrière'', antaŭparolo de Albertine Thévenon, Paris, Gallimard, kol. « Espoir » ; reeld. Gallimard, kol. « Idées », 1972<ref>[http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/condition_ouvriere/condition_ouvriere.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120515094247/http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/condition_ouvriere/condition_ouvriere.html |date=2012-05-15 }} Teksto enrete disponebla.</ref>. * 1953 - ''La Source grecque'', Paris, Gallimard. * 1953 - ''Cahiers. II'', Paris, Plon, kol. « L'Épi » ; nova eld. reviziita kaj pligrandigita, 1972. * 1955 - ''Oppression et liberté'', Paris, Gallimard, kol. « Espoir ». * 1955 - ''Venise sauvée'', Gallimard. * 1956 - ''Cahiers. III'', Paris, Plon, kol. « L'Épi » ; nova eld. reviziita kaj pligrandigita, 1974. * 1957 - ''Écrits de Londres et dernières lettres'', Paris, Gallimard, kol. « Espoir ». * 1959 - ''Leçons de philosophie'' (Roanne 1933-1934), transskribitaj kaj prezentitaj de Anne Reynaud-Guérithault, Paris, Plon ; poste Paris, UGE, kol. « 10/18 », 1970. * 1960 - ''Écrits historiques et politiques'', Paris, Gallimard, kol. « Espoir ». * 1962 - ''Pensées sans ordre concernant l'amour de Dieu'', Paris, Gallimard. * 1966 - ''Sur la science'', Paris, Gallimard. * 1988 - ''Œuvres complètes'', Paris, Gallimard. Volumo 1 : ''Premiers écrits philosophiques'', Volumo 2 : ''Écrits historiques et politiques''. ** 1988-... - ''Œuvres complètes'', Gallimard, 17 volumoj antaŭviditaj. * 1999 - ''Œuvres'', Gallimard, kol. « Quarto ». * 2006 - ''Note sur la suppression générale des partis politiques'', Paris, Climats<!--<ref>[https://www.google.ch/webhp?sourceid=chrome-instant&rlz=1C1AVSX_enCH412CH412&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=simone+weil+suppression+partis+politiques--> <ref>[https://philitt.fr/2014/05/29/simone-weil-verite-justice-et-bien-public-contre-les-partis-politiques/ . Noto pri la ĝenerala forstreko de la politikaj partioj, ĉar ĉiu partio maleviteble strebas al unika partio (tio, kio donis la potencon al [[Adolf Hitler|Hitlero]] en [[Germanujo]]).] ({{fr}})</ref>. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.traduccionssimoneweil.cat Tradukaĵoj de tekstoj de Simone Weil] (al la kataluna) {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Weil, Simone}} [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj sindikatistoj]] [[Kategorio:Katolika spiriteco]] [[Kategorio:Francaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Kristanaj filozofoj]] [[Kategorio:Dominikanaj mistikuloj]] [[Kategorio:Platonistoj]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Konvertitoj de ateismo aŭ agnostikismo al romkatolikismo]] [[Kategorio:Francaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Homoj de la Hispana Enlanda Milito]] [[Kategorio:Lernintoj de liceo Henri-4]] [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Francaj judoj]] [[Kategorio:Francaj rezistantoj]] [[Kategorio:Judaj rezistantoj]] [[Kategorio:Senperfortaj aktivuloj]] 3c728i9f8q0ai135b497mw48428pdbx 0 275511 9371958 9166276 2026-05-13T07:56:45Z ThomasPusch 1869 /* En Esperanto */ 9371958 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}}'''''La kalva kantistino''''' ([[france]] originale ''La Cantatrice Chauve'') estas teatraĵo de [[Eugène Ionesco]] el la genro de [[absurda teatro]]. La [[premiero]] sub reĝisorado de ''Nicolas Bataille'' okazis la 11-an de majo [[1950]] en la ''Théâtre des Noctambules'' en [[Parizo]]. Ekde la jaro 1957 la teatraĵo estas seninterrompe prezentata per la samurba ''Théâtre de la Huchette'', kiu pro siaj prezentoj gajnis la teatran premion Molière. En siaj diversaj interpretoj la teatraĵo en [[Francio]] estas unu el la plej ofte surscenigitaj verkoj. La verkaĵo enpreniĝis en la liston de [[la 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde|la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde]]. La ideon de la teatraĵo havis la aŭtoro, kiam li lernis la anglan lingvon laŭ la [[Assimil]]-metodo. Li estis impresita pri la enhavo de la sobraj kaj ofte strange kunmetitaj dialogoj kaj decidis verki absurdan teatraĵon kun la nomo ''L'anglais sans peine'' ("la anglan sen peno"). La fina titolo ekestis pro miseldiro de aktoro dum sceneja provo. == Enhavo == Resumo de la teatraĵo pro sia absurda direktiĝo ne simplas. Tamen eblas rekoni lozan enhavan fadenon: La geedza paro ''Smith'', tradicia brita familio el Londono, invitas la geedzan paron ''Martin''. Fajrobrigadisto vizitas ilin. Li rekonas Mary, la servantinon de familio Smith, kiel malnovan konatulino. La celo de la teatraĵo estas videbligi, kiom senenhavaj kaj ridindaj povas esti la temoj de ĉiutaga bonedukita konversacio. Unu el pluraj kulminoj de absurdeco estas la dialogo, en kiu la fajrobrigadisto demandas "Kaj la kalva kantistino?" kaj li ricevas la respondon "Ŝi daŭre havas la saman frizaĵon!". == En Esperanto == La teatraĵo estis esperantigita de [[Georges Lagrange]] kaj surscenigita de [[TESPA]] en 1978 kiu prezentis ĝin interalie en Pollando. La rolantaro estis [[Solen']], [[Georges Lagrange]], [[Sylvie Bonnet]], [[Jean-Pierre Peray]], Daniel Benazech kaj Antoinette Leroux. Kiam la organizantoj de la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] [[1985]] en kastelo [[Eringerfeld]] ([[Germanio]]) serĉis ĉefan kongresan teatraĵon, ili restis nekonvinkitaj pri la proponitaj teatraĵoj kaj decidis prefere mem el lingve spertaj junaj esperanto-aktivuloj starigi propran teatran grupon, kiu amuze surscenigu absurdan teatraĵon – teatra genro ĝis tiam malmulte atentata de esperantlingvaj teatraj teamoj. Ekestis grupo, kiu elektis la verkon "La kalva kantistino" interalie pro la por "lingvemaj" esperantistoj aparte ridinda temaro de absurdaj scenoj dum la lernado de fremda lingvo. La teamo pro ofte citita vortoparo el la teatraĵo nomis sin [[Kia Koincido]], prezentis la teatraĵon poste en pluraj aliaj landoj, kaj dum la sekva jardeko surscenigis ankoraŭ pliajn verkojn de [[Fernando Arrabal|Arrabal]], [[Tennessee Williams|Williams]], [[Henrik Ibsen|Ibsen]], [[Václav Havel|Havel]] kaj [[Freddie Frinton|Frinton]]. Inter la aktoroj de la esperantlingva surscenigo de "La kalva kantistino" estis ''[[Thomas Bormann]]'' kaj ''[[Judith Jackson]]'', ''[[Elsbeth Wielgus]]'' kaj ''[[Martin Haase]]'', ''[[Katja Bertram]]'' kaj ''[[Jürgen Wulff]]'' alterne kun ''[[Thomas Pusch]]''. Krome ofte aktore partoprenis du infanoj el la familio de Babsi kaj [[Ulrich Brandenburg]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco retejo de la ''Théâtre de la Huchette'' (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090520172927/http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco |date=2009-05-20 }} * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15287257/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/3251866/details/214884218 Katalogo de "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' {{DEFAŬLTORDIGO:Kalva Kantistino, La}} [[Kategorio:Teatraĵoj]] [[Kategorio:Kia Koincido]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] d9ajax018u54sqqoi6pc9c6do4b0qh4 9371959 9371958 2026-05-13T07:58:35Z ThomasPusch 1869 /* En Esperanto */ 9371959 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}}'''''La kalva kantistino''''' ([[france]] originale ''La Cantatrice Chauve'') estas teatraĵo de [[Eugène Ionesco]] el la genro de [[absurda teatro]]. La [[premiero]] sub reĝisorado de ''Nicolas Bataille'' okazis la 11-an de majo [[1950]] en la ''Théâtre des Noctambules'' en [[Parizo]]. Ekde la jaro 1957 la teatraĵo estas seninterrompe prezentata per la samurba ''Théâtre de la Huchette'', kiu pro siaj prezentoj gajnis la teatran premion Molière. En siaj diversaj interpretoj la teatraĵo en [[Francio]] estas unu el la plej ofte surscenigitaj verkoj. La verkaĵo enpreniĝis en la liston de [[la 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde|la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde]]. La ideon de la teatraĵo havis la aŭtoro, kiam li lernis la anglan lingvon laŭ la [[Assimil]]-metodo. Li estis impresita pri la enhavo de la sobraj kaj ofte strange kunmetitaj dialogoj kaj decidis verki absurdan teatraĵon kun la nomo ''L'anglais sans peine'' ("la anglan sen peno"). La fina titolo ekestis pro miseldiro de aktoro dum sceneja provo. == Enhavo == Resumo de la teatraĵo pro sia absurda direktiĝo ne simplas. Tamen eblas rekoni lozan enhavan fadenon: La geedza paro ''Smith'', tradicia brita familio el Londono, invitas la geedzan paron ''Martin''. Fajrobrigadisto vizitas ilin. Li rekonas Mary, la servantinon de familio Smith, kiel malnovan konatulino. La celo de la teatraĵo estas videbligi, kiom senenhavaj kaj ridindaj povas esti la temoj de ĉiutaga bonedukita konversacio. Unu el pluraj kulminoj de absurdeco estas la dialogo, en kiu la fajrobrigadisto demandas "Kaj la kalva kantistino?" kaj li ricevas la respondon "Ŝi daŭre havas la saman frizaĵon!". == En Esperanto == La teatraĵo estis esperantigita de [[Georges Lagrange]] kaj surscenigita de [[TESPA]] en 1978 kiu prezentis ĝin interalie en Pollando. La rolantaro estis [[Solen']], [[Georges Lagrange]], [[Sylvie Bonnet]], [[Jean-Pierre Peray]], Daniel Benazech kaj Antoinette Leroux. Kiam la organizantoj de la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] [[1985]] en kastelo [[Eringerfeld]] ([[Germanio]]) serĉis ĉefan kongresan teatraĵon, ili restis nekonvinkitaj pri la proponitaj teatraĵoj kaj decidis prefere mem el lingve spertaj junaj esperanto-aktivuloj starigi propran teatran grupon, kiu amuze surscenigu absurdan teatraĵon – teatra genro ĝis tiam malmulte atentata de esperantlingvaj teatraj teamoj. Ekestis grupo, kiu elektis la verkon "La kalva kantistino" interalie pro la por "lingvemaj" esperantistoj aparte ridinda temaro de absurdaj scenoj dum la lernado de fremda lingvo. La teamo pro ofte citita vortoparo el la teatraĵo nomis sin [[Kia Koincido]], prezentis la teatraĵon poste en pluraj aliaj landoj, kaj dum la sekva jardeko surscenigis ankoraŭ pliajn verkojn de [[Fernando Arrabal|Arrabal]], [[Tennessee Williams|Williams]], [[Henrik Ibsen|Ibsen]], [[Václav Havel|Havel]] kaj [[Freddie Frinton|Frinton]]. Inter la aktoroj de la esperantlingva surscenigo de "La kalva kantistino" estis ''[[Thomas Bormann]]'' kaj ''[[Judith Jackson]]'', ''[[Elsbeth Wielgus]]'' kaj ''[[Martin Haase]]'', ''[[Katja Bertram]]'' kaj ''[[Jürgen Wulff]]'' alterne kun ''[[Thomas Pusch]]''. Krome jam en aĝoj de 8 respektive 5 jaroj ofte aktore partoprenis la du infanoj ''Jens'' kaj ''Heike'' el la familio de Babsi kaj [[Ulrich Brandenburg]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco retejo de la ''Théâtre de la Huchette'' (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090520172927/http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco |date=2009-05-20 }} * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15287257/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/3251866/details/214884218 Katalogo de "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' {{DEFAŬLTORDIGO:Kalva Kantistino, La}} [[Kategorio:Teatraĵoj]] [[Kategorio:Kia Koincido]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] f7g0k51n2cak3lv3gcz5iul0i0wzn6r 9371962 9371959 2026-05-13T08:00:19Z ThomasPusch 1869 + ĉap. referencoj 9371962 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}}'''''La kalva kantistino''''' ([[france]] originale ''La Cantatrice Chauve'') estas teatraĵo de [[Eugène Ionesco]] el la genro de [[absurda teatro]]. La [[premiero]] sub reĝisorado de ''Nicolas Bataille'' okazis la 11-an de majo [[1950]] en la ''Théâtre des Noctambules'' en [[Parizo]]. Ekde la jaro 1957 la teatraĵo estas seninterrompe prezentata per la samurba ''Théâtre de la Huchette'', kiu pro siaj prezentoj gajnis la teatran premion Molière. En siaj diversaj interpretoj la teatraĵo en [[Francio]] estas unu el la plej ofte surscenigitaj verkoj. La verkaĵo enpreniĝis en la liston de [[la 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde|la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde]]. La ideon de la teatraĵo havis la aŭtoro, kiam li lernis la anglan lingvon laŭ la [[Assimil]]-metodo. Li estis impresita pri la enhavo de la sobraj kaj ofte strange kunmetitaj dialogoj kaj decidis verki absurdan teatraĵon kun la nomo ''L'anglais sans peine'' ("la anglan sen peno"). La fina titolo ekestis pro miseldiro de aktoro dum sceneja provo. == Enhavo == Resumo de la teatraĵo pro sia absurda direktiĝo ne simplas. Tamen eblas rekoni lozan enhavan fadenon: La geedza paro ''Smith'', tradicia brita familio el Londono, invitas la geedzan paron ''Martin''. Fajrobrigadisto vizitas ilin. Li rekonas Mary, la servantinon de familio Smith, kiel malnovan konatulino. La celo de la teatraĵo estas videbligi, kiom senenhavaj kaj ridindaj povas esti la temoj de ĉiutaga bonedukita konversacio. Unu el pluraj kulminoj de absurdeco estas la dialogo, en kiu la fajrobrigadisto demandas "Kaj la kalva kantistino?" kaj li ricevas la respondon "Ŝi daŭre havas la saman frizaĵon!". == En Esperanto == La teatraĵo estis esperantigita de [[Georges Lagrange]] kaj surscenigita de [[TESPA]] en 1978 kiu prezentis ĝin interalie en Pollando. La rolantaro estis [[Solen']], [[Georges Lagrange]], [[Sylvie Bonnet]], [[Jean-Pierre Peray]], Daniel Benazech kaj Antoinette Leroux. Kiam la organizantoj de la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] [[1985]] en kastelo [[Eringerfeld]] ([[Germanio]]) serĉis ĉefan kongresan teatraĵon, ili restis nekonvinkitaj pri la proponitaj teatraĵoj kaj decidis prefere mem el lingve spertaj junaj esperanto-aktivuloj starigi propran teatran grupon, kiu amuze surscenigu absurdan teatraĵon – teatra genro ĝis tiam malmulte atentata de esperantlingvaj teatraj teamoj. Ekestis grupo, kiu elektis la verkon "La kalva kantistino" interalie pro la por "lingvemaj" esperantistoj aparte ridinda temaro de absurdaj scenoj dum la lernado de fremda lingvo. La teamo pro ofte citita vortoparo el la teatraĵo nomis sin [[Kia Koincido]], prezentis la teatraĵon poste en pluraj aliaj landoj, kaj dum la sekva jardeko surscenigis ankoraŭ pliajn verkojn de [[Fernando Arrabal|Arrabal]], [[Tennessee Williams|Williams]], [[Henrik Ibsen|Ibsen]], [[Václav Havel|Havel]] kaj [[Freddie Frinton|Frinton]]. Inter la aktoroj de la esperantlingva surscenigo de "La kalva kantistino" estis ''[[Thomas Bormann]]'' kaj ''[[Judith Jackson]]'', ''[[Elsbeth Wielgus]]'' kaj ''[[Martin Haase]]'', ''[[Katja Bertram]]'' kaj ''[[Jürgen Wulff]]'' alterne kun ''[[Thomas Pusch]]''. Krome jam en aĝoj de 8 respektive 5 jaroj ofte aktore partoprenis la du infanoj ''Jens'' kaj ''Heike'' el la familio de Babsi kaj [[Ulrich Brandenburg]].<ref>broŝuro de la teatraĵo [[Kato sur varmega ladotegmento]] de la aktora grupo [[Kia Koincido]], somero 1989, paĝoj 6, 7 kaj 8.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco retejo de la ''Théâtre de la Huchette'' (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090520172927/http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco |date=2009-05-20 }} * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15287257/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/3251866/details/214884218 Katalogo de "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' {{DEFAŬLTORDIGO:Kalva Kantistino, La}} [[Kategorio:Teatraĵoj]] [[Kategorio:Kia Koincido]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] fratybv9m457v9szzz1txagjay1bfd3 9371970 9371962 2026-05-13T08:09:54Z ThomasPusch 1869 la du infanaj aktoroj rilatas al teatraĵo "kato..." ne al tiu ĉi 9371970 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}} '''''La kalva kantistino''''' ([[france]] originale ''La Cantatrice Chauve'') estas teatraĵo de [[Eugène Ionesco]] el la genro de [[absurda teatro]]. La [[premiero]] sub reĝisorado de ''Nicolas Bataille'' okazis la 11-an de majo [[1950]] en la ''Théâtre des Noctambules'' en [[Parizo]]. Ekde la jaro 1957 la teatraĵo estas seninterrompe prezentata per la samurba ''Théâtre de la Huchette'', kiu pro siaj prezentoj gajnis la teatran premion Molière. En siaj diversaj interpretoj la teatraĵo en [[Francio]] estas unu el la plej ofte surscenigitaj verkoj. La verkaĵo enpreniĝis en la liston de [[la 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde|la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde]]. La ideon de la teatraĵo havis la aŭtoro, kiam li lernis la anglan lingvon laŭ la [[Assimil]]-metodo. Li estis impresita pri la enhavo de la sobraj kaj ofte strange kunmetitaj dialogoj kaj decidis verki absurdan teatraĵon kun la nomo ''L'anglais sans peine'' ("la anglan sen peno"). La fina titolo ekestis pro miseldiro de aktoro dum sceneja provo. == Enhavo == Resumo de la teatraĵo pro sia absurda direktiĝo ne simplas. Tamen eblas rekoni lozan enhavan fadenon: La geedza paro ''Smith'', tradicia brita familio el Londono, invitas la geedzan paron ''Martin''. Fajrobrigadisto vizitas ilin. Li rekonas Mary, la servantinon de familio Smith, kiel malnovan konatulino. La celo de la teatraĵo estas videbligi, kiom senenhavaj kaj ridindaj povas esti la temoj de ĉiutaga bonedukita konversacio. Unu el pluraj kulminoj de absurdeco estas la dialogo, en kiu la fajrobrigadisto demandas "Kaj la kalva kantistino?" kaj li ricevas la respondon "Ŝi daŭre havas la saman frizaĵon!". == En Esperanto == La teatraĵo estis esperantigita de [[Georges Lagrange]] kaj surscenigita de [[TESPA]] en 1978 kiu prezentis ĝin interalie en Pollando. La rolantaro estis [[Solen']], [[Georges Lagrange]], [[Sylvie Bonnet]], [[Jean-Pierre Peray]], Daniel Benazech kaj Antoinette Leroux. Kiam la organizantoj de la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] [[1985]] en kastelo [[Eringerfeld]] ([[Germanio]]) serĉis ĉefan kongresan teatraĵon, ili restis nekonvinkitaj pri la proponitaj teatraĵoj kaj decidis prefere mem el lingve spertaj junaj esperanto-aktivuloj starigi propran teatran grupon, kiu amuze surscenigu absurdan teatraĵon – teatra genro ĝis tiam malmulte atentata de esperantlingvaj teatraj teamoj. Ekestis grupo, kiu elektis la verkon "La kalva kantistino" interalie pro la por "lingvemaj" esperantistoj aparte ridinda temaro de absurdaj scenoj dum la lernado de fremda lingvo. La teamo pro ofte citita vortoparo el la teatraĵo nomis sin [[Kia Koincido]], prezentis la teatraĵon poste en pluraj aliaj landoj, kaj dum la sekva jardeko surscenigis ankoraŭ pliajn verkojn de [[Fernando Arrabal|Arrabal]], [[Tennessee Williams|Williams]], [[Henrik Ibsen|Ibsen]], [[Václav Havel|Havel]] kaj [[Freddie Frinton|Frinton]]. Inter la aktoroj de la esperantlingva surscenigo de "La kalva kantistino" estis ''[[Thomas Bormann]]'' kaj ''[[Judith Jackson]]'', ''[[Elsbeth Wielgus]]'' kaj ''[[Martin Haase]]'', ''[[Katja Bertram]]'' kaj ''[[Jürgen Wulff]]'' alterne kun ''[[Thomas Pusch]]''. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco retejo de la ''Théâtre de la Huchette'' (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090520172927/http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco |date=2009-05-20 }} * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15287257/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/3251866/details/214884218 Katalogo de "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' {{DEFAŬLTORDIGO:Kalva Kantistino, La}} [[Kategorio:Teatraĵoj]] [[Kategorio:Kia Koincido]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] ik63kryaz4cw485298dsa6hn48gek8k 9371977 9371970 2026-05-13T08:17:34Z ThomasPusch 1869 2 bildoj aldonataj 9371977 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto libro}} [[dosiero:20A3262.jpg|eta|maldekstra|266ra|{{centre|enscenigo de 2023 el [[Berlino]], kun groteskaj kostumoj}}]] [[dosiero:Baldsoprano-0452.jpg|eta|maldekstra|266ra|{{centre|enscenigo de 2025 el [[San-Francisko]], kun groteskaj dekoraĵoj}}]] '''''La kalva kantistino''''' ([[france]] originale ''La Cantatrice Chauve'') estas teatraĵo de [[Eugène Ionesco]] el la genro de [[absurda teatro]]. La [[premiero]] sub reĝisorado de ''Nicolas Bataille'' okazis la 11-an de majo [[1950]] en la ''Théâtre des Noctambules'' en [[Parizo]]. Ekde la jaro 1957 la teatraĵo estas seninterrompe prezentata per la samurba ''Théâtre de la Huchette'', kiu pro siaj prezentoj gajnis la teatran premion Molière. En siaj diversaj interpretoj la teatraĵo en [[Francio]] estas unu el la plej ofte surscenigitaj verkoj. La verkaĵo enpreniĝis en la liston de [[la 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde|la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde]]. La ideon de la teatraĵo havis la aŭtoro, kiam li lernis la anglan lingvon laŭ la [[Assimil]]-metodo. Li estis impresita pri la enhavo de la sobraj kaj ofte strange kunmetitaj dialogoj kaj decidis verki absurdan teatraĵon kun la nomo ''L'anglais sans peine'' ("la anglan sen peno"). La fina titolo ekestis pro miseldiro de aktoro dum sceneja provo. == Enhavo == Resumo de la teatraĵo pro sia absurda direktiĝo ne simplas. Tamen eblas rekoni lozan enhavan fadenon: La geedza paro ''Smith'', tradicia brita familio el Londono, invitas la geedzan paron ''Martin''. Fajrobrigadisto vizitas ilin. Li rekonas Mary, la servantinon de familio Smith, kiel malnovan konatulino. La celo de la teatraĵo estas videbligi, kiom senenhavaj kaj ridindaj povas esti la temoj de ĉiutaga bonedukita konversacio. Unu el pluraj kulminoj de absurdeco estas la dialogo, en kiu la fajrobrigadisto demandas "Kaj la kalva kantistino?" kaj li ricevas la respondon "Ŝi daŭre havas la saman frizaĵon!". == En Esperanto == La teatraĵo estis esperantigita de [[Georges Lagrange]] kaj surscenigita de [[TESPA]] en 1978 kiu prezentis ĝin krome en okcidenta Eŭropo interalie en Pollando. La rolantaro estis [[Solen']], [[Georges Lagrange]], [[Sylvie Bonnet]], [[Jean-Pierre Peray]], Daniel Benazech kaj Antoinette Leroux. Kiam la organizantoj de la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[TEJO]] [[1985]] en kastelo [[Eringerfeld]] ([[Germanio]]) serĉis ĉefan kongresan teatraĵon, ili restis nekonvinkitaj pri la proponitaj teatraĵoj kaj decidis prefere mem el lingve spertaj junaj esperanto-aktivuloj starigi propran teatran grupon, kiu amuze surscenigu absurdan teatraĵon – teatra genro ĝis tiam malmulte atentata de esperantlingvaj teatraj teamoj. Ekestis grupo, kiu elektis la verkon "La kalva kantistino" interalie pro la por "lingvemaj" esperantistoj aparte ridinda temaro de absurdaj scenoj dum la lernado de fremda lingvo. La teamo pro ofte citita vortoparo el la teatraĵo nomis sin [[Kia Koincido]], prezentis la teatraĵon poste en pluraj aliaj landoj, kaj dum la sekva jardeko surscenigis ankoraŭ pliajn verkojn de [[Fernando Arrabal|Arrabal]], [[Tennessee Williams|Williams]], [[Henrik Ibsen|Ibsen]], [[Václav Havel|Havel]] kaj [[Freddie Frinton|Frinton]]. Inter la aktoroj de tiu dua esperantlingva surscenigo de "La kalva kantistino" estis ''[[Thomas Bormann]]'' kaj ''[[Judith Jackson]]'', ''[[Elsbeth Wielgus]]'' kaj ''[[Martin Haase]]'', ''[[Katja Bertram]]'' kaj ''[[Jürgen Wulff]]'' alterne kun ''[[Thomas Pusch]]''. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco retejo de la ''Théâtre de la Huchette'' (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090520172927/http://www.theatre-huchette.com/le_spectacle_ionesco |date=2009-05-20 }} * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15287257/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/3251866/details/214884218 Katalogo de "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' {{DEFAŬLTORDIGO:Kalva Kantistino, La}} [[Kategorio:Teatraĵoj]] [[Kategorio:Kia Koincido]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] f8yhj4x9lgfgbyhbbffzeytrnwlti8n 0 286448 9371866 5812526 2026-05-13T05:00:49Z Sj1mor 12103 9371866 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Siro''', {{lang-en|Sir}}, estas [[nobelo|nobela]] titolo por [[kavaliro]]j aŭ [[barono]]j en la reĝa Britio, sed ĝi estas uzata ankaŭ kiel honora alparola formo al alia vira persono, ĉefe en Britio aŭ en alia lando de la iama [[Brita Imperio]]. La ina formo, do por kavalirinoj kaj baroninoj, estas "Damo", ''{{lang|en|Dame}}''. Siro estis komence uzata - sen nomo - kiel kortega titolo inter egaluloj, sed nuntempa uzado estas la honora alparolo de pli altrangaj, aĝaj, estimataj personoj. Hodiaŭ oni povas trakti ĝin ankaŭ kiel mallongigon de [[sinjoro]]. Simila uzo por la virinoj estas ''{{lang|en|Madam}}'', laŭvorte "mia damo", do sinjorino. [[Kategorio:Nobelaj titoloj]] [[Kategorio:Historio de Britio]] [[Kategorio:Angla lingvo]] 965kfvywgpf0xf0s57m0zta8zy0t6pl 0 295423 9371791 9076449 2026-05-13T01:30:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371791 wikitext text/x-wiki {{Tradukita | lingvo =de | artikolo =Bahnstrecke Rimini–San Marino | revizio =http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Bahnstrecke_Rimini%E2%80%93San_Marino&oldid=57929529, 15-a de marto 2009, 22:48 }} {| {{FL-titolo|Fervojlinio Rimini – San Marino}} {{FL-tabelo}} {{FL|exKBHFa|31,50 km|[[Rimini]] FS<small> 4 m s. m.</small>|}} {{FL|exHST|30,20 km|Rimini Marina<small> 3 m s. m.</small>|}} {{FL|exHST|21,70 km|[[Coriano]]-[[Cerasolo]]<small> 50 m s. m.</small>|Tu=exSTR}} {{FL|exSTR+GRZq||Landlimo Italio/San-Marino}} {{FL|exHST|17,90 km|Dogana<small> 67 m s. m.</small>|}} {{FL|exTUNNEL1|||}} {{FL|exTUNNEL1|||}} {{FL|exBHF|15,00 km|[[Serravalle]]<small> 134 m s. m.</small>|}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exHST|9,50 km|[[Domagnano]]-[[Montelupo]]<small> 314 m s. m.</small>|Tu=exSTR}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exHST|7,00 km|[[Valdragone]]<small> 392 m s. m.</small>|}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exBHF|3,80 km|[[Borgo Maggiore]]<small> 493 m s. m.</small>|Tu=exSTR}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exTUNNEL2|||}} {{FL|exKBHFe|0,00 km|[[San-Marino (urbo)|San Marino]]<small> 643 m s. m.</small>|}} |} |} La '''fervoja linio Rimini – San Marino''' estis elektra [[etŝpura fervojo]] inter la itala urbo [[Rimini]] kaj la ĉefurbo de [[San-Marino]]. Ĝi estis inaŭgurita en [[1932]] post kvarjara konstruado kaj fine de la [[dua mondmilito]], en [[1944]], detruita per bomboj. Ekde tiu tempo San-Marino ne havas fervojan stacion. == Antaŭhistorio == De 1901 oni en San-Marino laboris pri desegnoj de ebla fervoja ligo kun [[Italio]]. En G.&nbsp;U. (''Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia'', oficiala komunikilo de la itala registaro) de la 10-a de marto 1913 la [[koncesio]] pri la fervoja linio Rimini–Mercatino–Marecchia estas donita al la societo ''Ferrotranvie padane''. Nur ligo al Rimini ankoraŭ ne ekzistis. La tasko desegni ĝin estis donita al inĝeniero Quartara, estro de ''Tranvia Padana''. Finan instigon al la konstruado de la fervoja linio donis oficiala vizito de [[Benito Mussolini]] en San Marino. Ĉar urbo San-Marino situas 250 metrojn super la proksima urbo Valdragone, oni unue planis, ke la fervojo finiĝu en Valdragone. Sed fine oni decidis ligi la ĉefurbon al la linio, kvankam por tio necesis ok pliaj tuneloj, kvar inter Valdragone kaj Borgo Maggiore, la aliaj kvar inter Borgo Maggiore kaj San-Marino. (Tiuj ĉi du urboj estas tiom proksimaj, ke nun ligas ilin [[telfero]].) La 3-an de decembro 1928 komenciĝis la konstruado de la linio. Kvar jarojn poste, la 10-an de majo 1932, la [[Granda kaj Ĝenerala Konsilio]] de San-Marino proklamis kune kun la [[regantaj kapitanoj (San-Marino)|regantaj kapitanoj]] la inaŭguron de la fervojo, bonvenigita de la regionaj loĝantoj kun granda ĝojo. La oficiala malfermo okazis la 12-an de junio 1932<ref name="skalicka">{{Citaĵo el gazeto | url=http://ifef.free.fr/provo/if2005-6.pdf | titolo=Malnova trajneto | aŭtoro=Jitka Skalická| paĝoj=85 | numero=2005.6 | gazeto=Internacia Fervojisto | formato=PDF | alirdato=2015-09-12}}</ref>. == Teknikaj detaloj == [[Dosiero:Fervoja tunelo serravalle san-marino 2009.jpg|eta|Eksa fervoja tunelo sude de Serravalle]] La linio estis elektra kaj uzis [[kontinua kurento|kontinuan kurenton]] de 3000&nbsp;V. Ĝia [[ŝpuro]] estis 950&nbsp;mm<ref>http://wikicity.info/index.php/Ferrovia_Rimini_-_San_Marino {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090304201314/http://wikicity.info/index.php/Ferrovia_Rimini_-_San_Marino |date=2009-03-04 }} ("Com'è")</ref>. Ĝi enhavas 17 tunelojn, ses pontojn (inter ili tri viaduktojn), unu subvojan kaj unu supervojan pasejojn. La du finstacioj de la iom pli ol 32 km longa linio havas distancojn horizontalan de ĉ. 16 km kaj vertikalan de 639 m. Tio respondas al meza dekliveco de 40&nbsp;‰ (laŭ rekta distanco) aŭ 20&nbsp;‰ (laŭ itinera distanco). La pliparto de la dekliveco troviĝas inter San-Marino kaj Serravalle: 509 metroj sur 15 km = 34&nbsp;‰. La rektlinia distanco inter tiuj du urboj estas malpli ol 5 km, kio respondas al deklivo de pli ol 10&nbsp;%, ne ebla por ordinara fervojo. Tial estis necese kurbigi la linion. La veturtempo de 53 minutoj<ref name="frsm-come_era">http://wikicity.info/index.php/Ferrovia_Rimini_-_San_Marino {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090304201314/http://wikicity.info/index.php/Ferrovia_Rimini_-_San_Marino |date=2009-03-04 }} ("Come era")</ref> estis nur malmulte pli ol tiu de la nuna publika buso. == Itinero == [[Dosiero:SM, fervojo.svg|eta|260px|Mapo de la san-marina parto de la fervojo]] La tute elektra fervojo havis longon de 31,50 km (laŭ aliaj<ref name="frsm-come_era" />: 32,040 km) kaj estis dividita al du sekcioj: * 1-a sekcio: De la urbo [[San-Marino (urbo)|San-Marino]] al [[Dogana]] en la komunumo [[Serravalle]], lime al Italio; * 2-a sekcio: De Dogana al Rimini. 19.810 metroj de la itinero estas sur sanmarina teritorio, 12.230 metro sur itala. Lima punkto inter la du sekcioj estis la ponto ''Mellini''. Tie estis la transiro inter la plata tereno italia kaj la monteca tereno de San-Marino. La linio komenciĝis ĉe malgranda placo en Rimini kaj unu kilometron, ĝis haltejo ''Rimini Marina'', proksima al la maro, laŭiris la fervojan linion Bolonjo – Ancona. Poste la fervojo iris sud-okcidenten trans [[via Flaminia]], kie estis la sola transirejo kun bariloj; la aliaj 90 transirejoj estis aŭ senbarilaj aŭ ŝlositaj per seruro, kies ŝlosilon havis nur la posedanto de la terpeco, al kiu kondukis la transirejo. Ekde via Flaminia, tra longaj rektaj pecoj kaj vastaj kurbiĝoj direkte al sud-okcidento, la trajnoj iris direkte al monto [[Titano (monto)|Titano]]. Survoje situis la haltejo ''Rimini-Cerasolo''. Stacio Dogana estis la unua stacio sur la teritorio de San-Marino. Post Dogana la itinero pluiris kun malvastaj kurbiĝoj. Post la ponto sur rivero [[Ausa]] kaj tunela sekcio ĝi atingis Serravalle. Poste la fervojo per mallonga tunelo transiris la ŝoseon inter San-Marino kaj Dogana. La trajno haltis ankoraŭ ĉe la haltejoj Domagnano kaj Valdragone, antaŭ post tri kurbiĝoj atingi la stacion de [[Borgo Maggiore]], piede de la kruta rokmuro de monto Titano. Por atingi la ĉefurbon la fervojo devis supreniri tra longa tunelo. Ĵus elirinte el la tunelo ĝi alvenis en la stacio sur placo ĉe la suda fino de ''via Federico d'Urbino''. La stacio situis proksimume same alte (643 m s.&nbsp;m.) ĉe monto Titano kiom la nuna bus-stacio ĉe ''Piazzale Marino Calcigni'', sed malpli proksime al la historia centro. La placo nun estas parkejo por aŭtoj. La enirejo al la tunelo ankoraŭ estas bone videbla. Ĉe la placo troviĝas restoracio nomata ''Vecchia Stazione'' (= malnova stacidomo). == Detruo == Kvankam San-Marino estis neŭtrala en la dua mondmilito, la fervoja linio estis forte frapita de [[bombado de San-Marino|bombado]] de la aliancanoj je la 26-a de junio 1944. Precipe en la sekcio inter Domagnano kaj Valdragone ekestis multaj difektoj. Post tio oni ĉesigis la trafikon; je la 4-a de julio ĝi estis definitive nuligita. La fervojaj tuneloj iĝis rifuĝejoj por rifuĝantoj en Italio. Aŭtune eksplodis [[tifo|tifa]] epidemio, tiel ke kelkaj fervojaj vagonoj estis uzataj por flegi malsanulojn. == Restaĵoj == [[Dosiero:San-Marino, motorvagono de la eksa fervojo, 1.jpeg|eta|Historia motorvagono]] De la fervoja itinero [[nun en 2009|nun]] nur la tuneloj komplete restas. Kelkajn la sanmarinaj aŭtoritatoj fermis pro danĝero de subfalo, aliaj estis asfaltitaj kaj transformitaj al piediraj kaj biciklaj vojoj. La reloj estis malmuntitaj en la [[1950-aj jaroj]]. La veturilaro parte konserviĝis kaj longe estis konservata en fermita tunelo (''Galleria del Montale'') mallonge antaŭ la eksa finhaltejo en San-Marino. [[Dosiero:San-Marino, motorvagono de la eksa fervojo, 2.jpeg|eta|Historia motorvagono, tunelo]] En la [[1980-aj jaroj]] la societo Bonifica plenumis studon pri projekto por reaktivigo de la linio kaj taksis koston de ĉ. 800 miliardoj da [[itala liro|liroj]] (= 413 milionoj da eŭroj)<ref>http://wikicity.info/index.php/Ferrovia_Rimini_-_San_Marino{{404|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ("Storia")</ref>. En 2012 la tunelo ''Galleria del Montale'' estis remalfermita kaj transformita al promena vojo, kun firma surfaco apud la trako kaj elektra lumo.<ref>{{Citaĵo el la reto| url=http://www.viaggi-lowcost.info/cosa-fare/san-marino-vecchio-percorso-ferrovia/ | titolo=San Marino: il vecchio percorso della ferrovia | lingvo=it | formato=HTML | alirdato=2015-09-12}}</ref> Meze de la tunelo estas branĉa tuneleto (nur piedira), kiu permesas vidon al la valo oriente de San-Marino. Antaŭ la supra enirejo de la tunelo staras la motorvagono AB 03, antaŭ la malsupra varvagono. La motorvagono portas fronte la san-marinan blazonon kaj flanke la siglon S.V.E.F.T. (''Società Veneto-Emiliana di Ferrovie e Tramvie'' = societo veneta-emilia de fervojoj kaj tramoj). La longo de la restanta trako en la tunelo kaj je la du finoj estas proksimume 800 metroj. Estas eble nutri la supertrakan lineon per tensio de 480 voltoj; tiel je la {{dato|21|julio|2012}} la historia motorvagono AB 03 povis trairi la restantan trakon. Konkretaj planoj pri regula trafiko, kiu ne utilus je tiu malgranda distanco, ne ekzistas. == Kuriozaĵoj == Pro la bombadoj en 1944 la eksa [[regantaj kapitanoj (San-Marino)|kunŝtatestro]] [[Fausta Morganti Rossini]] estis naskita en tunelo de la fervojo, kie rifuĝis ŝia patrino.<ref>Persona komuniko en 2015</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://ifef.free.fr/provo/if2005-6.pdf Malnova trajneto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303225954/http://ifef.free.fr/provo/if2005-6.pdf |date=2016-03-03 }}, de Jitka Skalická {{PlurajLingvokodoj|eo}} * [http://wikicity.info/index.php/Ferrovia_Rimini_-_San_Marino Informoj kaj fotoj]{{404|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{PlurajLingvokodoj|it}} [[Kategorio:Fervojaj linioj|Rimini–San Marino]] [[Kategorio:Transporto en Rimini]] [[Kategorio:San-Marino]] [[en:Transport in San Marino#Railway]] m2kdntweoe2ar0raxp49g2iivx9ofjg 0 303531 9371553 9312519 2026-05-12T16:17:29Z Francool50 183872 /* Ŝtatestroj */ krampo 9371553 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |regiono-ISO=AM-AV |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=13 |trajto por kesteroj = ĉelo |kesteroj= {{Informkesto Monda Heredaĵo |subŝablono=jes |dua informkesto=jes |Nomo = Katedralo de Eĉmiadzin<br /> Էջմիածնի մայր տաճար |Bildo =[[Dosiero:Էջմիածնի_Մայր_Տաճար.jpg|250px]] |Priskribo = |Lando = Armenio |Tipo = kultura heredaĵo |Kriterioj = ii, iv |Latitudo = 40/9/42/N |Longitudo=44/17/28/E |regiono-ISO=AM-AV |Geolokigo=ne |Regiono = Eŭropo |Jaro = 2000 |Plie = |Danĝero = |ID = |Mapo=Armenio/Armenio Armaviro }} }}<!--fino de la ekstera informkesto --> La '''Katedralo de Eĉmiadzin''' ({{lang-hy|Էջմիածնի մայր տաճար|t=''Eĉmiadzni majr taĝar''}}) estas la ''patrina preĝejo'' de la [[Armena Apostola Eklezio]], situanta en la urbo [[Eĉmiadzin]], [[Armenio]]<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Azadian|nomo=Edmond Y.|titolo=History on the Move: Views, Interviews and Essays on Armenian Issues|jaro=1999|eldoninto=Wayne State University Press|loko=Detrojto|isbn=978-0-8143-2916-0|paĝo=211}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|titolo=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices|url=https://archive.org/details/religionsworldvo00melt|jaro=2010|eldoninto=ABC-CLIO|loko=[[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]], [[Kalifornio]]|isbn=978-1-59884-204-3|eldono=2a|eldoninto1=Melton, J. Gordon |eldoninto22=Baumann, Martin}}</ref>. Laŭ plej multaj fakuloj ĝi estis la unua katedralo konstruita en [[antikva Armenio]], kaj estas ofte konsiderata la plej malnova katedralo en la mondo<ref>{{citaĵo el libro|kontribuanto=Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածին [Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]|titolo=Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II [Great School Encyclopedia Book II]|dato=2010|eldoninto=Armena Enciklopedio|loko=Erevano|url=http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1357|lingvo=armena|citaĵo=Սբ Էջմիածնի գլխավոր շինությունը Մայր տաճարն է. այն հայկական առաջին եկեղեցին է...}}</ref><ref name="Oxford History of Christian Worship">{{citaĵo el libro|eldoninto=Geoffrey Wainwright|eldoninto2=Westerfield Tucker, Karen B.|titolo=The Oxford History of Christian Worship|jaro=2005|eldoninto=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-513886-3|paĝo=147|citaĵo=In a vision, Gregory was shown to build the first church in the country, in Etchmiadzin...}}</ref>. La origina kirko estis konstruita komence de la [[4-a jarcento]] inter 301 kaj 303 laŭ la tradicio, de la patrono de Armenio, [[Sankta Gregorio la Iluminanto|Gregorio la Iluminanto]], post la adopto de kristanismo kiel ŝtata religio fare de reĝo [[Tiridato la 3-a (Armenio)|Tiridato la 3-a]]. Ĝi estis konstruita sur pagana templo, simbolante la konvertiĝon de [[paganismo]] al [[kristanismo]]. La kerno de la nuna konstruaĵo estis konstruita en 483/484 fare de [[Vahan Mamikonjan]] post kiam la katedralo estis grave damaĝita pro persa invado. Ekde ĝia fondo ĝis la dua duono de la [[5-a jarcento]], la Katedralo de Eĉmiadzin estis la sidejo de la [[Katolikoso de Armenio|Katolikoso]], la supera estro de la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]]<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Պատմաաշխարհագրական ակնարկ [Historia-geografia superrigardo]|url=http://armavir.gov.am/aknark/|eldoninto=Armavir Province: Armenian Ministry of Territorial Administration|alirdato=15an de aprilo 2014|lingvo=armena|citaĵo=...Վաղարշապատ (1945–1995թթ. կոչվել է Էջմիածին) քաղաքը...|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140228073354/http://armavir.gov.am/aknark/|arkivdato=28an de februaro 2014}}</ref>. Kvankam neniam perdante sian signifon, la katedralo poste suferis jarcentojn da virtuala neglekto. En 1441 ĝi estis restaŭrita kiel [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin|katolikosejo]] kaj restas tia ĝis hodiaŭ. De tiam la [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]] estis la administra sidejo de la Armena Eklezio. Eĉmiadzin estis prirabita de ŝaho [[Abaso la 1-a]] de [[Irano]] en 1604, kiam restaĵoj kaj ŝtonoj estis prenitaj el la katedralo al [[Nov-Ĝulfo]] por [[subfoso|subfosi]] la ligon de armenoj al sia lando. De tiam la katedralo spertis kelkajn renovigojn. [[Belfrido|Belfridoj]] estis aldonitaj en ĉi-lasta duono de la [[17-a jarcento]] kaj en 1868 [[sakristio]] estis konstruita ĉe la orienta angulo de la katedralo. Hodiaŭ ĝi asimilas stilojn de malsamaj periodoj de [[armena arkitekturo]]. Malpliigita dum la frua sovetia periodo, Eĉmiadzin reviviĝis denove en la dua duono de la [[20-a jarcento]], kaj sub sendependa Armenio<ref>{{citaĵo el libro|aŭtorligilo=Vrej Nersessian|nomo=Vrej|familinomo=Nersessian|titolo=Treasures from the Ark: 1700 Years of Armenian Christian Art|url=https://archive.org/details/bub_gb_2vxGAgAAQBAJ|eldoninto=J. Paul Getty Museum|loko=Los-Anĝeleso|jaro=2001|isbn=978-0-89236-639-2|citaĵo=...Ashtishat, 'where the first church had been built...}}</ref>. Kiel la ĉefa sanktejo de armenaj kristanoj tutmonde, [[Eĉmiadzin]] estis grava loko en Armenio ne nur religie, sed ankaŭ politike kaj kulture. Grava pilgrimejo, ĝi estas unu el la plej vizitataj lokoj en la lando. Kune kun pluraj gravaj fruaj mezepokaj preĝejoj situantaj proksime, la katedralo estis listigita kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]] en 2000<ref name="Piccolotto & Shahinian">{{citaĵo el libro|familinomo=Piccolotto|nomo=Moreno|titolo=Armenien: Tagebuch einer Reise in das Land des Ararat|dato=1996|eldoninto=Institut für Hochbautechnik ETH Zurich|loko=Zuriko|isbn=978-3-7281-2292-6|paĝo=110|citaĵo=La katedralo de Eĉmiadzin estas laŭ Thomson nek la unua katedralo nek la unua preĝejo konstruita de Krikor. Antaŭis ĝin la preĝejo, kiun ĉi tiu konstruis ĉe Aŝtiŝat, en Okcidenta Armenio ...}}</ref>. == Historio == [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral Gregory the Illuminator relief.jpg|eta|Reliefo pri Gregorio la Iluminanto en la okcidenta belfrido de la katedralo, ĉirkaŭ 1650-aj jaroj]] === Fundamento kaj etimologio === Laŭ armena eklezia tradicio, la katedralo estis konstruita inter 301 kaj 303, proksime de la reĝa palaco en tiama armena ĉefurbo [[Eĉmiadzin|Vagharŝapat]]{{sfn|Grigoryan|2012a|pp=28–29}}, sur la loko de pagana templo. La [[Reĝlando Armenio|Armena reĝlando]], sub [[Tiridato la 3-a (Armenio)|Tiridato la 3-a]], iĝis la unua lando en la mondo se temas pri adopti kristanismon kiel ŝtatan religion en 301. [[Agatangelos]] rakontas en sia ''Historio de la la armenoj'' la legendon pri la origino de la katedralo{{sfn|Grigoryan|2012a|pp=28–29}}. Li skribas, ke la patrono de Armenio, [[Sankta Gregorio la Iluminanto|Gregorio la Iluminanto]], havis vizion de [[Jesuo Kristo]] malsuprenirante de la ĉielo kaj frapante la teron per ora martelo por montri, kie la katedralo devas esti konstruita tie. Post ĉi okazaĵo, la patriarko nomis la katedralon ''Eĉmiadzin'' (էջ ''eĝ'' "deveno" + մի ''mi'' "nur" + -ա- ''-a-'' ( lig-elemento ) + ծին ''dzin'' "naskis"){{sfn|Arakelian|Yeremian|Arevshatian|Bartikian|1984|p=205}}, kiu tradukiĝas al "la Deveno de la Ununaskita [Filo de Dio]". Tamen la nomo Eĉmiadzin ne ekuziĝis ĝis la [[15-a jarcento]], dum pli fruaj fontoj nomas ĝin "Katedralo de Vagharŝapat"{{sfn|Sahinian|Zarian|Ghazarian|1978|p=71}}. La Festo de la Katedralo de Sankta Eĉmiadzin (Տոն Կաթողիկե Սբ. Էջմիածնի) estas festata de la Armena Eklezio 64 tagojn post Pasko, dum kiu "speciala himno estas kantata, verkita de la 8-a jarcento Katolikoso [[Sahako la 3-a|Sahak la 3-a]] de Dzorapor, rakontanta pri la vizio de Gregorio kaj la konstruado de la Katedralo"<ref name="araratian-tem">{{citaĵo el la reto|titolo=Տոն Կաթողիկե Սբ. Էջմիածնի [Feast of the Cathedral of Holy Etchmiadzin]|url=http://www.araratian-tem.am/?page=holidays&id=1873|eldoninto=[[Ararata Pontifika Diocezo]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140329220716/http://www.araratian-tem.am/?page=holidays&id=1873|arkivdato=29an de marto 2014|lingvo=armene}}</ref>. {| class="floatleft" cellpadding="2" style="border:1px solid darkgrey;" | colspan="2" | <center><small>'''La formo de la originala strukturo de la 4-a jarcento <br />kiel proponite de [[Aleksander Sahinjan]] (1966){{sfn|Sahinian|1966|pp=91–92}}'''</small></center> |- | [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral 4th century ground plan.png|100px|ground plan]] || [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral 4th century cross section view.png|190px|side cross section view]]<br />[[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral 4th century façade cross section view.png|200px|façade cross section view]] |} Dum arkeologiaj elfoselaboroj en la katedralo inter la periodoj 1955-1956 kaj poste denove en 1959, gviditaj de historiisto pri arkitekturo [[Aleksander Sahinjan]]{{sfn|Arakelian|Yeremian|Arevshatian|Bartikian|1984|p=571}}, oni malkovris restaĵojn de la origina konstruaĵo de la 4-a jarcento, inkluzive de du niveloj de kolonaj bazoj sub la nunaj kaj pli mallarĝa altara absido sub la nuna{{sfn|Sahinian|Zarian|Ghazarian|1978|p=71}}. Surbaze de ĉi tiuj trovoj, Sahinjan asertis, ke la origina kirko estis tri-nava volba baziliko, simila al la bazilikoj de [[Baziliko Tekor|Tekor]], [[Spitakavor|Aŝtarako]] kaj [[Baziliko de la Sankta Kruco|Aparano]]<ref>{{citaĵo el libro|failinomo=Bournoutian|nomo=George A.|aŭtorligilo1=George Bournoutian|titolo=A History of the Armenian People: Pre-history to 1500 A.D|dato=1993|eldoninto=Mazda Publishers|loko=[[Costa Mesa]], [[Kalifornio]]|isbn=978-0-939214-96-9|paĝo=64|citaĵo=Following Gregory's vision, the great temple of Anahit in Vagharshapat was replaced by the cathedral of Edjmiadsin.}}</ref>. Tamen, aliaj erudiciuloj malakceptis la opinion de Sahinjan. Inter ili, Suren Jeremjan kaj Armen Ĥaĉatrjan opiniis, ke la origina kirko estis en formo de rektangulo kun kupolo subtenata de kvar kolonoj. Stepan Mnacakanjan sugestis ke la origina konstruaĵo estis "[[kanopeo]] starigita sur kruco [plano]"{{sfn|Sahinian|1966|p=84}}, dum arkitektur-esploristo Vahagn Grigorjan sugestas kion Mnacakanjan priskribas kiel "ekstreman vidon" laŭ kiu la katedralo estis esence en la sama formo kiel ĝi estas hodiaŭ<ref name="Hmayakyan">{{citaĵo el gazeto|nomo=Hasmik|familinomo=Hmayakyan|url=http://vahagnakanch.files.wordpress.com/2011/04/hokevor-jarankaganutyune.pdf|titolo=Հոգևոր ավանդույթների ժառանգությունը (Պտղաբերության պաշտամունքից մինչև քրիստոնեություն) [Heritage of spiritual heritage (From fertility cult to Christianity)]|gazeto=21st Century|eldoninto=Noravank Foundation|volumo=2|issue=8|jaro=2005|loko=Erevano|lingvo=armene|paĝo=169|citaĵo= Հետագայում Կաթողիկե եկեղեցին (Էջմիածինը՝ Հայաստանի քրիստոնեական առաջին տաճարը) ըստ Ագաթանգեղոսի վկայության, կառուցվում է Տրդատ թագավորի, Գրիգոր Լուսավորչի և ժողովրդի կողմից ավերված Սանդարամետի մեհյանի տեղում:}}</ref><ref name="Avetisyan">{{citaĵo el libro|familinomo=Avetisyan|nomo=Kamsar|aŭtorligilo1=Կամսար Ավետիսյան|titolo=Հայրենագիտական էտյուդներ [Armenian studies sketches]|dato=1979|eldoninto=Sovetakan Grogh|loko=Erevano|lingvo=armene|citaĵo=....Էջմիածնի Մայր տաճարը ... որտեղ գտնվում էր Սանդարամետի գետնափոր մեհյանը։}}</ref>. === Rekonstruo kaj malkresko === [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral 5th century plan.png|eta|La baza plano de la katedralo post la rekonstruado de la 5-a jarcento]] Laŭ [[Faŭsto de Bizanco]], la katedralo kaj la urbo [[Eĉmiadzin|Vagharŝapat]] preskaŭ tute detruiĝis dum la invado de la persa reĝo [[Ŝapuro la 2-a]] en la 360-aj jaroj (ĉirkaŭ 363){{sfn|Hasratyan|2003|p=267}}. Pro la malavantaĝaj ekonomiaj kondiĉoj de Armenio, la katedralo estis renovigita nur parte de la katolikoso [[Sankta Nerses la Granda|Nerses la granda]]{{sfn|Sahinian|1966|p=72}} (ĉ. 353-373) kaj [[Sahak la 1-a|Sahak Partev]] (ĉ. 387-439){{sfn|Arakelian|Yeremian|Arevshatian|Bartikian|1984|p=571}}. En 387, Armenio estis dividita inter la [[Romia Imperio]] kaj la [[Sasanida Imperio]]. La orienta parto de Armenio kie [[Eĉmiadzin]] situis restis sub la regado de armenaj vasalaj reĝoj submetitaj al Persio ĝis 428, kiam la [[Reĝlando Armenio|Armena reĝlando]] estis dissolvita<ref name="Hacikyan">{{citaĵo el libro|familinomo1=Hacikyan|nomo1=Agop Jack|aŭtorligilo1=Agop Jack Hacikyan|familinomo2=Basmajian|nomo2=Gabriel|familinomo3=Franchuk|nomo3=Edward S.|familinomo4=Ouzounian|nomo4=Nourhan|titolo=The Heritage of Armenian Literature: From the Oral Tradition to the Golden Age|volumo=1|jaro=2000|eldoninto=Wayne State University Press|loko=Detrojto|isbn=978-0-8143-2815-6|url=https://archive.org/details/heritageofarmeni00ajha/page/168}}</ref>. En 450, en provo trudi [[Zaratuŝtrismo|Zaratuŝtrismon]] al la armenoj, la sasanida reĝo [[Jazdegerdo la 2-a]] konstruis fajrotemplon ene de la katedralo. La aŭtodafeo de la fajrotemplo estis elterigita sub la altaro de la orienta absido dum la elfosadoj en la 1950-aj jaroj{{sfn|Arakelian|Yeremian|Arevshatian|Bartikian|1984|p=572}}. Ĝis la lasta kvarono de la 5-a jarcento la katedralo kadukiĝis. Laŭ [[Ghazar Parpeci]], ĝi estis rekonstruita de la fundamentoj fare de ''marzpano'' (guberniestro) de [[persa Armenio]] [[Vahan Mamikonjan]] en 483/484, kiam la lando estis relative stabila, post la lukto por religia libereco kontraŭ Persio{{sfn|Hasratyan|2003|p=268}}. Plej multaj esploristoj konkludis, ke tiel la kirko transformiĝis al krucoforma preĝejo kaj plejparte prenis sian nunan formon{{sfn|Hasratyan|2003|p=269}}. La nova preĝejo tre diferencis de la originala kaj "konsistis el kvarkolona absida salono konstruita el malbrila, griza ŝtono enhavanta kvar sendependajn krucformajn kolonojn por subteni ŝtonan kupolon". La nova katedralo estis "en la formo de kvadrato enfermanta grekan krucon kaj enhavas du kapelojn, unu ambaŭflanke de la orienta absido". Laŭ Robert H. Hewsen, la dizajno de la nova preĝejo estis miksaĵo de la dizajno de [[Zaratuŝtrismo|zaratuŝtra]] fajrtemplo kaj maŭzoleo de klasika antikveco<ref>{{citaĵo el gazeto|familinomo=Grigorian|nomo=G. M.|titolo=Ստեփանոս Օրբելյան [Stepanos Orbeljan]|gazeto=[[Patma-Banasirakan Handes]]|jaro=1976|issue=4|eldoninto=[[Armena Akademio de Sciencoj]]|loko=Erevano|url=http://hpj.asj-oa.am/2668/|lingvo=armena|paĝo=162}}</ref>. Kvankam la sidejo de la [[Katolikoso de Armenio|Katolikoso]] estis transdonita al [[Dvin]] iam en la jaroj 460-470<ref>{{citaĵo el gazeto|familinomo1=Harutyunyan|nomo1=Arsen|titolo=Հայրապետական աթոռի' Վաղարշապատից Դվին տեղափոխման հարցի շուրջ [About Transfer of the Patriarchal Throne to Dvin from Vagharshapat]|gazeto=Patma-Banasirakan Handes|dato=2013|issue=3|paĝo=171|url=http://hpj.asj-oa.am/5900/|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|lingvo=armene|issn=0135-0536}}</ref> aŭ 484, la katedralo neniam perdis la gravan signifon kiun ĝi dekomence havis kaj restis "unu el la plej grandaj sanktejoj de la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]]". La lastajn konatajn renovigojn ĝis la 15-a jarcento faris la [[Katolikoso de Armenio|katolikoso]] Komitas en 618 (laŭ [[Sebeos]]) kaj la katolikoso [[Nerses la 3-a la Konstruinto|Nerses la 3-a]] (ĉ. 640-661). En 982 laŭdire la kruco de la katedralo estis forigita de araba emiro<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Ferguson|nomo=Everett|titolo=Encyclopedia of Early Christianity|volumo=1|jaro=1999|eldoninto=Routledge|loko=Novjorko|isbn=978-0-8153-3319-7|paĝo=227|eldono=2a|aŭtorligilo=Everett Ferguson|aŭtoro2=McHugh, Michael P. |aŭtoro3=Norris, Frederick W. }}</ref><ref>{{citaĵo el libro|titolo=The Orthodox Christian World|jaro=2012|eldoninto=Routledge|loko=Oxon|isbn=978-1-136-31484-1|paĝo=47|eldoninto=Casiday, Augustine}}</ref>. Dum ĉi tiuj jarcentoj de neglekto, la stato de la katedralo "malboniĝis tiel" ke ĝi instigis la eminentan ĉefepiskopon [[Stepanos Orbeljan]] verki unu el liaj plej rimarkindaj poemoj, "Lamento nome de la katedralo" ("Ողբ ի դիմաց Կաթողիկէին" ''Voğb i dimats Katoğikein'') en 1300. En la poemo, kiu rakontas pri la konsekvencoj de la mongolaj kaj mamelukaj invadoj de Armenio kaj [[Armena reĝlando en Kilikio|Kilikio]]{{sfn|Hacikyan|Basmajian|Franchuk|Ouzounian|2005|p=536}}, Orbeljan prezentas la katedralon de Eĉmiadzin "kiel virinon en funebro, pripensante sian iaman majestecon kaj admonante siajn infanojn reveni al sia patrujo [...] por ke ili redonu ĝian gloron"{{sfn|Mnatsakanian|1987|p=154|ps=: "Со дня своего основания, независимо от того, был ли храм кафедральной церковью католнкосата Армении или же католикосы находились в других местах, этот памятник вплоть до XX века являлся одной из величайших святынь армянской церкви..."}}. [[Dosiero:06 Chardin Ecs-miazin nommée communément les trois eglises.jpg|eta|Gravuraĵo de Eĉmiadzin de franca vojaĝanto [[Jean Chardin]], detalo de la 1670-aj jaroj․<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Sears|nomo=Robert|titolo=An Illustrated Description of the Russian Empire|url=https://archive.org/details/anillustratedde00seargoog|dato=1855|eldoninto=Robert Sears|loko=Novjorko|}}</ref>]] [[Dosiero:Eremia Chelebi Ejmiatsin.png|eta|Detalo de mapo de 1691 de [[:tr:Eremya Çelebi Kömürciyan|Eremya Çelebi Kömürciyan]], otomana armena vojaĝanto.]] === De reviviĝo al rabado === Post la falo de la [[Armena reĝlando en Kilikio]] en 1375, la [[Armena Patriarkato de Sizo|Seĝo de Siso]] spertis malkreskon kaj malordon. La [[Katolikosejo de Aĥtamar]] kaj la loke influaj [[Sjuniko (historia provinco)|Sjunik]]-aj episkopoj plifortigis la gravecon de la regiono ĉirkaŭ Eĉmiadzin. En 1441 ĝenerala konsilio de kelkcent religiemaj personoj kunvenis en [[Eĉmiadzin]] kaj voĉdonis reestabli la katolikosejon tie<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Kurkjian|nomo=Vahan|titolo=A History of Armenia|jaro=1958|eldoninto=[[Ĝenerala Armena Bonfara Unio]]|loko=Novjorko|aŭtorligilo=Vahan Kurkjian|paĝo=355}}</ref>. La katedralo estis reestigita fare de la katolikoso Kirakos inter 1441 kaj 1443. Tiutempe Eĉmiadzin estis sub la regaĵoj de la tjurklingva [[kara-kojunlo]], sed en 1502, [[Safavidoj|Safavida Irano]] akiris la regaĵon de partoj de Armenio, inkluzive de Eĉmiadzin, kaj donis al la Armena Eklezio kelkajn privilegiojn{{sfn|Adalian|2010|p=300}}. Dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj, Armenio suferis pro sia loko inter [[Persa Imperio|Persio]] kaj [[Otomana Imperio|Otomana Turkio]], kaj la konfliktoj inter tiuj du imperioj. Samtempe kun la deportado de ĝis 350,000 armenoj en Persion fare de ŝaho [[Abaso la 1-a]] kiel parto de la bruligita tera politiko dum la milito kun la [[Otomana Imperio]]<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Gervers|nomo=Michael|titolo=Conversion and Continuity: Indigenous Christian Communities in Islamic Lands Eighth to Eighteenth Centuries|jaro=1990|eldoninto=Pontifical Institute of Mediaeval Studies|loko=Toronto|isbn=978-0-88844-809-5|paĝo=230|aŭtoro2=Bikhazi, Ramzi Jibran}}</ref>, Eĉmiadzin estis prirabita en 1604. La ŝaho volis "dispeli armenajn esperojn reveni al sia patrujo" movante la religian centron de la [[Armenoj en Irano|armenoj al Irano]] por provizi Persion per forta armena ĉeesto. Li volis detrui la katedralon kaj alporti ĝiajn restaĵojn al [[Esfahano]]. En la okazaĵo, nur kelkaj gravaj ŝtonoj, la altaro, la ŝtono kie Jesuo Kristo descendis laŭ tradicio<ref name="Babaie">{{citaĵo el libro|familinomo=Babaie|nomo=Sussan|titolo=Slaves of the Shah: New Elites of Safavid Iran|url=https://archive.org/details/slavesshahneweli00baba|alirdato=limigita|jaro=2004|eldoninto=I. B. Tauris|loko=Londono|isbn=978-1-86064-721-5}}</ref> , kaj la plej sankta restaĵo de armena eklezio, la Dekstra Brako de [[Sankta Gregorio la Iluminanto|Gregorio la Iluminanto]], estis proponitaj al Nov-Ĝulfo, Esfahano en centra Irano. Ili estis integritaj en la loka armena [[Preĝejo Sankta Georgo (Esfahano)|preĝejo Sankta Georgo]] kiam ĝi estis konstruita en 1611. Ŝaho Abbaso laŭdire ofertis la katedralon al la papo<ref>{{citaĵo el la reto|familinomo=Cowe|nomo=S. Peter|aŭtorligilo=S. Peter Cowe|titolo=Ejmiatsin|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ejmiatsin|retejo=[[Encyclopædia Iranica]]|dato=9a de decembro 2011}}</ref>. === 17a-18a jarcentoj === Ekde 1627, la katedralo spertis gravan renovigon sub la katolikoso Moseo, kiam la kupolo, plafono, tegmento, fundamentoj kaj pavimo estis riparitaj{{sfn|Sahinian|Zarian|Ghazarian|1978|p=72}}. En tiu tempo, ĉeloj por monaĥoj, gastejo kaj aliaj strukturoj estis konstruitaj ĉirkaŭ la katedralo. Plie, muro estis konstruita ĉirkaŭ la katedralo, igante ĝin fortikaĵ-simila komplekso{{sfn|Sahinian|Zarian|Ghazarian|1978|p=72}}. Eli Smith skribis en 1833: "La tuta regiono estas ĉirkaŭita de alta muro laŭflankita per cirklaj turoj, kaj havas ekstere aspekton de fortikaĵo. Ene, estas urbo en miniaturo"<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Smith|nomo1=Eli|familinomo2=Dwight|nomo2=H. G. O|aŭtorligilo1=Eli Smith|aŭtorligilo2=Harrison Gray Otis Dwight|titolo=Researches of the rev. E. Smith and rev. H.G.O. Dwight in Armenia, Volume 2|dato=1833|eldoninto=Crocker & Brewster|loko=[[Bostono]]|paĝo=94}}</ref>. Douglas Freshfields kribis en 1869, ke "monaĥejo kaj katedralo estas ene de granda fortika ĉirkaŭejo" kaj asertis, ke ĝi "siatempe rezistis multajn atakojn de la malfideluloj"<ref name="Freshfield">{{citaĵo el libro|familinomo=Freshfield|nomo=Douglas W.|aŭtoligilo=Douglas Freshfield|titolo=Travels in the Central Caucasus and Bashan|url=https://archive.org/details/bub_gb_Ra0q5THYy0MC|date=1869|eldoninto=Longmans, Green, and Co.|loko=Londono|paĝo=}}</ref>. La renovigaj laboroj estis interrompitaj de la [[Otomana-safavida milito (1635–1636)|Otomana-safavida milito de 1635–1636]], dum kiu la katedralo restis sendamaĝa. La renovigadoj rekomenciĝis sub la katolikoso Filipo (1632-55), kiu konstruis novajn ĉelojn por monaĥoj kaj renovigis la tegmenton. Dum ĉi tiu jarcento, belfridoj estis aldonitaj al multaj armenaj preĝejoj. En 1653–1654, li komencis la konstruadon de la [[belfrido]] en la okcidenta alo de la katedralo Eĉmiadzin<ref>{{citaĵo el gazeto|nomo=Anne Sophie|familinomo=Vivier-Muresan|titolo=Autour de l'Eglise Saint-Georges d'Esfahan|lingvo=franca|gazeto=Archives de Sciences Sociales des Religions|eldoninto=School for Advanced Studies in the Social Sciences|issue=138|jaro=2007|paĝoj=49–68|doi=10.4000/assr.4542}}</ref>. Ĝi estis kompletigita en 1658 fare de katolikoso Hakob la 4-a Jugajeci. Laŭ Hewsen la sonorilo estas de tibeta origino kun budhana surskribo, "verŝajne la delonge forgesita donaco de iu mongola aŭ [[Ilĥanlando|ilĥanlanda]] [[ĥano]]"<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Matthee|nomo1=Rudi|titolo=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan|dato=2012|eldoninto=I. B. Tauris|loko=Novjorko|isbn=978-1-84511-745-0|paĝo=179|citaĵo=He [Shah Abbas] thus offered the famous Armenian cathedral of Echmiadzin near Yerevan to the pope...}}</ref>. Jardekojn poste, en 1682, la katolikoso Jeghiazar konstruis pli malgrandajn belfridojn kun ruĝaj [[Tofo|tofaj]] turetoj sur la sudaj, orientaj kaj nordaj flankoj. La renovigoj de Eĉmiadzin daŭris dum la [[18-a jarcento]]. En 1720, katolikoso Astvacatur kaj poste, en 1777–1783 [[Simeono la 1-a (Erevano)|Simeono la 1-a]] de Erevano ekagis konservante la katedralon. En 1770, Simeono la 1-a establis eldonejon proksime de Eĉmiadzin, la unua en Armenio. Dum la regado de Simeono, la monaĥejo estis tute murigita kaj apartigita de la urbo [[Eĉmiadzin|Vagharŝapat]]. La katolikoso Luko daŭrigis la renovigojn en 1784–1786<ref>{{citaĵo el la reto|familinomo=Cowe|nomo=S. Peter|aŭtorligilo=S. Peter Cowe|titolo=Ejmiatsin|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ejmiatsin|retejo=[[Encyclopædia Iranica]]|dato=9a de decembro 2011}}</ref>. [[Dosiero:Tournefort Ararat from Ejmiatsin.png|eta|maldekstre |"Vidaĵo de la Monto Ararato el la Tri Preĝejoj" de [[Joseph Pitton de Tournefort]], en verko ''Vojaĝo al Levantenio'' (1718).]] [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral by an unknown European artist, 1870s.jpg|eta|maldekstre|Pentraĵo de la katedralo de nekonata eŭropa artisto (1870-aj jaroj)]] === Rusa transpreno === La [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] iom post iom penetris [[Suda Kaŭkazio|Transkaŭkazion]] ekde la frua [[19-a jarcento]]. Persa [[Ĥanato de Erevano]], en kiu troviĝis [[Eĉmiadzin]], fariĝis grava celo por la rusoj. En junio 1804, dum la [[Rus-Persa Milito (1804-1813)|rusa-persa milito (1804-1813)]], la rusaj trupoj estritaj de generalo [[Pavel Cicianov]] provis preni Eĉmiadzin, sed malsukcesis{{sfn|Atkin|1980|page=120}}. Kelkajn tagojn post la provo, la rusoj revenis al Eĉmiadzin, kie ili surprizis alian persan trupon kaj venkis ilin. La fortoj de Cicianov eniris en Eĉmiadzin{{sfn|Behrooz|2013|page=56}}{{sfn|Atkin|1980|page=120}}, kiun, laŭ Auguste Bontems-Lefort, tiutempa franca armea sendito al Persio, ili rabis, grave damaĝante la armenajn religiajn konstruaĵojn{{sfn|Behrooz|2013|page=56}}. Tuj poste, la rusoj estis devigitaj retiriĝi de la areo kiel rezulto de la sukcesa persa defendo de [[Erevano]]{{sfn|Behrooz|2013|page=56}}{{sfn|Bournoutian|1992|page=14}}{{sfn|Atkin|1980|pages=120-121}}. Laŭ Bontems-Lefort, la rusa konduto ĉe Eĉmiadzin kontrastis al tiu de la persa reĝo, kiu traktis la lokan kristanan loĝantaron kun respekto{{sfn|Behrooz|2013|page=56}}. La 13-an de aprilo 1827, dum la [[rusa-persa milito (1826–1828)]], Eĉmiadzin estis kaptita de la soldatoj de la rusa generalo [[Ivan Paskeviĉ]] sen batalo kaj estis formale aneksita de Rusio, kun la persaj regataj partoj de Armenio, proksimume egalantaj al la teritorio de la moderna Armena Respubliko (ankaŭ konata kiel [[Orienta Armenio]]), per la [[Traktato de Turkmenĉajo]] de 1828.<ref>{{citaĵo el gazeto|nomo=Nercissian|familinomo=M. G.|titolo=Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին [Eastern Armenia Joining Russia]|gazeto=[[Patma-Banasirakan Handes]]|dato=1972|issue=1|paĝo=12|url=http://hpj.asj-oa.am/1774/|lingvo=armena}}</ref>. La katedralo prosperis sub rusa regado, malgraŭ la suspektoj, kiujn la imperia rusa registaro havis pri Eĉmiadzin fariĝanta "ebla centro de la armena naciisma sento". Formale Eĉmiadzin fariĝis la religia centro de la armenaj loĝantoj ene de la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] per la statuto aŭ konstitucio de 1836 (''poloĵenje''){{sfn|Adalian|2010|p=130}}. En 1868, Katolikoso Georgo la 4-a faris la lastan gravan ŝanĝon al la katedralo aldonante sakristion al ĝia orienta flanko. En 1874, li establis la [[Gevorkjan Teologia Seminario|Gevorgjan Teologian Seminarion]], kio estis teologia lernejo-kolegio situanta ĉirkaŭ la regiono de la katedralo. La katolikoso Makaro entreprenis la restarigon de la interno de la katedralo en 1888. === 20-a jarcento kaj pli === [[Dosiero:Etchmiadzin with walls.png|eta|250px|La monaĥejo de Eĉmiadzin komence de la 20a jarcento kun la monto Ararato fone.]] En 1903, la rusa registaro eldonis edikton por konfiski la posedaĵojn de la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]], inkluzive la trezorojn de Eĉmiadzin. Rusaj policanoj kaj soldatoj eniris kaj okupis la katedralon<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Barrett|nomo1=David B.|familinomo2=Kurian|nomo2=George Thomas|familinomo3=Johnson|nomo3=Todd M.|titolo=World Christian encyclopedia: a comparative survey of churches and religions in the modern world, Volumo 1|dato=2001|eldonejo=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-510318-2|paĝo=78|eldono=2a|citaĵo=In 1903, in the part of Armenia controlled by Russia, Armenian Orthodox churches and schools were forcibly closed and church property confiscated. The clergy resisted, and Russian police occupied Holy Echmiadzin.}}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|aŭtoro=Rev. Samuel G. Wilson|nomo=Pierson|aŭtorligilo=Arthur Tappan Pierson|titolo=Riots and the gospel in Transcaucasia|gazeto=The Missionary Review of the World|dato=Novembro 1905|volumo=28|issue=11|paĝo=817|eldoninto=Missionary Review Publishing Company|loko=Novjorko|citaĵo=This measure was forcibly carried out, and churches, monasteries, and even the cathedral and treasure-house at Etchmiadzin, were entered by soldiers, and the properties listed or seized.}}</ref>. Pro popola rezisto kaj la persona spitemo de la katolikoso [[Mkrtiĉ Ĥrimjan]], la edikto estis nuligita en 1905{{sfn|Adalian|2010|p=130}}. Dum la [[Armena genocido]], la katedralo de Eĉmiadzin kaj ĝia ĉirkaŭaĵo fariĝis ĉefa centro por la turkaj armenaj rifuĝintoj. Fine de 1918, estis ĉirkaŭ 70.000 rifuĝintoj en la distrikto Eĉmiadzin<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Hovannisian|nomo=Richard|aŭtorligilo=Richard Hovannisian|titolo=The Republic of Armenia: The First Years, 1918–1919|jaro=1971|eldoninto=University of California Press|loko=Los-Anĝeleso|isbn=0-520-01805-2|paĝo=|url=https://archive.org/details/republicofarmeni0000hova/page/127}}</ref>. Hospitalo kaj orfejo ene de la posedaĵoj de la katedralo estis establitaj kaj konservitaj fare de la usona [[Armena Proksim-Orienta Fondaĵo]] antaŭ 1919<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Hayk|nomo=Asatryan|aŭtorligilo=Հայկ Ասատրյան|titolo=Հատընտիր [Selection]|url=http://www.hhk.am/files/library_pdfs/30.pdf|loko=Erevano|lingvo=armena|jaro=2004|eldoninto=Respublikana Partio de Armenio|isbn=99930-1-057-X|oclc=61254330|paĝo=332}}</ref> . Printempe de 1918 la katedralo estis en danĝero de atako de la turkoj. Antaŭ la [[Batalo de Sardarapat]] de majo 1918 , kiu okazis nur kelkajn kilometrojn for de la katedralo, la civila kaj milita gvidantaro de Armenio proponis al Katolikoso [[Georgo la 5-a (Armenio)|Georgo la 5-a]] foriri al [[Bjurakan]] por sekurecaj celoj, sed li rifuzis<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Ayvazian|nomo=Arthur A.|titolo=Armenian victories at Khznavous and Sardarabad on May 23, 1918: and program for re-establishment of independent and neutral state of Armenia|dato=1985|eldoninto=St. Vartan Press|loko=Novjorko|isbn=978-0-934728-15-7|paĝo=14}}</ref><ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Kayaloff|nomo=Jacques|titolo=The Battle of Sardarabad|dato=1973|eldoninto=Walter de Gruyter|loko=Hago|paĝo=29}}</ref>. La armenaj trupoj finfine forpuŝis la turkan ofensivon kaj starigis la fundamenton de la [[Armena Demokratia Respubliko|Unua Respubliko de Armenio]]. === Sovetia periodo === [[Dosiero:The Soviet Union 1978 CPA 4886 stamp (Armenian Architecture. Etchmiadzin Cathedral, 4th century).jpg|eta|La soveta registaro kreis [[poŝtmarko]]n priskribantan la katedralon de Eĉmiadzin en 1978.]] === Forigo === Post dujara sendependeco, Armenio sovetiĝis en decembro 1920. Dum la Februara Ribelo de 1921 Eĉmiadzin estis mallonge (ĝis aprilo) transprenita de la naciisma [[Armena Revolucia Federacio]], kiu regis la antaŭsovetian armenan registaron inter 1918 kaj 1920. En decembro 1923, la suda absido de la katedralo kolapsis. Ĝi estis reestigita sub la inspektado de Toros Toramanjan en kio estis la unua kazo de restarigo de arkitektura monumento en [[Armena Soveta Socialisma Respubliko|soveta Armenio]].<ref>{{citaĵo el gazeto|familinomo1=Sukiasyan|nomo1=H.|titolo=Եկեղեցու սեփականության բռնագրավումը Խորհրդային Հայաստանում (1920 թ. դեկտեմբեր – 1921 թ. փետրվար) [Expropriation of church in Soviet Armenia (December 1920 – February 1921)]|gazeto=[[Lraber Hasarakakan Gitutjunneri]]|dato=2014|issue=1|paĝoj=95–102|url=http://lraber.asj-oa.am/6263/|eldoninto=[[Armena Akademio de Sciencoj]]|lingvo=armena|issn=0320-8117}}</ref>. Dum la [[Granda purigo|Granda Purigo]] kaj la radikalaj ŝtataj ateismaj politikoj fine de la 1930-aj jaroj, la katedralo estis "sieĝita institucio, ĉar la kampanjo estis ekstermanta religion"<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Burchard|nomo=Christopher|titolo=Armenia and the Bible: papers presented to the international symposium held at Heidelberg, Julio 16-19, 1990|jaro=1993|eldoninto=Scholars Press|loko=Atlanto|isbn=978-1-55540-597-7|aŭtorligilo=Christoph Burchard}}</ref>. La subpremoj kulminis en 1938 kiam katolikoso [[Ĥoreno la 1-a]] estis murdita en aprilo de la [[NKVD]]{{sfn|Corley|1996|p=9}}. En aŭgusto de tiu jaro, la armena komunista partio decidis fermi la katedralon, sed la centra soveta registaro ŝajne ne aprobis tian rimedon. Izolita de la ekstera mondo, la katedralo apenaŭ plu funkciis kaj ĝiaj administrantoj estis reduktitaj al ĉirkaŭ dudek homoj<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Corley|nomo=Felix|kontribuanto=The Armenian Apostolic Church|titolo=Eastern Christianity and the Cold War, 1945–91|year=2010|eldoninto=Routledge|loko=Abingdon, Oxon|isbn=978-1-135-23382-2|paĝo= 190|eldoninto=Leustean, Lucian N.}}</ref>. Laŭdire ĝi estis la sola preĝejo en soveta Armenio kiu ne estis kaptita de la komunista registaro<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=Central Diocesan Board|titolo=Crisis in the Armenian church: text of a memorandum to the National Council of the Churches of Christ in the United States of America on the dissident Armenian Church in America|dato=1958|eldoninto=Armenian National Apostolic Church of America|loko=Bostono|paĝoj=22–23}}</ref>. La disidenta kontraŭsovetia armena diocezo en Usono skribis, ke "la granda katedralo fariĝis kava monumento"{{sfn|Harutyunyan|1984|p=56}}. === Reviviĝo === La religia graveco de Eĉmiadzin malrapide resaniĝis dum la [[dua mondmilito]]. La oficiala revuo de la [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin|Patrina Seĝo]] rekomencis publikigon en 1944, dum la [[Gevorkjan Teologia Seminario|seminario]] estis ree malfermita en septembro 1945. En 1945 la katolikoso [[Georgo la 6-a (Armenio)|Georgo la 6-a]] estis elektita post la sep-jara vakanta posteno{{sfn|Corley|1996|p=18}}. La nombro de baptoj faritaj en Eĉmiadzin multe kreskis: de 200 en 1949 ĝis ĉirkaŭ 1.700 en 1951. Tamen, la rolo de la katedralo estis malgravigita de la komunistaj oficialaj rondoj. "Por ili la eklezia Eĉmiadzin apartenas nerevokeble al la pasinteco, kaj eĉ se la monaĥejo kaj la katedralo estas foje la scenejo de impresaj ceremonioj inkluzive de la elekto de nova katolikoso, ĉi tio malmulte gravas laŭ la komunisma vidpunkto"{{sfn|Corley|1996|p=21}}, Walter Kolarz en 1961<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Kolarz|nomo=Walter|aŭtorligilo1=Walter Kolarz|titolo=Religion in the Soviet Union|url=https://archive.org/details/religioninsoviet0000kola|dato=1961|eldoninto=Macmillan|loko=Londono|}}</ref>. Eĉmiadzin reviviĝis sub la regado de katolikoso [[Vazgen la 1-a]] ekde la periodo konata kiel la [[Ĥruŝĉova degelo|Ĥruŝĉov degelo]] meze de la 1950-aj jaroj, post la morto de [[Josif Stalin|Stalin]]. Arkeologiaj elfosejoj okazis en 1955–1956 kaj en 1959; la katedralo spertis gravan renovigon dum ĉi tiu periodo. Riĉaj diasporaj bonfarantoj, kiel [[Calouste Gulbenkjan]] kaj [[Alex Manoogian]], finance helpis la renovigon de la katedralo. Nur Gulbenkjan disponigis 400,000 usonajn dolarojn{{sfn|Corley|1996|p=25}}. === Sendependa Armenio === En 2000 Eĉmiadzin spertis renovigon antaŭ la festoj de la 1700-a datreveno de la kristanigo de Armenio en 2001. En 2003 la 1700-an datrevenon de la konsekro de la katedralo estis festita de la [[Armena Apostola Eklezio|Armena Eklezio]]. La [[Katolikoso de Armenio|Katolikoso]] [[Garegino la 2-a]] deklaris 2003 la Jaron de Sankta Eĉmiadzin<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Celebrating 1,700th Anniversary of the Consecration of the Mother Cathedral of Holy Etchmiadzin|url=http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&nid=163&y=2003&m=0&d=30&lng=en|eldoninto=[[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]], Inform-servoj|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140906034616/http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&nid=163&y=2003&m=0&d=30&lng=en|arkivdato=6a de septembro 2014|dato=30a de januaro 2003}}</ref>. En septembro de tiu jaro akademia konferenco okazis ĉe la Pontifika Loĝejo. En 2006, samseksa paro festis neformalan geedziĝon en la katedralo Eĉmiadzin<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=His Holiness Karekin II Declares 2003 as the Year of Holy Etchmiadzin|url=http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&nid=167&y=2003&m=1&d=3&lng=en|eldoninto=Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin, Inform-servoj|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140906025902/http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=3&nid=167&y=2003&m=1&d=3&lingvo=angla|arkivdato=6a de septembro 2014|dato=3a de februaro 2003}}</ref>. La plej nova renovigo de la katedralo komenciĝis en 2012, kun fokuso pri plifortigo kaj restarigo de la kupolo kaj la tegmento<ref>{{citaĵo el novaĵo|familinomo1=Danielyan|nomo1=Gayane|titolo=Գիտաժողով՝ նվիրված Սուրբ Էջմիածնի Մայր Տաճարի օծման 1700-ամյակին [Academic conference on the 1700th anniversary of the consecration of Etchmiadzin Cathedral]|url=http://www.azatutyun.am/content/article/1572192.html|agentejo=RFE/RL|RFE/RL Armenian Service|dato=12a de septembro 2003|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140906025218/http://www.azatutyun.am/content/article/1572192.html|arkivdato=6a de septembro 2014|lingvo=armena}}</ref>. == Arkitekturo == Hodiaŭ Eĉmiadzin "havas krucoforman planon kun centra kupolo, kvar memstaraj pilastroj kaj kvar elstarantaj absidoj duonrondaj interne kaj plurlateraj ekstere. La centraj pilastroj, krucformaj en sekcio, dividas la internan spacon en naŭ egalajn kvadratajn kupeojn. <gallery mode="packed" heights="150px"> File:Etchmiadzin Cathedral view.jpg|Ĝenerala vido de la katedralo File:Etchmiadzin cathedral.jpg|Proksima vido File:Echmiadzin Cathedral (view from the back).jpg|Flanka vido File:Etchmiadzin Cathedral 2009.jpg|La katedralo vidata el ĉirkaŭa ĝardeno File:Etchmiadzin drum.jpg|La domp </gallery> === Ekstera projektado === [[Dosiero:Present-day plan of the Etchmiadzin Cathedral.png|eta|250px| La nuntempa baza plano de la katedralo Eĉmiadzin]] [[Aleksander Sahinjan]] deklaris, ke Eĉmiadzin havas unikan pozicion en la armena (kaj ne-armena) arkitektura historio, ĉar ĝi reproduktas trajtojn de malsamaj periodoj de [[armena arkitekturo]]. Laŭ Mack Chahin la konstruaĵo de la katedralo havas "grandegan arkitekturan intereson, precipe pro la multaj ŝanĝoj kaj aldonoj faritaj al ĝi ekde ĝia fondo. Tiel, nuntempe, la katedralo konstruas pli ol unu stilon de arkitekturo". Malgraŭ la fakto ke la katedralo estis renovigita multajn fojojn tra la jarcentoj kaj kelkaj ŝanĝoj estis faritaj en la 17-a kaj 19-a jarcentoj, ĝi konservas la formon de la konstruaĵo konstruita en 483/484{{sfn|Adalian|2010|p=298}}. La konstruaĵo de la 5-a jarcento estas la kerno de la katedralo, dum la ŝtona kupolo, gvatturetoj, belfrido kaj malantaŭa etendaĵo estas ĉiuj pli postaj aldonoj. Gravuritaj sur la ekstero de la konstruaĵo estas ornamaj geometriaj kaj floraj ŝablonoj same kiel blindaj arkadoj kaj medaljonoj prezentantaj sanktulojn. Partoj de la nordaj kaj orientaj muroj de la origina konstruaĵo pluvivis{{sfn|Hasratyan|2003|p=267}}. La ekstera aspekto de la katedralo estis priskribita kiel severa<ref>{{citaĵo el gazeto|familinomo=Jordan|nomo=Robert Paul|titolo=The Proud Armenians|gazeto=[[National Geographic]]|dato=junio 1978|paĝo=873|url=http://www.armenews.com/IMG/pdf/National_Geographic_june_1978.pdf|volume=153|issue=6|citaĵo=...an extreme austere and commanding work of man...|alirdato=23a de junio 2014|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130728083548/http://www.armenews.com/IMG/pdf/National_Geographic_june_1978.pdf|arkivdato=28an de julio 2013}}</ref>, asketa<ref>{{citaĵo el la reto|familinomo=Zorkin|nomo=Anton|titolo=Путешествие по весенней Армении: день первый [Journey through spring in Armenia: day first]|url=http://www.nat-geo.ru/article/3847-puteshestvie-po-vesenney-armenii-den-pervyiy|jaro=2013|eldoninto=National Geographic Russia|lingvo=rusa|citaĵo=Эчмиадзинский монастырь [...] впечатляет своим аскетизмом...|alirdato=2020-10-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140623224748/http://www.nat-geo.ru/article/3847-puteshestvie-po-vesenney-armenii-den-pervyiy/|arkivdato=2014-06-23}}</ref>, malstreĉa<ref>{{citaĵo el gazeto|familinomo=Telfer|nomo=John Buchan|titolo=Armenia and Its People|gazeto=Journal of the Society of Arts|eldoninto=[[Royal Society of Arts]]|dato=29an de majo 1891|volumo=XXXIX|issue=2,010|paĝo=575|loko=Londono}}</ref>, kaj kiel "masiva kubo superita de faceta konuso sur simpla cilindro"<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Mikhailov|nomo1=Nicholas|familinomo2=Pokshishevsky|nomo2=Vadim|aliaj=George H. Hanna (tradukisto)|titolo=Soviet Russia: the Land and Its People Volume 25|dato=1948|eldoninto=Sheridan House|loko=Novjorko|paĝo=125}}</ref>. Robert H. Hewsen skribas, ke ĝi estas "nek la plej granda nek la plej bela el armenaj preĝejoj", tamen "la ĝenerala impreso prezentita de la ensemblo inspiras, kaj armenoj tre respektas la konstruaĵon". James Bryce skribis, ke la katedralo estas "malgranda, tio estas kompare kun ĝia famo aŭ graveco". Paul Bloomfield, skribe por ''The Times'', esprimis similan vidpunkton: "[la] katedralo, kvankam eta laŭ eŭropaj normoj, estas ege grava"<ref>{{citaĵo el novaĵo|familinomo=Bloomfield|nomo=Paul|titolo=Armenia: mountains, monasteries and a glimpse of the land of Noah|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/travel/destinations/asia/article4441516.ece|verko=[[The Times]]|dato=16an de majo 2015|citaĵo=Our first port of call was Ejmiatsin, a suburb of Yerevan and seat of the Katholikos, head of the Armenian Apostolic Church. Its cathedral, though diminutive by European standards, is immensely important.}}</ref>. Herbert Lottman skribis en ''[[The New York Times|New York Times]]'' artikolo el 1976 : "Kiel ĉiuj praaj armenaj preĝejoj, la katedralo estas karakterizita per senarmige naiva, konusforma spajro. Kun minimuma ornamaĵo, la konstruaĵo [...] estas solida ŝtona konstruaĵo, ĝiaj arkoj sobraj romanikaj kurboj"<ref name="Lottman">{{citaĵo el novaĵo|familinomo=Lottman|nomo=Herbert R.|aŭtorligilo=Herbert Lottman|titolo=Despite Ages of Captivity, The Armenians Persevere|url=https://www.nytimes.com/1976/02/29/archives/despite-ages-of-captivity-the-armenians-persevere-armenia-a-hint-of.html|verko=[[The New York Times]]|dato=29an de februaro 1976|paĝo=287}}</ref>. {| class="floatright" border="0" cellpadding="1" style="margin:auto;" |- | style="text-align:center; width:110px;"| [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral cross relief with Greek inscriptions.png|120px]]<br />[[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral cross relief.png|120px]] | style="text-align:center; width:110px;"| [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral Thecla & Paul relief.png|120px]]<br />[[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral Thecla & Paul.png|120px]] |} === Reliefoj === ==== Grekaj reliefoj ==== La norda muro de la katedralo enhavas du reliefojn, kiuj prezentas [[Paŭlo de Tarso|Paŭlon la Apostolo]] kaj [[Tekla de Ikonio|Sanktan Teklan]] kaj krucon kun ĉiuj brakoj de egala longo kun grekaj surskriboj. Paŭl kaj [[Tekla de Ikonio|Tekla]] estas reprezentataj en konversacio, Paŭl montriĝas sidanta sur krucgamba tabureto{{sfn|Grigoryan|2012b|p=9}}. Ĉi tiuj reliefoj estis datitaj de diversaj aŭtoroj inter la unua kaj sesa jarcentoj. Ŝahĥatunjan{{sfn|Shahkhatunian|1842}} kaj Ghevont Aliŝan sugestis, ke ĉi tiuj reliefoj estis kreitaj antaŭ la invento de la [[armena alfabeto]] en 405{{sfn|Der Nersessian|1945|p=95}}. Art-historiisto Sirarpie Der Nersessian kredis, ke ili devenas de la kvina aŭ sesa jarcento. En lia analizo de la jaro 2012, Grigorjan skribis ke "ni povas insisti ke la tri reliefoj de la Katedralo de Eĉmiadzin estis kreitaj en la frua komenco, en 302-325.{{sfn|Grigoryan|2012b|p=20}}" Laŭ Hasratjan ili estas la plej fruaj reliefoj sur la muroj de la katedralo{{sfn|Hasratyan|2003|p=268}} kaj inter la plej fruaj eroj de kristana armena skulpta arto{{sfn|Hasratyan|2003|p=267}}. ;Reliefoj kaj ornamaĵoj sur la okcidenta (ĉefa) belfrido <gallery mode="packed" heights="130px" class="center"> File:Jerevan - Armenië (2889846743).jpg|Reliefo pri flugilhava estaĵo File:Մայր Տաճար 29.jpg|Ornamaĵoj File:Etchmiadzin detail7.jpg|Reliefo pri Kristo File:Etchmiadzin detail5.jpg|Ornamaĵoj File:Echmiatsin Mayr tatshar 010.JPG|Skulptita kruco </gallery> === Interna aspekto === La fruaj freskoj ene de la katedralo estis restarigitaj en la [[18-a jarcento]]. Stepanos Lehaci ilustris la belfridon en 1664. En la 18-a kaj 19-a jarcentoj, armenaj pentristoj kreis freskojn de scenoj de la [[Malnova Testamento]] kaj armenaj sanktuloj. [[Hovnatanjan|Naghaŝ Hovnatan]] pentris partojn de la interno inter 1712 kaj 1721. Liaj pentraĵoj sur la kupolo kaj la pentraĵo de la [[Dipatrino]] sub la altaro pluvivis ĝis hodiaŭ. Aliaj membroj de la elstara [[Hovnatanjan]] familio (Hakob, Harutjun kaj Hovnatan) kreis pentraĵojn tra la 18-a jarcento. Ilia laboro estis daŭrigita de la sekvaj generacioj de la sama familio (Mkrtum kaj Hakob) en la [[19-a jarcento]]{{sfn|Sahinian|Zarian|Ghazarian|1978|pp=72–73}}. La lignaj pordoj de la katedralo estis ĉizitaj en Tbiliso en 1889. La pentraĵoj estis senditaj for de la katedralo laŭ la ordono de la [[katolikoso]] [[Mkrtiĉ Ĥrimjan]] en 1891 kaj nun estas konservitaj en diversaj muzeoj en Armenio, inkluzive de la [[Nacia Galerio de Armenio]]. La freskoj ene de la katedralo estis restarigitaj de Lydia Durnovo en 1956 kaj en 1981-1982 sub la gvido de Vardges Baghdasarjan<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Մայր Տաճար > Պատմություն|url=http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=2361&pid=4|retejo=armenianchurch.org|eldoninto=Patrina Seĝo de Montara Karabaĥo|lingvo=armena|alirdato=2020-10-12|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141228223233/http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=2361&pid=4|arkivdato=2014-12-28}}</ref>. En la 1950-aj jaroj, la ŝtona planko estis anstataŭigita per alia el marmoro. <gallery mode="packed" heights="160px" class="center"> File:Etchmiadzin cupola.jpg|La kupolo File:Etchmiadzin Cathedral dome interior.jpg|Freskoj ĉe la domo File:Erevan - Armenia (2887578557).jpg|Proksima vido de la freskoj ĉe la domo File:Etchmiadzin Cathedral interior.jpg|La interno File:Մայր աթոռ156.JPG|La altaro File:Etchmiadzin Cathedral main entrance.jpg|La ĉefa enirejo </gallery> === Influo === [[Dosiero:Bagaran church plan.png|eta|Plano de la katedralo Bagaran.]] [[Dosiero:Plan germigny carolingien.svg|eta|Plano de la preĝejo de Germigny-des-Prés]] ==== Pri armena arkitekturo ==== La projektado de la katedralo de Eĉmiadzin, klasifikita kiel "kvar-absida placo kun [[ciborio]]", kaj nomata ''Eĉmiatsnatip'' "Eĉmiadzin-tipo"{{sfn|Sahinian|Zarian|Ghazarian|1978|p=72}} en armena arkitektura historiografio, ne estis ofta en Armenio en la frua mezepoka periodo. La nun detruita preĝejo Sankta Teodora de Bagaran, de 624 ĝis 631, estis la nura konata preĝejo kun signife simila plano kaj strukturo de tiu periodo{{sfn|Thierry|Donabedian|1989|p=599}}. En la [[19-a jarcento]], dum arkitektura reviviĝo, kiu retrorigardis al la pasinteco de Armenio, la plano de la Katedralo Eĉmiadzin komencis esti rekte kopiita en novaj armenaj preĝejoj. Kelkaj rimarkindaj ekzemploj de tiu periodo inkludas la [[Gavito|gaviton]] de la [[monaĥejo de Sankta Tadeo]] en norda Irano , kiu datiĝas de 1811 aŭ 1819 tra 1830, kaj la [[Katedralo Gazanĉecoc]] en [[Ŝuŝo (urbo)|Ŝuŝo]], kiu datiĝas de 1868. Ĝia plano ankaŭ estis reproduktita en la [[armena diasporo]]. Unu ekzemplo estas la [[Armena preĝejo de Bukareŝto|Armena Preĝejo de Bukareŝto]], [[Rumanio]], projektita de Dimitrie Maimarolu kaj konstruita en 1911–1912{{sfn|Thierry|Donabedian|1989|p=66}}. ==== Pri eŭropa arkitekturo ==== Art-historiisto [[Josef Strzygowski]], kiu estis la unua eŭropano, kiu ĝisfunde studis [[Armena arkitekturo|armenan arkitekturon]], kaj kiu metis [[Armenio|Armenion]] en la centron de eŭropa arkitekturo, sugestis, ke pluraj preĝejoj kaj kapeloj en [[Okcidenta Eŭropo]] estis influitaj de la katedraloj de Eĉmiadzin kaj Bagaran pro similecoj trovitaj ene de iliaj planoj<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Strzygowski|nomo1=Josef|aŭtorligilo1=Josef Strzygowski|titolo=Der dom zu Aachen und seine entstellung|dato=1904|eldoninto=J. C. Hinrichs'sche Buchhandlung|loko=[[Leipzig]]|url=https://archive.org/details/bub_gb_dbzMAuNmfewC|lingvo=germana}}</ref>. Laŭ Strzygowski, iuj ekzemploj de preĝejoj influitaj de Eĉmiadzin kaj Bagaran estas la preĝejo de la 9-a jarcento de [[Germigny-des-Prés]] en Francio (konstruita de Odo de Metz, probable armeno) kaj Sankta Satiro de Milano, Italio. Ĉi tiu vido poste estis subtenata de [[Aleksander Sahinjan|Aleksandre Sahinjan]] kaj Varazdat Harutjunjan{{sfn|Buxton|1975|p=100}}. Sahinjan sugestis ke armena preĝeja arkitekturo estis disvastigita en [[Okcidenta Eŭropo]] en la 8a kaj 9a jarcentoj fare de la [[pavlikianoj]], kiuj migris de Armenio en maso post amasa subpremado fare de la bizanca registaro dum la [[Ikonoklasmo|Ikonoklasma]] periodo. Sahinjan aldonis multajn aliajn mezepokajn preĝejojn en Eŭropo, kiel ekzemple la Palatina Kapelo de Akeno en Germanio, al la listo de preĝejoj influitaj de la katedraloj Eĉmiadzin kaj Bagaran kaj de bizancaj dekoraciaj artoj{{sfn|Sahinian|Zarian|Ghazarian|1978|p=72}}. Laŭ Murad Hasratjan, La dizajno de Eĉmiadzin disvastiĝis al Eŭropo per la [[Bizanca imperio|Orienta Romia Imperio]] kaj servis kiel modelo, krom Germigny-des-Prés kaj Sankta Satiro, por la preĝejo Nea Ekklesia en [[Konstantinopolo]] kaj la preĝejoj de la [[Athos|monto Athos]] en [[Grekio]]{{sfn|Hasratyan|2003|p=270}}. == Signifo == [[Dosiero:Etchmiadzin Cathedral stamp 2009.jpg|eta|maldekstre |Eĉmiadzin en armena poŝtmarko de 2009]] {{Citaĵo|"Dum ĉiu kritika fazo de ilia historio, la armenoj rigardis Eĉmiadzin por gvido, al la Eklezio dum proksime de sescent jaroj estis ilia signo kaj ilia espero. Vizito al Eĉmiadzin ebligas al ni kompreni la persistemon de ĉi tiu popolo kaj ilia sindediĉo al sia fido pli bona ol tuta biblioteko de libroj"<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Villari|nomo=Luigi|titolo=Fire and Sword in the Caucasus|url=https://archive.org/details/fireandswordinc00villgoog|loko=Londono|eldoninto=T. F. Unwin|jaro=1906}}</ref>.}} Dum multaj jarcentoj Eĉmiadzin estis la nacia kaj politika centro de la senŝtataj armenoj. Ĝi estis nomata "la fokuso de la ĉieaj armenoj". La loko kie sidas la katedralo Eĉmiadzin estas konsiderita "sanktigita grundo" en maniero simila al [[Templa Monto]] kaj la [[Harmandir Sahib|Ora Templo]], por judoj kaj [[siĥoj]], respektive. La [[Katolikoso de Armenio|Katolikoso]] [[Vazgen la 1-a]] nomis Eĉmiadzinon "la [[Templo de Salomono]] de la Armenoj"<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Davidson|nomo1=Linda Kay|familinomo2=Gitlitz|nomo2=David M.|title=Pilgrimage: From the Ganges to Graceland: An Encyclopedia, Volumo 1|dato=2002|eldoninto=ABC-CLIO|loko=[[Santa Barbara]], Kalifornio|isbn=978-1-57607-004-8}}</ref>. La katedrala komplekso estas ofte konata kiel "Armena Vatikano" aŭ eĉ "Armena Mekko" Ĉar la katedralo estis tiel grava por la disvolviĝo de la identeco de armenoj, pilgrimado al Eĉmiadzin estas "tiel etna kiel religia sperto". Usona ĵurnalisto kaj historiisto Francis Whiting Halsey priskribis la katedralon kiel "la plej zorge posedatan de la armena nacio" kaj "la fonto de tiu forto, kiu tenis ilin kune tra jarcentoj da persekutado, militado kaj masakro." la mararmea kapitano James Creagh elstarigis ĝian enorman rolon por la [[Armenoj|armena popolo]] en sia libro de 1880, skribante ke "La monaĥejo kaj katedralo de Eĉmiadzin povas, sen ajna troigo, esti priskribitaj kiel la koro de la [[Armenoj|armena nacio]]<ref>{{citaĵo el novaĵo |familinomo1=Saxon |nomo1=Wolfgang |titolo=Vazgen I, Head of Armenian Church, Dies at 85 |url=https://www.nytimes.com/1994/08/19/obituaries/vazgen-i-head-of-armenian-church-dies-at-85.html |verko=[[The New York Times]] |dato=19an de aŭgusto 1994 }}</ref>". Antaŭ la fondo de la [[Armena Demokratia Respubliko|Unua Respubliko Armenio]] kaj la oficiala nomado de Erevano kiel ĝia ĉefurbo en 1918, okcidentaj fontoj emfazis la politikan signifon de Eĉmiadzin. Libro de 1920 preparita de la Historia Sekcio de la Brita Fremda Oficejo agnoskis, ke Eĉmiadzin "estis rigardata kiel la nacia ĉefurbo de la armenoj"<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Elliott|nomo=Mabel Evelyn|titolo=Beginning Again at Ararat|dato=1924|eldoninto=Fleming H. Revell Company|loko=Novjorko|paĝo=321}}</ref>. "Senigita de politika estro kaj eĉ politika ĉefurbo la [armena] popolo, almenaŭ kvincent jarojn, rigardis Eĉmiadzinon kiel la hejmon de sia popolo, la centro al kiu ili serĉis gvidon, senperfidan simpation, kaj praktikan helpon"<ref name="Williams">{{citaĵo el libro|familinomo=Williams|nomo=W. Llewelyn|aŭtorligilo=W. Llewelyn Williams|titolo=Armenia: Past and Present|url=https://archive.org/details/armeniapastprese00will|dato=1916|eldoninto=P.S. King & Son|loko=Londono|}}</ref>, skribis kimra ĵurnalisto kaj politikisto W. Llewelyn Williams en sia libro pri Armenio de 1916<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Halsey|nomo=Francis Whiting|aŭtorligilo=Francis Whiting Halsey|titolo=The Literary Digest History of the World War Volume VIII|dato=1919|eldoninto=Funk & Wagnalls|loko=Novjorko kaj Londono|paĝo=38}}</ref>. Mabel Evelyn Elliott, la direktoro de [[Armena Proksim-Orienta Fondaĵo]], skribis pri la longviveco de la katedralo en 1924<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Creagh|nomo=James|titolo=Armenians, Koords and Turks|url=https://archive.org/details/armenianskoords02creagoog|dato=1880|eldoninto=Samuel Tinsley & Co.|loko=Londono|}}</ref>: {{Citaĵo|Ŝanĝoj en tempaj aferoj batis kontraŭ la muroj de Eĉmiadzin dum dek ses jarcentoj kiel ondetoj kontraŭ granita klifo. Nun la caro falis, la sovetianoj venis. La sovetianoj eble eltenos kelkajn jarojn aŭ kelkajn jarcentojn; ĉio estas unu por Eĉmiadzin. Iam la sovetianoj foriros, kiel ĉiuj tempaj registaroj, sed Eĉmiadzin staros.}} == Famaj vizitantoj == === Vojaĝantoj === Fruaj eŭropaj vizitantoj al Eĉmiadzin, kiuj donis priskribojn de la katedralo, inkluzivis [[Jean-Baptiste Tavernier]]<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Tavernier|nomo1=Jean-Baptiste|aŭtorligilo1=Jean-Baptiste Tavernier|titolo=Les six voyages de Jean-Baptiste Tavernier Volume 1|dato=1713|eldoninto=Pierre Ribou|loko=Parizo|lingvo=franca}}</ref> (antaŭ 1668), [[Jean Chardin]] (1673), [[Joseph Pitton de Tournefort]] (ĉ. 1700), [[James Morier]] (1810) –16), [[Robert Ker Porter]] (1817-20)<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Porter|nomo1=Robert Ker|aŭtorligilo1=Robert Ker Porter|titolo=Travels in Georgia, Persia, Armenia, ancient Babylonia, &c. &c. Volume 1|dato=1821|eldoninto=Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown|loko=Londono|]}}</ref> , [[Friedrich Parrot]] (1829)<ref>{{citaĵo el libro|familinomo=Parrot|nomo=Friedrich|aŭtorligilo=Friedrich Parrot|tradukisto=William Desborough Cooley|aliaj=Enkonduko de Pietro A. Shakarian|titolo =Journey to Ararat|eldoninto=[[Gomidas Institute]]|loko=Londono|dato=2016|jaro=1846|paĝoj=81–82|isbn=978-1-909382-24-4}}</ref>, [[August von Haxthausen]] (1843), [[Moritz Wagner]] (1843), [[James Bryce]] ( 1876), [[Henry Finnis Blosse Lynch|H.F.B. Lynch]].<ref>{{citaĵo el libro|familinomo1=Lynch|nomo1=H. F. B.|aŭtorligilo1=H. F. B. Lynch|titolo=Armenia, travels and studies. Volume I: The Russian Provinces|date=1901|eldoninto=Longmans, Green, and Co.|loko=Londono}}</ref> (1893). === Artistoj kaj humanistoj === Multaj elstaraj individuoj vizitis Eĉmiadzinon, inkluzive de rusa diplomato kaj dramisto [[Aleksandro Gribojedov]] (1828), rusa poeto [[Valerij Brjusov]], [[Fridtjof Nansen]] (1925), armen-usona verkisto [[William Sarojan]] (1976), angla komponisto [[Benjamin Britten]], rusa kantaŭtoro [[Vladimir Visockij]], rus-usona poeto kaj eseisto [[Iosif Brodskij]] kaj multaj aliaj<ref>[https://books.google.com/books?id=ovQGCwAAQBAJ&pg=PT151 Владимир Высоцкий: воспоминания, Давид Карапетян]</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nv.am/lica/40637-2015-01-17-05-43-41 |titolo=Ереванские этюды Иосифа Бродского |alirdato=2020-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170111083348/http://www.nv.am/lica/40637-2015-01-17-05-43-41 |arkivdato=2017-01-11 }}</ref>. === Religiaj gvidantoj === Gravaj religiaj figuroj kiel [[Patriarko]] [[Cirilo de Bulgario]] (1967), [[Ĉefepiskopo de Canterbury|Ĉefepiskopoj de Canterbury]] [[Donald Coggan]] (1977) kaj [[George Carey]] (1993), [[Ilia la 2-a]] de Kartvelio (1997, 2003), [[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] (2001), [[Bartolomeo la 1-a|Bartolemeo la 1-a]] de Konstantinopolo (2001), [[Ignaco Zakka la 1-a]]<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Patriarch of Antioch Visits Etchmiadzin|url=http://asbarez.com/47945/patriarch-of-antioch-visits-etchmiadzin/|alirdato=22 August 2014|verko=[[Asbarez]]|dato=21an de oktobro 2002}}</ref> (2002), Patriarko [[Cirilo la 1-a|Cirilo de Moskvo]] (2010), [[Francisko (papo)|Papo Francisko]] (2016) vizitis Eĉmiadzinon. Papo Francisko preĝis en la katedralo la 24-an de junio. Li nomis la katedralon "atestanto pri la historio de via popolo kaj la centro, de kiu radias ĝia spiriteco"<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Visit and Prayer to the Armenian Apostolic Cathedral|url=http://w2.vatican.va/content/francesco/en/speeches/2016/june/documents/papa-francesco_20160624_armenia-cattedrale-etchmiadzin.html|retejo=vatican.va|eldoninto=[[Apostola Seĝo]]|dato=24an de junio 2016}}</ref>. === Ŝtatestroj === Gvidantoj de pluraj landoj, kiel [[Rusio]] ([[Vladimir Putin]]<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Владимир Путин прибыл в Эчмиадзин [Putin vizitas Eĉmiadzin]|url=http://ria.ru/politics/20050325/39572973.html|alirdato=22an de aŭgusto 2014|agentejo=[[RIA Novosti]]|dato=25an de marto 2005|lingvo=rusa}}</ref> en 2005), [[Francio]] ([[Jacques Chirac]] en 2006<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Ժակ Շիրակը այցելել է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին [Jacques Chirac vizitas la Patrinan Seĝon de Sankta Eĉmiadzin]|url=http://www.a1plus.am/15289.html|verko=[[A1plus]]|dato=1an de oktobro 2006|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140803033743/http://www.a1plus.am/15289.html|arkivdato=3an de aŭgusto 2014 |lingvo=armena}}</ref> kaj [[Nicolas Sarkozy]] en 2011<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://echmiadzin.asj-oa.am/8725/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200201142658/http://echmiadzin.asj-oa.am/8725/ |arkivdato=2020-02-01 }}</ref><ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Franca prezidento vizitas Armenion|url=http://www.rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=43364&pg=1&im=main |alirdato=22an de aŭgusto 2014 |agentejo=[[Rustavi 2]] |dato=6an de oktobro 2011 }}</ref>), [[Kartvelio]] ([[Miĥeil Saakaŝvili|Miĥail Saakaŝvili]] en 2004,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://echmiadzin.asj-oa.am/13783/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20171012195540/http://echmiadzin.asj-oa.am/13783/ |arkivdato=2017-10-12 }}</ref>, [[Giorgi Margvelaŝvili]] en 2014), [[Rumanio]] ([[Emil Constantinescu]] en 1998), [[Libano]] ([[Michel Aoun]] , 2018), [[Germanio]] ([[Angela Merkel]]<ref>{{citaĵo el novaĵo |familinomo1=Harutyunyan |nomo1=Aneta |titolo=Catholicos of All Armenians Garegin II holds meeting with German Chancellor Angela Merkel |url=https://armenpress.am/eng/news/944947.html |agentejo=[[Armenpress]] |dato=25an de aŭgusto 2018}}</ref><ref>{{citaĵo el novaĵo |titolo=Անգելա Մերկելն այցելեց Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին |url=https://168.am/2018/08/25/1000212.html |verko=168.am |dato=25an de aŭgusto 2018 |lingvo=armena}}</ref>, 2018), kaj reĝoj, kiel ekzemple [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] de Rusio (1837)<ref>Рукописные сокровища Матенадарана - Page 7, Ашот Гарегини Абрахамян - 1959</ref>, Reĝo [[Mahendra de Nepalo]] (1958),<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://echmiadzin.asj-oa.am/3606/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190419134359/http://echmiadzin.asj-oa.am/3606/ |arkivdato=2019-04-19 }}</ref>, [[Karolo de Belgio]] (2013)<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Prince Charles visits the Mother See of Holy Etchmiadzin|url=http://www.armradio.am/en/2013/05/30/prince-charles-visits-the-mother-see-of-holy-etchmiadzin/|alirdato=22an de aŭgusto 2014|agentejo=[[Publika Radio de Armenio]]|dato=30an de majo 2013}}</ref> vizitis la katedralon kiel parto de iliaj ŝtataj aŭ privataj vizitoj al Armenio. == Heredaĵa nomo == En 2000 [[Unesko]] aldonis la Katedralon de Eĉmiadzin, la preĝejojn [[Sankta Ripsime (preĝejo)|Sankta Ripsime]], [[Sankta Gajane (preĝejo)|Sankta Gajane]], [[Ŝoghakat]] kaj la ruinita [[Zvartnoco|Katedralo Zvartnoc]] al la listo de [[Monda heredaĵo en Armenio|Mondaj heredaĵo]]<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Cathedral and Churches of Echmiatsin and the Archaeological Site of Zvartnots|url=https://whc.unesco.org/en/list/1011|eldoninto=UNESKO|alirdato=26an de oktobro 2013}}</ref>. En 2002, la katedrala komplekso kun pli ol 50 monumentoj, inkluzive de multaj ''[[Ĥaĉkaro|ĥaĉkaroj]]'' (''krucŝtonoj'') kaj tomboj situantaj ĉirkaŭ la katedralo, estis listigita de la Registaro de Armenio en la listo de historiaj kaj kulturaj monumentoj de la provinco [[Armaviro (provinco)|Armaviro]]<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի Մարզի Պատմության և Մշակույթի Անշարժ Հուշարձանների Պետական Ցուցակը [List of the Immovable Historical And Cultural Monuments in the Armavir Province of the Republic of Armenia]|url=http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=45005|eldoninto=Armenian Legal Information System|aŭtoro=Registaro de Armenio|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140312174048/http://www.arlis.am/DocumentView.aspx?DocID=45005|arkivdato=12an de marto 2014|lingvo=armena|jaro=2002}}</ref>. == Relikvoj == [[Dosiero:Holy-lance-Echmiadzin.jpg|eta|La Sankta Lanco en Eĉmiadzin]] La muzeo de la katedralo havas multajn ekspoziciaĵojn, inkluzive manuskriptojn kaj religiajn objektojn. Inter ĝiaj rimarkindaj ekspoziciaĵoj estas la Sankta Lanco, restaĵoj apartenantaj al [[Apostolo|Apostoloj de Jesuo]] kaj [[Johano la Baptisto|Johano Baptisto]], kaj fragmento de la [[Arkeo de Noa]]<ref>{{citaĵo el gazeto|familinomo1=Zenian|nomo1=David|titolo=Muzeo de Sankta Eĉmiadzin: Longa historio|gazeto=AGBU Magazine|dato=1a de julio 1996|url=https://agbu.org/news-item/the-holy-etchmiadzin-museum-history-of-a-long-jouney|eldoninto=[[Ĝenerala Armena Bonfara Unio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171022163303/https://agbu.org/news-item/the-holy-etchmiadzin-museum-history-of-a-long-jouney|arkivdato=22an de oktobro 2017}}</ref>. == Kulturaj bildigoj == La monata revuo ''[[Eĉmiadzin (revuo)|Eĉmiadzin]]'', la oficiala periodaĵo de la [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]] fondita en 1944, prezentas la katedralon sur sia kovrilpaĝo kiel gazeta emblemo<ref>{{citaĵo el la reto|titolo="Էջմիածին" ամսագիր [Etchmiadzin monthly]|url=http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=147&pid=7|eldoninto=Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140331020652/http://www.armenianchurch.org/index.jsp?sid=1&id=147&pid=7|arkivdato=31a de marto 2014|lingvo=armena}}</ref>. En la filmo (1991) ''Mayrig'' , reĝisorita de franc-armena direktoro [[Henri Verneuil]], reala filmaĵo de la katedralo montriĝas kiam Azad Zakarjan, la ĉefa rolulo kaj filo de pluvivantoj de la [[Armena genocido]], estas pridemandita pri sia fido en katolika lernejo<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Mayrig/Mother (Full Movie in French)|url=https://www.youtube.com/watch?v=kaVc_XVDk18&t=1h4m40s|eldoninto=YouTube|alirdato=31a de marto 2014}}</ref>. [[Sovetunio]] kaj Armenio eldonis poŝtmarkojn prezentantajn la katedralon respektive en 1978 kaj 2009. La katedralo estas prezentita sur la averso de la 50.000- dram-monbileto (2001)<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Banknotes in circulation - 50000 drams|url=https://www.cba.am/en/SitePages/detailsncbrabanknotescirculated.aspx?nominal=6|eldoninto=[[Centra Banko de Armenio]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140327210457/https://www.cba.am/en/SitePages/detailsncbrabanknotescirculated.aspx?nominal=6|arkivdato=27an de marto 2014}}</ref>. === Artaj bildigoj === <gallery mode="packed" heights="125px"> File:View of Ararat and the Monastery of Echmiadzin.png|"Vidaĵo de Ararato kaj Monaĥejo de Eĉmiadzin", de 1846, de la angla traduko de [[Friedrich Parrot]] ''Journey to Ararat'' File:Grigory Gagarin. Armenie. Eglise d'Etchmeadzine (deux vues).jpg|de [[Grigorij Gagarin]], 1847 File:View of Etchmiadzine. John M. Neale. A history of the Holy Eastern Church. P.290.jpg|de [[John Mason Neale]]: ''Historio de la Orienta Sankta Eklezio'' (1850) File:August von Haxthausen. Transcaucasia. Cathedral of Echmiadzin.jpg|de [[August von Haxthausen]], 1854 File:Echmiadzin 1855.png|de Robert Sears, 1855 File:PB. Monastére d'Edchmiadxin. Floriant Gille. Lettres sur le Caucase et la Crimée. 1859. P.319.jpg|de Floriant Gille, 1859 File:Էջմիածնի վանքը (1903).jpg|de [[Panos Terlemezjan]], 1903 File:St. Vartan Cathedral 2016 Eastern Diocese center Ejmiatsin relief.jpg|Reliefo de la katedralo Eĉmiadzin en la armena katedralo de [[Novjorko]] File:American Museum of Natural History Armenia exhibition Etchmiadzin plate.jpg|Plataĵo priskribanta la katedralon ĉe la [[Usona Muzeo de Natura Historio]]<ref>{{citaĵo el la reto|titolo=Dish, Decorated|url=https://anthro.amnh.org/anthropology/databases/common/image_dup.cfm?catno=70%2E3%2F%202816|retejo=amnh.org|eldoninto=[[Usona Muzeo de Natura Historio]]}}</ref> </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Bibliografio == === Akademiaj artikoloj === * {{citaĵo el gazeto|familinomo1=Corley|nomo1=Felix|titolo=The Armenian Church Under the Soviet Regime|gazeto=Religion, State & Society|date=1996|issue=1|volume=24|pages=9–53|url=http://www.biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/24-1_009.pdf|eldoninto=[[Keston Institute]]|doi=10.1080/09637499608431724|issn=0963-7494}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Grigoryan|nomo=Vahagn|titolo=Ագաթանգեղոսի "Հայոց պատմությունը" և Հայաստանի վաղ միջնադարի ճարտարապետության ուսումնասիրության խնդիրները ["Historio de Armenio" de de Agatangelos kaj Problemoj en la studoj de la Fru-Mezepoka Armena Arkitekturo|gazeto=[[Patma-Banasirakan Handes]]|dato=2012|issue=1|paĝoj=14–37|url=http://hpj.asj-oa.am/5729/|eldoninto=[[Armena Akademio de Sciencoj]]|loko=Erevano|lingvo=armena|issn=0135-0536}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Grigoryan|nomo=Vahagn|titolo=Մայր տաճարի հնագույն երեք քանդակների թվագրման խնդիրը [La problemo datigi la tri fruajn reliefojn de la Katedralo de Eĉmiadzin]|gazeto=Patma-Banasirakan Handes|dato=2012b|issue=3|paĝoj=3–20|url=http://hpj.asj-oa.am/5762/|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|lingvo=armena|issn=0135-0536}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Grigoryan|nomo=Vahagn|titolo=Էջմիածնի մայր տաճարը [Katedralo de Eĉmiadzin]|gazeto=[[Lraber Hasarakakan Gitutjunneri]]|dato=1986|issue=7|paĝoj=77–85|url=http://lraber.asj-oa.am/4590/|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|lingvo=hy|issn=0320-8117}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Harutyunyan|nomo=Varazdat|aŭtorligilo=Varazdat Harutyunyan|titolo=Էջմիածնի Մայր տաճարի հիմնական վերանորոգումը (1954–1955) [Profunda restaŭrado de la Katedralo de Eĉmiadzin (1954—1955)]|gazeto=Lraber Hasarakakan Gitutjunneri|dato=1984|issue=10|paĝoj=56–67|url=http://lraber.asj-oa.am/5227/|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|lingvo=armena|issn=0320-8117}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Harutiunian|nomo=Z.|kontribuanto=Էջմիածին. Պատմական ակնարկ (Eĉmiadzin, historia superrigardo)|titolo=[[Armena Soveta Enciklopedio]] Volumo 4|year=1978|eldoninto=Eldonejo de la Armenia Enciklopedio|loko=Erevano|lingvo=armene|paĝoj=654–68}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Hasratyan|nomo=Murad|aŭtorligilo=Murad Hasratyan|titolo=Էջմիածնի Մայր տաճարի ճարտարապետությունը Ղազար Փարպեցու օրոք [La arkitekturo de la katedralo de Eĉmiadzin en la epoko de Ghazar Parpeci]|gazeto=Patma-Banasirakan Handes|dato=2003|issue=2|paĝoj=266–271|url=http://hpj.asj-oa.am/3984/|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|lingvo=armene|issn=0135-0536}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Khatchatrian|nomo=Armen|titolo=Données historiques sur la fondation d'Edjmiatsin à la lumière des fouilles récentes [Historia dato pri la fondaĵo de Eĉmiadzin laŭ lastaj elfosadoj]|gazeto=[[Handes Amsorya]]|jaro=1962|issue=1–2|eldoninto=[[Mekitarista kongregacio]]|loko=Vieno|lingvo=franca|issn=0017-7377|oclc=26019166}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Mnatsakanian|nomo=Stepan|aŭtorligilo=Stepan Mnatsakanian|titolo=Вопросы формирования Эчмиадзинского кафедрала в контексте эволюции крестовокупольных систем [Strukturaj principoj de la Katedralo de Eĉmiadzin en la kunteksto de disvolviĝo de kupoloj]|gazeto=Patma-Banasirakan Handes|dato=1987|issue=1|paĝoj=147–158|url=http://hpj.asj-oa.am/4645/|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|lingvo=armene|issn=0135-0536}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Sahinian|nomo=Alexander|aŭtorligilo=Alexander Sahinian|titolo=Էջմիածնի Մայր տաճարի սկզբնական տեսքը [La originala aspekto de la Katedralo de Eĉmiadzin]|gazeto=Patma-Banasirakan Handes|jaro=1966|issue=3|paĝoj=71–94|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|lingvo=armene|url=http://hpj.asj-oa.am/955/}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo=Sahinian|nomo=Alexander|titolo=Մոդուլային համակարգը Էջմիածնի Մայր տաճարի V դարի գմբեթակիր կառուցվածքում [La modula sistemo en la 5-a jarcento de kupolaj strukturoj de la Katedralo de Eĉmiadzin]|gazeto=Patma-Banasirakan Handes|jaro=1978|issue=2|paĝoj=140–158|eldoninto=Armena Akademio de Sciencoj|loko=Erevano|url=http://hpj.asj-oa.am/3023/|lingvo=armene}} * {{citaĵo el libro|familinomo1=Alexander|nomo1=Sahinian|nomo2=A.|familinomo2=Zarian|nomo3=M.|familinomo3=Ghazarian|artikolo=Էջմիածնի Մայր Տաճար [Katedralo de Eĉmiadzin]|titolo=[[Armena Soveta Enciklopedio]] Volumo 4|jaro=1978|eldoninto=Armena Soveta Enciklopedio-Eldonejo |loko=Erevano|lingvo=armene|paĝoj=71–73}} * {{citaĵo el gazeto|familinomo1=Ter-Movsisian|nomo1=Mesrovb|titolo=Էջմիածին եւ հայոց հնագոյն եկեղեցիներ [Eĉmiadzin kaj antikvaj armenaj preĝejoj]|gazeto=Azgagrakan Handes|dato=1907|volumo=16|paĝoj=130–204|url=http://ethno.asj-oa.am/521/eldoninto=Yervand Lalayan|loko=Tbiliso|lingvo=armene}} {{Refend}} === Libroj === ==== Specifaj ==== * {{citaĵo el libro|familinomo=Ashjian|nomo=Mesrob|titolo=The Etchmiadzin chronicles|dato=2003|eldoninto=Moughni Publishers|loko=Erevano|lingvo=angla, itala, ruda, germana, franca, armena|isbn=99941-33-04-7}} * {{citaĵo el libro|familinomo1=Balakian|nomo1=Grigoris|aŭtorligilo1=Grigoris Balakian|titolo=Ս. Էջմիածնի բարեկարգութեան պէտքը [Sankta Eĉmiadzin bezonas renovigon]|dato=1911|eldoninto=Shant|loko=Konstantinopolo|lingvo=armena}} * {{citaĵo el libro|nomo=Vahan|familinomo=Bastamiants|titolo=Նկարագրութիւն Մայր եկեղեցիոյն հայոց Ս. Էջմիածնի [Priskribo de la Patrina Preĝejo de Sankta Eĉmiadzin]|jaro=1877|loko=Vagharŝapat|lingvo=armena, rusa}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Harutyunyan|nomo=Varazdat|titolo=Էջմիածին [Eĉmiadzin]|jaro=1978|eldoninto=Sovetakan Grogh|loko=Erevano|aŭtorligilo=Varazdat Harutyunyan|lingvo=armene|oclc=19983186}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Harutyunyan|nomo=Varazdat|titolo=Eĉmiadzin|jaro=1985|eldoninto=Hayastan|loko=Erevano|aŭtoro2=Société pour la protection des monuments historiques et culturels de la RSS d'Arménie|lingvo=franca|oclc=78980119}} * {{citaĵo el libro|nomo=Varazdat|familinomo=Harutyunyan|titolo=Եկայք շինեսցուք: Պատմութիւն Ս. Էջմիածնի Մայր Աթոռի շինարարական գործունէութեան Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Վազգէն Առաջինի գահակալութեան շրջանում (1955–1988) [Historio de la konstruado ĉe la Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin dum la regado de Katolikoso de ĉiuj armenoj Vazgen la 1-a (1955–1988)]|loko=Los-Anĝeleso|eldoninto=Erebuni|jaro=1988|lingvo=armene}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Kazarian|nomo=Armen|titolo=Кафедральный собор Сурб Эчмиадзин и восточнохристианское зодчество IV-VII веков [Katedralo de Sankta Eĉmiadzin kaj arkitekturo de Orienta Kristanismo de la 4a-7a jarcentoj]|jaro=2007|eldoninto=Locus Standi|loko=Moskvo|isbn=978-5-94428-041-1|lingvo=rusa}} * {{citaĵo el libro|kontribuanto=Echmiadzin (Armenio)|familinomo=Miller|nomo=Julie A.|titolo=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa|volumo=4|jaro=1996|eldoninto=Fitzroy Dearborn Publishers|loko=Ĉikago|isbn=978-1-884964-03-9|paĝoj=250–253|eldoninto=Ring, Trudy |eldoninto2=Salkin, Robert M. |eldoninto3=La Boda, Sharon|url=https://books.google.com/books?id=R44VRnNCzAYC&pg=PA250&dq=Echmiadzin+(Armenia)#q=Echmiadzin%20(Armenia)}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Parsamian|nomo=Vardan|titolo=Էջմիածինն անցյալում: Պատմական ուսումնասիրության փորձ [Eĉmiadzin en la pasinto: Provo pri esplorado historia]|jaro=1931|eldoninto=Erevano|loko=Pethrat|lingvo=armene}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Sahinian|nomo=Alexander|titolo=Ս. Էջմիածին / Св. Эчмиадзин / St. Etchmiadzine|jaro=1978|eldoninto=Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin|lingvo=armena, rusa kaj franca|oclc=47168540}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Hovhannes|nomo=Shahkhatunian|titolo=Ստորագրութիւն Կաթուղիկէ Էջմիածնի եւ հինգ գաւառացն Արարատայ [Priskribo de la katedralo de Eĉmiadzin kaj la kvin distriktoj de Ararato], 2 volumoj|eldoninto=Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin|lingvo=armena|jaro=1842}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Toramanian|nomo=Toros|titolo=Էջմիածնի տաճարը: Ճարտարապետական եւ հնագիտական հետազօտութիւններ [Katedralo de Eĉmiadzin: Arkitekturaj kaj arkeologiaj studoj]|jaro=1910|eldoninto=Aganiants Publishing|loko=Tbiliso|aŭtorligilo=Toros Toramanian|lingvo=armene}} * {{citaĵo el libro|titolo=Նկարագրութիւն Սուրբ Էջմիածնի Մայր տաճարի [Priskribo de la Katedralo de Sankta Eĉmiadzin]|jaro=1890|eldoninto=Holy Etchmiadzin Cathedral Publishing|loko=Vagharŝapat|lingvo=armena|oclc=861620582}} * {{citaĵo el libro|titolo=Ս. Էջմիածին 303-1903: Պատկերազարդ նկարագրութիւն [Sankta Eĉmiadzin 303-1903: Ilustrita priskribado]|jaro=1903|eldoninto=[[Mekitarista kongregacio]]|loko=[[San Lazzaro degli Armeni]], Venecio|lingvo=armene|oclc=35048877}} * {{citaĵo el libro|titolo=Սուրբ Էջմիածին: 1600-րդ տարեդարձ (303-1903) [Sankta Eĉmiadzin: 1600a datreveno (303-1903)]|jaro=1903|eldoninto=Pushkinean Aragatip|loko=[[Sankt-Peterburgo]]|lingvo=armene|oclc=46338801}} ==== Ĝeneralaj ==== * {{citaĵo el libro|familinomo=Adalian|nomo=Rouben Paul|titolo=Historical Dictionary of Armenia|jaro=2010|eldoninto=Scarecrow Press|loko=Lanham, [[Marilando]]|isbn=978-0-8108-7450-3|aŭtorligilo=Rouben Paul Adalian}} * {{citaĵo el libro|familinomo1=Arakelian|nomo1=Babken N.|familinomo1=Yeremian|nomo2=Suren T.|familinomo3=Arevshatian|nomo3=Sen S.|familinomo4=Bartikian|nomo4=Hrach M.|familinomo5=Danielian|nomo5=Eduard L.|familinomo6=Ter-Ghevondian|nomo6=Aram N.|titolo=Հայ ժողովրդի պատմություն հատոր II. Հայաստանը վաղ ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում [Historio de la Armena Popolo Volumo II: Armenio en la Frua Epoko de Feŭdismo]|url=http://serials.flib.sci.am/openreader/Hay%20joxovrdi%20patmutyun_%20h.2/book/Binder1.pdf|dato=1984|eldoninto=[[Armena Soveta Socialisma Respubliko|Armena SSR]] [[Armena Akademio de Sciencoj]]|loko=Erevano|lingvo=armena}} * {{citaĵo el libro|familinomo1=Atkin|nomo1=Muriel|titolo=Russia and Iran, 1780–1828|dato=1980|eldoninto=University of Minnesota Press|isbn=978-0816609246}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Behrooz|nomo=Maziar|aŭtorligilo=Maziar Behrooz|ĉapitro=From confidence to apprehension: early Iranian interaction with Russia|titolo=Iranian-Russian Encounters: Empires and Revolutions Since 1800|eldoninto=Routledge|jaro=2013|isbn=978-0415624336 }} * {{citaĵo el libro|familinomo1=Bournoutian|nomo1=George A.|titolo=The Khanate of Erevan Under Qajar Rule: 1795-1828|dato=1992|eldoninto=Mazda Publishers|isbn=978-0939214181}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Bryce|nomo=James|aŭtorligilo=James Bryce, 1st Viscount Bryce|titolo=Transcaucasia and Ararat: Being Notes of a Vacation Tour in Autumn of 1876|url=https://archive.org/details/transcaucasiaan02brycgoog|date=1878|eldono=3a|eldoninto=Macmillan and Co.|loko=Londono}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Buxton|nomo=David Roden|titolo=Russian Mediaeval Architecture with an Account of the Transcaucasian Styles and Their Influence in the West|jaro=1975|eldoninto=Hacker Art Books|loko=Novjorko|isbn=978-0-87817-005-0}} Ree printaĵo de eldono de 1934 kaj publikigita denove fare de la [[Cambridge University Press]] * {{citaĵo el libro|aŭtorligilo=Sirarpie Der Nersessian|nomo=Sirarpie|familinomo=Der Nersessian|titolo=Armenia and the Byzantine Empire|jaro=1945|loko=[[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[Masaĉuseco]]|eldoninto=[[Harvard University Press]]}} * {{citaĵo el libro|familinomo1=Hacikyan|nomo1=Agop Jack|aŭtorligilo1=Agop Jack Hacikyan|familinomo2=Basmajian|nomo2=Gabriel|familinomo3=Franchuk|nomo3=Edward S.|familinomo4=Ouzounian|nomo4=Nourhan|titolo=The Heritage of Armenian Literature: From the eighteenth century to modern times|volumo=3|jaro=2005|eldoninto=Wayne State University Press|loko=Detrojto|isbn=978-0-8143-3221-4}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Payaslian|nomo=Simon|titolo=The History of Armenia|jaro=2007|eldoninto=Palgrave Macmillan|loko=Novjorko|isbn=978-1-4039-7467-9|aŭtorligilo=Simon Payaslian}} * {{citaĵo el libro|familinomo=Panossian|nomo=Razmik|aŭtorligilo=Razmik Panossian|titolo=The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars|url=https://archive.org/details/armeniansfromkin00razm|jaro=2006|eldoninto=Columbia University Press|loko=Novjorko|isbn=978-0-231-51133-9}} * {{citaĵo el libro|nomo1=Jean-Michel|familinomo1=Thierry|aŭtorligilo1=Jean-Michel Thierry|nomo2=Patrick|familinomo2=Donabedian|titolo=Armenian Art|jaro=1989|loko=Novjorko|eldoninto=Harry N. Abrams, Inc.|isbn=978-0-8109-0625-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Patrina Seĝo de Sankta Eĉmiadzin]] * [[Eĉmiadzin]] * [[Katolikoso de Armenio]] * [[Armena Apostola Eklezio]] == Ekstraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Armenio]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO]] [[Kategorio:Katedraloj de la Armena Apostola Eklezio en Armenio]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 4-a jarcento]] dvdulyawyvh3hlfn901qqp639d7hxcn 0 307738 9371705 7446933 2026-05-12T20:07:05Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9371705 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BARNA Bálint''' estis hungara aktoro naskita en jaro [[1801]] kaj mortis en [[Déva]] la [[2-an de majo]] [[1872]]. ==Kariero== Li estis unu el pioniroj de hungara teatra kulturo. Laŭ la onidiroj li debutis en februaro [[1832]] kaj li ludis laŭ dokumentoj en [[1838]] en [[Prešov|Eperjes]]. Ekde la mezo de la [[1860-aj jaroj]] li teatrestris en diversaj malgrandaj urboj de [[Transsilvanujo]]. En [[1871]] li devis disigi sian trupon kaj li aniĝis al trupo de [[László Homokay]]. Lia edzino, aktorino Katalin Varga, kies nek loko nek dato de naskiĝo estas konata, mortis en [[Szamosújvár]] la [[20-a de aprilo]] [[1893]]. == Elektitaj trupanoj == * [[József Szép]] ==Fonto== *Magyar Színházművészeti Lexikon {{vivtempo|Barna Balint}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] bm7pnsieporyviykad96ti0pusziff3 0 308045 9371911 9114847 2026-05-13T06:27:24Z ThomasPusch 1869 9371911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[dosiero:Donatello - David - Florença.jpg|eta|dekstra|{{centre|la origina skulptaĵo de [[Donatello]]}}]] La '''Premio David di Donatello''' estas la plej signifa itala kino-premio. La premio estas aljuĝata ekde la jaro [[1956]]. Respondecis unue la kultura asocio ''Open Gate Club'', sekve kaj ĝis hodiaŭ la ''Ente David di Donatello dell' Accademia del Cinema Italiano'', kiun subtenas la naciaj asocioj de la distra industrio kaj filma komerco de [[Italio]]. Kiel trofeo la premiitoj povas hejmenporti malgrandigitan modelon de la fama [[Davido]]-statuo de la itala skulptisto [[Donatello]] (plennome ''Donato di Niccolò di Betto Bardi'') ĉirkaŭ la jaro [[1440]]. == La premiitoj == === ''Plej bona itala filmo'' kaj ''Plej bona eksterlanda filmo'' en la unua jaro kaj ekde 2002 === {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |width=10% |'''Jaro''' ||width=40% |'''Plej bona itala filmo''' ||width=40% |'''plej bona eksterlanda filmo''' |- valign=top |1956|| Racconti romani ("rakontaj romaj")<br /> Pane, amore e... ("pano, amo kaj...") || Lady and the Tramp (Usono, animacia filmo el la [[Walt Disney]]-Studioj) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | … || || |- valign=top | 2002 || Il mestiere delle armi ("la profesio pri armiloj")|| The Man Who Wasn’t There ("la viro kiu ne estis tie", Usono, kun Billy Bob Thornton) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2003 || La finestra di fronte ("la fenestro antaŭa")|| The/Der Pianist (Britio/Germanio, kun Adrien Brody) |- valign=top | 2004 || La meglio gioventù ("la plejbona junaĝo") || Les invasions barbares ("la invadoj barbaraj", Kanado/Francio, kun Rémy Girard) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2005 || Le conseguenze dell’amore || Million Dollar Baby ("milion-dolara bebo", [[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign=top | 2006 || Il Caimano ("la kajmano") || Crash ("akcidento", [[Usono]], kun [[Sandra Bullock]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2007 || La sconosciuta ("la nekonatulino") || [[Babel]] (internacia, kun [[Brad Pitt]]) |- valign=top | 2008 || La ragazza del lago ("la knabino de la lago")|| No Country for Old Men ("neniu lando por maljunuloj", [[Usono]], kun [[Tommy Lee Jones]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2009 || [[Gomoro (filmo)|Gomorra]] || Gran Torino ([[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.daviddidonatello.it retejo de la premio David di Donatello] * [http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ la premio David di Donatello en la prifilma datumbazo ''Internet Movie Database''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100315204643/http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ |date=2010-03-15 }} [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Itala kino]] b3fy6snwy9168gkfp0pn4a5amc13jyf 9371915 9371911 2026-05-13T06:37:14Z ThomasPusch 1869 bildo aldonata 9371915 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[dosiero:Donatello - David - Florença.jpg|eta|dekstra|{{centre|la origina skulptaĵo de [[Donatello]]}}]] La '''Premio David di Donatello''' estas la plej signifa itala kino-premio. La premio estas aljuĝata ekde la jaro [[1956]]. Respondecis unue la kultura asocio ''Open Gate Club'', sekve kaj ĝis hodiaŭ la ''Ente David di Donatello dell' Accademia del Cinema Italiano'', kiun subtenas la naciaj asocioj de la distra industrio kaj filma komerco de [[Italio]]. Kiel trofeo la premiitoj povas hejmenporti malgrandigitan modelon de la fama [[Davido]]-statuo de la itala skulptisto [[Donatello]] (plennome ''Donato di Niccolò di Betto Bardi'') ĉirkaŭ la jaro [[1440]]. == La premiitoj == === ''Plej bona itala filmo'' kaj ''Plej bona eksterlanda filmo'' en la unua jaro kaj ekde 2002 === {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |width=10% |'''Jaro''' ||width=40% |'''Plej bona itala filmo''' ||width=40% |'''plej bona eksterlanda filmo''' |- valign=top |1956|| Racconti romani ("rakontaj romaj")<br /> Pane, amore e... ("pano, amo kaj...") || Lady and the Tramp (Usono, animacia filmo el la [[Walt Disney]]-Studioj) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | … || || |- valign=top | 2002 || Il mestiere delle armi ("la profesio pri armiloj")|| The Man Who Wasn’t There ("la viro kiu ne estis tie", Usono, kun Billy Bob Thornton) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2003 || La finestra di fronte ("la fenestro antaŭa")|| The/Der Pianist (Britio/Germanio, kun Adrien Brody) |- valign=top | 2004 || La meglio gioventù ("la plejbona junaĝo") || Les invasions barbares ("la invadoj barbaraj", Kanado/Francio, kun Rémy Girard) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2005 || Le conseguenze dell’amore || Million Dollar Baby ("milion-dolara bebo", [[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign=top | 2006 || Il Caimano ("la kajmano") || Crash ("akcidento", [[Usono]], kun [[Sandra Bullock]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2007 || La sconosciuta ("la nekonatulino") || [[Babel]] (internacia, kun [[Brad Pitt]]) |- valign=top | 2008 || La ragazza del lago ("la knabino de la lago")|| No Country for Old Men ("neniu lando por maljunuloj", [[Usono]], kun [[Tommy Lee Jones]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2009 || [[Gomoro (filmo)|Gomorra]] || Gran Torino ([[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |} [[dosiero:David di Donatello a Ciampi.jpg|eta|maldekstra|160ra|{{centre|la [[prezidanto de Italio|italia ŝtatprezidanto]] [[Carlo Azeglio Ciampi|Ciampi]] montras la trofeon en 2005}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.daviddidonatello.it retejo de la premio David di Donatello] * [http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ la premio David di Donatello en la prifilma datumbazo ''Internet Movie Database''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100315204643/http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ |date=2010-03-15 }} [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Itala kino]] mbl7f9nmknjgvevpqkys23b8od69231 9371922 9371915 2026-05-13T06:55:31Z ThomasPusch 1869 jaroj 1998-2001 kaj 2010-2013 aldonitaj 9371922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[dosiero:Donatello - David - Florença.jpg|eta|dekstra|{{centre|la origina skulptaĵo de [[Donatello]]}}]] La '''Premio David di Donatello''' estas la plej signifa itala kino-premio. La premio estas aljuĝata ekde la jaro [[1956]]. Respondecis unue la kultura asocio ''Open Gate Club'', sekve kaj ĝis hodiaŭ la ''Ente David di Donatello dell' Accademia del Cinema Italiano'', kiun subtenas la naciaj asocioj de la distra industrio kaj filma komerco de [[Italio]]. Kiel trofeo la premiitoj povas hejmenporti malgrandigitan modelon de la fama [[Davido]]-statuo de la itala skulptisto [[Donatello]] (plennome ''Donato di Niccolò di Betto Bardi'') ĉirkaŭ la jaro [[1440]]. == La premiitoj == === ''Plej bona itala filmo'' kaj ''Plej bona eksterlanda filmo'' en la unua jaro kaj ekde 2002 === {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |width=10% |'''Jaro''' ||width=40% |'''Plej bona itala filmo''' ||width=40% |'''plej bona eksterlanda filmo''' |- valign=top |1956|| Racconti romani ("rakontaj romaj")<br /> Pane, amore e... ("pano, amo kaj...") || Lady and the Tramp (Usono, animacia filmo el la [[Walt Disney]]-Studioj) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | … || || |- valign="top" | 1998 || [[La Vita è Bella]] (La vivo belas) || The Full Monty |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 1999 || Fuori Dal Mondo ("ekstere de tiu mondo") || Train de vie ("trajno de la vivo") |- valign="top" | 2000 || Pane e tulipani ("pano kaj tulipoj") || [[Todo sobre mi madre]] ("ĉio pri mia patrino") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2001 || La stanza del figlio ("la ĉambro de la filo")] || Le Goût des autres ("la gusto de aliuloj") |- valign=top | 2002 || Il mestiere delle armi ("la profesio pri armiloj")|| The Man Who Wasn’t There ("la viro kiu ne estis tie", Usono, kun Billy Bob Thornton) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2003 || La finestra di fronte ("la fenestro antaŭa")|| The/Der Pianist (Britio/Germanio, kun Adrien Brody) |- valign=top | 2004 || La meglio gioventù ("la plejbona junaĝo") || Les invasions barbares ("la invadoj barbaraj", Kanado/Francio, kun Rémy Girard) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2005 || Le conseguenze dell’amore || Million Dollar Baby ("milion-dolara bebo", [[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign=top | 2006 || Il Caimano ("la kajmano") || Crash ("akcidento", [[Usono]], kun [[Sandra Bullock]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2007 || La sconosciuta ("la nekonatulino") || [[Babel]] (internacia, kun [[Brad Pitt]]) |- valign=top | 2008 || La ragazza del lago ("la knabino de la lago")|| No Country for Old Men ("neniu lando por maljunuloj", [[Usono]], kun [[Tommy Lee Jones]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2009 || [[Gomoro (filmo)|Gomorra]] || Gran Torino ([[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign="top" | 2010 || L'uomo che verrà ("la homo kiu venos") || [[Inglourious Basterds]] |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2011 || Noi credevamo ("ni kredis") || Hereafter ("post tio") |- valign="top" | 2012 || Cesare deve morire ("Cezaro devos morti") || Ĝodāj-je Nāder az Simin (la divido de Nader kaj Simin") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2013 || La migliore offerta ("la plej bona oferto") || [[Django Unchained]] |} [[dosiero:David di Donatello a Ciampi.jpg|eta|maldekstra|160ra|{{centre|la [[prezidanto de Italio|italia ŝtatprezidanto]] [[Carlo Azeglio Ciampi|Ciampi]] montras la trofeon en 2005}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.daviddidonatello.it retejo de la premio David di Donatello] * [http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ la premio David di Donatello en la prifilma datumbazo ''Internet Movie Database''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100315204643/http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ |date=2010-03-15 }} [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Itala kino]] 02hf2mqfpp347s0w0z7hxi5v7f3mdei 9371923 9371922 2026-05-13T06:56:02Z ThomasPusch 1869 /* La premiitoj */ 9371923 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[dosiero:Donatello - David - Florença.jpg|eta|dekstra|{{centre|la origina skulptaĵo de [[Donatello]]}}]] La '''Premio David di Donatello''' estas la plej signifa itala kino-premio. La premio estas aljuĝata ekde la jaro [[1956]]. Respondecis unue la kultura asocio ''Open Gate Club'', sekve kaj ĝis hodiaŭ la ''Ente David di Donatello dell' Accademia del Cinema Italiano'', kiun subtenas la naciaj asocioj de la distra industrio kaj filma komerco de [[Italio]]. Kiel trofeo la premiitoj povas hejmenporti malgrandigitan modelon de la fama [[Davido]]-statuo de la itala skulptisto [[Donatello]] (plennome ''Donato di Niccolò di Betto Bardi'') ĉirkaŭ la jaro [[1440]]. == La premiitoj == === ''Plej bona itala filmo'' kaj ''Plej bona eksterlanda filmo'' en la unua jaro kaj ekde 1998 === {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |width=10% |'''Jaro''' ||width=40% |'''Plej bona itala filmo''' ||width=40% |'''plej bona eksterlanda filmo''' |- valign=top |1956|| Racconti romani ("rakontaj romaj")<br /> Pane, amore e... ("pano, amo kaj...") || Lady and the Tramp (Usono, animacia filmo el la [[Walt Disney]]-Studioj) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | … || || |- valign="top" | 1998 || [[La Vita è Bella]] (La vivo belas) || The Full Monty |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 1999 || Fuori Dal Mondo ("ekstere de tiu mondo") || Train de vie ("trajno de la vivo") |- valign="top" | 2000 || Pane e tulipani ("pano kaj tulipoj") || [[Todo sobre mi madre]] ("ĉio pri mia patrino") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2001 || La stanza del figlio ("la ĉambro de la filo")] || Le Goût des autres ("la gusto de aliuloj") |- valign=top | 2002 || Il mestiere delle armi ("la profesio pri armiloj")|| The Man Who Wasn’t There ("la viro kiu ne estis tie", Usono, kun Billy Bob Thornton) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2003 || La finestra di fronte ("la fenestro antaŭa")|| The/Der Pianist (Britio/Germanio, kun Adrien Brody) |- valign=top | 2004 || La meglio gioventù ("la plejbona junaĝo") || Les invasions barbares ("la invadoj barbaraj", Kanado/Francio, kun Rémy Girard) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2005 || Le conseguenze dell’amore || Million Dollar Baby ("milion-dolara bebo", [[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign=top | 2006 || Il Caimano ("la kajmano") || Crash ("akcidento", [[Usono]], kun [[Sandra Bullock]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2007 || La sconosciuta ("la nekonatulino") || [[Babel]] (internacia, kun [[Brad Pitt]]) |- valign=top | 2008 || La ragazza del lago ("la knabino de la lago")|| No Country for Old Men ("neniu lando por maljunuloj", [[Usono]], kun [[Tommy Lee Jones]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2009 || [[Gomoro (filmo)|Gomorra]] || Gran Torino ([[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign="top" | 2010 || L'uomo che verrà ("la homo kiu venos") || [[Inglourious Basterds]] |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2011 || Noi credevamo ("ni kredis") || Hereafter ("post tio") |- valign="top" | 2012 || Cesare deve morire ("Cezaro devos morti") || Ĝodāj-je Nāder az Simin (la divido de Nader kaj Simin") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2013 || La migliore offerta ("la plej bona oferto") || [[Django Unchained]] |} [[dosiero:David di Donatello a Ciampi.jpg|eta|maldekstra|160ra|{{centre|la [[prezidanto de Italio|italia ŝtatprezidanto]] [[Carlo Azeglio Ciampi|Ciampi]] montras la trofeon en 2005}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.daviddidonatello.it retejo de la premio David di Donatello] * [http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ la premio David di Donatello en la prifilma datumbazo ''Internet Movie Database''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100315204643/http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ |date=2010-03-15 }} [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Itala kino]] 6t2495up4vztius63owk975hxk2wxdm 9371924 9371923 2026-05-13T06:56:28Z ThomasPusch 1869 /* La premiitoj */ 9371924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[dosiero:Donatello - David - Florença.jpg|eta|dekstra|{{centre|la origina skulptaĵo de [[Donatello]]}}]] La '''Premio David di Donatello''' estas la plej signifa itala kino-premio. La premio estas aljuĝata ekde la jaro [[1956]]. Respondecis unue la kultura asocio ''Open Gate Club'', sekve kaj ĝis hodiaŭ la ''Ente David di Donatello dell' Accademia del Cinema Italiano'', kiun subtenas la naciaj asocioj de la distra industrio kaj filma komerco de [[Italio]]. Kiel trofeo la premiitoj povas hejmenporti malgrandigitan modelon de la fama [[Davido]]-statuo de la itala skulptisto [[Donatello]] (plennome ''Donato di Niccolò di Betto Bardi'') ĉirkaŭ la jaro [[1440]]. == La premiitoj == === ''Plej bona itala filmo'' kaj ''Plej bona eksterlanda filmo'' en la unua jaro kaj ekde 1998 === {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |width=10% |'''Jaro''' ||width=40% |'''Plej bona itala filmo''' ||width=40% |'''plej bona eksterlanda filmo''' |- valign=top |1956|| Racconti romani ("rakontaj romaj")<br /> Pane, amore e... ("pano, amo kaj...") || Lady and the Tramp (Usono, animacia filmo el la [[Walt Disney]]-Studioj) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | … || || |- valign="top" | 1998 || [[La Vita è Bella]] (La vivo belas) || The Full Monty |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 1999 || Fuori Dal Mondo ("ekstere de tiu mondo") || Train de vie ("trajno de la vivo") |- valign="top" | 2000 || Pane e tulipani ("pano kaj tulipoj") || [[Todo sobre mi madre]] ("ĉio pri mia patrino") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2001 || La stanza del figlio ("la ĉambro de la filo") || Le Goût des autres ("la gusto de aliuloj") |- valign=top | 2002 || Il mestiere delle armi ("la profesio pri armiloj")|| The Man Who Wasn’t There ("la viro kiu ne estis tie", Usono, kun Billy Bob Thornton) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2003 || La finestra di fronte ("la fenestro antaŭa")|| The/Der Pianist (Britio/Germanio, kun Adrien Brody) |- valign=top | 2004 || La meglio gioventù ("la plejbona junaĝo") || Les invasions barbares ("la invadoj barbaraj", Kanado/Francio, kun Rémy Girard) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2005 || Le conseguenze dell’amore || Million Dollar Baby ("milion-dolara bebo", [[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign=top | 2006 || Il Caimano ("la kajmano") || Crash ("akcidento", [[Usono]], kun [[Sandra Bullock]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2007 || La sconosciuta ("la nekonatulino") || [[Babel]] (internacia, kun [[Brad Pitt]]) |- valign=top | 2008 || La ragazza del lago ("la knabino de la lago")|| No Country for Old Men ("neniu lando por maljunuloj", [[Usono]], kun [[Tommy Lee Jones]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2009 || [[Gomoro (filmo)|Gomorra]] || Gran Torino ([[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign="top" | 2010 || L'uomo che verrà ("la homo kiu venos") || [[Inglourious Basterds]] |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2011 || Noi credevamo ("ni kredis") || Hereafter ("post tio") |- valign="top" | 2012 || Cesare deve morire ("Cezaro devos morti") || Ĝodāj-je Nāder az Simin (la divido de Nader kaj Simin") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2013 || La migliore offerta ("la plej bona oferto") || [[Django Unchained]] |} [[dosiero:David di Donatello a Ciampi.jpg|eta|maldekstra|160ra|{{centre|la [[prezidanto de Italio|italia ŝtatprezidanto]] [[Carlo Azeglio Ciampi|Ciampi]] montras la trofeon en 2005}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.daviddidonatello.it retejo de la premio David di Donatello] * [http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ la premio David di Donatello en la prifilma datumbazo ''Internet Movie Database''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100315204643/http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ |date=2010-03-15 }} [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Itala kino]] kyrwvxhc9xzd4kir2swrmzr1fxrs4uh 9371945 9371924 2026-05-13T07:42:31Z ThomasPusch 1869 2014-2017 aldonitaj 9371945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[dosiero:Donatello - David - Florença.jpg|eta|dekstra|{{centre|la origina skulptaĵo de [[Donatello]]}}]] La '''Premio David di Donatello''' estas la plej signifa itala kino-premio. La premio estas aljuĝata ekde la jaro [[1956]]. Respondecis unue la kultura asocio ''Open Gate Club'', sekve kaj ĝis hodiaŭ la ''Ente David di Donatello dell' Accademia del Cinema Italiano'', kiun subtenas la naciaj asocioj de la distra industrio kaj filma komerco de [[Italio]]. Kiel trofeo la premiitoj povas hejmenporti malgrandigitan modelon de la fama [[Davido]]-statuo de la itala skulptisto [[Donatello]] (plennome ''Donato di Niccolò di Betto Bardi'') ĉirkaŭ la jaro [[1440]]. == La premiitoj == === ''Plej bona itala filmo'' kaj ''Plej bona eksterlanda filmo'' en la unua jaro kaj ekde 1998 === {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |width=10% |'''Jaro''' ||width=40% |'''Plej bona itala filmo''' ||width=40% |'''plej bona eksterlanda filmo''' |- valign=top |1956|| Racconti romani ("rakontaj romaj")<br /> Pane, amore e... ("pano, amo kaj...") || Lady and the Tramp (Usono, animacia filmo el la [[Walt Disney]]-Studioj) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | … || || |- valign="top" | 1998 || [[La Vita è Bella]] (La vivo belas) || The Full Monty |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 1999 || Fuori Dal Mondo ("ekstere de tiu mondo") || Train de vie ("trajno de la vivo") |- valign="top" | 2000 || Pane e tulipani ("pano kaj tulipoj") || [[Todo sobre mi madre]] ("ĉio pri mia patrino") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2001 || La stanza del figlio ("la ĉambro de la filo") || Le Goût des autres ("la gusto de aliuloj") |- valign=top | 2002 || Il mestiere delle armi ("la profesio pri armiloj")|| The Man Who Wasn’t There ("la viro kiu ne estis tie", Usono, kun Billy Bob Thornton) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2003 || La finestra di fronte ("la fenestro antaŭa")|| The/Der Pianist (Britio/Germanio, kun Adrien Brody) |- valign=top | 2004 || La meglio gioventù ("la plejbona junaĝo") || Les invasions barbares ("la invadoj barbaraj", Kanado/Francio, kun Rémy Girard) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2005 || Le conseguenze dell’amore || Million Dollar Baby ("milion-dolara bebo", [[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign=top | 2006 || Il Caimano ("la kajmano") || Crash ("akcidento", [[Usono]], kun [[Sandra Bullock]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2007 || La sconosciuta ("la nekonatulino") || [[Babel]] (internacia, kun [[Brad Pitt]]) |- valign=top | 2008 || La ragazza del lago ("la knabino de la lago")|| No Country for Old Men ("neniu lando por maljunuloj", [[Usono]], kun [[Tommy Lee Jones]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2009 || [[Gomoro (filmo)|Gomorra]] || Gran Torino ([[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign="top" | 2010 || L'uomo che verrà ("la homo kiu venos") || [[Inglourious Basterds]] |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2011 || Noi credevamo ("ni kredis") || Hereafter ("post tio") |- valign="top" | 2012 || Cesare deve morire ("Cezaro devos morti") || Ĝodāj-je Nāder az Simin (la divido de Nader kaj Simin") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2013 || La migliore offerta ("la plej bona oferto") || [[Django Unchained]] |- valign="top" | 2014 || Il capitale umano ("la homa ĉefurbo") || Grand Budapest Hotel ("hotelo Granda Budapeŝto") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2015|| Anime nere ("nigraj animoj") || Birdman ("birdulo - aŭ la neatendita virto de ignoro")]] |- valign="top" | 2016 || Perfetti sconosciuti ("perfektaj fremduloj")|| [[Bridge of Spies ("ponto de spionoj") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2017 || La pazza gioia ("La freneza ĝojo")|| Nocturnal Animals ("noktaj bestoj") |} [[dosiero:David di Donatello a Ciampi.jpg|eta|maldekstra|160ra|{{centre|la [[prezidanto de Italio|italia ŝtatprezidanto]] [[Carlo Azeglio Ciampi|Ciampi]] montras la trofeon en 2005}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.daviddidonatello.it retejo de la premio David di Donatello] * [http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ la premio David di Donatello en la prifilma datumbazo ''Internet Movie Database''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100315204643/http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ |date=2010-03-15 }} [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Itala kino]] e5m5tz1q4ozrmzqxb1pu3www5zquuhc 9371947 9371945 2026-05-13T07:44:28Z ThomasPusch 1869 9371947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} [[dosiero:Donatello - David - Florença.jpg|eta|dekstra|{{centre|la origina skulptaĵo de [[Donatello]]}}]] La '''Premio David di Donatello''' estas la plej signifa itala kino-premio. La premio estas aljuĝata ekde la jaro [[1956]]. Respondecis unue la kultura asocio ''Open Gate Club'', sekve kaj ĝis hodiaŭ la ''Ente David di Donatello dell' Accademia del Cinema Italiano'', kiun subtenas la naciaj asocioj de la distra industrio kaj filma komerco de [[Italio]]. Kiel trofeo la premiitoj povas hejmenporti malgrandigitan modelon de la fama [[Davido]]-statuo de la itala skulptisto [[Donatello]] (plennome ''Donato di Niccolò di Betto Bardi'') ĉirkaŭ la jaro [[1440]]. == La premiitoj == === ''Plej bona itala filmo'' kaj ''Plej bona eksterlanda filmo'' en la unua jaro kaj ekde 1998 === <small>(ĝis nun nur ĝis 2017, sed postaj filmoj simple ne jam notiĝis ĉi tie)</small> {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |width=10% |'''Jaro''' ||width=40% |'''Plej bona itala filmo''' ||width=40% |'''plej bona eksterlanda filmo''' |- valign=top |1956|| Racconti romani ("rakontaj romaj")<br /> Pane, amore e... ("pano, amo kaj...") || Lady and the Tramp (Usono, animacia filmo el la [[Walt Disney]]-Studioj) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | … || || |- valign="top" | 1998 || [[La Vita è Bella]] (La vivo belas) || The Full Monty |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 1999 || Fuori Dal Mondo ("ekstere de tiu mondo") || Train de vie ("trajno de la vivo") |- valign="top" | 2000 || Pane e tulipani ("pano kaj tulipoj") || [[Todo sobre mi madre]] ("ĉio pri mia patrino") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2001 || La stanza del figlio ("la ĉambro de la filo") || Le Goût des autres ("la gusto de aliuloj") |- valign=top | 2002 || Il mestiere delle armi ("la profesio pri armiloj")|| The Man Who Wasn’t There ("la viro kiu ne estis tie", Usono, kun Billy Bob Thornton) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2003 || La finestra di fronte ("la fenestro antaŭa")|| The/Der Pianist (Britio/Germanio, kun Adrien Brody) |- valign=top | 2004 || La meglio gioventù ("la plejbona junaĝo") || Les invasions barbares ("la invadoj barbaraj", Kanado/Francio, kun Rémy Girard) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2005 || Le conseguenze dell’amore || Million Dollar Baby ("milion-dolara bebo", [[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign=top | 2006 || Il Caimano ("la kajmano") || Crash ("akcidento", [[Usono]], kun [[Sandra Bullock]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2007 || La sconosciuta ("la nekonatulino") || [[Babel]] (internacia, kun [[Brad Pitt]]) |- valign=top | 2008 || La ragazza del lago ("la knabino de la lago")|| No Country for Old Men ("neniu lando por maljunuloj", [[Usono]], kun [[Tommy Lee Jones]]) |- valign=top bgcolor=F6f6f6 | 2009 || [[Gomoro (filmo)|Gomorra]] || Gran Torino ([[Usono]], kun [[Clint Eastwood]]) |- valign="top" | 2010 || L'uomo che verrà ("la homo kiu venos") || [[Inglourious Basterds]] |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2011 || Noi credevamo ("ni kredis") || Hereafter ("post tio") |- valign="top" | 2012 || Cesare deve morire ("Cezaro devos morti") || Ĝodāj-je Nāder az Simin (la divido de Nader kaj Simin") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2013 || La migliore offerta ("la plej bona oferto") || [[Django Unchained]] |- valign="top" | 2014 || Il capitale umano ("la homa ĉefurbo") || Grand Budapest Hotel ("hotelo Granda Budapeŝto") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2015|| Anime nere ("nigraj animoj") || Birdman ("birdulo - aŭ la neatendita virto de ignoro") |- valign="top" | 2016 || Perfetti sconosciuti ("perfektaj fremduloj")|| Bridge of Spies ("ponto de spionoj") |- valign="top" bgcolor="#F6f6f6" | 2017 || La pazza gioia ("La freneza ĝojo")|| Nocturnal Animals ("noktaj bestoj") |} [[dosiero:David di Donatello a Ciampi.jpg|eta|maldekstra|160ra|{{centre|la [[prezidanto de Italio|italia ŝtatprezidanto]] [[Carlo Azeglio Ciampi|Ciampi]] montras la trofeon en 2005}}]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.daviddidonatello.it retejo de la premio David di Donatello] * [http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ la premio David di Donatello en la prifilma datumbazo ''Internet Movie Database''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100315204643/http://www.imdb.com/Sections/Awards/David_di_Donatello_Awards/ |date=2010-03-15 }} [[Kategorio:Kino-premioj]] [[Kategorio:Itala kino]] c0wk26soazwml335riuwlcxizxfqlna 0 315045 9371569 9345532 2026-05-12T17:00:37Z Kani 670 /* 21a jarcento */ 9371569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} La '''Premio Nadal de romano''' estas komerca [[literatura premio]] kiu ekzistas en [[Hispanio]] el [[1944]] por la plej bona neeldonita verko elektita de '''Eldonejo Destino''' (apartenanta nun al ''Grupo Planeta'' ekde komencoj de la [[1990-aj jaroj]]). Ĝi estas la literatura premio plej malnova en [[Hispanio]] kaj inter ties premiitoj troviĝas gravaj figuroj de la [[hispana literaturo]] de la [[20a jarcento]]. En 2010 la premio konsistis el 18 000 eŭroj kaj oni ricevas ĝin komence de januaro ĉiujare en [[Barcelono]]. ==Historio== La unua romano premiita estis '''''[[Nada (romano)|Nada]]''''', de '''[[Carmen Laforet]]'''. Post la akiro de ''Eldonejo Destino'' fare de la ''Grupo Planeta'' komence de la 1990-aj jaroj, la Premio Nadal iĝis multe pli komerca, kaj ekricevis ĝin jam famaj verkistoj anstataŭ novaj, kio okazis ĝis tiam. Inter la premiitaj verkoj elstare pasis al la historio de la [[hispana literaturo]], kune kun ''[[Nada]]'' (1944), de [[Carmen Laforet]], ''[[La sombra del ciprés es alargada]]'' (1947), de [[Miguel Delibes]], ''[[El Jarama]]'' (1955), de [[Rafael Sánchez Ferlosio]], ''[[Entre visillos]]'' (1957), de [[Carmen Martín Gaite]], kaj ''La soledad era esto'' (1990), de [[Juan José Millás]]. Aliaj prestiĝaj verkistoj kiuj ricevis la Premion Nadal estas [[Elena Quiroga]] (en 1950), [[Ana María Matute]] (en 1959), [[Ramiro Pinilla]] (en 1960), [[Álvaro Cunqueiro]] (en 1968) kaj [[Francisco Umbral]] (en 1975) aŭ, pli ĵuse, [[Fernando Arrabal]] (en 1982), [[Manuel Vicent]] (en 1986), [[Gustavo Martín Garzo]] (en 1999), [[Lorenzo Silva]] (en 2000) kaj [[Andrés Trapiello]] (en 2003). En 2009 estis la lasta fojo en kiu oni havigis ankaŭ duan premion nomita "finalisto"; ekde tiam nur la unua premio, tio estas la Premio Nadal estas havigita. Inter gravaj verkistoj kiuj iam iĝis finalistoj, sed ne ricevis la premion Nadal menciindas [[Manuel Mur Oti]] (1948), [[Jesús López Pacheco]] (1956), [[Lauro Olmo]] (1957), [[Armando López Salinas]] (1959), ktp. ==Venkintoj== * 1944: [[Carmen Laforet]] pro ''Nada'' * 1945: José Félix Tapia pro ''La Luna ha entrado en casa'' * 1946: [[José María Gironella]] pro ''Un hombre'' * 1947: [[Miguel Delibes]] pro ''La sombra del ciprés es alargada'' * 1948: [[Sebastián Juan Arbó]] pro ''Sobre las piedras grises'' * 1949: José Suárez Carreño pro ''Las últimas horas'' * 1950: [[Elena Quiroga]] pro ''Viento del Norte'' * 1951: [[Luis Romero]] pro ''La noria'' * 1952: [[Dolores Medio]] pro ''Nosotros, los Rivero'' * 1953: Lluïsa Forrellad pro ''Siempre en capilla'' * 1954: Francisco José Alcántara pro ''La muerte le sienta bien a Villalobos'' * 1955: [[Rafael Sánchez Ferlosio]] pro ''[[El Jarama]]'' * 1956: José Luis Martín Descalzo pro ''La frontera de Dios'' * 1957: [[Carmen Martín Gaite]] pro ''Entre visillos'' * 1958: José Vidal Cadellans pro ''No era de los nuestros'' * 1959: [[Ana María Matute]] pro ''Primera memoria'' * 1960: [[Ramiro Pinilla]] pro ''Ciegas hormigas'' * 1961: Juan Antonio Payno pro ''El curso'' * 1962: José María Mendiola pro ''Muerte por fusilamiento'' * 1963: [[Manuel Mejía Vallejo]] pro ''El día señalado'' * 1964: Alfonso Martínez Garrido pro ''El miedo y la esperanza'' * 1965: [[Eduardo Caballero Calderón]] pro ''El buen salvaje'' * 1966: [[Vicente Soto]] pro ''La zancada'' * 1967: José María Sanjuán pro ''Réquiem por todos nosotros'' * 1968: [[Álvaro Cunqueiro]] pro ''Un hombre que se parecía a Orestes'' * 1969: [[Francisco García Pavón]] pro ''Las hermanas coloradas'' * 1970: [[Jesús Fernández Santos]] pro ''Libro de las memorias de las cosas'' * 1971: [[José María Requena]] pro ''El cuajarón'' * 1972: [[José María Carrascal]] pro ''Groovy'' * 1973: [[José Antonio García Blázquez]] pro ''El rito'' * 1974: Luis Gasulla pro ''Culminación de Montoya'' * 1975: [[Francisco Umbral]] pro ''[[Las ninfas]]'' * 1976: [[Raúl Guerra Garrido]] pro ''Lectura insólita de "El Capital"'' * 1977: José Asenjo Sedano pro ''Conversación sobre la guerra'' * 1978: [[Germán Sánchez Espeso]] pro ''Narciso'' * 1979: [[Carlos Rojas Vila|Carlos Rojas]] pro ''El ingenioso hidalgo y poeta Federico García Lorca asciende a los infiernos'' * 1980: Juan Ramón Zaragoza pro ''Concerto grosso'' * 1981: [[Carmen Gómez Ojea]] pro ''Cantiga de agüero'' * 1982: [[Fernando Arrabal]] pro ''La torre herida por el rayo'' * 1983: Salvador García Aguilar pro ''Regocijo en el hombre'' * 1984: José Luis de Tomás pro ''La otra orilla de la droga'' * 1985: Pau Faner Coll pro ''Flor de sal'' * 1986: [[Manuel Vicent]] pro ''[[Balada de Caín]]'' * 1987: [[Juan José Saer]] pro ''La ocasión'' * 1988: Juan Pedro Aparicio pro ''Retratos de ambigú'' * 1989: Ne atribuita * 1990: [[Juan José Millás]] pro ''La soledad era esto'' * 1991: Alfredo Conde pro ''Los otros días'' * 1992: Alejandro Gándara pro ''Ciegas esperanzas'' * 1993: [[Rafael Argullol]] pro ''La razón del mal'' * 1994: [[Rosa Regàs]] pro ''[[Azul]]'' * 1995: Ignacio Carrión pro ''Cruzar el Danubio'' * 1996: [[Pedro Maestre Herrero]] pro ''[[Matando dinosaurios con tirachinas]]'' * 1997: Carlos Cañeque pro ''Quién'' * 1998: [[Lucía Etxebarria]] pro ''[[Beatriz y los cuerpos celestes]]'' * 1999: [[Gustavo Martín Garzo]] pro ''[[Las historias de Marta y Fernando]]'' ===21a jarcento=== * 2000: [[Lorenzo Silva]] pro ''El alquimista impaciente'' * 2001: [[Fernando Marías Amondo]] pro ''El niño de los coroneles'' * 2002: [[Ángela Vallvey]] pro ''Los estados carenciales'' * 2003: [[Andrés Trapiello]] pro ''Los amigos del crimen perfecto'' * 2004: [[Antonio Soler|Antonio Soler]] pro ''El camino de los ingleses'' * 2005: [[Pedro Zarraluki]] pro ''[[Un encargo difícil]]'' * 2006: [[Eduardo Lago]] pro ''[[Llámame Brooklyn]]'' * 2007: [[Felipe Benítez Reyes]] pro ''[[Mercado de espejismos]]'' * 2008: [[Francisco Casavella]] pro ''[[Lo que sé de los vampiros]]'' * 2009: [[Maruja Torres]] pro ''[[Esperadme en el cielo]]'' * 2010: [[Clara Sánchez]] pro ''[[Lo que esconde tu nombre]]''<ref>{{cite news |url = http://www.elpais.com/articulo/cultura/thriller/psicologico/gana/Nadal/elpepicul/20100107elpepicul_1/Tes/ |title = Un 'thriller' psicológico gana el Nadal |access-date = 7a de Januaro, 2010 |author = Carles Geli |date = 1a de Januaro, 2010 |work = [[El País]]}}</ref> * 2011: [[Alicia Giménez Bartlett]] pro ''[[Donde nadie te encuentre]]'' * 2012: [[Álvaro Pombo]] pro ''[[El temblor del héroe]]''<ref>[http://www.elmundo.es/elmundo/2012/01/06/barcelona/1325880141.html Álvaro Pombo gana el Premio Nadal]</ref> * 2013: [[Sergio Vila-Sanjuán]] pro ''[[Estaba en el aire]]'' <ref>Staff writer {{cite web |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2013/01/06/cultura/1357512610.html |title=Sergio Vila-Sanjuán gana el Nadal con 'Estaba en el aire' |work=El Mundo |language=es |author= |author-link=Staff writer |date=7a de Januaro, 2013 |access-date=9a de Januaro, 2013}}</ref> * 2014: [[Carmen Amoraga]] pro ''[[La vida era eso (romano)|La vida era eso]]''<ref>[http://www.elmundo.es/cultura/2014/01/06/52cb330122601db8098b4577.html Carmen Amoraga, Premio Nadal 2014 por su obra 'La vida era eso']</ref> * 2015: [[José C. Vales]] pro ''[[Cabaret Biarritz]]''<ref name=nespolo>{{cite web |url=http://www.elmundo.es/cultura/2015/01/06/54ac4a97268e3e1e688b4575.html |title=El traductor José C. Vales gana el Premio Nadal con su novela 'Cabaret Biarritz' |work=El Mundo |language=es |author=Matias Nespolo |date=7a de Januaro, 2015 |access-date=12a de Januaro, 2015}}</ref> * 2016: [[Víctor del Árbol]] pro ''[[La víspera de casi todo]]''<ref>[http://www.elmundo.es/cultura/2016/01/06/568d969ee2704ed7028b45b6.html Víctor del Árbol gana el Premio Nadal 2016 con la novela 'La víspera de casi todo']</ref> * 2017: [[Care Santos]] pro ''[[Media vida]]'' * 2018: [[Alejandro Palomas]] pro ''[[Un amor]]'' * 2019: [[Guillermo Martínez]] pro ''[[Los crímenes de Alicia]]'' * 2020: [[Ana Merino]] pro ''[[El mapa de los afectos]]'' * 2021: [[Najat El Hachmi]] pro ''[[El lunes nos querrán]]'' * 2022: [[Inés Martín Rodrigo]] pro ''[[Las formas del querer]]'' * 2023: [[Manuel Vilas]] pro ''[[Nosotros]]'' * 2024: [[César Pérez Gellida]] pro ''[[Bajo tierra seca]]'' * 2025: [[Jorge Fernández Díaz]] pro ''[[El secreto de Marcial]]'' * 2026: [[David Uclés]] pro ''[[La ciudad de las luces muertas]]''<ref>Mar Rocabert Maltas [https://elpais.com/cultura/2026-01-06/david-ucles-ficha-por-planeta-al-ganar-el-premio-nadal-con-una-nueva-novela-de-realismo-magico.html David Uclés ficha por Planeta al ganar el Premio Nadal con una nueva novela de realismo mágico], [[El País]], 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026</ref><ref>EFE, [https://www.publico.es/culturas/libros/escritor-david-ucles-gana-82o-edicion-premio-nadal-ciudad-luces-muertas.html El escritor David Uclés gana la 82º edición del Premio Nadal con 'La ciudad de las luces muertas'] [[Público]] 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026</ref> == Kelkaj gravaj finalistoj == * 1956, [[Jesús López Pacheco]], ''Central eléctrica'' * 1959, [[Armando López Salinas]], ''La mina'' * 1967, [[Francisco García Pavón]], ''El reinado de Witiza'' * 1986, [[Horacio Vázquez-Rial]], ''Historia del Triste'' * 1987, [[José Ferrater Mora]], ''El juego de la verdad'' * 1994, [[José Ángel Mañas]], ''Historias del Kronen'' * 1997, [[Lorenzo Silva]], [[La flaqueza del bolchevique|''La flaqueza del bolchevique'']] * 1998, [[Ignacio García-Valiño]], ''La caricia del escorpión'' ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Hispanaj literaturaj premioj|Nadal]] 612tfvg5jr3tm879r62rpzklof48rdv 0 318899 9371893 8060370 2026-05-13T05:58:58Z Crosstor 3176 9371893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''BORBÉLY Ferenc''' [pr. borbe:j] estis hungara-svislanda kuracisto, toksologo naskiĝinta en [[Hátszeg]] la [[11-an de julio]] [[1900]] kaj mortinta en [[Zuriko]] la [[2-an de aŭgusto]] [[1974]]. == Kariero == Borbély ekde [[1925]] li laboris en la kliniko de [[Sándor Korányi]], poste en la sanafera kaj toksikologia laboratorio de Tutlanda Publiksana Instituto. Ekde la fino de la [[1930-aj jaroj]] li estis direktoro de la privatmalsanulejo de Fabriko de Manfréd Weiss. Post [[1945]] li loksidiĝis en [[Svislando]], iĝis profesoro de la universitato de [[Zuriko]]. Li organizis la tutlandan esplorcentron pri toksikologio. == Verkoj == * ''Erkennungen und Behandlungen der Lösungs mittelvergiftungen'' (Zürich, 1946); * ''Vergiftungen durch halogenierte Kohlenwasserstoffe'' (Berlin-München-Wien, 1961). == Fonto == * Magyar Életrajzi Lexikon {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Borbely, F.}} [[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] [[Kategorio:Svisaj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj toksologoj]] nka48dend0xxksw5yiat1kzcxwislut 0 319810 9372051 9305777 2026-05-13T11:05:20Z Sj1mor 12103 9372051 wikitext text/x-wiki '''Historiismo''' estas koncepto multfaceta, en kiu plielstaras la interpreto kaj funkcio de la historio en la formado de la pensmaniero rilate la vivon kaj la universon elpenseblan. La koncepto pri historiismo, el la filozofia vidpunkto, ĉi tie konsiderata, naskiĝas en la [[Romantikismo|romantika]] kulturo, precipe en [[Germanio]] (la unua uzinto de la vorto estis [[Novalis]]), por substreki iamaniere la naturon historian kaj progresdonan de la manisfestiĝo de la [[vero]], frukto de malrapida maturiĝo laŭ preciza logiko de progresiĝa disvolvo. La unua aŭtoro emerĝiganta tiun teorion modelon estis la germana [[Johann Gottfried Herder]] kaj antaŭe la itala [[Giambattista Vico]]. La konfido en la rezultoj de la historio de Vico, laŭ kiu el ĝi emerĝas ankaŭ la vero ''(verum et factum convertuntur = la vero kaj la fakto konvertiĝas reciproke)'' ŝajne alproksimigas lian filozofion, malgraŭ esencaj diferencoj, al tiuj de [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] kaj [[Karl Marx]]. La diferencoj estas rekondukeblaj, unue, al la koncepto pri la vero kiu sin manifestas en la historio: laŭ Vico la vero estas vero definitive, ne fariĝas tia, nur pli manifestiĝas; due, la funkcio de la rezultoj de la historiaj eventoj ne necese estas la vero; kaj trie, en la historio ĉiam distingeblas la bono el la malbono. Laŭ historiismo de Hegel kaj Marks la historio estas interpretata kiel rivelilo de la vero kiun la homo fatale atingas per progresiĝa raciigo de sia rilato kun la naturo. Laŭ historiismoj, la logiko per kiu la vero riveliĝas en la historio estas kutime konceptata kiel kunĉeesto kaj en alterno de progreso kaj malprogreso, foriĝanta tiel el la pensmaniero de [[klerismo]], kiu batalis ja jes kontraŭ la nescio kaj supozitaj superstiĉoj sed konceptis la veron stabila kaj la historion kunaĵo de bono kaj malbono en kiu la racio malkovras la veron. Iom post iom grandparto de filozofoj sin trovis konfesantoj pri historiismo kaj tiu ĉi donis ĉiam pli al la historio la patenton de unika vero kaj, ofte, unika fonto de etiko kaj rajto. En [[Italio]], ekzemple, la historiisma epoko koincidis kun la pensado de [[Benedetto Croce]] kaj ties skolo, laŭ kiu la profunda kontraŭmetafizika tendenco de la modernaj filozofaj fluoj konsistas en la integra solviĝo de la filozofio en la aktivado de esploro historia-kultura, kiu forlasas ĉiuspecan spekulativadon pri transcendentaĵoj. Al Croce apudiĝis ankaŭ Giovanni Gentile. Kutime tiuepokaj filozofoj, krom tiuj de la tendenco [[Skolastikismo|novskolastika]] kaj iamaniere tiu [[Pozitivismo|pozitivista]], filozofiadis ĉirkaŭ la objektoj kondukantaj al historiismo. == Historiismo de Hegel == Laŭ Hegel la mondo estas monolita realaĵo ekstere de kio nenio povas ekzisti. Ankaŭ Dio, la Absoluto, ne estas “substanco”, sed procezo en kontinua memproduktiĝo kaj kontinua memperfektiĝo. Oni rajtas diri, ke la hegela sistemo entenas enhavon “teologian” ĉar likvidas ĉiun estaĵon en la Spirito Absoluta kaj senfina, Dio. Do, Dio kaj la mondo estas la samo. Por priskribi la esencon kaj vivon de la Spirito, Hegel utilas la terminojn proprajn de la kristana [[teologio]], kiuj tamen estas senigitaj je ilia signifo kaj fleksitaj signifi iun realon tute naturan: tiel en la dogmo de la enkarniĝo de [[Kristo]], li ne vidas historian eventon, sed manieron fikcie figurigi la realon de la Spirito kiu koincidas kun la homo, kun ĉiu homo. Dio, do, estas la homo kiu sin manifestas, sin farante, en la historio. Laŭ Hegela formulo “ĉio kio estas racia estas reala kaj ĉio kio estas reala estas racia” resumas la sencon de hegela sistemo. Per la identeco de racia kaj reala Hegel asertas ke, la Penso de Dio trapenetras ĉion kio ekzistas kaj kun ĝi identiĝas. Aserti identecon inter realo kaj Racio signifas akcepti ke, esti kaj devi-esti koincidas, nome ke, la eventoj okazantaj en la [[historio]] estas momentoj necesaj tra kiuj la Spirito sin realigas: kio estas, tio estas ankaŭ kio devis okazi. Kio okazas, do, estas ĉiam justa kaj laŭmorala. La Spirito procedas laŭ dialektika maniero: tio signifas ke, la procezo konstituiganta la realon kaj la historion ne antaŭeniĝas laŭ linia kresko sed progresas per saltoj. Ĉiu momento (kiun Hegel nomas ''tezo'') estas superata per nea reago ''(antitezo)'' kaŭzanta novan superan staton ''(sintezo),'' kiu siavice estas [[tezo]] cele al nova tezo ktp. Por tion ilustri Hegel profitas de la kristana teologio: la mondo komenciĝis per la kreo, pasis tra origina peko - kiun li identigas kun la [[origina peko]] de [[kristanismo]] – por konkludi per la elaĉeto de Kristo, kiuj realigus la racian normon de la [[tezo]], [[antitezo]] kaj sintezo. Temas pri movo kiu ne antaŭsupozas iun realon malsaman ol tiu de la Racio. === Hegela historiismo === El tio supra, lia historiismo. La historiaj eventoj ne nur surfacigas sian profundan sencon kiel momentoj de la universa historio, sed havas ĉiam la signifon de venko de la Racio (Dio) kiu sin firmigas laŭ supera formo: nome kiu venkas en la historio estas en “la vero”, ĉiam pravas. Tiamaniere ĉiu ago estas “justa” pro la fakto mem de sia ekzisto. Aliflanke, se la homa historio estas mem Dio kiu sin kreas, se Dio mem sin aktualigas per ĝi, ĉiu historia evento estas bona kaj justa nur pro la fakto ke ĝi okazis. Ĉiukaze Dio kaj la homo venkas ĉiam kaj ĉiam rajtas, eĉ ne povas okazi eraro aŭ malpravo laŭ tio. Supraĵe iu povus vidi en tiu filozofio similaĵon kun la kristana doktrino laŭ kiu Dio ne permesus la malbonon se el ĝi Li ne kapablus devenigi bonon ''(Katekismo de la Katolika Eklezio, n. 58''). Sed en kristanismo la malbono restas ĉiam malbono, eĉ kiam Dio okaze de ĝi sukcesas eltiri bonon. Por Hegel la malbono meritas la kvalifikon de bono pro la fakto mem ke ĝi okazas. Laŭ Hegel la celo de la historio estas la aktualiĝo de la libero de la Spirito, kaj tiu libero realiĝas en la [[Ŝtato]], en la "etika Ŝtato", kiu povas esti nek liberala Ŝtato en kiu unuopulo pretendas plifirmigi siajn individuajn rajtojn, nek la demokrata Ŝtato, ligita al ideo de popola [[suvereneco]], ĉar la popolo, ekstere de la Ŝtato, "estas nur senforma amaso". La suvereneco de la Ŝtato estas fondita nek sur la individuoj nek sur la [[socio]], sed devenas el la Ŝtato mem. Nome, la Ŝtato estas tutaĵo supera ankaŭ al la sumo de la partoj. Tiu modelo "laŭorganisma" de ŝtato kuniĝas al rifuzo de la “laŭkontrakta” ŝtato, kiu dependigas la asociitan vivon el konvencio inter individuaj voloj, kaj de la modelo de "jurnaturisma" ŝtato, kiu asertas la ekziston de [[naturaj rajtoj]] kiuj antaŭas kaj superas tiun de la Ŝtato === Totalismo kaj jurnaturalismo === Sume, el hegela sistemo emerĝas, ke la individuo estas tute absorbita en la Ŝtato: li havas nek aŭtonomion imponrajtan nek [[rajto]]n iun ajn depostulrajtan antaŭ la Ŝtato. La Ŝtato nome havas tutan [[Legitimeco|legitimecon]] profiti laŭsiavole de la unuopa homo kaj eĉ rajtas – se tion ĝi juĝas necesa – dispremi kaj elimini la unuopulon kaj la minoritaton. Notindas, do, kiel Hegel povas inspiri tenton kaj rajtigon al totalismo. Tio pro tio, ke Ŝtato estas mem Dio kaj ne rekonas iun ajn alian aŭtoritaton transan. Sekve, la Ŝtato laŭ Hegel estas la supera fonto de la etiko kaj moraleco. Ne ekzistas, do, natura morala leĝo al kiu ankaŭ la ŝtato devas obei ĉar la ŝtato difinas kaj establas tion kio estas [[bono kaj malbono]]. == Historiismo kaj kristanismo == Filozofoj de kristanaj tendencoj kaj la kristanaj teologioj energie malakceptis la diversajn formojn de filozofia historiismo pro tio ke ĝi identigas la mondon kun Dio kaj negas praktike, eĉ se ekskludite intence, la distingon inter bonon kaj malbonon kaj kompromisas la dignecon de la homo kaj ĝian alvokon al la estonta individua destino. Tiuj kialoj estas eksplikitaj en verkoj de serioj da kristanaj intelektuloj inter kiuj [[Emanuele Samek Lodovici]] kaj [[Fabrizio Del Noce]] kaj [[Emmanuel Mounier]], en [[socialaj enciklikoj]] kaj dokumentoj pritraktantaj la kredon de la kristanaj eklezioj, aparte en [[Fido kaj Racio]] de la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. == Filozofia historiismo == '''Historiismo''' aŭ historiografio historiisma estas filozofia doktrino tuŝanta diversajn signifojn kaj sciencojn. Unuasignife, la sciaĵoj, la pensaj fluoj aŭ la valoroj de iu socio estas ligitaj al historia difinita situacio kaj ne al intrinsekaj valoroj. La subtenantoj de tiu pensfluo encentriĝas en la esploro de la disvolviĝo de tiu sciaĵoj, konvinkoj aŭ valoroj, “prefere ol en la esploro pri ĝiaj intrinseka valoro”.<ref>''Dictionnaire actuel de la langue française'', Paris, Éditions Flammarion, 1985, p. 552; Encicopedia Treccani.</ref>. Temas pri nocio aperinta en la debatoj naskiĝintaj ĉirkaŭ [[Filozofio de la Historio]]. Konsultindaj la historiistoj [[Wilhelm Dilthey]] kaj filozofoj [[Edmund Husserl]], [[Ernst Troeltsch]], [[Martin Heidegger]]<ref>Pierre Gisel, ''Vérité et histoire: La théologie dans la modernité, Ernst Käsemann'', Éditions Beauchesne, 1977, [http://books.google.fr/books?id=7Nu3vQflNUkC&pg=PA62&dq=historicisme+d%C3%A9finition&hl=fr&ei=Wx7ATOikD9KBswad3eidCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&q=historicisme%20d%C3%A9finition&f=false p. 62]. </ref> [[Giovanni Gentile]], [[Benedetto Croce]] kaj [[Nicola Abbagnano]] kaj [[Karl Popper]] elstara kritikanto de tiu filozofia skolo. === Origino de historiismaj konceptoj === Kiel dirite, la vorto plurnocias. Historiismo unue indikas periodon de la germana [[historiografio]] laŭkoncepte de [[Leopold von Ranke|Ranke]], [[Johann Gustav Droysen|Droysen]] aŭ [[Friedrich Meinecke|Meinecke]]<ref>Friedrich Meinecke, ''Die Entstehung des Historismus'', 1936.</ref>, kaj de ekonomikistoj [[Friedrich List|List]], [[Bruno Hildenbrand|Hildenbrand]], [[Karl Knies]], [[Gustav von Schmoller]], dominanta en la dua duono de la 19a jarcento. Dezirintaj elstarigi la historion al rango de rigora scienco, tiuj aŭtoroj defendis diversajn komunajn principojn: historio sciu la okazaĵojn kiajn ili okazis kaj priskribu la pasinton laŭ la apartecoj rilatigendaj al liaj epokoj, sen provi elmeti juĝojn pri iliaj valoroj; ĉiu provo de sistemado estu reĵetita avantaĝe de esploro pri la ĵusaj kaŭzoj de la okazintaĵoj. Inspiriĝinte el la poezio de [[Johann Gottfried von Herder|Herder]], tiuj filozofoj klopodas konsideri ĉiun epokon en si mem kaj reĵetas ĉiun filozofion [[Teologio|teologia]]n de la historio. Tiu historiismo aplikas al la [[historia metodo]] la konceptojn proprajn de pozitivismo<ref>Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', 2004, p. 254.</ref>. Cetere, reĵetante la [[universalismo]]n de la [[Klasika ekonomika skolo|klasika skolo]], ili subtenas ke ĉiu principo juĝanta la valoron malhelpas la komprenadon. Helpis kaj plifortigis tiun skolon [[Ernst Troeltsch]] kiu en [[1922]], en ''Der Historismus und seine Probleme'', difinis historiismon kiel “fundamentan historiigon de ĉiu nia penso pri homo, ties kulturo kaj valoro”. Laŭ li, ne estas la homa spirito kiu, establigante siajn pensojn kaj valorojn, gvidas la historion, sed la historia kunteksto ĝin direktas <ref>Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', 2004, p. 254-255.</ref> Estas tiu lasta senco de historiismo kiun la plejparto de pensistoj de la 20a jarcento akceptis. Tiel [[Raymond Aron]] (nu el la multegaj) pri ĝi parolas kiel pri “doktrino kiu proklamas la relativismon de la valoroj kaj filozofioj al la prihistoriaj scioj”. <ref>Raymond Aron, ''La Philosophie critique de l'histoire'', 1938</ref>. Krome [[Leo Strauss]] kritikas la relativismon de tiu historiismo, kies deveno li rigardas en la historiisma germana skolo de la 19a jarcento<ref>Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', 2004, p. 255.</ref>. Se oni komparas historiismon kun la skoloj de ideismo oni vidas ke ĝenerale tiuj ĉi opinias la valorojn kiujn homa “Spirito” atingas ankaŭ se ĉiam supereblaj, dum ĝenerale historiismo preferas konsenti en la nevaloroj de la valoroj. === Kritikoj kontraŭ historiismo === ==== La nocio ==== La kritiko koncernas la fakton ke la reprenzentado de tiu disvolvo de la racio en la Historio ne nur estas kontraŭdira en si mem (se ĉiu epoko rivelas apartaĵon kiu devas esti superita, la [[moderneco]] partoprenas en tiu epoka transireco), sed kuntrenas al relativeco la historiajn figurojn en kiuj la racio riveliĝis. [[Relativismo]] de historiismo konsiderigas kiel “aĵoj de la pasinto” la antaŭajn filozofiojn, por privilegii nur tion kio almensiĝis “lastamomente”. Historiismo ne nur kontraŭas al la [[prihistoria konscio]], sed ankaŭ apogas la ideon laŭ kiu la modernuloj plibone komprenas la aŭtorojn de la pasinto, kaj ke ili eĉ ne komprenis sin mem. Tiu malmodesta pretendo domini la pasinton, ĉar ĝi interpretas la historion avantaĝe de la estanto kaj modele de relativismo, antaŭfiguras [[neniismo]]n, kaj, pere de sia distingo inter okazaĵoj kaj valoroj, reduktas filozofion al [[Sociaj sciencoj]]. ==== Eskatologia historiismo ==== Tiu historiismo referencas al tiel difinita radikala konfesa [[protestantismo]] kiu emas praktiki profetan interpreton pri la revelacio asertante ke la plenumo de la biblia profetio realiĝis laŭlonge de la historio kaj daŭrigas okazi eĉ en niaj tagoj, malsame al kio okazas en aliaj interpretaj metodoj kiuj limigas la tempan periodon de la plenumiĝo al la pasinto aŭ al la estonto. Tiu historiisma metodo estas tiu kiu kondukis la reformistoj de tuta Eŭropo deklari ke la katolika eklezio estas blokita: famaj ekzemploj de renomaj kristanoj kiuj deklaris ke la papo estas la antikristo estis iuj Valdanoj, Albigensoj, Lolardoj, Kalvinistoj, Husanoj, kaj miriado de homoj, inter kiuj la tradukinto, al la moderna angla lingvo, de la Biblio, nome [[William Tyndale]] kaj ankaŭ kelkaj kredartikoloj kiel [[Westminster Confession of Faith]]. Tiu historiismo, tamen, se tia estas, hodiaŭ malfacile trovas influajn subtenantojn.<ref>The [http://www.upper-register.com/papers/1788_revision.pdf 1787–1789 American revision of the Westminster Confession] removes explicit identification of the Pope as the Antichrist.</ref> === Kritikoj de ekonomikistoj === Temas pri ekonomikistoj de la areo liberala kiel [[Friedrich Hayek]] kaj Miser, kun alimotivite Karl Popper kaj aliaj. [[Ludwig von Mises]], ekzemple, en sia verko ''Théorie et histoire: une interprétation de l'évolution économique et sociale'' publikigita en 1957, taksas historiismon filozofia sistemo kiu tute reĵetas ĉiujn fontojn de scio – escepte de naturaj sciencoj, la logiko kaj matematikoj – kiuj ne estas pravigita de la studo de la historio kaj precipe de la ekonomio. Historiismulo juĝas ke la fundamenta eraro de la ekonomio estas kredi, ke homo serĉas nur sian materian bonon. Mises kontestas ke la ekonomio puŝas laŭ tiu principo: ĉiu homa ago estas samtempe movata ankaŭ de elementoj de valoro. <ref>dans son livre ''Théorie et histoire : une interprétation de l'évolution économique et sociale'' publikigita en 1957, konsultebla ĉe: [http://herve.dequengo.free.fr/Mises/TH/TH10.htm site de Hervé de Quengo]</ref> Mises ankaŭ riproĉas ke historiismo pretendas apliki la metodojn de la naturaj sciencoj al la historio: historiismulo fakte serĉas la leĝojn kiuj gvidas la historion. Ĉar tiu objekto ne atingeblas, tiuj fakuloj anoncas nur intuiciojn de sia menso, kiel ĝuste historio montris rilate [[Hegelo]] kaj [[Marks]] kiuj pretendis esti informitaj pri la leĝoj de la evoluo de la historio. Laŭ la [[encikliko]] [[Fides et ratio]] (Kredo kaj racio), por ĝuste kompreni la pasintajn doktrinojn necesas ke ili estu lokigitaj en la pasinta kaj kultura kuntekstoj. Ĉiukaze, la encikliko asertas ankaŭ, kaj precipe grave, ke la historiaj scioj kaj interpretoj ne rajtas gliti al la negado de veroj eternaj kaj neŝanĝeblaj. Laŭ teologo-filozofo kaj nun papo, [[Benedikto la 16-a|Karl Ratzinger]] (Liaj precipaj verkoj ''Caritas in veritate'' (amo en la vero), ''Deus Caritas est'' (Dio estas amo) kaj ''Spe Salvi'' (Salvitaj per la espero), la homa racio kapablas atingi verojn neŝanĝeblajn kaj validajn ĉiutempe. Ĉiukaze historio havas grandan valoron kaj grandan realecon por kristanismo ĉar ĝuste la Difilo eniris historion en kiu dissemis siajn valorojn. Merito, fine, de historiismo estas agnoskita en la fakto ke per ĝi kreskis la intereso por la historio kaj kontribuis al la konvinko ke historio aŭ historiografio estas scienco nekomparebla kun la [[ekzaktaj sciencoj]], sed ankaŭ, proinflue, ke la koncepto de tuta la realo laŭ historiaj kategorioj kaj des pli la redukto de tuta la realo al historio, kolizias kontraŭ multegaj malfacilaĵoj. La problemo de la historio ne solvendas per la historio. kiu estus supervalorigo de la historio mem, nek per la antihistoriismo de la historio. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Filozofio de la historio]] * [[Teleologio]] * [[Natura morala leĝo]] * [[Neniismo]] * [[Relativismo]] * [[Personismo]] * ''Nocioj esencaj'' ** [[Jarmilismo]] ** [[Pozitivismo]] ** [[Vero]] == Bibliografio selektita == ** [[Johano Baptista Vico]] ** [[Joakimo de Fiore]] ** [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] ** [[Friedrich Wilhelm Nietzsche|Nietzsche]] ** [[Martin Heidegger|Heidegger]] ** [[Karl Löwith]] ** [[Eric Voegelin]] ** [[Leo Strauss]] ** [[Auguste Comte]] ** [[Michel Villey]] ** [[Benedetto Croce]] == Bibliografio == * [[Karl Popper]] : ''Misère de l'historicisme'' et ''[[La société ouverte et ses ennemis]]'' * [[Ludwig von Mises]] : ''Théorie et Histoire'' (Chapitre 10 de la troisième partie, ''L'historicisme''), [http://herve.dequengo.free.fr/Mises/TH/TH10.htm traduction en français par Hervé de Quengo] * Jean-François Malherbe, ''La philosophie de Karl Popper et le positivisme logique'', Presses universitaires de Namur, 1976, 313 p. {{ISBN|2870370016}} * Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', Vrin, 2004, 319 p. {{ISBN|271161655X}} * Adrien Barrot, « La Critique de l'historicisme », in Laurent Jaffro, ''[[Leo Strauss]], art d'écrire, politique, philosophie : texte de 1941 et études'', Vrin, 2001, 322 p. {{ISBN|2711614697}} * [[Jean-Paul II]] : ''[[Fides et Ratio]]'' - [[encyclique]] publiée le 14 septembre 1998 sur la façon d'interpréter l'Histoire, comportant une critique de l'historicisme. * [[Fulvio Tessitore]], ''Introduzione allo storicismo'', Laterza, [[Roma]]-[[Bari]], [[1991]], ISBN 8842038695. * Enciclopedia filosofica, Centor Studi di Gallarate, Lucarini, 1968 {{Projektoj}} [[Kategorio:Filozofiaj skoloj kaj tradicioj]] dxjivwq0rgmw57bsll1n5zvs5sx3j8q 9372052 9372051 2026-05-13T11:05:38Z Sj1mor 12103 9372052 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Historiismo''' estas koncepto multfaceta, en kiu plielstaras la interpreto kaj funkcio de la historio en la formado de la pensmaniero rilate la vivon kaj la universon elpenseblan. La koncepto pri historiismo, el la filozofia vidpunkto, ĉi tie konsiderata, naskiĝas en la [[Romantikismo|romantika]] kulturo, precipe en [[Germanio]] (la unua uzinto de la vorto estis [[Novalis]]), por substreki iamaniere la naturon historian kaj progresdonan de la manisfestiĝo de la [[vero]], frukto de malrapida maturiĝo laŭ preciza logiko de progresiĝa disvolvo. La unua aŭtoro emerĝiganta tiun teorion modelon estis la germana [[Johann Gottfried Herder]] kaj antaŭe la itala [[Giambattista Vico]]. La konfido en la rezultoj de la historio de Vico, laŭ kiu el ĝi emerĝas ankaŭ la vero ''(verum et factum convertuntur = la vero kaj la fakto konvertiĝas reciproke)'' ŝajne alproksimigas lian filozofion, malgraŭ esencaj diferencoj, al tiuj de [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] kaj [[Karl Marx]]. La diferencoj estas rekondukeblaj, unue, al la koncepto pri la vero kiu sin manifestas en la historio: laŭ Vico la vero estas vero definitive, ne fariĝas tia, nur pli manifestiĝas; due, la funkcio de la rezultoj de la historiaj eventoj ne necese estas la vero; kaj trie, en la historio ĉiam distingeblas la bono el la malbono. Laŭ historiismo de Hegel kaj Marks la historio estas interpretata kiel rivelilo de la vero kiun la homo fatale atingas per progresiĝa raciigo de sia rilato kun la naturo. Laŭ historiismoj, la logiko per kiu la vero riveliĝas en la historio estas kutime konceptata kiel kunĉeesto kaj en alterno de progreso kaj malprogreso, foriĝanta tiel el la pensmaniero de [[klerismo]], kiu batalis ja jes kontraŭ la nescio kaj supozitaj superstiĉoj sed konceptis la veron stabila kaj la historion kunaĵo de bono kaj malbono en kiu la racio malkovras la veron. Iom post iom grandparto de filozofoj sin trovis konfesantoj pri historiismo kaj tiu ĉi donis ĉiam pli al la historio la patenton de unika vero kaj, ofte, unika fonto de etiko kaj rajto. En [[Italio]], ekzemple, la historiisma epoko koincidis kun la pensado de [[Benedetto Croce]] kaj ties skolo, laŭ kiu la profunda kontraŭmetafizika tendenco de la modernaj filozofaj fluoj konsistas en la integra solviĝo de la filozofio en la aktivado de esploro historia-kultura, kiu forlasas ĉiuspecan spekulativadon pri transcendentaĵoj. Al Croce apudiĝis ankaŭ Giovanni Gentile. Kutime tiuepokaj filozofoj, krom tiuj de la tendenco [[Skolastikismo|novskolastika]] kaj iamaniere tiu [[Pozitivismo|pozitivista]], filozofiadis ĉirkaŭ la objektoj kondukantaj al historiismo. == Historiismo de Hegel == Laŭ Hegel la mondo estas monolita realaĵo ekstere de kio nenio povas ekzisti. Ankaŭ Dio, la Absoluto, ne estas “substanco”, sed procezo en kontinua memproduktiĝo kaj kontinua memperfektiĝo. Oni rajtas diri, ke la hegela sistemo entenas enhavon “teologian” ĉar likvidas ĉiun estaĵon en la Spirito Absoluta kaj senfina, Dio. Do, Dio kaj la mondo estas la samo. Por priskribi la esencon kaj vivon de la Spirito, Hegel utilas la terminojn proprajn de la kristana [[teologio]], kiuj tamen estas senigitaj je ilia signifo kaj fleksitaj signifi iun realon tute naturan: tiel en la dogmo de la enkarniĝo de [[Kristo]], li ne vidas historian eventon, sed manieron fikcie figurigi la realon de la Spirito kiu koincidas kun la homo, kun ĉiu homo. Dio, do, estas la homo kiu sin manifestas, sin farante, en la historio. Laŭ Hegela formulo “ĉio kio estas racia estas reala kaj ĉio kio estas reala estas racia” resumas la sencon de hegela sistemo. Per la identeco de racia kaj reala Hegel asertas ke, la Penso de Dio trapenetras ĉion kio ekzistas kaj kun ĝi identiĝas. Aserti identecon inter realo kaj Racio signifas akcepti ke, esti kaj devi-esti koincidas, nome ke, la eventoj okazantaj en la [[historio]] estas momentoj necesaj tra kiuj la Spirito sin realigas: kio estas, tio estas ankaŭ kio devis okazi. Kio okazas, do, estas ĉiam justa kaj laŭmorala. La Spirito procedas laŭ dialektika maniero: tio signifas ke, la procezo konstituiganta la realon kaj la historion ne antaŭeniĝas laŭ linia kresko sed progresas per saltoj. Ĉiu momento (kiun Hegel nomas ''tezo'') estas superata per nea reago ''(antitezo)'' kaŭzanta novan superan staton ''(sintezo),'' kiu siavice estas [[tezo]] cele al nova tezo ktp. Por tion ilustri Hegel profitas de la kristana teologio: la mondo komenciĝis per la kreo, pasis tra origina peko - kiun li identigas kun la [[origina peko]] de [[kristanismo]] – por konkludi per la elaĉeto de Kristo, kiuj realigus la racian normon de la [[tezo]], [[antitezo]] kaj sintezo. Temas pri movo kiu ne antaŭsupozas iun realon malsaman ol tiu de la Racio. === Hegela historiismo === El tio supra, lia historiismo. La historiaj eventoj ne nur surfacigas sian profundan sencon kiel momentoj de la universa historio, sed havas ĉiam la signifon de venko de la Racio (Dio) kiu sin firmigas laŭ supera formo: nome kiu venkas en la historio estas en “la vero”, ĉiam pravas. Tiamaniere ĉiu ago estas “justa” pro la fakto mem de sia ekzisto. Aliflanke, se la homa historio estas mem Dio kiu sin kreas, se Dio mem sin aktualigas per ĝi, ĉiu historia evento estas bona kaj justa nur pro la fakto ke ĝi okazis. Ĉiukaze Dio kaj la homo venkas ĉiam kaj ĉiam rajtas, eĉ ne povas okazi eraro aŭ malpravo laŭ tio. Supraĵe iu povus vidi en tiu filozofio similaĵon kun la kristana doktrino laŭ kiu Dio ne permesus la malbonon se el ĝi Li ne kapablus devenigi bonon ''(Katekismo de la Katolika Eklezio, n. 58''). Sed en kristanismo la malbono restas ĉiam malbono, eĉ kiam Dio okaze de ĝi sukcesas eltiri bonon. Por Hegel la malbono meritas la kvalifikon de bono pro la fakto mem ke ĝi okazas. Laŭ Hegel la celo de la historio estas la aktualiĝo de la libero de la Spirito, kaj tiu libero realiĝas en la [[Ŝtato]], en la "etika Ŝtato", kiu povas esti nek liberala Ŝtato en kiu unuopulo pretendas plifirmigi siajn individuajn rajtojn, nek la demokrata Ŝtato, ligita al ideo de popola [[suvereneco]], ĉar la popolo, ekstere de la Ŝtato, "estas nur senforma amaso". La suvereneco de la Ŝtato estas fondita nek sur la individuoj nek sur la [[socio]], sed devenas el la Ŝtato mem. Nome, la Ŝtato estas tutaĵo supera ankaŭ al la sumo de la partoj. Tiu modelo "laŭorganisma" de ŝtato kuniĝas al rifuzo de la “laŭkontrakta” ŝtato, kiu dependigas la asociitan vivon el konvencio inter individuaj voloj, kaj de la modelo de "jurnaturisma" ŝtato, kiu asertas la ekziston de [[naturaj rajtoj]] kiuj antaŭas kaj superas tiun de la Ŝtato === Totalismo kaj jurnaturalismo === Sume, el hegela sistemo emerĝas, ke la individuo estas tute absorbita en la Ŝtato: li havas nek aŭtonomion imponrajtan nek [[rajto]]n iun ajn depostulrajtan antaŭ la Ŝtato. La Ŝtato nome havas tutan [[Legitimeco|legitimecon]] profiti laŭsiavole de la unuopa homo kaj eĉ rajtas – se tion ĝi juĝas necesa – dispremi kaj elimini la unuopulon kaj la minoritaton. Notindas, do, kiel Hegel povas inspiri tenton kaj rajtigon al totalismo. Tio pro tio, ke Ŝtato estas mem Dio kaj ne rekonas iun ajn alian aŭtoritaton transan. Sekve, la Ŝtato laŭ Hegel estas la supera fonto de la etiko kaj moraleco. Ne ekzistas, do, natura morala leĝo al kiu ankaŭ la ŝtato devas obei ĉar la ŝtato difinas kaj establas tion kio estas [[bono kaj malbono]]. == Historiismo kaj kristanismo == Filozofoj de kristanaj tendencoj kaj la kristanaj teologioj energie malakceptis la diversajn formojn de filozofia historiismo pro tio ke ĝi identigas la mondon kun Dio kaj negas praktike, eĉ se ekskludite intence, la distingon inter bonon kaj malbonon kaj kompromisas la dignecon de la homo kaj ĝian alvokon al la estonta individua destino. Tiuj kialoj estas eksplikitaj en verkoj de serioj da kristanaj intelektuloj inter kiuj [[Emanuele Samek Lodovici]] kaj [[Fabrizio Del Noce]] kaj [[Emmanuel Mounier]], en [[socialaj enciklikoj]] kaj dokumentoj pritraktantaj la kredon de la kristanaj eklezioj, aparte en [[Fido kaj Racio]] de la papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. == Filozofia historiismo == '''Historiismo''' aŭ historiografio historiisma estas filozofia doktrino tuŝanta diversajn signifojn kaj sciencojn. Unuasignife, la sciaĵoj, la pensaj fluoj aŭ la valoroj de iu socio estas ligitaj al historia difinita situacio kaj ne al intrinsekaj valoroj. La subtenantoj de tiu pensfluo encentriĝas en la esploro de la disvolviĝo de tiu sciaĵoj, konvinkoj aŭ valoroj, “prefere ol en la esploro pri ĝiaj intrinseka valoro”.<ref>''Dictionnaire actuel de la langue française'', Paris, Éditions Flammarion, 1985, p. 552; Encicopedia Treccani.</ref>. Temas pri nocio aperinta en la debatoj naskiĝintaj ĉirkaŭ [[Filozofio de la Historio]]. Konsultindaj la historiistoj [[Wilhelm Dilthey]] kaj filozofoj [[Edmund Husserl]], [[Ernst Troeltsch]], [[Martin Heidegger]]<ref>Pierre Gisel, ''Vérité et histoire: La théologie dans la modernité, Ernst Käsemann'', Éditions Beauchesne, 1977, [http://books.google.fr/books?id=7Nu3vQflNUkC&pg=PA62&dq=historicisme+d%C3%A9finition&hl=fr&ei=Wx7ATOikD9KBswad3eidCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDAQ6AEwAQ#v=onepage&q=historicisme%20d%C3%A9finition&f=false p. 62]. </ref> [[Giovanni Gentile]], [[Benedetto Croce]] kaj [[Nicola Abbagnano]] kaj [[Karl Popper]] elstara kritikanto de tiu filozofia skolo. === Origino de historiismaj konceptoj === Kiel dirite, la vorto plurnocias. Historiismo unue indikas periodon de la germana [[historiografio]] laŭkoncepte de [[Leopold von Ranke|Ranke]], [[Johann Gustav Droysen|Droysen]] aŭ [[Friedrich Meinecke|Meinecke]]<ref>Friedrich Meinecke, ''Die Entstehung des Historismus'', 1936.</ref>, kaj de ekonomikistoj [[Friedrich List|List]], [[Bruno Hildenbrand|Hildenbrand]], [[Karl Knies]], [[Gustav von Schmoller]], dominanta en la dua duono de la 19a jarcento. Dezirintaj elstarigi la historion al rango de rigora scienco, tiuj aŭtoroj defendis diversajn komunajn principojn: historio sciu la okazaĵojn kiajn ili okazis kaj priskribu la pasinton laŭ la apartecoj rilatigendaj al liaj epokoj, sen provi elmeti juĝojn pri iliaj valoroj; ĉiu provo de sistemado estu reĵetita avantaĝe de esploro pri la ĵusaj kaŭzoj de la okazintaĵoj. Inspiriĝinte el la poezio de [[Johann Gottfried von Herder|Herder]], tiuj filozofoj klopodas konsideri ĉiun epokon en si mem kaj reĵetas ĉiun filozofion [[Teologio|teologia]]n de la historio. Tiu historiismo aplikas al la [[historia metodo]] la konceptojn proprajn de pozitivismo<ref>Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', 2004, p. 254.</ref>. Cetere, reĵetante la [[universalismo]]n de la [[Klasika ekonomika skolo|klasika skolo]], ili subtenas ke ĉiu principo juĝanta la valoron malhelpas la komprenadon. Helpis kaj plifortigis tiun skolon [[Ernst Troeltsch]] kiu en [[1922]], en ''Der Historismus und seine Probleme'', difinis historiismon kiel “fundamentan historiigon de ĉiu nia penso pri homo, ties kulturo kaj valoro”. Laŭ li, ne estas la homa spirito kiu, establigante siajn pensojn kaj valorojn, gvidas la historion, sed la historia kunteksto ĝin direktas <ref>Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', 2004, p. 254-255.</ref> Estas tiu lasta senco de historiismo kiun la plejparto de pensistoj de la 20a jarcento akceptis. Tiel [[Raymond Aron]] (nu el la multegaj) pri ĝi parolas kiel pri “doktrino kiu proklamas la relativismon de la valoroj kaj filozofioj al la prihistoriaj scioj”. <ref>Raymond Aron, ''La Philosophie critique de l'histoire'', 1938</ref>. Krome [[Leo Strauss]] kritikas la relativismon de tiu historiismo, kies deveno li rigardas en la historiisma germana skolo de la 19a jarcento<ref>Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', 2004, p. 255.</ref>. Se oni komparas historiismon kun la skoloj de ideismo oni vidas ke ĝenerale tiuj ĉi opinias la valorojn kiujn homa “Spirito” atingas ankaŭ se ĉiam supereblaj, dum ĝenerale historiismo preferas konsenti en la nevaloroj de la valoroj. === Kritikoj kontraŭ historiismo === ==== La nocio ==== La kritiko koncernas la fakton ke la reprenzentado de tiu disvolvo de la racio en la Historio ne nur estas kontraŭdira en si mem (se ĉiu epoko rivelas apartaĵon kiu devas esti superita, la [[moderneco]] partoprenas en tiu epoka transireco), sed kuntrenas al relativeco la historiajn figurojn en kiuj la racio riveliĝis. [[Relativismo]] de historiismo konsiderigas kiel “aĵoj de la pasinto” la antaŭajn filozofiojn, por privilegii nur tion kio almensiĝis “lastamomente”. Historiismo ne nur kontraŭas al la [[prihistoria konscio]], sed ankaŭ apogas la ideon laŭ kiu la modernuloj plibone komprenas la aŭtorojn de la pasinto, kaj ke ili eĉ ne komprenis sin mem. Tiu malmodesta pretendo domini la pasinton, ĉar ĝi interpretas la historion avantaĝe de la estanto kaj modele de relativismo, antaŭfiguras [[neniismo]]n, kaj, pere de sia distingo inter okazaĵoj kaj valoroj, reduktas filozofion al [[Sociaj sciencoj]]. ==== Eskatologia historiismo ==== Tiu historiismo referencas al tiel difinita radikala konfesa [[protestantismo]] kiu emas praktiki profetan interpreton pri la revelacio asertante ke la plenumo de la biblia profetio realiĝis laŭlonge de la historio kaj daŭrigas okazi eĉ en niaj tagoj, malsame al kio okazas en aliaj interpretaj metodoj kiuj limigas la tempan periodon de la plenumiĝo al la pasinto aŭ al la estonto. Tiu historiisma metodo estas tiu kiu kondukis la reformistoj de tuta Eŭropo deklari ke la katolika eklezio estas blokita: famaj ekzemploj de renomaj kristanoj kiuj deklaris ke la papo estas la antikristo estis iuj Valdanoj, Albigensoj, Lolardoj, Kalvinistoj, Husanoj, kaj miriado de homoj, inter kiuj la tradukinto, al la moderna angla lingvo, de la Biblio, nome [[William Tyndale]] kaj ankaŭ kelkaj kredartikoloj kiel [[Westminster Confession of Faith]]. Tiu historiismo, tamen, se tia estas, hodiaŭ malfacile trovas influajn subtenantojn.<ref>The [http://www.upper-register.com/papers/1788_revision.pdf 1787–1789 American revision of the Westminster Confession] removes explicit identification of the Pope as the Antichrist.</ref> === Kritikoj de ekonomikistoj === Temas pri ekonomikistoj de la areo liberala kiel [[Friedrich Hayek]] kaj Miser, kun alimotivite Karl Popper kaj aliaj. [[Ludwig von Mises]], ekzemple, en sia verko ''Théorie et histoire: une interprétation de l'évolution économique et sociale'' publikigita en 1957, taksas historiismon filozofia sistemo kiu tute reĵetas ĉiujn fontojn de scio – escepte de naturaj sciencoj, la logiko kaj matematikoj – kiuj ne estas pravigita de la studo de la historio kaj precipe de la ekonomio. Historiismulo juĝas ke la fundamenta eraro de la ekonomio estas kredi, ke homo serĉas nur sian materian bonon. Mises kontestas ke la ekonomio puŝas laŭ tiu principo: ĉiu homa ago estas samtempe movata ankaŭ de elementoj de valoro. <ref>dans son livre ''Théorie et histoire : une interprétation de l'évolution économique et sociale'' publikigita en 1957, konsultebla ĉe: [http://herve.dequengo.free.fr/Mises/TH/TH10.htm site de Hervé de Quengo]</ref> Mises ankaŭ riproĉas ke historiismo pretendas apliki la metodojn de la naturaj sciencoj al la historio: historiismulo fakte serĉas la leĝojn kiuj gvidas la historion. Ĉar tiu objekto ne atingeblas, tiuj fakuloj anoncas nur intuiciojn de sia menso, kiel ĝuste historio montris rilate [[Hegelo]] kaj [[Marks]] kiuj pretendis esti informitaj pri la leĝoj de la evoluo de la historio. Laŭ la [[encikliko]] [[Fides et ratio]] (Kredo kaj racio), por ĝuste kompreni la pasintajn doktrinojn necesas ke ili estu lokigitaj en la pasinta kaj kultura kuntekstoj. Ĉiukaze, la encikliko asertas ankaŭ, kaj precipe grave, ke la historiaj scioj kaj interpretoj ne rajtas gliti al la negado de veroj eternaj kaj neŝanĝeblaj. Laŭ teologo-filozofo kaj nun papo, [[Benedikto la 16-a|Karl Ratzinger]] (Liaj precipaj verkoj ''Caritas in veritate'' (amo en la vero), ''Deus Caritas est'' (Dio estas amo) kaj ''Spe Salvi'' (Salvitaj per la espero), la homa racio kapablas atingi verojn neŝanĝeblajn kaj validajn ĉiutempe. Ĉiukaze historio havas grandan valoron kaj grandan realecon por kristanismo ĉar ĝuste la Difilo eniris historion en kiu dissemis siajn valorojn. Merito, fine, de historiismo estas agnoskita en la fakto ke per ĝi kreskis la intereso por la historio kaj kontribuis al la konvinko ke historio aŭ historiografio estas scienco nekomparebla kun la [[ekzaktaj sciencoj]], sed ankaŭ, proinflue, ke la koncepto de tuta la realo laŭ historiaj kategorioj kaj des pli la redukto de tuta la realo al historio, kolizias kontraŭ multegaj malfacilaĵoj. La problemo de la historio ne solvendas per la historio. kiu estus supervalorigo de la historio mem, nek per la antihistoriismo de la historio. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Filozofio de la historio]] * [[Teleologio]] * [[Natura morala leĝo]] * [[Neniismo]] * [[Relativismo]] * [[Personismo]] * ''Nocioj esencaj'' ** [[Jarmilismo]] ** [[Pozitivismo]] ** [[Vero]] == Bibliografio selektita == ** [[Johano Baptista Vico]] ** [[Joakimo de Fiore]] ** [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] ** [[Friedrich Wilhelm Nietzsche|Nietzsche]] ** [[Martin Heidegger|Heidegger]] ** [[Karl Löwith]] ** [[Eric Voegelin]] ** [[Leo Strauss]] ** [[Auguste Comte]] ** [[Michel Villey]] ** [[Benedetto Croce]] == Bibliografio == * [[Karl Popper]] : ''Misère de l'historicisme'' et ''[[La société ouverte et ses ennemis]]'' * [[Ludwig von Mises]] : ''Théorie et Histoire'' (Chapitre 10 de la troisième partie, ''L'historicisme''), [http://herve.dequengo.free.fr/Mises/TH/TH10.htm traduction en français par Hervé de Quengo] * Jean-François Malherbe, ''La philosophie de Karl Popper et le positivisme logique'', Presses universitaires de Namur, 1976, 313 p. {{ISBN|2870370016}} * Christophe Bouton, ''Le procès de l'histoire, fondements et postérité de l'idéalisme historique'', Vrin, 2004, 319 p. {{ISBN|271161655X}} * Adrien Barrot, « La Critique de l'historicisme », in Laurent Jaffro, ''[[Leo Strauss]], art d'écrire, politique, philosophie : texte de 1941 et études'', Vrin, 2001, 322 p. {{ISBN|2711614697}} * [[Jean-Paul II]] : ''[[Fides et Ratio]]'' - [[encyclique]] publiée le 14 septembre 1998 sur la façon d'interpréter l'Histoire, comportant une critique de l'historicisme. * [[Fulvio Tessitore]], ''Introduzione allo storicismo'', Laterza, [[Roma]]-[[Bari]], [[1991]], ISBN 8842038695. * Enciclopedia filosofica, Centor Studi di Gallarate, Lucarini, 1968 {{Projektoj}} [[Kategorio:Filozofiaj skoloj kaj tradicioj]] dq5oilyoz7l7qwkmjf9uzp8m8p48gt7 0 320564 9371526 8936429 2026-05-12T14:51:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371526 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Fabrice HADJADJ''' ŝatas sin prezenti kiel “judo kun araba nomo kaj katolike konfesanta”. Vere, se lando kaj gento lin nature revestis, li al katolikismo sin dediĉis post junaĝo pasigita inter admiro por la revoluciaj idealoj de la [[Pariza Komunumo]] kaj en la legado de la grandaj [[Neniismo|neniisto]]j de [[19a jarcento]]: li elektis fariĝi katolika kaj ricevi la bapton je sojlo de la tridekjaro. kaj, se demandite pri la kialo de tiu elekto, li respondas iom amuzite: “Estas mi kiu sin demandas: kial tion mi ne faris antaŭe?”. Fabrice Hadjadj naskiĝinta en [[1971]] en [[Nanterre]], estas franca verkisto filo de familio konfesie juda kun gepatroj batalantaj por maoisma revolucio, fordonita ateisto ĝis 1998 kiam en Abatejo de Sankta Patro de [[Solesmes]] baptiĝis kristane. Edzo de Siffreine Michel [[aktoro|aktorino]] kun kiu patriĝis per kvar gefiloj <ref name='evene'>[http://www.evene.fr/livres/livre/fabrice-hadjadj-reussir-sa-mort-17421.php Réussir sa mort - Fabrice Hadjadj - Livre - EVENE<!-- Titre généré automatiquement -->]</ref>. Nun (2010) li profesoras pri filozofio kaj literaturo ĉe privata liceo Sainte-Jeanne-D'Arc, kaj ĉe la teologia fakultato de [[Toulon]]. Li estas aŭtoro de teatroverkoj, eseoj kaj libroj pri arto. Li multe verkas kaj instruas, sed oni el li neniam aŭdis frazonludantan en vakuo; li praktikas paradoksan verkadon rekte celanta malmunti la oniajn diraĵojn, precipe tiujn de [[laikismo]] kaj de [[ateismo]]. == Publikaĵoj == * ''Traité de Bouddhisme zen à l'usage du bourgeois d'Occident'' (under the pseudomyn Tetsuo-Marcel Kato), Éditions du PARC, 1998 * ''Et les violents s'en emparent'', Éditions Les Provinciales, 1999 * ''A quoi sert de gagner le monde: Un vie de saint François Xavier'', Éditions Les Provinciales, 2002; revised edition 2004 (Play) * ''La terre chemin du ciel'', Éditions du Cerf, 2002 * ''La salle capitulaire'' (with Gérard Breuil), Éditions Les Provinciales, 2003 (Monologues to accompany an exhibition by Breuil) * ''Arcabas: Passion Résurrection'', Éditions du Cerf, 2004 (Theatrical work to accompany a [[polyptych]] by [[Arcabas]]) * ''Réussir sa mort: Anti-méthode pour vivre'', Presses de la Renaissance, 2005 (Grand Prix catholique de littérature) * ''Massacre des Innocents: Scènes de ménage et de tragédie'', Éditions Les Provinciales, 2006 (Play) * ''La profondeur des dexes: Pour une mystique de la chair'', Éditions du Seuil, 2008 * ''L'agneu mystique: Le retable des frères Van Eyck'', Éditions de l'Oeuvre, 2008 * ''Pasiphaé: ou comment l'on devient la mère du Minotaure'', Éditions Desclée de Brouer, 2009 (Play) * ''La foi des dėmons: ou l'athéisme dépassé'', Éditions Salvator, 2009 == Enhavo de “Pour une mystique de la chair" (Por la mistiko de la karno) == La sekseco ne povas estis edukita per solaj teknikaĵoj ĉar ĝi opupas tutan la personon ĝis la senkondiĉa ofero. Deigi la sekson el tia stato damaĝas la personon kaj ĝiajn kapablojn komuniki kaj ĝui la vivon. La [[Katolika Eklezio]] ne kontraŭas al la sekso, sed ĝi diras ke, la sekseco devas esti vivita ĝis funden kun ĉiu ĝiaj implicaĵoj. La samsekseco estas renkonto de instintoj, ne ofera renkonto de karnoj malfermita al la transdono de la vivo per la unuiĝo de la spiritoj: samsekseco ne estas sekseco. La eklezia moralo avertas ke, la vera sekseco ne estas malunuiĝo aŭ ŝajnunuiĝo sed vera unuiĝo. En la seksaj aferoj ne ekzistas ekspertulo. Feminismo celas maskliĝi forgesante la originalecon de la virino... == Eksteraj ligiloj == * [http://www.editionsducerf.fr/html/fiche/ficheauteur.asp?n_aut=5991]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Debato Hadjadj / Sollers [http://www.pileface.com/sollers/article.php3?id_article=625 "Pour une mystique de la chair ?" ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081121151527/http://www.pileface.com/sollers/article.php3?id_article=625 |date=2008-11-21 }}27/03/2008 * [http://www.tempi.it/prima-linea/007708-sesso-intervista-fabrice-hadjadj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ihes.fr/~lafforgue/textes/PolitiqueLangue.pdf Laurent Lafforgue, ''Que peut une politique de la langue ? ''] == Notoj == {{Referencoj}} {{Commons|Category:Fabrice Hadjadj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hadjadj, Fabrice}} [[Kategorio:Francaj judoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj religiaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj filozofoj]] [[Kategorio:Katolikaj verkistoj]] fwlzbw7licvd9q5ozt3zwa5lmkkm14c 0 322317 9371471 8642329 2026-05-12T12:33:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371471 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Euromillions map.svg|250px|dekstre|eta|Partoprenantaj landoj de EŭroMilionoj:<br />{{legendo|#0000ff|fondintaj landoj en februaro 2004}}{{legendo|#ff0000|landoj kiuj kuniĝis en oktobro 2004}}]] '''EŭroMilionoj''' (angle ''EuroMillions'', france ''Euro Millions'', germane ''EuroMillionen'', hispane ''Euro Millones'', katalune ''Euro Milions'', nederlande ''Euromillions'' kaj portugale ''EuroMilhões'') estas transnacia [[eŭropo|eŭropa]] [[lotludo]], kiu estis lanĉita laŭ iniciato de la Franca Societo pri [[Loterio]]j (''Française des Jeux'', ''FDJ'') la [[7an de februaro]] [[2004]]. == Partoprenantaj landoj == Komence nur la hispana societo "Loterioj kaj Vetoj de la Ŝtato" (''Loterías y Apuestas del Estado'') kaj la brita Nacia Loterio (''The National Lottery - Camelot Group PLC'') partoprenis la aranĝon flanke de la franca nacia loterio. La unua lotado de EŭroMilionoj okazis vendredon, la [[13an de februaro]] de [[2004]] en [[Parizo]] kaj do oni nur povis veti en [[Hispanio]], [[Britio (insulo)|Britio]], [[Francio]] kaj [[Monako]]. La [[8an de oktobro]] 2004 la transnacia lotludo etendiĝis al [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Irlando (lando)|Irlando]], [[Luksemburgio]], [[Portugalio]], [[Svislando]] kaj [[Liĥtenŝtejno]]. Ankoraŭ hodiaŭ oni nur povas veti je EŭroMilionoj en tiuj dek unu eŭropaj landoj, kun entute ĉirkaŭ 214 milionoj da loĝantoj. En ĉiu lando la naciaj entreprenoj pri loterio organizas kaj respondecas pri la ludo, tamen en Belgio kaj en Svislando ekzistas pluraj societoj laŭ la lingvo. En la princlandoj de Monako kaj Liĥtenŝtejno Euromilionoj estas disvenditaj respektive de la franca FDJ kaj de la svisa Swisslos. Ĉiuj premioj, inkluzive de la ĉefpremio, estas neimpostebla en ĉiuj partoprenantaj landoj (krom en Svislando) kaj estas pagitaj en unufoje. {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Lando !! Nomo !! Nacia organizanto !! Telesendo !! colspan="2" | Oficiala paĝaro |- | {{BEL}} || Euro Millions || Loterie nationale || [[La Une]] || colspan="2" align="center" | [http://www.euromillions.be/default.aspx?culture=fr&pageid=home *] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070107203033/http://www.euromillions.be/default.aspx?pageid=home&culture=fr |date=2007-01-07 }} |- | {{FRA}} || Euro Millions || [[:fr:Française des jeux|Française des Jeux]] || [[France 2]] || colspan="2" align="center" | [http://www.fdjeux.com/jeux/euromillions/ *]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | rowspan="2" | {{CHE}} || rowspan="2" | Euro Millions || Swisslos (Svisaj germanaj kaj italaj regionoj) || || rowspan="2" align="center" | [http://www.euromillions.ch/ *] || align="center" | [http://www.euromillions-swisslos.ch *] |- | Loterie romande (Svisa franca regiono) || || align="center" | [http://www2.loterie.ch/games/tirage/tirage.php?game=26 *] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070808150951/http://www2.loterie.ch/games/tirage/tirage.php?game=26 |date=2007-08-08 }} |- | {{LUX}} || Euro Millions || Loterie nationale || || colspan="2" align="center" | [http://www.euromillions.lu/fr/euml/index.asp *] |- | {{GBR}} || EuroMillions || [[:en:National Lottery|The National Lottery]] - Camelot Group PLC|| [[BBC One]] || colspan="2" align="center" | [http://www.national-lottery.co.uk/player/gaming/drawgame/displayEuroPlayslip.do *] |- | {{IRL}} || EuroMillions || The National Lottery || [[TG4]] || colspan="2" align="center" | [http://www.lottery.ie/prizes_results/euromillions.asp *] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070816175009/http://www.lottery.ie/prizes_results/euromillions.asp |date=2007-08-16 }} |- | {{AUT}} || EuroMillionen || [[:de:Österreichische Lotterien|Österreichische Lotterien]] || || colspan="2" align="center" | [http://www.euromillions.at *]{{404|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | {{PRT}} || EuroMilhões || [[:pt:Santa Casa de Misericórdia|Jogos Santa Casa]] || TVI || colspan="2" align="center" | [https://www.jogossantacasa.pt/web/JogarEuromilhoes/ *] |- | {{ESP}} || Euro Millones || [[:es:Loterías y Apuestas del Estado|Loterías y Apuestas del Estado]] || [[TVE-2|La 2 de TVE]] || colspan="2" align="center" | [https://web.archive.org/web/20040806064147/http://onlae.terra.es/euromillones.htm *] |} == Vetumado == La luda formulo estas "5 el 50 numeroj" plus "2 el 9 steloj". La lotado okazas ĉiuvendrede en Parizo fare de la franca loterio je la 21:00 CET ([[Centr-Eŭropa Tempo]]), t.e. la 20:00 [[GMT]]. La ŝanco gajni iun ajn premion estas 1 je 24 por ĉiu normala vetkolumno pagita 2 [[eŭro]]jn, 2 britajn pundojn aŭ 3.20 svisajn frankojn. Ekde la kreado de ĉi tiu loterio la 7an de februaro 2004 ĝis inkluzive la 14a de majo 2010, estis 214 gajnantoj de la ĉefpremio (la unua rango de gajno) en Eŭropo: 57 en Francio, 44 en Hispanio, 40 en Britio, 38 en Portugalio, 11 en Belgio, 10 en Svislando, 9 en Aŭstrio kaj 5 en Irlando. Ĉar multaj povas partopreni, la gajnebla ĉefpremio komencas je garantiitaj dek kvin milionoj da eŭroj. Se en unu semajno neniu havas la ĝustajn 5 numerojn kaj la du stelojn lotumitajn (kiuj korespondas al la gajno de unua rango), la sumo de la ĉefpremio ruliĝas antaŭen por la sekvanta semajno kaj aldoniĝos ĝenerale iom malpli ol dekkvin milionoj. La organizantoj de Eŭromilionoj flankenmetas iom da milionoj en la subtena provizo (6% de la disdonenda sumo), kiu servas por proponi eventajn Superlotadojn je 100 (kaj eĉ kelkfoje 130 milionoj) aŭ por pligrandigi la ĉefpremion en kazo de sinsekvo de ne disdonitaj grandiĝantaj ĉefpremioj semajno post semajno. La kvanto uzita ĉiusemajne estas interkonsentita antaŭe, fare de la participantaj loterioj. Ekzemple, la [[9an de aprilo]] [[2010]] neniu gajnis la ĉefpremion je 15 milionoj, kiu ruliĝis antaŭen kaj la gajno de la sekvanta semajno fariĝis 29 milionoj. Poste ĝi pligrandiĝis al 44 milionoj kaj ankoraŭ poste al 59 milionoj. Vendrede la 7an de majo ĝi estis anticipita je 77 milionoj kaj finfine estis proponita la [[14an de majo]] je 99 milionoj. Ĝin gajnis brito, kiu estis la sola inter la 40 milionoj da personoj kiuj vetis dum tiu semajno en la dek unu partoprenantaj landoj. Kutime vetas 35 milionoj da personoj, sed la grandaj premioj altiras milionojn da porokazaj ludantoj. == Strukturo de premioj == {| class="wikitable" style="font-size:97%; text-align:center;" |- ! rowspan=2| Numeroj ! rowspan=2| Steloj ! colspan=2| [[Probablo]] de gajno ! rowspan=2| % de provizo<br />por premioj ! rowspan=2| Anticipitaj gajnoj ([[euro]]j) |- !Frakcio !Decimale |- | 2 || 1 || align=left| 1 je 39 ||align=left| 0.0256 ||align=right| 24.0% || align=right| € 9 |- | 1 || 2 || align=left| 1 je 103 ||align=left| 0.00971 ||align=right| 10.1% || align=right| € 10 |- | 3 || 0 || align=left| 1 je 367 ||align=left| 0.00272 ||align=right| 4.7% || align=right| € 17 |- | 2 || 2 || align=left| 1 je 538 ||align=left| 0.00186 ||align=right| 4.4% || align=right| € 23 |- | 3 || 1 || align=left| 1 je 551 ||align=left| 0.00181 ||align=right| 5.1% || align=right| € 28 |- | 3 || 2 || align=left| 1 je 7,705 ||align=left| 0.00013 ||align=right| 1.0% || align=right| € 77 |- | 4 || 0 || align=left| 1 je 16,143 ||align=left| 0.0000619 ||align=right| 0.7% || align=right| € 113 |- | 4 || 1 || align=left| 1 je 24,215 ||align=left| 0.0000413 ||align=right| 1.0% || align=right| € 242 |- | 4 || 2 || align=left| 1 je 339,002 ||align=left| 0.00000295||align=right| 1.5% || align=right| € 5,085 |- | 5 || 0 || align=left| 1 je 3,632,160 ||align=left| 0.000000275||align=right| 2.1% || align=right| € 76,275 |- | 5 || 1 || align=left| 1 je 5,448,240 ||align=left|0.000000182||align=right| 7.4% || align=right| € 403,169 |- | 5 || 2 || align=left| 1 je 76,275,360 ||align=left|0.0000000131||align=right| 32.0% || align=right| € 15,000,000 || align=right| Ĉefpremio |- | Subtena provizo || || ||align=center| ||align=right| 6.0% || align=right| |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Loterioj]] [[de:Lotto#EuroMillionen in Europa]] 0hmbhv3x1u375ogkb5c5m3hcct8370i 0 330310 9371927 9257354 2026-05-13T06:57:46Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ Okazaĵo de Ĝinano (Ĝinan-okazaĵo), d:Q709855 9371927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|bildo=Jinan montage 2.png| bildo-larĝeco = 300px|regiono-ISO=CN-SD|situo sur mapo2=Ĝinano|situo de2=Situa mapo de Ĝinano|zomo=7}} '''Ĝinano''' aŭ '''Ĝjinano''' aŭ '''Jinan''' ({{lang-zh|济南市|t=濟南市|p=Jǐnán Shì}}) estas subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo, sidejo de [[Ŝandongo]] kaj [[universitata urbo]] (konata, kiel "Grandurbo de Fontoj") en meza-orienta [[Ĉinio]]. Historie (ekzemple en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]) la urba nomo ankaŭ estis latinliterigita ''Tsinan''. [[Dosiero:Jinan in China.png|eta|230ra|maldekstra|Loko de Ĝinano en Ĉinio]] == Situo == Ĝinano situas preter la [[Flava rivero]]. [[Pekino]] troviĝas je 400 [[km]]-oj. La urbo mem estas trafika nodo havanta ankaŭ internacian [[flughaveno]]n. [[Dosiero:Qianfoshanpark.jpg|eta|maldekstra|La [[Ĝjinano]] kun la grandega monumento de [[Budho]]]] == [[Historio]] == La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]]. Ekde la [[5-a jarcento]] [[budhismo]] prosperis tie kaj estis longe religia centro. Proksime de [[Ĝjinano]] en la iama antikva [[Lu]]-ŝtato en la nuna provinco naskiĝis, vivis kaj mortis [[Konfuceo]] (vidu la suban bildon) ( grava ĉina [[instruisto]], [[verkisto]], [[politikisto]], kaj [[filozofo]], kies [[ideo]]j, nomataj [[konfuceismo]], profunde influis multajn aziajn [[kulturo]]jn). [[Dosiero:Confucius - Project Gutenberg eText 15250.jpg|eta|maldekstra|[[Konfuceo]]]] [[Dosiero:Chinese plain 5c. BC-en.svg|alt=|eta|dekstra|La antikva [[Lu]]-ŝtato, ĝi estis en nordoriento de [[Ĉinio]], tie naskiĝis, vivis kaj mortis [[Konfuceo]]]] Dum la interna milito en [[1260]] Ĝinano estis centro de [[ribelo]]. En [[1906]] la urbo donis permeson al la internacia komercado. Inter [[1937]]-[[1945]] la [[japanoj]] okupis la urbon. Nun Ĝinano estas grava industria centro. Ekde [[1948]] la [[komunisto]]j havis tie la potencon. == [[Klimato]] == Ĝinano havas subtropikan klimaton kun kvar klare difinitaj sezonoj. [[Somero|somere]] estas varmega kaj pluvoplena klimato, [[vintro|vintre]] estas malvarmo. La meza temperaturo estas 14.2&nbsp;{{GdC|}}. La pluvokvanto estas ĉirkaŭ jare po 675&nbsp;mm. Januare estas la plej malvarma kaj plej seka monato. [[Julio]] estas la plej varma kaj plej malseka monato. == Vidindaĵoj == * [[Granda Muro]] * provinca [[biblioteko]] * urba kaj provinca [[muzeo]]j * [[pagodo]]. Kvar Pordegoj de 661 antaŭ [[Kristo]] * Mil [[Budho]]-Monto, religia celo de la urbo [[Dosiero:Sacred-Heart-Cathedral-Jinan-back.JPG|eta|centra|La vido al la katolika [[katedralo]] de [[Plej sankta koro de Jesuo]] kiu situas en la [[kampuso]] de [[Universitato]] de [[Ŝandongo]] en [[Ĝjinano]]]] == [[Ĝemelurbo]]j == * {{Flago|Japanio}} [[Ŭakajama]], [[Japanio]] * {{Flago|Japanio}} [[Jamaguĉi]], [[Japanio]] * {{Flago|Usono}} [[Sakramento (Kalifornio)]], [[Usono]] * {{Flago|Sud-Koreio}} [[Suvon]], [[Sud-Koreio]] * {{Flago|Rusio}} [[Niĵnij Novgorod]], [[Rusio]] * {{Flago|Britio}} [[Coventry]], [[Britio]] * {{Flago|Francio}} [[Rennes]], [[Francio]] * {{Flago|Germanio}} [[Augsburg]], [[Germanio]] * {{Flago|Israelo}} [[Kfar Sava]], [[Israelo]] * {{Flago|Kanado}} [[Regina]], [[Kanado]] * {{Flago|Pollando}} [[Szczecin]], [[Pollando]] * {{Flago|Papuo-Nov-Gvineo}} [[Port-Moresbo]], [[Papuo-Nov-Gvineo]] * {{Flago|Finnlando}} [[Vantaa]], [[Finnlando]] * {{Flago|Aŭstralio}} [[Joondalup]], [[Aŭstralio]] * {{Flago|Kabo-Verdo}} [[Praia]], [[Kabo-Verdo]] [[Dosiero:Jinanfromqianfoshan.jpg|eta|centra|560ra|Panoramo de '''Ĝinano''' ([[Ĝjinano]])]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Metroo de Ĝinano]] * [[Trolebusa transporto en Ĝinano]] * Okazaĵo de Ĝinano (Ĝinan-okazaĵo), [[d:Q709855]] [[Kategorio:Ĝinano| ]] [[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Subprovincnivelaj urboj de Ĉinio]] [[Kategorio:Provincaj ĉefurboj de Ĉinio]] 4ibr46hbiqxahe6p6slyc3ws9c9upif 1 337919 9371992 3203635 2026-05-13T08:37:39Z ThomasPusch 1869 9371992 wikitext text/x-wiki Iuj "ĝermaj" informoj estas sufiĉe ampleksaj por konsistigi memstarajn artikolojn. [[Vikipediisto:ArnoLagrange|<span style="color:green;">Arno</span> <span style="color:blue;">Lagrange</span>]] [[Vikipediista diskuto:ArnoLagrange|✉]] ^{[[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|@]]} [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 08:36, 12. Okt 2010 (UTC) : Konsentite. Se ili estas je aŭ super la minimuma nivelo esti [[artikola ĝermo]], ili jes iĝu (aŭ povas iĝi) aparta artikolo. Tio intertempe fakte okazas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:37, 13 maj. 2026 (UTC) 01vvbpc2cxnzfx6ywllz3l0tefuyaia 0 341033 9371885 7253489 2026-05-13T05:47:03Z Sj1mor 12103 9371885 wikitext text/x-wiki '''L'Omnibuso''' estis eldonejo kaj beletra esperanto-revuo publikigita en [[Japanio]] inter [[1964]] kaj la [[1980-aj jaroj]]. La revuo publikigis interalie [[hajkuo]]jn aŭ politikajn tekstojn. [[Saito Eizo]] estis la redaktoro kaj eldonanto, kaj la precipaj kontribuantoj estis [[Miyamoto Masao]] kaj [[Ueyama Masao]]. Ĝi ankaŭ rolis kiel eldonejo. La eldoninto celis publikigi la kulturan gazeton ''L'Omnibuso'' ĝis 100 numeroj, sed en 1980 ĝi finis sian historion per la 90-a numero, pro manko de sekvantoj. Poste oni eldonis 6 numerojn da ''La Dua Buso'' (ĝis 1984). Do la eldonejo l'omnibuso eldonis entute 96 numerojn da gazetoj, krom libroj. == Tekstoj == Kelkaj tekstoj de Miyamoto Masao, publikigitaj en ''L'Omnibuso'' troviĝas en la libro ''[[Japanaj Vintraj Fabeloj]]''. == Eldonoj == Vidu [http://www.geocities.jp/akvoju/legonotoj/eldon/Lomnibus.html ĉi tie]). * [[E. Drezen]], ''[[Analiza Historio de Esperanto-Movado]]'', 1972, 95 p. * Ueyama Masao, ''Por forviŝi la memoron pri ŝi'', 1974, 95p. * [[Oka Kazuta]], ''[[Matenruĝo/ la juneco en la tridekaj jaroj]]'', 1976, 191 p. * [[Efim Feofanoviĉ Spiridoviĉ|E. Spiridović]], ''Genia lingvisto venkita de etburĝeco'', 1976, 27p. * ''Japana variacio'', 1978, 139p. * Miyamoto Masao, Ueyama Masao, ''L'Omnibuso kun la tri pasaĝeroj'', 1980, 65p. * [[Takuboku Isikawa]], ''Utaaro de Takuboku'', trad. Miyamoto Masao, 1980 (2a eld), 118p. * Hajkista Klubo, ''Hajka Antologio'', 1981 * [[Kurosima Denzi]], ''Siberio en Neĝo'', trad. Miyamoto Masao, 1982, 88p. * Miyamoto Masao, ''La Morta Suito'', 1984, 169p. == Bibliografio == * MIYAMOTO Masao, UEYAMA Masao, SAITO Ezo: ''L' Omnibuso kun la Tri Pasaĝeroj'', Kioto: L’ Omnibuso, 1980. 65p. Broŝurita. (recenzo [http://www.harlows.org/don/reviews/l_omnibuso_kun_la_tri_pasaeroj.php ĉi tie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080518022055/http://www.harlows.org/don/reviews/l_omnibuso_kun_la_tri_pasaeroj.php |date=2008-05-18 }}) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.geocities.jp/akvoju/legonotoj/eldon/Lomnibus.html Librolisto]. * [http://www.geocities.jp/akvoju/legonotoj/Omnibus.html Informoj] pri la libro ''L’ omnibuso kun la tri pasaĝeroj'', fare de SIMIZU Yûko. * [http://www.harlows.org/don/reviews/l_omnibuso_kun_la_tri_pasaeroj.php recenzo pri la libro, fare de Don Harlow] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080518022055/http://www.harlows.org/don/reviews/l_omnibuso_kun_la_tri_pasaeroj.php |date=2008-05-18 }} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Japanio]] j2h1ceuhn45g285py5y1g9rr886dqtg 0 341108 9371931 9344027 2026-05-13T07:26:41Z Sj1mor 12103 /* Eldonaĵoj */ 9371931 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|biblioteko |lando = Japanio |situo = [[Osako]] |establita = 1960 |kategorio=biblioteko |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP |mapo lokumilo = iso |zomo = }}La librejo '''Pirato''' estis esperanto-eldonejo fondita en [[1964]], en [[Osako]], de HUZISIRO Kenzô. Laŭ Miyamoto Masao, en sia ''"Historieto de la japana Esperanto-Movado'' (tria eldono, KLEG -1977): :-- ''En Oosaka Huzisiro kenzô (HUZISIRO Kenzô) fondis sian entreprenon: Librejo Pirato. Ekde 1965 li komencis aktive labori tiel ke Haupenthal pozitive indikis lian laboron en sia "[[Enkonduko en la Librosciencon de Esperanto]]".'' -- p.95 En majo 2010, HUZISIRO Kenzô forpasis kaj la librostoko de Pirato estis forĵetita de lia familianoj. Do, haveblaj libroj de Pirato estas nur tiom, kiom estas stokita en [[KLEG]] kaj eventuale en aliaj libroservoj kiel de [[UEA]] kaj [[JEI]]. == Eldonaĵoj == Kelkaj titoloj: * ''La Obstino'' (NAKAZIMA Atusi, tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]],1964) * ''[[Lingvo Stilo Formo]]'' ([[Kálmán Kalocsay|Kálmán KALOCSAY]]. Represo:1964. Tria eldono: 1970) * ''Kvin Virinoj de Amoro'' ([[Ihara Saikaku|IHARA Saikaku]], tradukis MIYAMOTO Masao, 1966) * ''[[Ŝtato kaj Revolucio]]'' ([[Lenin|V.I. Lenin]], tradukis [[Gregoro Demidjuk|G. DEMIDJUK]], represo: 1967) * ''[[Historio de la Mondolingvo]]'' ([[Ernest Drezen|Ernesto DREZEN]]. Tria eldono: 1967) * ''El la Vivo de Syunkin'' (Tanizaki Zyun'itiro. Tradukis Miyamoto Masao kaj [[Isiguro Teruhiko]], 1968, 145 paĝoj) * ''Kristo el Bronzo'' ([[Nagayo Yosiro|NAGAYO Yosio]], tradukis [[Ueyama Masao|UEYAMA Masao]], 1970) * ''Aŭtuna Foliaro'' ([[Julio Baghy]], Poezio tradukita, 1970, 153 paĝoj) * ''Flustr' el Uragano'' ([[HASEGAWA Teru]]. La tria eldono: 1975) * ''[[Naskitaj sur la Ruino]]'' (MIYAMOTO Masao, 1976) ==Fonto== * http://www.geocities.jp/akvoju/legonotoj/eldon/Pirato.html [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj|Pirato]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Japanio]] ph1saxemx5xt02bk3uqb40394mpks4j 9371936 9371931 2026-05-13T07:33:05Z Sj1mor 12103 /* Eldonaĵoj */ 9371936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|biblioteko |lando = Japanio |situo = [[Osako]] |establita = 1960 |kategorio=biblioteko |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP |mapo lokumilo = iso |zomo = }}La librejo '''Pirato''' estis esperanto-eldonejo fondita en [[1964]], en [[Osako]], de HUZISIRO Kenzô. Laŭ Miyamoto Masao, en sia ''"Historieto de la japana Esperanto-Movado'' (tria eldono, KLEG -1977): :-- ''En Oosaka Huzisiro kenzô (HUZISIRO Kenzô) fondis sian entreprenon: Librejo Pirato. Ekde 1965 li komencis aktive labori tiel ke Haupenthal pozitive indikis lian laboron en sia "[[Enkonduko en la Librosciencon de Esperanto]]".'' -- p.95 En majo 2010, HUZISIRO Kenzô forpasis kaj la librostoko de Pirato estis forĵetita de lia familianoj. Do, haveblaj libroj de Pirato estas nur tiom, kiom estas stokita en [[KLEG]] kaj eventuale en aliaj libroservoj kiel de [[UEA]] kaj [[JEI]]. == Eldonaĵoj == Kelkaj titoloj: * ''La Obstino'' (NAKAZIMA Atusi, tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]],1964) * ''[[Lingvo Stilo Formo]]'' ([[Kálmán Kalocsay|Kálmán KALOCSAY]]. Represo:1964. Tria eldono: 1970) * ''Kvin Virinoj de Amoro'' ([[Ihara Saikaku|IHARA Saikaku]], tradukis MIYAMOTO Masao, 1966) * ''[[Ŝtato kaj Revolucio]]'' ([[Lenin|V.I. Lenin]], tradukis [[Gregoro Demidjuk|G. DEMIDJUK]], represo: 1967) * ''[[Historio de la Mondolingvo]]'' ([[Ernest Drezen|Ernesto DREZEN]]. Tria eldono: 1967) * ''El la Vivo de Syunkin'' (Tanizaki Zyun'itiro. Tradukis Miyamoto Masao kaj [[Isiguro Teruhiko]], 1968, 145 paĝoj) * ''Kristo el Bronzo'' ([[Nagayo Yosiro|NAGAYO Yosiro]], tradukis [[Ueyama Masao|UEYAMA Masao]], 1970) * ''Aŭtuna Foliaro'' ([[Julio Baghy]], Poezio tradukita, 1970, 153 paĝoj) * ''Flustr' el Uragano'' ([[HASEGAWA Teru]]. La tria eldono: 1975) * ''[[Naskitaj sur la Ruino]]'' (MIYAMOTO Masao, 1976) ==Fonto== * http://www.geocities.jp/akvoju/legonotoj/eldon/Pirato.html [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj|Pirato]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Japanio]] bxfcpfzrl3dwumkpqmhkddlmptnkyoh 9371957 9371936 2026-05-13T07:55:43Z Sj1mor 12103 /* Eldonaĵoj */ 9371957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|biblioteko |lando = Japanio |situo = [[Osako]] |establita = 1960 |kategorio=biblioteko |latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = JP |mapo lokumilo = iso |zomo = }}La librejo '''Pirato''' estis esperanto-eldonejo fondita en [[1964]], en [[Osako]], de HUZISIRO Kenzô. Laŭ Miyamoto Masao, en sia ''"Historieto de la japana Esperanto-Movado'' (tria eldono, KLEG -1977): :-- ''En Oosaka Huzisiro kenzô (HUZISIRO Kenzô) fondis sian entreprenon: Librejo Pirato. Ekde 1965 li komencis aktive labori tiel ke Haupenthal pozitive indikis lian laboron en sia "[[Enkonduko en la Librosciencon de Esperanto]]".'' -- p.95 En majo 2010, HUZISIRO Kenzô forpasis kaj la librostoko de Pirato estis forĵetita de lia familianoj. Do, haveblaj libroj de Pirato estas nur tiom, kiom estas stokita en [[KLEG]] kaj eventuale en aliaj libroservoj kiel de [[UEA]] kaj [[JEI]]. == Eldonaĵoj == Kelkaj titoloj: * ''La Obstino'' ([[Atsushi Nakajima|NAKAZIMA Atusi]], tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]],1964) * ''[[Lingvo Stilo Formo]]'' ([[Kálmán Kalocsay|Kálmán KALOCSAY]]. Represo:1964. Tria eldono: 1970) * ''Kvin Virinoj de Amoro'' ([[Ihara Saikaku|IHARA Saikaku]], tradukis MIYAMOTO Masao, 1966) * ''[[Ŝtato kaj Revolucio]]'' ([[Lenin|V.I. Lenin]], tradukis [[Gregoro Demidjuk|G. DEMIDJUK]], represo: 1967) * ''[[Historio de la Mondolingvo]]'' ([[Ernest Drezen|Ernesto DREZEN]]. Tria eldono: 1967) * ''El la Vivo de Syunkin'' ([[Jun'ichirō Tanizaki|Tanizaki Zyun'itiro]]. Tradukis Miyamoto Masao kaj [[Isiguro Teruhiko]], 1968, 145 paĝoj) * ''Kristo el Bronzo'' ([[Nagayo Yosiro|NAGAYO Yosiro]], tradukis [[Ueyama Masao|UEYAMA Masao]], 1970) * ''Aŭtuna Foliaro'' ([[Julio Baghy]], Poezio tradukita, 1970, 153 paĝoj) * ''Flustr' el Uragano'' ([[HASEGAWA Teru]]. La tria eldono: 1975) * ''[[Naskitaj sur la Ruino]]'' (MIYAMOTO Masao, 1976) ==Fonto== * http://www.geocities.jp/akvoju/legonotoj/eldon/Pirato.html [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj|Pirato]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Japanio]] 5o43yfayek6sjomd93o358mq8ktwdyt 0 347869 9371878 9305481 2026-05-13T05:27:34Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371878 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|eta]] [[Dosiero:Construction_sheet_of_Flag_of_Israel_Equilateral_Magen_David.svg|dekstra|eta|220x220ra|Teknika desegnaĵo de la flago - notu ke la longo de la trianguloj de la stelo ne estas difinitaj laŭ leĝo, nur la dikeco de la strio. La plej komuna uzo faras, ke la dimensio "9.9" longas je 11.4 unuoj.]] La '''flago de Israelo''' ({{lang-he|דגל ישראל|t=''Degel Jisrael''}}; {{lang-ar|علم إسرائيل}}) estis adoptita la [[28-an de oktobro]] [[1948]], kvin monatojn post la establo de la [[Israelo]]. Ĝi prezentas bluan [[stelo de Davido|stelon de Davido]] sur blanka fono, inter du horizontalaj bluaj strioj. La israela flaga leĝo diras, ke la oficiala grando estas 160&nbsp;cm x 220&nbsp;cm, tial la proporcio estas 8:11, tamen oni uzas variajn proporciojn kaj 2:3 estas ofta. La blua koloro priskribiĝas kiel "malhela lazura",<ref name="history">Eldonaĵo de la Israela Ministrejo de Fremdaj Aferoj [http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20Flag%20and%20the%20Emblem The Flag and the Emblem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070417000000/https://web.archive.org/web/20070417210153/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20Flag%20and%20the%20Emblem |date=2007-04-17 }} de historiisto de arto Alec Mishory, en kiu tiu citas "La Provizora Konsilio de Ŝtata Proklamo de la Flago de la Ŝtato Israelo" farita je la 28a de oktobro 1948 de Joseph Sprinzak, Parolanto.</ref> kaj varias de flago al flago.<ref>[http://www.science.co.il/israel/Flag.php Varied examples] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060709000000/https://web.archive.org/web/20060709234937/http://www.science.co.il/israel/Flag.php |date=2006-07-09 }}; [http://www.israel-mfa.gov.il/NR/rdonlyres/D5050A89-1E9D-4080-8E8C-471F6A1DD134/0/MFAJ05jy0.jpg Flag ~75% toward cyan from pure blue] full article:[http://www.israel-mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20Flag%20and%20the%20Emblem The Flag and the Emblem] Accessed July 28, 2006.</ref> Frua versio de la flago montriĝis en 1885 dum kunveno pri la tria datreveno de [[Riŝon-Le-Ciono|Riŝon LeCion]]. Simila versio estis dizajnita por la [[Cionismo|cionisma movado]] en [[1891]]. La baza dizajno memorigas la [[talito]]n (טַלִּית), la juda preĝoŝalo, kio estas blanka kun bluaj strioj. La sespunkta stelo en la centro estas la stelo de Davido (''Magen David'', מָגֵן דָּוִד). Ĝi iĝis juda simbolo komence en malfrua mezepoka [[Prago]], kaj estis adoptita de la Unua Cionisma Kongreso en [[1897]].<ref name="history" /> == Deveno == La bluaj strioj reprezentas la [[talito]]n, la tradician judan preĝtukon. La stelo de Davido estas komune agnoskata simbolo de la juda popolo kaj de judismo. La [[izraelidoj]] uzis bluan kolorigilon nomitan [[Teĥelet|tĥelet]], kiu eble estis farita de la mara heliko ''Murex trunculus''.<ref name="tekhelet">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tekhelet.com/pdf/timeline.pdf|titolo=Historical Review of Tekhelet & the Hillazon|alirdato=2015-09-18|familia nomo=Navon|persona nomo=Mois|eldoninto=Ptil Tekhelet Organization}}</ref> Ĉi tiu kolorigilo estas tre grava por kaj juda kaj nejudaj tiutempaj kulturoj, kaj estis uzata de reĝoj kaj riĉuloj por vestaĵoj, kurtenoj, ktp. En la Biblio, Dio ordonis, ke la kvastoj (''cicit'') de izraelidoj havu unu fadenon kolorigitan de tĥelet, ke ili povu rigardi ĝin kaj memoru ĉiujn la ordonojn de Dio, kaj faru ilin. Iam dum la fino de la talmuda erao (500-600 [[Komuna Erao|K.E.]]), la industrio kiu produktis la kolorigilon malaperis, kaj ĝi fariĝis pli kaj pli rara; finfine, la juda komunumo perdis la tradicion de kiu specio de marisko estis la fonto de la kolorigilo. Pro tio, ke judoj ne povis fari la ordonon, ili poste havas nur blankajn kvastojn, sed kiel memorigilo de la ordono, judoj ordinare havas bluajn aŭ purpurajn striojn en la tuko de sia talito.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_tallit.htm|titolo=Tallit stripes|alirdato=3-a de aprilo 2006|familia nomo=Simmons|persona nomo=Rabbi Shraga|verko=Ask the Rabbi|eldoninto=About.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20050920005343/http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_tallit.htm|arkivdato=2005-09-20}}</ref> La ideo, ke la blua kaj blanka koloroj estas la naciaj koloroj de la juda popolo esprimiĝis frue de Ludwig August von Frankl (1810–94), aŭstria juda poeto. En sia poemo, "La koloroj de Judujo", tiu verkis (germane): <blockquote>Anlegt er, wenn ihn Andacht füllt Die Farben seines Landes; Da steht er beim Gebet verhüllt, Weiß schimmernden Gewandes. Den Rand des weißen Mantels breit Durchziehen blaue Streifen, Sowie des Hohenpriesters Kleid Die blauen Fädenschleifen. Die Farben sind's des theuren Lands, Weißblau sind Juda's Grenzen: Weiß ist der priesterliche Glanz, Und blau des Himmels Glänzen.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Ahnenbilder|familia nomo=Frankl|persona nomo=A. L.|dato=1864|ĉapitro=Juda's Farben|ĉapitro-url=https://books.google.com/books?id=rV5QAAAAcAAJ&pg=PA127|loko=Leipzig|ISBN=9783598507816|paĝoj=127–8|lingvo=de}}</ref> </blockquote>En Esperanto:<blockquote>Li portas, kiam preĝo plenigas lin, La kolorojn de sia lando. Jen staras li, volvite de preĝo, En scintilanta blanka robo. La orloj de la blanka robo Estas kronitaj per larĝaj bluaj strioj; Kiel la robo de la ĉefpastro, La bluaj fadenrubandoj. Ĉi tiuj estas la koloroj de la amata lando: Blua kaj blanka estas la limoj de Judujo; Blanka estas la pastra radieco, Kaj blua, la brilo de la firmamento.</blockquote>En 1885, la agrikultura vilaĝo [[Riŝon-Le-Ciono|Riŝon LeCion]] uzis bluan kaj blankan flagon kun la stelo de Davido, dezajnita de Israel Belkind kaj Fanny Abramovitch, en manifestacio pri la tria datreveno de ĝia fondado.<ref>{{cite journal|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html|title=The first families|first=Aviva|last=Bar-Am|journal=[[The Jerusalem Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018215539/https://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html|url-status=dead|date=26-a de aprilo 2002|archive-date=18-a de oktobro 2016|via=[[Highbeam]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-08-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161018215539/https://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html|arkivdato=2016-10-18}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161018215539/https://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html |date=2016-10-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161018215539/https://www.highbeam.com/doc/1P1-52795697.html |arkivdato=2016-10-18 }}</ref> En 1891, Michael Halperin, unu el la fondintoj de la agrikultura vilaĝo Naĥalat Ruven levis similan bluan kaj blankan flagon de blua stelo de Davido kaj la vortoj "{{lang|he|נס ציונה}}" (''Nes Ciona'', "standardo por Ciono": referenco al Jeremia 4:6, poste akceptata kiel la moderna nomo de la urbo). " Jacob Baruch Askowith (1844–1908) kaj sia filiĉo Charles Askowith dezajnis la "flagon de Judujo", blua kaj blanka flago kun stelo de Davido kaj la vorto "[[Makabea ribelo|Makabeo]]", kiu montriĝis la 24an de julio 1891 ĉe la komenco de Halo Ciono de la Eduka Societo Bnai Zion en Bostono, [[Masaĉuseco]].<ref>{{cite web|url=https://www.commentarymagazine.com/articles/from-the-american-scene-bostons-jewish-community-earlier-days/|title=From the American Scene: Boston's Jewish Community: Earlier Days|first=Charles|last=Reznikoff|work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]|date=May 1953|access-date=3-a de novembro 2017}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/from-the-american-scene-bostons-jewish-community-earlier-days/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191009122237/https://www.commentarymagazine.com/articles/from-the-american-scene-bostons-jewish-community-earlier-days/ |arkivdato=2019-10-09 }}</ref> [[Dosiero:Herzl_sketch_flag.jpg|maldekstra|eta|La flago proponita de Herzl, skribita en ties taglibroj. Kvankam Herzl desegnis stelon de Davido, tiu ne tiel priskribis ĝin.]] En ''Der Judenstaat'' (La Juda Ŝtato) de [[Theodor Herzl]] de 1896 , tiu diris: "Ni ne havas flagon, kaj ni bezonas iun. Se ni deziras gvidi multajn homojn, ni devas levi simbolon super iliaj kapoj. Mi proponas blankan flagon, kun sep oraj steloj. La blanka kampo simbolas nian puran novan vivon; la steloj estas la sep oraj horoj de nia labora tago. Ĉar ni marŝos en la Promesitan Landon portante la insigno de honoro."<ref>{{cite web|url=http://www.deutschestextarchiv.de/herzl_judenstaat_1896/76|via=Deutsches Textarchiv|last=Herzl|first=Theodor|author-link=Theodor Herzl|title=Der Judenstaat. Versuch einer modernen Lösung der Judenfrage.|publisher=Leipzig u. a.|date=1896|language=de}}</ref> Konsciante, ke la naskiĝanta cionisma movado ne havis oficialan flagon, David Wolffsohn (1856–1914), eminenta cionisto, kredis, ke la dezajno proponita de Herzl ne estis ricevanta sufiĉan subtenon. Tamen la propono de Herzl havis neniun tradician judan simbolon: sep oraj steloj reprezentis la sephoran laboran tagon de la estonta ŝtato, kiu estos progresiginta socialismajn leĝojn.<ref name="scholem">{{cite news|author-link=Gershom Scholem|last=Sholem|first=Gershom|title=The Curious History of the Six Pointed Star; How the 'Magen David' Became the Jewish Symbol|work=[[Commentary (magazine)|Commentary]]|date=September 1949|pages=243–251|url=https://www.commentarymagazine.com/articles/the-curious-history-of-the-six-pointed-starhow-the-magen-david-became-the-jewish-symbol/|access-date=19-a de novembro 2013}} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.commentarymagazine.com/articles/the-curious-history-of-the-six-pointed-starhow-the-magen-david-became-the-jewish-symbol/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180711021907/https://www.commentarymagazine.com/articles/the-curious-history-of-the-six-pointed-starhow-the-magen-david-became-the-jewish-symbol/ |arkivdato=2018-07-11 }}</ref> Preparante por la Unua Cionisma Kongreso en [[Basel|Bazelo]] in 1897, Wolffsohn skribis: "Kiu flago pendos en la kongresa halo? Tiam ideo venis al mi. N havas flagon—kaj ĝi estas blua kaj blanka. La talito (preĝtuko) kun kiu ni volvas nin kiam ni preĝas: tio estas nia simbolo. Ni elprenu ĉi tiun taliton el ĝia sako kaj disvolvu ĝin antaŭ la okuloj de israelo kaj la okuloj de ĉiuj nacioj. Do mi elektis bluan kaj blankan flagon kun la stelo de Davido pentrita sur ĝi. Tiel la landa flago, kiu pendis sur Kongresa Halo, estiĝis." Morris Harris, membro de Nov-Jorko Hovevej Cion, uzis sian vendejeton por dezajni taŭgan standardon kaj ornamaĵojn por la okazaĵo, kaj ties patrino Lena Harris kudris la flagon. La flago havas du bluajn striojn kaj grandan bluan stelon de Davido en la mezo, la koloroj blua kaj blanka elektitaj de la dezajno de la talito. [[Dosiero:Buchenwald-released-palestine-bound.gif|eta|Released inmates of [[Koncentrejo Buchenwald|Buchenwald concentration camp]] flying a home-made flag on their way to Palestine]] La flago nomiĝis la flago de Ciono. Ĝi akceptiĝis kiel la oficiala cionisma flago ĉe la Dua Cionisma Kongreso en [[Svislando]] en 1898<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war|titolo=Milestones: 1945–1952|eldoninto=Office of the Historian, [[U.S. Department of State]]}}</ref> kaj leviĝis kun flagoj de aliaj nacioj ĉe la Monda Festo gastiganta la [[Somera Olimpiko 1904|Someran Olimpikon 1904]] de unu el la konstruaĵoj ĉe la Ekspozicio [[Vendo de Luiziano]], kie grandaj cionismaj kunvenoj okazis.<ref>[http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=132&letter=Z&search=Zionism Zionism article (section ''Wide Spread of Zionism'')] by Richard Gottheil in the ''[[Jewish Encyclopedia]]'', 1911</ref> La rasaj Nuremburgaj Leĝoj enleĝigitaj de nazia germanio en 1935 referencis la cionisman flagon kaj asertis, ke la judoj ne povas montri la germanajn flagon aŭ kolorojn sed povas montri la "judajn kolorojn".<ref>J. Boas: ''[http://history-of-the-holocaust.org/LIBARC/LIBRARY/Themes/Jews/Boas.html German–Jewish Internal Politics under Hitler 1933–1938] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040927143033/http://www.history-of-the-holocaust.org/LIBARC/LIBRARY/Themes/Jews/Boas.html |date=2004-09-27 }}'', in: Leo Baeck Institute Yearbook, 1984, pp3–25</ref><ref>{{Citaĵo el libro|url=https://www.jta.org/1936/09/23/archive/german-press-advises-jews-not-to-fly-zionist-flag|titolo=German Press Advises Jews Not to Fly Zionist Flag|familia nomo=''Jewish Telegraphic Agency'' (September 23, 1936)|eldoninto=Press Release}}</ref> Je la 14a de oktobro 1948 la flago de la cionima organizaĵo adoptiĝis kiel la oficiala flago de la Ŝtato de Israelo.<ref name="Mishory2019">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=k8CnDwAAQBAJ&pg=PA125|titolo=Secularizing the Sacred: Aspects of Israeli Visual Culture|aŭtoro=Alec Mishory|dato=22-a de julio 2019|eldoninto=BRILL|ISBN=978-90-04-40527-1|paĝoj=125–130}}</ref> == Kritikado == La Alta Sekvanta Komitato por Arabaj Civitanoj de Israelo kritikis, ke la landaj simboloj de Israelo, inkluzive la flago, estas oficiala biaso por la juda plimulto.<ref>{{cite web|title=The Future Vision of Palestinian Arabs in Israel|author=The National Committee for the Heads of the Arab Local Authorities in Israel|page=7|date=December 2006|url=http://www.mossawacenter.org/files/files/File/Reports/2006/Future%20Vision%20(English).pdf|access-date=2020-04-30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327103836/http://www.mossawacenter.org/files/files/File/Reports/2006/Future%20Vision%20%28English%29.pdf|archive-date=March 27, 2009}}</ref> Tamen, multaj aliaj landoj havas religiajn simbolojn sur sia flago, ekzemple islamajn simbolojn sur la flagoj de Arĝerio, Turkio, kaj Pakistano, aŭ kristanaj simboloj sur la flagoj de [[Skandinavio|skandinaviaj]] landoj, [[Grekio]], [[Svislando]], kaj [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/11/25/64-countries-have-religious-symbols-on-their-national-flags/|titolo=64 countries have religious symbols on their national flags|dato=25-a de novembro 2014|eldoninto=[[Pew Research Center]]}}</ref> Baze de la landlimoj de la [[Promesita Lando|promesita lando]] en [[Genezo]],<ref>Genesis 15.18: "The Lord made a covenant with Abram, saying unto thy seed have I given this land from the river of Egypt unto the great river, the River Euphrates."</ref> palestinanoj inkluzive [[Jaser Arafat]] kaj [[Hamas]] estas asertintaj, ke la du bluaj strioj de la israela flago reprezentas la riveroj [[Nilo]] and [[Eŭfrato]], kaj ke Israelo deziras finfine konkeri ĉiom el la tero inter la riveroj.<ref>[https://web.archive.org/web/20011015064546/http://www.geocities.com/Heartland/9766/arafat.htm Playboy Interview: Yasir Arafat], ''[[Playboy]]'', septembro 1988. ARAFAT: Jes, ĉar ili ne volas ĝin. Rigardu la frapfrazojn, kiujn ili uzas: ke la lando Israelo estas de la rivero Eŭfrato ĝis la rivero Nilo. Tio estis skribita dum multaj jaroj super la enirejo de la Kneset, la parlamento. Ĝi montras ilian nacian deziron—ili volas antaŭeniri al la rivero Jordano. Unu Israelo por ili, kio restas por ni... Ĉu vi scias, kio estas la signifo de la Israela flago? PLAYBOY: Ne. ARAFAT: Ĝi estas blanka kun du bluaj linioj. La du linioj reprezentas du riverojn, kaj intere estas Israelo. La riveroj estas la rivero Nilo kaj la rivero Eŭfrato.</ref><ref>Rubin, Barry. [http://sicsa.huji.ac.il/1rubin.htm The PLO between Anti-Zionism and Antisemitism, Background and Recent Developments] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060322124402/http://sicsa.huji.ac.il/1rubin.htm|date=2006-03-22}}, The Vidal Sassoon International Center for the Study of Antisemitism, The [[Hebrew University of Jerusalem]], 1993. Accessed April 3, 2006.</ref><ref name="haaretz22">[[Danny Rubinstein|Rubinstein, Danny]]. [http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=501543&contrassID=1 Inflammatory legends], ''[[Haaretz]]'', November 15, 2004. Accessed April 3, 2006.</ref><ref>[[Daniel Pipes|Pipes, Daniel]]. [http://www.meforum.org/article/215 Imperial Israel: The Nile-to-Euphrates Calumny], ''[[Middle East Quarterly]]'', March, 1994. Accessed April 3, 2006.</ref> The Ĉarto de Hamas asertas "Post Palestino, la cionistoj deziras pligrandiĝi de Nilo ĝis Eŭfrato", kaj en 2006, estro de Hamas Mahmoud al-Zahar eldonis postulon, ke Israelo ŝanĝu sian flagon pro tiu ĉi kialo.<ref>Shiloh, Scott. [http://www.israelnationalnews.com/news.php3?id=97520 Mofaz: Hamas Acting Responsibly; Hamas: Israel Must Change Flag], ''[[Arutz Sheva]]'', January 30, 2006. Accessed April 3, 2006.</ref> Responde al ĉi tiuj asertoj, araba verkisto Saqr Abu Fakhr skribis, ke la temo de "Nilo ĝis Eŭfrato" estas populara miskompreno pri judoj, kiu malgraŭ havi nenian bazon kaj malagraŭ la havebleco de abunda kontraŭanta pruvaĵo, daŭre ripetiĝas en la araba mondo.<ref>Abu Fakhr, Saqr. "Seven Prejudices about the Jews", ''[[Al-Hayat]]'', November 12–14, 1997.</ref> [[Dosiero:Western_Wall_-_by_Jacob_Rask.jpg|eta|juda preĝtuko kun bluaj strioj]] Kritiko de ĥaredoj, la plej striktaj ortodoksaj judoj, devenas de tio, ke ili kontraŭstaris fruan cionismon kaj eĉ malpermesis la stelon de Davido, origine religia simbolo, kiu fiiĝis pro la adopto de la Monda Cionisma Organizaĵo.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rji2GtPYn50C|titolo=Diaspora Nationalism and Jewish Identity in Habsburg Galicia|alirdato=9-a de majo 2013|dato=31-a de augusto 2012|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=978-1-107-01424-4|paĝoj=172–173}}</ref> Simile, nuntempaj gvidantoj kiel rabeno Moses Fajnstajn diris ke la israela flago estas "stulta kaj sensignifa aĵo" kaj malkuraĝigis montri ĝin en sinagogoj,<ref name="Rabkin20062">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=fTx2AAAAMAAJ|titolo=A threat from within: a century of Jewish opposition to Zionism|alirdato=16-a de augusto 2011|aŭtoro=Yakov M. Rabkin|jaro=2006|eldoninto=Fernwood Pub.|ISBN=978-1-55266-171-0|paĝo=166}}</ref> kaj la Ĥazon Iŝ verkis, ke preĝi en sinagogo kiu havis israelan flagon estas evitenda eĉ kiam ne ekzistas alia sinagogo en la ĉirkaŭaĵo.<ref>Yakov Rabkin. [http://www.palint.org/article.php?articleid=19 Judaism vs Zionism in the Holy Land], A Threat from Within: A Century of Jewish Opposition to Zionism, Fernwood/Zed Books, 2006.</ref> La eksa [[Sefardoj|Sefarda]] [[Ĉefrabeno de Israelo]] Ovadja Josef ankaŭ malpermesis la flagon en sinagogoj, dirante ke ĝi estas "memorigaĵo de la agoj de malbonfarantoj",<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=rji2GtPYn50C|titolo=Diaspora Nationalism and Jewish Identity in Habsburg Galicia|alirdato=9-a de majo 2013|dato=31-a de augusto 2012|eldoninto=Cambridge University Press|citaĵo=Perhaps, the most prominent Sephardic legal authority, Rabbi Ovadia Yosef of Jerusalem, upholds Rabbi Feinstein's verdict and, in his comment, specifies that "those who chose this flag as a symbol of the State were evil-doers." Emphasizing that removing the flag, "a vain and useless object," from the synagogue should be done in harmony and peace, he recommends "uprooting all related to the flag so that it should not constitute a reminder of the acts of the evil-doers."|ISBN=978-1-107-01424-4|paĝoj=172–173}}</ref> kaj rabeno Joel Tajtelbaŭm nomis ĝin "flago de herezo" kaj taksis ĝin idola kultado.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Shimy Dvar HaShem|dato=22-a de augusto 2014|paĝo=44}}</ref> Malgraŭ leĝa devo (ekde 1997), ke ĉiuj lernejoj kiuj ricevas monon de la registaro montru la israelan flagon,<ref name="Jacobsohn20092">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=-8C-YrYRnQQC&pg=PA4|titolo=The Wheel of Law: India's Secularism in Comparative Constitutional Context|aŭtoro=Gary J. Jacobsohn|dato=10-a de januaro 2009|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=978-1-4008-2557-8|paĝo=4}}</ref> ĥaredaj judoj ĝenerale ne faras tion.<ref name="Litvak20062">{{Citaĵo el libro|titolo=Middle Eastern Societies and the West: Accommodation Or Clash of Civilizations?|aŭtoro=Meir Litvak|jaro=2006|ĉapitro=Haredim and Western Culture: A View from Both Sides of the Ocean|ĉapitro-url=https://books.google.com/books?id=_cpjrIcHoQkC&pg=PA287|eldoninto=The Moshe Dayan Center|citaĵo=Note 31: This display of flags stands in sharp contrast with the negative attitude of Israeli Haredim toward the Israeli flag, which consequently is never displayed on Israeli Haredi homes or businesses.|ISBN=978-965-224-073-6|paĝo=287}}</ref>{{Commons|Category:Flags of Israel}}{{Naciaj flagoj en Azio}} == Referencoj == {{referencoj}} {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Flag of Israel|revizio=1028779248}} [[Kategorio:Naciaj flagoj|Israelo]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Israelo]] 7yvfk5o511bxa8igi11fi5ibrw0r64m 0 348035 9371884 9234452 2026-05-13T05:45:25Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371884 wikitext text/x-wiki [[dosiero:flago-de-Vatikanurbo.svg|eta|[[dosiero:FIAV 111000.svg|23px]] 1:1]] La '''[[ŝtata flago]] de la [[Vatikano]]''' estis adoptita la [[7-an de julio|7an de julio]] [[1929]], en la jaro kiam [[Pio la 11-a|Pio la 11a]] subskribis la [[Lateranaj Traktatoj|Lateranajn Traktatojn]] kun Italio, kreante novan sendependan ŝtaton regitan de la Sankta Kurio. Alia nomo uzata de la Vatikano estas flago de la [[Apostola Seĝo|Sankta Seĝo]].<ref>{{Cite web|title=United Nations to Raise Holy See Flag on September 25|url=http://en.radiovaticana.va/news/2015/09/21/united_nations_to_raise_holy_see_flag_on_september_25/1173557|website=En.radiovaticana.va|access-date=2015-10-20}}</ref> La vatikana flago estas formita laŭ la flago de 1808 de la pli frua [[Papa Ŝtato]], poste aldoninte la tiaron kaj ŝlosilojn. La flago estas priskribita en la ''Fundamenta Leĝo de la Ŝtato de la Urbo de la Vatikano'', artikolo 20, de la 26a de novembro 2000. == Priskribo == {{Commons|Category:Flags of the Vatican City}} [[Dosiero:Table flag (vatican ) 1.JPG|maldekstra|eta|Tabla flago de Vatikano]] La flago konsistas el du vertikalaj strioj, unu el oro kaj alia el blanko kun la ŝlosiloj de [[Sankta Petro]] kaj la [[Papa Tiaro]] en la centro de la blanka strio. La ŝlosiloj estas unu ora kaj unu arĝenta kunmetitaj en la formo de X. Multaj kredas, ke la flago estas kvadrata,<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Vatican-City|title=Flag of Vatican City|access-date=2021-09-26|quote=vertically divided yellow-white national flag with an emblem on the white stripe featuring two crossed keys and a papal tiara. The flag is square in its proportions.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vaticancitytours.it/blog/the-flag-of-the-vatican-city/|title=The Flag of the Vatican City|access-date=2021-09-26|quote=The Vatican City State flag is square in shape, with yellow and white vertically divided on each side of the flag.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200923200517/https://www.vaticancitytours.it/blog/the-flag-of-the-vatican-city/|archivedate=2020-09-23}}</ref> tamen ĝiaj proporcioj ne estas specifitaj en la konstitucio,<ref>{{Cite web|title=Legge fondamentale dello Stato della Città del Vaticano 26 novembre 2000|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/legge-fondamentale_it.html|access-date=2021-09-26|language=it}}</ref> kaj responde al la germana nunciejo, estis eksplicite menciite ke la flago ne estas kvadrata.<ref>{{Cite web|url=https://www.protokoll-inland.de/SharedDocs/downloads/Webs/PI/DE/Beflaggung/GenauerBetrachtet/vatikan.pdf?__blob=publicationFile&v=1|access-date=2021-09-26|language=de|title=letter to the German nunciature (2010-05-27)}}</ref> La [[blazono de Vatikano]] estas en la blanka duono, kaj enhavas: * la [[Papa tiaro|papan tiaron]] (kian uzis Pio la 11a); * la du ŝlosilojn, kiuj reprezentas la Ŝlosilojn de Ĉielo (laŭ la [[Evangelio laŭ Mateo|Evangelio de Mateo]] 16:19) donitajn de [[Jesuo Kristo]] al [[Sankta Petro]]. La papoj estas konsiderataj la posteuloj de Petro, kaj la ora kaj arĝenta ŝlosiloj estis gravaj elementoj en la simboleco de la Sankta Apostolo ekde la 1200aj jaroj. La ora reprezentas spiritan potencon, kaj la arĝenta reprezentas mondan potencon. La ordo de la ŝlosiloj sur la blazono de Vatikano estas la inverso de la blazono de la Sankta Apostolo, por distingi ilin. * ruĝan ŝnureton konektantan la ŝlosilojn. La flavo kaj blanko de la flago ankaŭ reprezentas la ŝlosilojn – en [[heraldiko]] oni ne distingas inter flava kaj ora (la metala koloro "''or''") nek inter blanka kaj arĝenta ("''argent''"). == Uzado == [[Dosiero:Vatican flag half-mast Oxford 20050403.jpg|eta|Preĝejo ''Oratory Church of St Aloysius Gonzaga'', en Oksfordo, Britio, kun la flago de Vatikano la tagon post la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a|Papo Johano Paŭlo la 2a]], la 3an de Aprilo 2005.]] Multaj katolikaj preĝejoj kaj institucioj tutmonde uzas la flagon, ofte apud la flago de la lando, kie la preĝejo aŭ institucio situas. == Historio == La Papaj Ŝtatoj tradicie uzis flavan kaj ruĝan [[kokardo]]n, la tradiciaj koloroj de la [[Romia senato|Roma Senato]] kaj Popolo. Tamen, oni ne uzis ĉi tiujn kolorojn por flagoj.<ref>{{cite web|url=https://www.fotw.info/flags/va_hist.html#1771|title="Vatican - Historical Flags"}}</ref> En 1808 Papo [[Pio la 7-a|Pio la 7a]] ordonis, ke la Nobla Gardistaro de Vatikano kaj aliaj soldatoj anstataŭigu ruĝan koloron per blanko, por distingi ilin de la soldatoj, kiuj fariĝis parto de la armeo de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]].<ref name="bandiera2">{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Bandiera.htm|title=Bandiera pontificia|publisher=Stato della cità del Vaticano|access-date=2008-07-09|quote=Anticamente la bandiera dello Stato pontificio era giallorossa (o per meglio dire amaranto e rossa, colori derivati dai colori dello stemma della Santa Sede), i due colori tradizionali del Senato e del Popolo romano, che vennero tuttavia sostituiti con il bianco e il giallo nel 1808, allorché Pio VII|language=it|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015004609/http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Bandiera.htm|archive-date=2008-10-15|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-02|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081015004609/http://www.vaticanstate.va/IT/Stato_e_Governo/NoteGenerali/Bandiera.htm|arkivdato=2008-10-15}}</ref> En 1803, la Papaj Ŝtatoj komencis uzi blankan negocan flagon kun la papa blazono en la centro. Ĉi tiu flago estis oficialigita je la 7a de junio 1815. Je la 17a de septembro 1825, ĝi estis anstataŭigita de flava kaj blanka flago, kies koloroj devenis de la ŝtofo de la ŝlosiloj (flava por oro, blanka por arĝento).<ref name="breschi2">{{cite web|url=http://digilander.libero.it/breschirob/chiesa.html|title=Stato Pontifico|last=Breschi|first=Roberto|access-date=9-a de februaro 2014|language=it}}</ref> Ĉi tiuj koloroj verŝajne devenis de la flago de la Palatina gardistaro de 1808.<ref name="breschi2" /> Tio ĉi estis la unua dukolora flago uzita de la Papaj Ŝtatoj kaj la antaŭanto de la moderna flago de Vatikano.<ref name="vatflag22">{{cite web|url=http://vatflag.tripod.com/|access-date=9-a de februaro 2014|last=Becker|first=Rev. William M.|title=Flag of Vatican City|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106203346/http://vatflag.tripod.com/|archivedate=2016-01-06}}</ref> La negoca flago ankaŭ estis ŝtata flago sur seka tero.<ref name="breschi2" /> Ekde 1831, la papa infanterio uzis kvadratajn flavajn-kaj-blankajn flagojn. unue, ili dividiĝis diagonale, sed post 1849 ili dividiĝis vertikale kiel la negoca flago. La fina infanteria koloro, ekuzita en 1862, estis senornama kvadrata blanka-kaj-flava flago.<ref name="vatflag22"/> Je la 8a de februaro 1849, dum Papo [[Pio la 9-a|Pio la 9a]] estis en ekzilo en [[Gaeta]], oni deklaris Roman Respublikon. La flago de la nova registaro estis la [[Flago de Italio|itala trikolora flago]] kun la itala devizo "''Dio e Popolo''" sur la centra strio. La papa registaro kaj ĝiaj flagoj estis restarigitaj je la 2a de julio 1849. Je la 20a de septembro 1870, Italio konkeris la Papajn Ŝtatojn kaj la flavaj kaj blankaj flagoj ne plu oficiale uziĝis. Post la subskribo de la [[Lateranaj Traktatoj|Laterana Traktato]] en 1929, papaj aŭtoritatoj decidis uzi la negocan flagon de 1825 kiel la ŝtata flago de la sendependonta Vatikana ŝtato. Tamen, la oficiala desegno en la konstitucio estis la kvadrata infanteria flago de 1862. La traktato efektiviĝis je la 7a de junio 1929 kaj tiam ankaŭ la nove kvadrata Vatikana flago.<ref>{{cite journal|last=Becker|first=Rev. Dr. William M.|date=Jan–Mar 2012|title=The Vatican Flag: Proportions & Alternatives|url=http://nava.org/wp-content/uploads/2014/10/NAVANews_2012_no213.pdf|journal=NAVA News|location=Trenton, New Jersey|publisher=North American Vexillological Association|access-date=9-a de februaro 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210606112916/https://nava.org/wp-content/uploads/2014/10/NAVANews_2012_no213.pdf|arkivdato=2021-06-06}}</ref> La [[papa tiaro]], tradicia alta krono, ne plu uziĝas en la reala vivo ekde 1963, post kiam papo [[Paŭlo la 6-a]], maloficialigis ĝin, sed en la vatikana flago ĝi plu estas en la centro de la bildo. En 2023 oficialigis nova versio de la flago, kiu havas nur blankan kaj oran kolorojn, dum antaŭe la tiaro havis multajn ruĝajn kaj ankaŭ iujn versajn ordamaĵojn. Simile en tiu jaro ankaŭ noviĝis la vatikana blazono. == Historiaj flagoj == [[Dosiero:Flag of the Papal States (pre 1808).svg|centra|eta|Koloroj de la Papaj Ŝtatoj, uzitaj foje inter 754 and 1803{{noto|Ankaŭ la ''laŭfakta'' flago de la mezepoka Komunumo de Romo.}}]] [[Dosiero:Pala Pesaro flag.svg|centra|eta|Standardo de Papo [[Aleksandro la 6-a]] (variaĵo ''Pesaro Madonna'')]] [[Dosiero:Flag of Leo X.svg|centra|eta|Flago kun blazono de [[Mediĉoj]], uzita de Papo [[Leono la 10-a]]]] [[Dosiero:Flag of the Papal States, ca. 1523.svg|centra|eta|Flago de la Papaj Ŝtatoj, ĉirkău 1523]] [[Dosiero:Striped flag of Pope Clemens VII.svg|centra|eta|Stria flago kun blazono de Mediĉoj de Papo [[Klemento la 7-a|Klemento la 7a]], uzita de papaj soldatoj dum ties regado]] [[Dosiero:Palazzo Farnese flag of the Papacy.svg|centra|eta|Flago de Papo [[Paŭlo la 3-a|Paŭlo la 3a]]]] [[Dosiero:Flag of the Papal States (1803-1825).svg|centra|eta|Flago de la Papaj Ŝtatoj 1803-1825]] [[Dosiero:Flag of the Papal States (1825-1870).svg|centra|eta|Flago de la Papaj Ŝtatoj 1825-1870]] [[Dosiero:Flag of the Roman Republic (19th century).svg|centra|eta|Flago de la Roma Respubliko (1800aj jaroj)]] [[Dosiero:Flag of the Papal States (1808-1870).svg|centra|eta|Flago de la Papaj Ŝtatoj 1808-1870]] [[Dosiero:Banner of the Papal Zouaves.svg|centra|eta|Standardo de la Papaj ''Zouaves'', infanteria regimento kunigita de la Papaj Ŝtatoj dum la erao [[Unuiĝo de Italio]] (''Risorgimento'')]] [[Dosiero:Vatican-City-Moon-Flag.jpg|centra|eta|Flago kiu iras al la luno de [[Apollo 11]], montrita en la Vatikana Muzeo kune kun lunaj ŝtonoj]] {{notoj}} ==Referencoj== {{referencoj|2}} ==Bibliografio== * "La flagoj de la Papa Ŝtato", en [[VENTO (gazeto)|VENTO]], numero 11, (aŭgusto 2022), pp.&nbsp;23–27. {{naciaj flagoj en Eŭropo}} [[Kategorio:Naciaj flagoj|Vatikano]] [[Kategorio:Vatikano]] 5r88r1culzwtap7lj470nzylveirwwj 0 348689 9371875 9105167 2026-05-13T05:21:02Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371875 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg|eta]] La '''[[nacia flago|ŝtata flago]] de la [[Bahamoj]]''' havas nigran triangulon direktitan dekstren, kaj tri striojn de marbluo, oro, kaj marbluo. La flago estis adoptita la [[10-an de julio]] [[1973]], la tago de sendependiĝo de la lando. == Dezajno == La koloroj havas kulturan, politikan, kaj regionan signifojn. La oro referencas la brilantan sunon<ref name="EB">{{cite encyclopedia|first=Whitney|last=Smith|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Flag of the Bahamas|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/1355013/flag-of-the-Bahamas|date=October 6, 2013|access-date=July 2, 2014|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}} '''{{subscription required}}'''</ref> – kaj aliajn terajn naturajn provizaĵojn – dum marbluo reprezentas la akvon ĉirkaŭ la lando. La nigro estas simbolo de "forto"<ref name="EB" /><ref name="complete">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.tripsavvy.com/are-bermuda-and-the-bahamas-in-the-caribbean-1487679 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-06-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170809170801/https://www.tripsavvy.com/are-bermuda-and-the-bahamas-in-the-caribbean-1487679 |arkivdato=2017-08-09 }}{{Unreliable source?|date=August 2017}}</ref> de la bahama popolo, kaj la formo [[egallatera triangulo]] donas senson de ilia rezoluta eco por kultivi la abundajn naturajn provizaĵojn sur la tero kaj en la maro.<ref name="CIA">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|titolo=Bahamas, The|alirdato=2014-07-02|verko=The World Factbook|eldoninto=CIA|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210126031906/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bahamas-the/|arkivdato=2021-01-26}}</ref> La oficialaj koloroj estas: {| class="wikitable" !Koloro !Pantone !RGB !Deksesume !CMYK |- |Blua |3145 |0, 119, 139 |#00778B |30, 0, 24, 100 |- |Flava |123 |255, 199, 44 |#FFC72C |0, 16, 89, 0 |- |Nigra |''Neniu'' |0, 0, 0 |#000000 |0, 0, 0, 100 |} == Historiaj flagoj == {| class="wikitable" !Flag !Duration !Use !Description |- |[[Dosiero:Flag of the Bahamas (1869-1904).svg|senkadra]] |1869–1904 |Flago de la reĝa kolonio de la Bahamaj insuloj |Brita blua flago kun la emblemo de la reĝa kolonio, kiu estis brita ŝipo ĉasanta du piratajn ŝipojn kun la devizo "''Expulsis piratis restituta commercia''" (Piratoj forigitaj, komerco restarigita). |- |[[Dosiero:Flag of the Bahamas (1904–1923).svg|senkadra]] |1904–1923 |Flago de la reĝa kolonio de la Bahamaj insuloj |La krono kaj emblemo ŝanĝiĝis al doma krono de la Tudoroj. |- |[[Dosiero:Flag of the Bahamas (1923–1953).svg|senkadra]] |1923–1953 |Flago de la reĝa kolonio de la Bahamaj insuloj |La krono ŝanĝiĝis al Edvard-stila reĝkrono. |- |[[Dosiero:Flag of the Bahamas (1953–1964).svg|senkadra]] |1953–1964 |Flago de la reĝa kolonio de la Bahamaj insuloj |Brita blua flago kun la emblemo de la reĝa kolonio, kun krono de reĝino por la nova reĝino. |- |[[Dosiero:Civil Ensign of the Bahamas (1953–1964).svg|senkadra]] |1953–1964 |Flago de la reĝa kolonio de la Bahamaj insuloj |Brita ruĝa flago kun la emblemo de la reĝa kolonio, kun krono de reĝino por la nova reĝino. |- |[[Dosiero:Flag of the Bahamas (1964–1973).svg|senkadra]] |1964–1973 |Flago de la reĝa kolonio de la Bahamaj insuloj |Brita blua flago kun la emblemo de la reĝa kolonio, kun krono de reĝino. |- |[[Dosiero:Civil Ensign of the Bahamas (1964–1973).svg|senkadra]] |1964–1973 |Flago de la reĝa kolonio de la Bahamaj insuloj |Brita ruĝa flago kun la emblemo de la reĝa kolonio, kun krono de reĝino. |} == Maraj flagoj == <gallery> Civil Ensign of the Bahamas.svg|neniu|eta|Civila postflago Civil Jack of the Bahamas.svg|neniu|eta|Civila antaŭflago Naval Ensign of the Bahamas.svg|neniu|eta|Mararmea antaŭflago Government Ensign of the Bahamas.svg|neniu|eta|Registara flago </gallery> {{Projektoj}} {{Naciaj flagoj en Ameriko}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = Flag of the Bahamas | revizio = 1025169961 }} [[Kategorio:Naciaj flagoj|bahamoj]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de la Bahamoj]] fd505q04jobxyrvb0imlq8kgjraibw6 0 350005 9371882 9212940 2026-05-13T05:40:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371882 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Tongo.svg|eta|250px|dekstra|[[Dosiero:FIAV 110110.svg|20px]] 1:2]] La '''[[nacia flago]] de [[Tongo]]''' estis adoptita la [[4-an de novembro]] [[1875]]. Ĝi similas al la flago de la [[Ruĝa Kruco]]. La flago estis originale identa al tiu flago, sed por eviti konfuzon, ĝi estis ŝanĝita tiel ke la ruĝa kruco prezentiĝis kiel kantono de brita komercflago, igante ĝin simila al la brita komercflago de la [[17-a jarcento]]. La flago estis en uzo ekde 1864 sed estis oficiale adoptita en 1875. Paragrafo 47 de la Konstitucio de Tongo diras: "La Flago de Tongo neniam devas esti ŝanĝita sed devas ĉiam esti la flago de la regno". La ruĝa koloro simbolas sangon de Jesuo. {{Projektoj}}La ruĝa kruco indikas kuristanismon<ref name="CIA2">{{cite web|title=Tonga|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tonga/|access-date=9-a de augusto 2014|work=The World Factbook|publisher=CIA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109192022/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tonga|archivedate=2021-01-09}}</ref>, la religio de 97% de la loĝantaro de la lando<ref name="CIA2"/>. Ĝi estas unu el 28 landaj flagoj kun kristanaj simboloj<ref name="Michael Green - Vexillologist2">{{cite web|url=https://www.brandingthenations.com/blog/flagsforgodssake|title=Flags, for God's Sake|last1=Green|first1=Michael|date=March 20, 2015|website=brandingthenations.com|access-date=February 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203234625/https://www.brandingthenations.com/blog/flagsforgodssake|archive-date=February 3, 2020|url-status=live}}</ref>. La blanka koloro indikas purecon<ref name="CIA2"/>, kaj la ruĝa koloro reprezentas la sangon de Kristo<ref name="CIA2"/>.<ref name=EB>{{cite encyclopedia|first=Whitney|last=Smith|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=Flag of Tonga|url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/1355548/flag-of-Tonga|date=24-a de novembro 2013|access-date=9-a de augusto 2014|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}} '''{{subscription required}}'''</ref><ref name=complete>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1yahq8im86kC&pg=PA235|title=Complete Flags of the World|publisher=Penguin|date=6-a de januaro 2009|last=Kindersley Ltd.|first=Dorling|page=235|access-date=9-a de augusto 2014|isbn=9780756654863}}</ref> == Historiaj flagoj == [[Dosiero:Flag of Tongatapu (1858-1862).svg|maldekstra|eta|Flago de Tongatapu (1858-1862)]] [[Dosiero:Flag of Tonga (1862-1866).svg|maldekstra|eta|Flago de Tongo (1862-1866)]] [[Dosiero:Royal Standard of Tonga (1862-1875).svg|maldekstra|eta|Reĝa flago de Tongo (1862-1875)]] {{Naciaj flagoj en Oceanio}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{tradukita|lingvo=en|artikolo= Flag of Tonga|revizio=1028254151}} [[Kategorio:Naciaj flagoj|Tongo]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Tongo]] jp3sdr39lu1h8fx8cunknnh7ykv4uj0 0 350306 9371794 5127865 2026-05-13T02:11:54Z Näin on näreet 255377 9371794 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Alando.svg|eta]] [[Dosiero:Åland flag 1922.svg|eta|Neoficiala flago de Alando ([[1921]]-[[1954]])]] La '''flago de [[Alando]]''' konsistas el blua fono kun surmetita duobla [[skandinava kruco]] en orflavo kaj ruĝo. Ĝi estas kunmetaĵo de la [[flago de Svedio]] kaj la antikva [[flago de Finnlando]]. La teritorio de Alandaj insuloj estis antikva [[provinco]] de [[Svedio]] ĝis [[1809]] kiam estis aneksita al [[Finnlando]] sub regado de [[Rusa Imperio]]. Post la sendependeco de Finnlando en 1917, la loĝantoj profitis la okazon por realiĝi al Svedio, tamen, tiu ideo estis malakceptita de la [[Ligo de Nacioj]] kiu donis la teritorion al la [[finnoj]], sed sub pli alta memregado, en 1921. En tiu epoko naskiĝis la ideo pri flago kiu reprezentus la denaskajn loĝantojn de [[Alando]]. En 1922 estiĝis la neoficiala dukoloro kun tri horizontalaj strioj, kun la flavo centre kaj en la cetero blue, bazitaj sur la flago de Svedio kaj la provinca blazono. En la [[1950-aj jaroj]], estis proponita la oficialigo de flago, pro kio estis organizita konkurso. La plej ŝatataj simboloj estis la skandinava kruco kaj la koloroj de la antaŭa flago. La unua propono elektita (blua kampo kaj duobla skandinava kruco en flava kaj blua en la centro) okazigis la registaran malakcepton pro ĝia ekstrema simileco al la sveda flago. Fine, la elektita flago estis el skandinava kruco el flava kaj ruĝa koloroj (koloroj de la finna blazono, koloraro, kiun ankaŭ iuj svedlingvaj kontinentfinnlandanoj uzas en siaj simboloj) sur blua kampo kiel tiu de Svedio, harmonie miksante ambaŭ landojn kiel unuiga simbolo. Ĉi tiu flago estis unuafoje hisita la [[3-an de aprilo]] [[1954]] en la urbo [[Mariehamn]]. {{Commons|Category:Flags of Åland}} {{naciaj flagoj en Eŭropo}} [[Kategorio:Naciaj flagoj|Alando]] [[Kategorio:Alando]] qz9qn088zuc44z97luvlny78v3nevkc 9371795 9371794 2026-05-13T02:13:03Z Näin on näreet 255377 9371795 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Alando.svg|eta]] [[Dosiero:Åland flag 1922.svg|eta|Neoficiala flago de Alando ([[1921]]-[[1954]])]] La '''flago de [[Alando]]''' konsistas el blua fono kun surmetita duobla [[skandinava kruco]] en orflavo kaj ruĝo. Ĝi estas kunmetaĵo de la [[flago de Svedio]] kaj la antikva [[flago de Finnlando]]. La teritorio de Alandaj insuloj estis antikva [[provinco]] de [[Svedio]] ĝis [[1809]] kiam estis aneksita al [[Finnlando]] sub regado de [[Rusa Imperio]]. Post la sendependeco de Finnlando en 1917, la loĝantoj profitis la okazon por realiĝi al Svedio, tamen, tiu ideo estis malakceptita de la [[Ligo de Nacioj]] kiu donis la teritorion al la [[finnoj]], sed sub pli alta memregado, en 1921. En tiu epoko naskiĝis la ideo pri flago kiu reprezentus la denaskajn loĝantojn de [[Alando]]. En 1922 estiĝis la neoficiala dukoloro kun tri horizontalaj strioj, kun la flavo centre kaj en la cetero blue, bazitaj sur la flago de Svedio kaj la provinca blazono. En la [[1950-aj jaroj]], estis proponita la oficialigo de flago, pro kio estis organizita konkurso. La plej ŝatataj simboloj estis la skandinava kruco kaj la koloroj de la antaŭa flago. La unua propono elektita (blua kampo kaj duobla skandinava kruco en flava kaj blua en la centro) okazigis la registaran malakcepton pro ĝia ekstrema simileco al la sveda flago. Fine, la elektita flago estis el skandinava kruco el flava kaj ruĝa koloroj (koloroj de la finna blazono, kolorparo, kiun ankaŭ iuj svedlingvaj kontinentfinnlandanoj uzas en siaj simboloj, kiel en [[flago de svedlingvaj finnlandanoj]] kaj blazono de la provinco [[Ostrobotnio]]) sur blua kampo kiel tiu de Svedio, harmonie miksante ambaŭ landojn kiel unuiga simbolo. Ĉi tiu flago estis unuafoje hisita la [[3-an de aprilo]] [[1954]] en la urbo [[Mariehamn]]. {{Commons|Category:Flags of Åland}} {{naciaj flagoj en Eŭropo}} [[Kategorio:Naciaj flagoj|Alando]] [[Kategorio:Alando]] b2qgqcpw5szazk14regs8gztihvjb3f 9372003 9371795 2026-05-13T09:27:57Z Näin on näreet 255377 9372003 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flago-de-Alando.svg|eta]] [[Dosiero:Åland flag 1922.svg|eta|Neoficiala flago de Alando ([[1921]]-[[1954]])]] La '''flago de [[Alando]]''' konsistas el blua fono kun surmetita duobla [[skandinava kruco]] en orflavo kaj ruĝo. Ĝi estas kunmetaĵo de la [[flago de Svedio]] kaj la antikva [[flago de Finnlando]]. La teritorio de Alandaj insuloj estis antikva [[provinco]] de [[Svedio]] ĝis [[1809]] kiam estis aneksita al [[Finnlando]] sub regado de [[Rusa Imperio]]. Post la sendependeco de Finnlando en 1917, la loĝantoj profitis la okazon por realiĝi al Svedio, tamen, tiu ideo estis malakceptita de la [[Ligo de Nacioj]] kiu donis la teritorion al la [[finnoj]], sed sub pli alta memregado, en 1921. En tiu epoko naskiĝis la ideo pri flago kiu reprezentus la denaskajn loĝantojn de [[Alando]]. En 1922 estiĝis la neoficiala dukoloro kun tri horizontalaj strioj, kun la flavo centre kaj en la cetero blue, bazitaj sur la flago de Svedio kaj la provinca blazono. En la [[1950-aj jaroj]], estis proponita la oficialigo de flago, pro kio estis organizita konkurso. La plej ŝatataj simboloj estis la skandinava kruco kaj la koloroj de la antaŭa flago. La unua propono elektita (blua kampo kaj duobla skandinava kruco en flava kaj blua en la centro) okazigis la registaran malakcepton pro ĝia ekstrema simileco al la sveda flago. Fine, la elektita flago estis el skandinava kruco el flava kaj ruĝa koloroj (koloroj de la finna blazono, kolorparo, kiun ankaŭ iuj svedlingvaj kontinentfinnlandanoj uzas en siaj simboloj, kiel en [[flago de svedlingvaj finnlandanoj]] kaj blazono de la provinco [[Ostrobotnio]]) sur blua kampo kiel tiu de Svedio, harmonie miksante ambaŭ landojn kiel unuiga simbolo. Ĉi tiu flago estis unuafoje hisita la [[3-an de aprilo]] [[1954]] en la urbo [[Mariehamn]]. [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke la nuna alanda flago, kiu estas preskaŭ sama kiel la sveda flago, reale kovras la esceptan sukceson de la aŭtonomia pozicio. La loĝantoj ne nuntempe provas ligi al Svedio sed admiras la aŭtonomion. {{Commons|Category:Flags of Åland}} {{naciaj flagoj en Eŭropo}} [[Kategorio:Naciaj flagoj|Alando]] [[Kategorio:Alando]] jrkuzb3kppbx7b0rq6eh9i1ebiovyb9 0 351421 9371862 7871110 2026-05-13T04:56:44Z Sj1mor 12103 9371862 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SAT-kongreso Roterdamo 1937.jpg|eta|775x775px|Komuna foto de la partoprenantoj]]{{informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:SAT-kongreso Roterdamo 1937 estrara tablo.jpg|eta|300px|Podio dum la solena malfermo. De dekstre maldekstren: (1) [[Bas Wels]], (2) [[Frits Faulhaber]], (3) C. van Essen, (4) [[Dreves Uitterdijk]], (5) v. d. Pols, (6) [[Norbert Barthelmess]].|alternative=]] [[Dosiero:SAT-kongreso_Valencio_1934_Zamenhof-tabulo.jpg|eta|300x300ra|Inaŭguro de tabulo al [[LLZ]] la kongreso, parolas [[Luis Hernández Lahuerta]]]] La '''17-a [[SAT-Kongreso|kongreso]] de la [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]''' okazis en la [[Nederlando|nederlanda]] urbo [[Roterdamo]], inter la [[1-a de aŭgusto|1-a]] kaj la [[7-a de aŭgusto]] [[1937]]. Dum ĝi okazis vigla, kvankam abortita debato pri la [[hispana intercivitana milito]], kaj la sinteno de [[esperantisto]]j al ĝi. Aliĝis 865 homoj el 19 landoj, partoprenis 806 homoj el 16 landoj.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=e3r&datum=19370825&seite=1&zoom=33 ''La plej granda kongreso de S.A.T.''], Sennaciulo 25.08.1937</ref> == Organiza Kongresa Komitato == La Organiza Kongresa Komitato (OKK) estis: * [[Bas Wels]] kiel prezidanto; * [[C. van Essen]] kiel sekretario; * Van de Pols kiel kasisto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik59.htm La Hispana Intercivitana movado kaj la Roterdama SAT-Kongreso], artikolo el [[La SAGO]], decembro 2006. {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|37]] [[Kategorio:Eventoj en Roterdamo]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1937]] [[Kategorio:1937 en Nederlando]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando]] 7l8a3vux3hsohghu3dakl06o5p70uqe 9371863 9371862 2026-05-13T04:58:04Z Sj1mor 12103 9371863 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:SAT-kongreso Roterdamo 1937.jpg|eta|775x775px|Komuna foto de la partoprenantoj]]{{informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:SAT-kongreso Roterdamo 1937 estrara tablo.jpg|eta|300px|Podio dum la solena malfermo. De dekstre maldekstren: (1) [[Bas Wels]], (2) [[Frits Faulhaber]], (3) C. van Essen, (4) [[Dreves Uitterdijk]], (5) v. d. Pols, (6) [[Norbert Barthelmess]].|alternative=]] La '''17-a [[SAT-Kongreso|kongreso]] de la [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]''' okazis en la [[Nederlando|nederlanda]] urbo [[Roterdamo]], inter la [[1-a de aŭgusto|1-a]] kaj la [[7-a de aŭgusto]] [[1937]]. Dum ĝi okazis vigla, kvankam abortita debato pri la [[hispana intercivitana milito]], kaj la sinteno de [[esperantisto]]j al ĝi. Aliĝis 865 homoj el 19 landoj, partoprenis 806 homoj el 16 landoj.<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=e3r&datum=19370825&seite=1&zoom=33 ''La plej granda kongreso de S.A.T.''], Sennaciulo 25.08.1937</ref> == Organiza Kongresa Komitato == La Organiza Kongresa Komitato (OKK) estis: * [[Bas Wels]] kiel prezidanto; * [[C. van Essen]] kiel sekretario; * Van de Pols kiel kasisto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik59.htm La Hispana Intercivitana movado kaj la Roterdama SAT-Kongreso], artikolo el [[La SAGO]], decembro 2006. {{SAT Navigilo}} {{DEFAŬLTORDIGO:SAT}} [[Kategorio:SAT-Kongreso|37]] [[Kategorio:Eventoj en Roterdamo]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1937]] [[Kategorio:1937 en Nederlando]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando]] hy84fxls80o4gcsmh1shgxtg6gr3zk3 0 352074 9371476 8718258 2026-05-12T12:39:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371476 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = BE-BRU |Mapo en angulo = |zomo = 13 }} La '''Eŭropa Agentejo pri Defendo''' (EAD) estas unu de la tri Institucioj de la [[Eŭropa Unio]] kiu funkcias nur en la medio de la [[Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko de Eŭropa Unio]]. Realigas funkciojn de kunordigo kaj kunlaborado interregistara je komunuma nivelo en ĉiuj aferoj rilatigitaj kun la defendaj kapabloj de la ŝtatoj membroj, ĉefe tra la alproksimiĝo kaj progresiva integriĝo de ties militaj industrioj kaj la teknologia kunlaborado kaj de esploro en defenda materio. La EAD realigis sian funkcion por ĉiuj membroj de la [[Eŭropa Unio]] krom [[Danio]]<ref>[http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/r00002.htm ''European Defence Agency''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061020130416/http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/r00002.htm |date=2006-10-20 }} europa.eu</ref> ĝis la 2-a de junio 2022, kiam Danio perreferendume decidis aniĝi al la [[Komuna Sekureca kaj Defenda Politiko de Eŭropa Unio]], pri kiu ĝi estis negocinta sendevontiĝon en 1993. La Eŭropa Agentejo pri Defendo estis establita de la [[Konsilo de Eŭropa Unio]] la [[12-a de julio]] de [[2004]], sekvante la rekomendojn adoptitaj de la [[Eŭropa Konsilo]] de [[Tesaloniko]] kaj anticipante al la antaŭvidoj de la tiama projekto de [[Eŭropa Konstitucio]] redaktita de la [[Konvencio por la Estonteco de Eŭropo|Konvencio]]. Ties sidejo troviĝas en [[Bruselo]] ([[Belgio]]). == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa Unio]] (EU) * [[EUFOR]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eda.europa.eu/ European Defence Agency] Oficiala retejo (eda.europa.eu) * [http://www.iss.europa.eu/chaillot/wp2004.pdf ''European Defence White Paper''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070805233416/http://www.iss.europa.eu/chaillot/wp2004.pdf |date=2007-08-05 }} EU ISS Dokumento * [http://www.european-defence.co.uk/ European Defence]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} UK NGO retejo == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sekureco de Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Agentejo de Eŭropa Unio]] g6si9qyh1j4sxmlwmwghryljqrdywal 0 359208 9371541 8934357 2026-05-12T15:34:44Z DidCORN 34571 Informkesto 9371541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | regiono-ISO = ES-CR | situo sur mapo2 = Hispanio | nomo = Almodóvar del Campo | mapo = Termino Municipal Almodovar del Campo.png | flago = | blazono = Escudo de Almodovar del Campo.png | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco de Ciudad Real |Ciudad Real]] | komarko = [[Puertollano]]<!--tio ankoraŭ ne funkcias--> | longitudo-gradoj= | longitudo-minutoj= | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto=E | latitudo-gradoj= | latitudo-minutoj= | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto=N | areo = 1208.27 | loĝ = {{WikidataLoĝantaro}} | jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}} | dens = | pk = | estro = Vicente de Gregorio García ([[PSOE]]) | TTTejo = [http://www.almodovardelcampo.es Municipo] }} [[Dosiero:Localización provincia de Ciudad Real.png |250px|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio]] '''Almodóvar del Campo''' estas [[municipo]] de [[Hispanio]], en la [[provinco de Ciudad Real]], [[regiono]] de [[Kastilio-Manĉo]]. Ĝia nomo devenas de la [[araba]], المدور ''al-mudawwar'', kiu signifas "la rondoforma".<ref>José María Calvo Baeza, ''Nombres de lugar españoles de origen árabe'', Madrid: Darek-Nyumba, 1990.</ref> La urbo estas konstruitya sur antikva [[vulkano]], kiel multaj en la komarko de Kamparo de Kalatrava, el kiu parton de ties [[kratero]] aktuale okupas [[laguno]]. La vulkano suferas le jaroj teruran [[erozio]]n pro la laboro de sablo- kaj ŝton-minado. Kiel [[simbolo]] de la urbo ankoraŭ restas krenelo de la murego kiu ĉirkaŭis la urbon en epoko araba. == Loĝantoj == La loĝantoj nomiĝas ''almodoveños''. La censita populacio en [[2010]] estis de 6.775 loĝantoj kaj la denseco estas de 5,61 loĝ/km². == Situo == Almodóvar del Campo estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Puertollano]] en la sudokcidenta parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 656 m; je 79 km el [[Ciudad Real]], provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 1208.27 km². La [[geografiaj koordinatoj]] estas 38°43′07″ N 4°10′00″ Ok. == Administra divido == En tiu municipo estas dek [[submunicipo]]j:<ref>[http://www.almodovardelcampo.es/municipio/pedanias/ Municipa retejo: ''Pedanías'']</ref> * Fontanosas, je 45 km laŭ ŝoseo. * La Bienvenida, je 45 km. * La Viñuela, je 20 km. * Minas del Horcajo, je 46 km (preskaŭ fantoma domaro, kies vizito indas pro la interesa pejzaĝo). * Navacerrada, je 23 km. * Retamar, je 14 km. * San Benito, je 69 km. * Tirteafuera, je 10 km. * Valdeazogues, je 32 km. * Veredas, je 19 km. == Municipa teritorio == Almodóvar del Campo havas la duan plej etendan [[Municipa teritorio|municipan teritorion]] inter la municipoj kiuj ne estas provincaj ĉefurboj de [[Hispanio]], post [[Lorca]], kaj la kvina en la totalo de Hispanio. Ĝi estas ankaŭ la plej granda de Kastilio-Manĉo. Ĝi havas 1.208,27 km², el kiuj plejparto formas la nomatan [[Valo de Alkudjo]]. == Ekonomio == Agrikulturo kaj brutobredado. == Vidindaĵo == En Almodóvar troviĝas la [[kasona plafono]] de la [[mudeĥaro]] plej granda de HIspanio konstruita el unusola peco, ege bela, situa en la preĝejo de Nuestra Señora de la Asunción de la [[16a jarcento]] kaj deklarita turisma interesaĵo. Interesas ankaŭ la historia arkivo, la du preĝejoj, la 5 ermitejoj, kaj la Palaco de la Markizino situa ĉe la strato Corredera. Oni perdis la belecon de antikva manĉa domaro de domoj kun kalkaj fasadoj duetaĝaj kaj ŝtonpavimaj stratoj pro malbona politiko dum la dua duono de la [[20a jarcento]]. En tiu etenda municipa teritorio troviĝas en la Valo de Alkudjo la romia urbo de [[Sisapo]]. == Historio == El klasika epoko multaj religiuloj el tiu urbeto famiĝis kiaj Juan Bautista de la Concepción, Juan de Ávila kaj Martín Gutiérrez. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de la provinco de Ciudad Real]] {{Municipoj de Provinco Ciudad Real}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Ciudad Real]] htbyatl8n8sj61q5vlm9ayrhtdc6wra 0 360220 9371544 8834658 2026-05-12T15:49:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371544 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Falkado | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }}[[Dosiero:Frederick II and eagle.jpg|eta|[[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] ĉe sia [[falko]] por falkado el la libro ''De arte venandi cum avibus (Pri ĉasarto per birdoj)''. Fino de [[13-a jarcento]].]] '''Falkado''' estas la arto ĉasi per [[rabobirdo]], ĉefe per [[Falko|falkoj]], [[akcipitro]]j kaj aliaj rabobirdoj por kapti speciojn ĉu flugantajn ĉu el surgrunde. Ĝi biologie klopodas simbiozon (inter viro kaj besto) kiun ambaŭ specioj profitas. Unu el ties plej grandaj spertuloj mondaj, [[Félix Rodríguez de la Fuente]], difinis ĝin kiel "la unua fojo kiam la viro ne submetis la beston per jugo kaj vipo". La homo kaptas, ligas la birdon al la propra viro per [[Ivan Pavlov|kondiĉitaj faroj]], kaj trejnas la birdon al ĉaso kaj al fideleco. Lia birdo kaptas birdojn kaj kvarpiedulojn ĝenerale malgrandajn aŭ mezajn (kuniklojn, leporojn... ĝis lupojn agloj). La falkado estis praktiko tre etenda en la mezepoko, ligita al la nobelaro kaj al la povuloj. Ĝi fine dekadencis pro la progreso de la pafarmiloj kaj la plej granda rimarkindeco kaj festeco de la granda ĉasado, speciale ĉe [[hundoĉaso]]. La [[16-a de novembro]] de 2010, la [[Unesko]] ĝin deklaris [[Nemateria kultura heredaĵo]], El milenario arte de la cetrería, Patrimonio Inmaterial de la Humanidad, RTVE, 16-a de novembro de 2010, konsultita la 17-a de septembro de 2010. En plurnacia kandidateco de [[Saud-Arabio]], [[Belgio]], [[Ĉeĥio]], [[Sud-Koreio]], [[Arabaj Unuigitaj Emirlandoj]], [[Hispanio]], [[Francio]], [[Maroko]], [[Mongolio]], [[Kataro]] kaj [[Sirio]].<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/es/item/7344/ |title = Un cetrero con su halcón cerca de Al-Ain |website = [[World Digital Library]] |date = 1965 |accessdate = 2013-07-07 }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Historio == La originoj de la falkado estas tre malnovaj. Eble ĝi malkovriĝis en [[Ĉinio]], pro tio ke ekzistas multaj referencoj pri la praktiko de la falkado antaŭ kristepoko en diversaj tekstoj [[Ĉinio|ĉinaj]] kaj [[Japanio|japanaj]]. La grekoromia mondo ne praktikis falkadon. Iuj de la reprezentoj kiuj foje estas miskomprenataj kiel falkado, temas nur pri kion la romanoj nomigis ''aucupio'' (kaptado de birdoj). Ŝajne al okcidenta Eŭropo alvenis pere de la invadoj de gotoj. La unua grafika atesto, datiĝita en la 5-a jarcento p.K., troviĝas en la mozaikoj de la Vilaĝo de la Falkisto en [[Argos]] ([[Grekio]]). Ĝi poste menciiĝos en la leĝoj de la ĝermanaj popoloj kiuj iom post iom estis trapasante la limojn de la Imperio de Romo kaj ili starigis sude de la riveroj Reno kaj Danubo. En la [[Iberia duoninsulo]] lokaliziĝis en la arkeologia kampo de [[Mértola]] ([[Portugalio]]) mozaiko, fragmenta, kiu nur povas interpretiĝi kiel sceno de falkado. La fakto ke tio malkovriĝis en malsupra tavolo de islama konstruo, estas klara indico ke falkado alvenis al la Iberia duoninsulo kun la ĝermanaj popoloj (tio estas antaŭ la alveno de islamanoj).<ref>LOPES, Virgílio - Mértola na Antiguidade Tardia: a topografia histórica da cidade e do seu território nos alvores do cristianismo. Mértola: Campo Arqueológico de Mértola, 2003. ISBN 972-9375-21-6.</ref> Aliflanke, la arabaj fontoj indikas ke kiam la unuaj islamaj invadintoj eniris en la duoninsulon malkovris kaj adoptis kategorion falkadan kiu povas esti priskribata kiel alta birdoĉasado. En [[Eŭropo]] la ora epoko de ĉi tiu arto kaj ŝatokupo estis la [[mezepoko]]. Oni povas diri ke pli aŭ malpli ekde la [[6-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]], en kiu oni praktikis la ĉason per [[Falko|falkoj]] kaj [[akcipitro]]j, ĝi ĝuis de lia plej granda apogeo kaj disvastigo. Ĉi tiu tekniko ĉasada perdis terenon fronte al la novaj pafarmiloj de fajro kaj, ankaŭ, pro ties peniga devo subteni bonan teamon de falkoj kaj falkistoj, ĉar falkado, ĝenerale, iĝis rezervita praktiko por reĝoj kaj grandaj senjoroj, kvankam ne estis neniu leĝo kiu malpermesus ĝin al la malsupraj tavoloj, sed por akiri manĝon estis metodoj pli efektivaj kaj certaj. Hodiaŭ estas sporto kiu en la okcidenta mondo praktikiĝas per rabobirdoj bredataj kaptivece, kio ne endanĝerigas naturajn birdojn. Tamen estas ankoraŭ malproksimaj mondoregionoj, kie oni ankoraŭ kaptadas naturajn rabobirdojn por falkado. En novembro de 2010 falkado estis deklarita Nemateria Heredaĵo de la Homaro, ĉar estas unu el la metodoj de tradiciaj ĉasoj pli malnovaj, selektaj ĉe la ĉaspredoj, ne poluaj kaj respektaj al la medio. == Specioj == Specioj uzataj ĉe falkado estas jenaj: * [[Migra falko]] * [[Ĉasfalko]] * [[Balkanfalko]] * [[Tatarfalko]] * [[Meksika falko]] * [[Turfalko]] * [[Amerika turfalko]] * [[Kolombfalko]] * [[Akcipitro]] * [[Nizo]] * [[Kupera akcipitro]] * [[Striakcipitro]] * [[Buteo]] * [[Jamajka buteo]] * [[Zonvosta buteo]] * [[Reĝa aglo]] * [[Amerika harpio]] * [[Alaŭdfalko]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉasado]] [[Kategorio:Falkoj]] 7g87yjqrx8l5qb2uxqa8svt9a1h6gnc 0 361625 9371868 9353839 2026-05-13T05:15:57Z Sj1mor 12103 /* Verkoj */ 9371868 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''John Chadwick''' (naskiĝis la 21-an de majo [[1920]] - mortis la 24-an de novembro [[1998]]) – brita [[lingvisto]] kaj [[klasika filologo]]. Kun [[Michael Ventris]] deĉifris en 1952 [[Mikeno|mikenan]] [[skribo]]n – la [[linia skribo B|linian skribon B]]. == Biografio == Li studadis ĉe la publika lernejo de Sankta Paŭlo, kaj poste ĉe la Corpus Christi Gimnazio de la [[Universitato de Kembriĝo]], antaŭ li plenumis sian militservon en la [[Reĝa Mararmeo (Britio)|Reĝa Mararmeo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Post la milito, li edziĝis kaj aliĝis al la teamo de la [[Oksforda Klasika Vortaro]], la referenca brita angla lingvo vortaro. Inter 1946 kaj 1952 helpis li prepari slipojn por naskiĝonta [[Oxford Latin Dictionary]]. En la jaro [[1952]], li iĝis legisto de klasikaj homsciencoj ĉe la kembriĝa universitato. En la sama jaro, li renkontiĝis al [[Michael Ventris|Miĥaelo Ventris]], kiu estis laboranta por malĉifri la linearo B. Tiu estis la skribado uzita sur la argilaj tabuletoj, kiujn oni trovadis ĉe [[Piloso]] kaj [[Knossos|Knososo]] en [[Kreto (insulo)|Kreto]]. Chadwick transdonas al Ventris sian [[Filologio|filologian scion]], kaj ili kune publikigis en [[1953]] tre polemikan artikolon en la ''Revuo pri Grekaj Studoj''. Ili fakte asertis, ke la mikena lingvo estis arĥaika [[Antikva greka lingvo|greka lingvo]] ! Ili proponas klavon por malĉifri ĉi tion. Malmulte da tempo poste, novajn tabelulojn oni trovis. En [[1955]] ili ankaŭ kune publikigas la ''Dokumentoj en la Mikena Greka Lingvo'', kiu estas tabelula korpuso. Post Ventris mortiĝis per aŭta akcidento, Chadwick publikigos ''La Malĉifrado de la Linearo B'' por rakonti la aventuro de l’malĉifrado. La 24-an de novembro 1998, li mortiĝis mem. == Verkoj == * <abbr>(en)</abbr> John Chadwick, , Cambridge England New York, Cambridge University Press, 1990, <abbr>2-a</abbr> <abbr>eldono.</abbr>, 164 <abbr>p.</abbr> <small>(ISBN 0-521-39830-4, [https://books.google.ch/books?id=TD8YAlh_XHwC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false legi en la interreto])</small> {{ĝermo|lingvisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Chadwick, John}} [[Kategorio:Anglaj lingvistoj]] [[Kategorio:Anglaj filologoj]] [[Kategorio:Anglaj arkeologoj]] [[Kategorio:Helenistoj]] a3sf99y1ss7ky8d6nn4ukdiwlqlav2q 0 372021 9371955 8560387 2026-05-13T07:53:42Z Crosstor 3176 jam ne ĝermo 9371955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1917|9|21}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Déva]] |dato de morto = {{mortotago|1994|11|28}} |loko de morto = {{Rumanio}} [[Târgu Mureș]] }} '''[[Zoltán (nomo)|Zoltán]] Ander,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ander Zoltán''' estis [[Rumanio|rumania]] [[Hungario|hungara]] tribunala [[kuracisto]], altlerneja [[instruisto]]. Zoltán Ander<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM40741 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=679610&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskita en [[Déva]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Deva]] en [[Rumanio]]) la [[21-an de septembro]] [[1917]] kaj mortinta en [[Târgu Mureș]] (Rumanio) la [[28-an de novembro]] [[1994]]. ==Biografio== Zoltán Ander akiris medicinan diplomon en tiam hungara [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]] en [[1941]], 3 jarojn poste licencon pri tribunala medicino. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]], pli poste [[lektoro]] en la universitata instituto. Inter 1949–1983 li prelegis trubunalan medicinon en [[Universitato pri Medicino kaj Farmacio de Târgu Mureș]]. Intertempe li kandidatiĝis en 1971 en [[Bukareŝto]], lia docentiĝo okazis en 1971. Li estis kunullaboranto de rumanlingva unueca lernolibro pri tribunala medicino en [[1966]]. Li ricevis 2 [[premio]]jn en 1965 kaj 1976. == Elektitaj verkoj == * ''Törvényszéki orvostani jegyzet'' (studenta lernolibro, 1952) * ''Elemente de deontologie medicală'' (1965) * ''Amit az alkoholról tudni kell'' (1973) * ''A szocialista orvosi deontológia kérdései'' (studenta lernolibro, 1978) * ''Ember és egészség.'' (1986) * ''Vademecum sexualis.'' (1992) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03628/html/a.htm#AnderZolt%C3%A1n biografio hungare] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/ander-zoltan-b1a59 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ander, Zoltan}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 0l6iepoqi59b0u3hi15p1fe2rsjlxhw 0 375897 9371542 9277319 2026-05-12T15:46:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371542 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Falenoptilo |koloro = pink |dosiero = Common Poorwill.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = |dosiero2 = [[Dosiero:Common Poorwill Great Basin National Park.ogg]] |dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Kaprimulgoformaj]], ''Caprimulgiformes'' |familio = [[Kaprimulgedoj]], ''Caprimulgidae'' |genro = ''[[Phalaenoptilus]]'' |genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1880 |specio = '''Falenoptilo''', ''P. nuttallii'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Phalaenoptilus nuttallii'' |volume=2016 |article-number=e.T22689735A93245859 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22689735A93245859.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phalaenoptilus nuttallii'' |dunomo aŭtoritato = ([[John James Audubon|Audubon]], 1844) |sinonimo = ''Caprimulgus nuttallii'' (pranomo) |komunejo = Phalaenoptilus nuttallii |mapo de vivoteritorioj = Phalaenoptilus nuttallii map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = oranĝe, reproduktejo; purpure, la tutan jaron }} La '''Falenoptilo''', ''Phalaenoptilus nuttallii'', estas noktula [[birdo]] de la familio de [[Kaprimulgedoj]], nome la [[kaprimulgoj]]. Ĝi troviĝas el [[Brita Kolumbio]] kaj sudorienta [[Alberto]], tra okcidenta [[Usono]] al norda [[Meksiko]]. ==Ekologio== La birda habitato estas sekaj, malfermaj areoj kun herboj aŭ arbustoj, kaj eĉ ŝtonecaj dezertaj deklivoj kun tre malmulta vegetaĵaro. [[Dosiero:Phalaenoptilus nuttalliiAPP64CB.jpg|maldekstra|175px|eta|Falenoptilo, montranta [[niktitanta membrano|niktitantan membranon]].]] Ĝi estas distribuita tra la sekaj herbejoj kaj veprejoj de okcidenta Nordameriko, de suda Kanado ĝis norda Meksiko, inkluzive de Usono. Ĝi estas la sola konata birdospecio kiu eniras staton de [[vintrodormo]]. Multaj nordaj birdoj [[birdomigrado|migras]] vintri el la reprodukta teritorio al centra kaj okcidenta Meksikio, kvankam kelkaj restas pli norde. Rimarkinde la Falenoptilo estas la ununura birdo konata kiel irante en [[torporo]] por longdaŭraj periodoj (semajnoj al monatoj).<ref>{{cite journal |last=McKechnie |first=Andrew W. |coauthors=Ashdown, Robert A. M., Christian, Murray B. & Brigham, R. Mark |title=Torpor in an African caprimulgid, the freckled nightjar ''Caprimulgus tristigma'' |journal=Journal of Avian Biology |volume=38 |pages=261–266 |url=http://web.wits.ac.za/NR/rdonlyres/3ED778A4-2CAF-450B-985D-C8B7E1EEDA92/0/FRNJtorporJAB.pdf |date= |doi=10.1111/j.2007.0908-8857.04116.x |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217160227/http://web.wits.ac.za/NR/rdonlyres/3ED778A4-2CAF-450B-985D-C8B7E1EEDA92/0/FRNJtorporJAB.pdf |arkivdato=2008-12-17 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217160227/http://web.wits.ac.za/NR/rdonlyres/3ED778A4-2CAF-450B-985D-C8B7E1EEDA92/0/FRNJtorporJAB.pdf |date=2008-12-17 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://web.wits.ac.za/NR/rdonlyres/3ED778A4-2CAF-450B-985D-C8B7E1EEDA92/0/FRNJtorporJAB.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-09-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081217160227/http://web.wits.ac.za/NR/rdonlyres/3ED778A4-2CAF-450B-985D-C8B7E1EEDA92/0/FRNJtorporJAB.pdf |arkivdato=2008-12-17 }}</ref> Tio okazas en la suda bordo de ties teritorio en Usono, kie ĝi pasas multe el la vintro neaktiva, kaŝita inter amasoj de rokoj. Tiu kutimo estis konstatita en [[Kalifornio]] kaj [[Nov-Meksiko]]. Tia longdaŭra periodo de torporo estas proksima al stato de [[vintra dormo]], ne konata inter aliaj [[birdoj]]. == Taksonomio == La Falenoptilon ilustraciis kaj [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1844 la ornitologo [[John James Audubon]] el maskla specimeno kolektita sur la orienta bordo de la rivero [[Misuro (rivero)|Misuro]] inter Fort Pierre kaj la elfluejo de la rivero Cheyenne en [[Suda Dakoto]]. Audubon stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Caprimulgus nuttallii'', elektante por la [[specia epiteto]] honoron al sia amiko, la ornitologo [[Thomas Nuttall]].<ref>{{ cite book | last=Audubon | first=John James | author-link=John James Audubon | year=1844 | chapter=Nuttal's Whip-Poor-Will | title=The Birds of America, from drawings made in the United States and their territories | volume=7 | location=New York | publisher=J.B. Chevalier | pages=350–352, Plate 495 | chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40419500 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1940 | title=Check-List of Birds of the World | volume=4 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | pages=193–194 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14476664 }}</ref> La specion movis al sia propra [[genro]] ''Phalaenoptilus'' la usona ornitologo [[Robert Ridgway]] in 1880.<ref>{{ cite journal | last=Ridgway | first=Robert | author-link=Robert Ridgway | year=1880 | title=Revisions of nomenclature of certain North American birds | journal=Proceedings of the United States National Museum | volume=3 | pages=1–16 [5] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14917120 }}</ref> La genronomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn]] {{lang|grc-Latn|''falaina''}} kun la signifo "tineo" kaj {{lang|grc-Latn|''ptilon''}} signife "plumaro".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=301 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | year=2020 | title=Frogmouths, Oilbird, potoos, nightjars | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/nightjars/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=8a de Oktobro 2020 }}</ref><ref name=bow>{{cite journal | last1=Woods | first1=C.P. | last2=Csada | first2=R.D. | last3=Brigham | first3=R.M. | year=2020 | title=Common Poorwill (''Phalaenoptilus nuttallii''), version 1.0 | editor-last=Poole | editor-first=A.F. | journal=Birds of the World | location=Ithaca, NY, USA | publisher=Cornell Lab of Ornithology | doi=10.2173/bow.compoo.01 }}</ref> * ''P. n. nutalli'' ([[John James Audubon|Audubon]], 1844) – reproduktiĝas je plimulto de la nordamerika teritorio. * ''P. n. californicus'' [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1887 – malhela kaprimulgo, estas pli malhela kaj pli bruna ol la nomiga raso. Ĝi vivas en okcidenta Kalifornio kaj norda [[Baja California]] * ''P. n. hueyi'' [[Donald Ryder Dickey|Dickey]], 1928 – dezerta kaprimulgo, estas pli pala ol la nomiga raso. Ĝi vivas en sudorienta Kalifornio, sudokcidenta Arizono (Usono) kaj nordorienta Baja California (Meksiko) * ''P. n. dickeyi'' [[Joseph Grinnell|Grinnell]], 1928 – San Ignacio kaprimulgo, estas pli malgranda kaj malpli markata ol ''californicus''. Ĝi estas loĝanta en suda Baja California. * ''P. n. adustus'' [[Adriaan Joseph van Rossem|Van Rossem]], 1941 – Sonora kaprimulgo, estas pli pala kaj pli brunan ol la nomiga raso. Ĝi vivas el plej suda [[Arizono]] ĝis norda Meksiko. * ''P. n. centralis'' [[Robert Thomas Moore|Moore, RT]], 1947 – centra Meksiko == Aspekto == Ĉi tiu estas la plej malgranda el nordamerikaj [[kaprimulgoj]], ĉirkaŭ 18 centimetrojn longa, kun enverguro de proksimume 30 centimetroj. Ĝi pezas 36–58 gramojn. Ambaŭ seksoj estas similaj, kaj grizaj kaj nigraj supre kun padronoj. La eksteraj vostoplumoj estas blanke finitaj, la markoj iomete pli elstaraj ĉe la masklo.<ref name=":1">{{Cite web|title = Common Poorwill|url = https://www.allaboutbirds.org/guide/Common_Poorwill/id|website = www.allaboutbirds.org|access-date = 2015-12-13}}</ref> La ordinara kaprimulgo estas distingebla de similaj kaprimulgoj per sia eta grandeco, mallonga beko, rondetaj flugiloj kun pintoj kiuj atingas la finon de la mallonga vosto dum ripozo, kaj palgriza koloro.<ref name=":1" /> De proksime oni povas aŭdi trian silabon de la krio. Ĝi ankaŭ eligas ''ĉak''-noton dumfluge.<ref name=":1" /> == Notoj == {{Referencoj}} * Cleere kaj Nurney, 1998. ''Nightjars'', {{ISBN|1-873403-48-8}} * Paul R. Ehrlich; David S. Dobkin; and Darryl Wheye, 1988. ''The Birder's Handbook''. New York: Simon and Schuster, {{ISBN|0-671-62133-5}} * Terres, 1980. ''Audubon Society Encyclopedia of North American Birds''. New York: Alfred A. Knopf, {{ISBN|0-394-46651-9}} * National Geographic Society, 1987. ''Field Guide to the Birds of North America''. Washington, D.C.: National Geographic Society. {{ISBN|0-7922-7451-2}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons}} * [https://www.xeno-canto.org/species/Phalaenoptilus-nuttallii Xeno-canto: sonregistraĵoj] * [https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4180id.html USGS] * [https://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Common_Poorwill.html All About Birds] – Cornell University * [https://web.archive.org/web/20060215092844/http://askabiologist.asu.edu/expstuff/experiments/birdsongs/datacards/common_poorwill.html Arizona State University] *[http://www.jaeger.ws/poorwill/index.html malkovro de Jaeger]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20060507032706/http://www.co.san-bernardino.ca.us/museum/divisions/biology.htm San Bernardino County Museum] – pri Wilson Hanna, ovologo * [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=common+poorwill&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kaprimulgedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Nordameriko]] aqpcqlfh9b0yuuz68mztqv3rye6b8tn 0 390482 9371960 8891390 2026-05-13T07:58:38Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Flosado | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }}[[Dosiero:pacuareriverrafting.jpg|eta|250ra|Flosado en [[Kostariko]] – Pacuare]] [[Dosiero:Zanskar rafting (babasteve).jpg|eta|250ra|Flosado en [[Ladaĥo]], [[Barato]]]] '''Flosado''' estas malfacila distra subĉiela sporta agado uzante plenbloveblan [[floso]]n por [[navigi]] tra [[rivero]] aŭ aliaj tipoj de akvofluo. Tiu estas kutime farata sur rapidaj akvoj aŭ kun malsamaj gradoj da malglata akvo, por ravi kaj ekscitigi la [[floso]][[pasaĝero]]jn. La evoluo de tiu agado kiel libertempa [[sporto]] fariĝis populara ekde la mezo de la [[1970-aj jaroj]]. Ĝi estas konsiderita [[ekstrema sporto]], kiam ĝi povas esti danĝera. == Sistemo == La moderna floso estas [[ŝvelboato]] (neologisme ''[[rafto]]''), konsistante el tre daŭrema, plurtavolaj gumizitaj aŭ vinilŝtofaj kun pluraj sendependaj aerkameroj. La longo varias inter 3.5 m kaj 6 m, la larĝo inter 1.8 m kaj 2.5 m. La escepto al tiu grandecoregulo estas kutime la pakfloso aŭ persona flosilo, kiu estas dizajnita kiel portebla por ununura persono kiu flosigas kaj povas esti tiom malgranda kiom 1.5 m longa kaj peza tiom malgranda kiom 1.8 kg. Ŝvelboatoj venas en kelkaj diversaj formoj. En Eŭropo, la plej ofta estas la simetria floso stirita per padelo ĉe la posta parto. Aliaj tipoj estas la nesimetria, [[rudro]]-kontrolita floso kaj la simetria floso kun centra stirilo ([[remilo]]j). Ŝvelboatoj estas kutime propulsitaj per ordinaraj padeloj kaj tipe estas aranĝataj por 4 al 12 personoj. En [[Rusio]], ŝvelboatoj ofte estas manfaritaj kaj estas ofte [[katamarano|katamaranecaj]] kun du plenbloveblaj tuboj alkroĉitaj al kadro. Paroj de padelistoj navigas sur tiuj [[rafto]]j. Katamaranecaj raftoj fariĝis popularaj ankaŭ en la okcidenta Usono, sed estas tipe remitaj anstataŭe de [[padelo|padelitaj]]. == Gradoj de rapidaj akvoj == La [[internacia skalo de rivera malfacileco]] indikas la gradon de malfacileco de flosado en sekcio de la rivero aŭ en sola [[rapidfluo]]. La skalon agnoskas [[Internacia Federacio de Kanuado]]. Ekzistas en ĝi la ses klasoj, de I ĝis VI. Rapidfluojn de la klaso I oni povas facile trapasi, kaj tiuj de la klaso VI estas grava minaco al la vivo de penanta trapasi ĝin. Oni povas uzi ankaŭ aldonitajn klasojn II+, III-, III+, IV-, IV+, kaj la V klaso estas malfermita subskalo: oni povas indiki rapidfluojn kiel 5.0, 5.1, 5.2 k.t.p.<ref>[https://www.americanwhitewater.org/content/Wiki/safety:start?#vi._international_scale_of_river_difficulty La internacia skalo de rivera malfacileco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051026100326/https://www.americanwhitewater.org/content/Wiki/safety:start#vi._international_scale_of_river_difficulty |date=2005-10-26 }} ([[angla lingvo|angle]]).</ref> == Teknikoj == == Sekureco == == Mediaj temoj == == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Rafting}} * [http://www.intraftfed.com/ Internacia Flosada Federacio] == Notoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|sporto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ekstremaj sportoj]] [[Kategorio:Akvosportoj]] 8l4c65l4ebk7lbed08eug9ad8rnkbw1 0 397016 9371679 9148223 2026-05-12T19:09:51Z ThomasPusch 1869 9371679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Felix Baumgartner-001.jpg|eta]] '''Felix Baumgartner''' (naskiĝis la 20-an de aprilo 1969 en [[Salcburgo]], [[Aŭstrio]], mortiĝis la 17-an de julio 2025 en [[Porto Sant'Elpidio]], [[Italio]]) estas aŭstra paraŝutisto. Li estas fama pro aparte salti je danĝera naturo dum sia kariero. Baumgartner pasigis tempon en la aŭstria armeo kie li praktikis salton per [[paraŝuto]], inkluzive trejnadon al tero el malgrandaj ĉiel-zonoj. La 14-an de oktobro 2012, li sukcese elsaltis el balono, en la alto de 39 km. Post 4 minutoj kaj 22 sekundoj da libera falo, li elvolvigis la paraŝuton kaj sukcese surteriĝis. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Ĝermo|aŭstro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baumgartner, Felix}} [[Kategorio:Aŭstraj paraŝutistoj]] [[Kategorio:Morto en Italio]] 1w95irk6peghb1ii7qff27b5zekg66h 9371682 9371679 2026-05-12T19:13:48Z ThomasPusch 1869 9371682 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Felix Baumgartner-001.jpg|eta]] '''Felix Baumgartner''' (naskiĝis la 20-an de aprilo 1969 en [[Salcburgo]], [[Aŭstrio]], mortiĝis la 17-an de julio 2025 en [[Porto Sant'Elpidio]], [[Italio]]) estas aŭstra paraŝutisto. Li estas fama pro aparte salti je danĝera naturo dum sia kariero. Baumgartner pasigis tempon en la aŭstria armeo kie li praktikis salton per [[paraŝuto]], inkluzive trejnadon al tero el malgrandaj ĉiel-zonoj. La 14-an de oktobro 2012, li sukcese elsaltis el balono, en la alto de 39 km. Post 4 minutoj kaj 22 sekundoj da libera falo, li elvolvigis la paraŝuton kaj sukcese surteriĝis. == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{de}}) {{Ĝermo|aŭstro}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Baumgartner, Felix}} [[Kategorio:Aŭstraj paraŝutistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Italio]] 3bjz5vxt57d10gbsbtav7jdbb0wpoi9 0 400813 9371512 8952288 2026-05-12T13:31:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371512 wikitext text/x-wiki '''Eŭropa Civitana Iniciato''' ('''ECI''') estas proceduro por sendi peticiojn de civitanoj al la Eŭropa Komisiono<ref>(pl) Mariusz Sulkowski: I[http://uniaeuropejska.org/unia/?option=com_content&view=article&id=188&Itemid=1 nformkesto de civitanoj en EU] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131109163525/http://www.uniaeuropejska.org/unia/?option=com_content&view=article&id=188&Itemid=1 |date=2013-11-09 }}, UniaEuropejska.org, 2010-12-07.</ref>. Ĝi estis enkondukita sekve de la modifoj alportitaj de la [[Traktato de Lisbono]] la [[1-a de aprilo|1-an de aprilo]] [[2012]] por plifortigi [[Transnaciismo|transnacian]] partoprenigan demokration<ref name=":1">(en) ''[https://www.democracy-international.org/eci-democratic-farce The ECI, a democratic farce?]'', Democracy International, la 10-an de majo 2015, alirite la 10-an de januaro 2020.</ref> en [[Eŭropa Unio]]. Almenaŭ unu miliono da homoj loĝantaj en almenaŭ sep EU-landoj devas esti subskribintoj de la peticio. Necesas 1 miliono da subskriboj el minimume 7 diversaj EU-landoj. Temas pri la unua kazo de ebla malferma politika partopreno en supernacia instanco en [[Eŭropo]]. La ECI estas tre ofte citita kiel ekzemplo de ilo kun la eblo krei veran senton de [[eŭropa identeco]] kaj civitaneco danke al ĝia efiko sur la politika tagordo de la EU. Ĝi celas doni al la Eŭropanoj la ŝancon kunlabori kaj kuniĝi ĉirkaŭ afero de komuna intereso por esprimi sian opinion, ne nur dum la balotoj, sed ĉiufoje kiam ili kredas, ke io nova devas esti metita sur la tagordo de EU<ref>(en) ''[https://www.eesc.europa.eu/en/agenda/our-events/events/european-citizens-initiative-day-2019 ECI day 2019: Digital Voices]'', EESC, la 2-an de aprilo 2019, alirite la 10-an de januaro 2020</ref>. == Enkonduko == Antaŭ la enkonduko de la Eŭropa Civitana Iniciato, ĉiu loĝanto de EU-membrolando povis transdoni siajn atendojn al la Eŭropa Komisiono pere de peticio al la [[Eŭropa Parlamento]], kiu ne estis sufiĉe efika ilo, ĉar la retejo de la Eŭropa Parlamento ne estis preparita por peticioj kun granda nombro da subskriboj<ref>(en) ''[https://www.secure.europarl.europa.eu/parliament/public/petition/secured/submit.do?language=EN Submitting a petition]'', Eŭropa Parlamento</ref>. La Eŭropa Civitana Iniciato estas aldono al la ekzistanta rajto de peticio al la Eŭropa Parlamento, kaj ankaŭ al la rajto apelacii al la eŭropa [[Ombudsmano]]<ref>(en) "''[http://www.ombudsman.europa.eu/en/press/release.faces/en/59208/html.bookmark Ombudsman calls on Commission to make European Citizens' Initiative politically relevant]''". Ombudsman.europa.eu</ref>, kiel difinita en la [[Traktato de Mastriĥto|Traktato de Maastricht]] (1993). La detaloj pri la civitana iniciato estas regulitaj en la Reglamento de Eŭropa Parlamento kaj de la Konsilio (EU) No 211/2011 de la 16-a de februaro 2011 ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L:2011:065:TOC Official Jounal of the EU, L 65, 11.3.2011]). La unua Eŭropa Civitana Iniciato kiu sukcesis en [[2012]] estis la kampanjo "''Right2Water''" kiu celis ŝanĝi la direktivon pri trinkakvo. Kadre de ĝi, pli ol 1,8 milionoj da subskriboj estis akiritaj<ref>(en) [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52017PC0753 COM/2017/0753 final - 2017/0332 (COD)]</ref>. Alia iniciato kiu sukcesis en [[2017]] estis la malpermeso je [[glifosato]]. En [[2019]] estis lanĉita la propono "''Politiko de kohereco por la egaleco de regionoj kaj konservado de regionaj kulturoj''"<ref>(fr) ''[https://europa.eu/citizens-initiative/initiatives/details/2019/000007_fr Politique de cohésion pour l’égalité des régions et le maintien des cultures régionales]'', fermo 07/05/2020.</ref> por atentigi pri la politika kohereco de la Unio kiu devus aparte atenti regionojn kies naciaj, etnaj, kulturaj, religiaj aŭ lingvaj trajtoj diferencas de tiuj de la ĉirkaŭaj regionoj<ref>(fr) ''[http://www.regionsnationales.eu/ L'initiative Citoyenne Européenne pour l'Égalité des Régions et la Soutenabilité des Cultures Régionales]'', Eŭropa movado por protekti naciajn regionojn.</ref>. == Procedo == Oni bezonas almenaŭ milionon da subtendeklaroj el minimume sep landoj de Eŭropa Unio. La minimuma nombro da subskriboj por esti kolektita en ĉiu lando dependas de la nombro de membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en la membro-lando multobligita per 750<ref>(en) [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=OJ:L:2011:065:FULL&from=PL Regulation (EU) No 211/2011 of the European Parliamant], de la 16-a de februaro 2011 pri la Civitana Iniciato.<br /></ref>. Ekzemple, estu por Pollando 38.250 subskriboj kaj por Portugalio 16.500. Kolekti deklarojn de subteno povas daŭri maksimume 12 monatojn<ref name=":0">(en) [http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/how-it-works Eŭropa Civitana Iniciato -procedo paŝon post paŝo], Eŭropa Komisiono: Eŭropa Civitana Iniciato, alirite la 6-an de januaro 2014.</ref>. Kondiĉe ke la kontrolo de subtendeklaroj daŭras ĝis tri monatoj, la iniciato estas submetita al la Eŭropa Komisiono. La Komisiono havas aliajn 3 monatojn por pripensi la iniciaton, organizi publikan konsultadon ''(hearing)'' en la Eŭropa Parlamento kaj respondi. La Eŭropa Komisiono ne estas devigata proponi leĝdonan proponon al la Eŭropa Parlamento kaj/aŭ al la Konsilio. Tamen se ĝi faros tion - kaj la leĝdonanto akceptas la proponon - la dispozicio ekvalidos<ref name=":0" />. == Civitana iniciato pri ''rekomendo'' kanti la eŭropan himnon en Esperanto == Inter la unuaj proponintoj de eŭropa civitana iniciato estis ankaŭ [[Eŭropa Esperanto-Unio]], kiu ''proponis'' rekomendon pri kantado de la [[eŭropa himno]] laŭ teksto en [[Esperanto]] verkita de [[Umberto Broccatelli]]<ref>[http://www.europo.eu/eo/civitana-iniciato Civitana iniciato de Eŭropa Esperanto-Unio]</ref><ref>(en) ''[https://therift.eu/index.php/2019/04/29/should-esperanto-become-an-official-language-of-the-eu/ Esperanto prevents the strong from imposing their language on the weak] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200110214752/https://therift.eu/index.php/2019/04/29/should-esperanto-become-an-official-language-of-the-eu/ |date=2020-01-10 }}'', [https://therift.eu/index.php/about-us/ The Rift,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191218135028/https://therift.eu/index.php/about-us/ |date=2019-12-18 }} la 29-an de aprilo 2019, alirite la 10-an de januaro 2020.</ref>. La 30-an de majo 2012, la [[Eŭropa Komisiono]] respondis, dirante ke la propono ne falas ene de la povoj de la komisiono (kvankam ĝi diras alie sur la unua paĝo)<ref>http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/documents/589</ref>. Tiu iniciato ne sukcesis, samkiel la plejmulte de la aliaj proponoj kiel ''[[Minority SafePack|Minority Safe Pack]].'' El 51 Eŭropaj Civitanaj Iniciatoj lanĉitaj inter aprilo [[2012]] kaj marto [[2015]], ''nur 4 sukcesis'', ("Akvo estas Homa Rajto", "Unu el Ni" pri protekto de homaj embrioj kaj "Ĉesu [[Vivisekcio|vivisekcion]]"<ref name=":1" />. En decembro 2014 la Eŭropa Civitana Agado-Servo (ECAS) kaj la [[Eŭropa Ekonomia kaj Socia Komitato]] (EESK) organizis konferencon titolitan "ECI, jura kadro- ĉu bezono por reformo?"<ref>(en) "''[http://www.citizens-initiative.eu/ep-public-hearing/ The ECI Campaign]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''", Citizens-initiative.eu</ref>. Dum tiu konferenco estis prezentitaj kaj diskutitaj la rezultoj kaj rekomendoj de studo farita de ECAS kaj la advokata firma Freshfields Bruckhaus Deringer pri la jura bazo de la rifuzitaj Eŭropaj Civitanaj Iniciatoj. La ĝeneralaj konkludoj de la studo estas, ke la juraj akcepteblaj postuloj estas aplikataj en tro malvasta maniero fare de la Komisiono, ke decidoj por rifuzi registradon estis arbitraj kaj ke la donitaj motivoj rilate al malakcepto de eŭropaj civitanaj iniciatoj ofte estis nekompletaj. Ekde 2018 ekzistas ECI-Forumo, kiu estas reta kunlabora platformo, kiu ofertas subtenon al civitanoj en diversaj stadioj de organizado de ECI<ref>(de, en, fr) ''[https://www.democracy-international.org/european-citizens-initiative-reform European Citizen's Initiative] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230513183726/https://www.democracy-international.org/european-citizens-initiative-reform |date=2023-05-13 }}'', Democracy International,</ref>. == Bibliografio == Aleksandra Szydłowska: [http://www.uniaeuropejska.org/europejska-inicjatywa-obywatelska Eŭropa Civitana Iniciato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190330205325/http://uniaeuropejska.org/europejska-inicjatywa-obywatelska/ |date=2019-03-30 }} (p<abbr>ola</abbr>), UniaE Europejskaska.org, 2011-05-15. == Eksteraj ligiloj == * [http://ec.europa.eu/dgs/secretariat_general/citizens_initiative/index_it.htm Eŭropa civitana iniciato] en retejo de la Eŭropa Komisiono * [http://www.europarl.europa.eu/news/public/story_page/001-102228-333-11-49-901-20101129STO02030-2010-29-11-2010/default_it.htm Popola iniciativo: artikolo de decembro 2010 en la retejo de la Eŭropa Parlamento] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101204121925/http://www.europarl.europa.eu/news/public/story_page/001-102228-333-11-49-901-20101129STO02030-2010-29-11-2010/default_it.htm |date=2010-12-04 }} * [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+IM-PRESS+20101209BKG08308+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN Demandoj kaj respondoj pri la popola iniciativo - Artikolo en la angla en la retejo de la Eŭropa Parlamento] * (en) [http://ecas.org/ European Citizen Action Service] (ECAS) * (en) [https://europa.eu/citizens-initiative-forum/_en ECI Forumo] * (en) [http://democracy-international.org/sites/default/files/position_paper_for_the_revision_of_the.pdf Dosiero pri la pozicio de ''Democracy International'' pri ECI] * (en) [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1558082143592&uri=CELEX:32019R0788 EU-Regulation on the ECI] (N-ro. 2019/788) * (en) [http://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2015/EN/1-2015-145-EN-F1-1.PDF ECI Raporto de la Eŭropa Komisiono] (la 31-an de marto 2015) * (en) [http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/initiatives/ongoing Stato pri la Eŭropaj Civitanaj Iniciatoj kiuj daŭrigas kaj kiuj finis] * (en) [http://ec.europa.eu/citizens-initiative/public/how-it-works ECI proceduroj paŝon post paŝo] == Vidu ankaŭ == * [[Eŭropa himno#Teksto en Esperanto proponata de EEU|Eŭropa himno]], teksto en Esperanto proponata de EEU por Eŭropa Civitana Iniciato. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Politiko]] erjnff7vzij6bmk59ql8susdcedkm4s 0 404669 9372053 9303051 2026-05-13T11:05:59Z Sj1mor 12103 9372053 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} La '''Esploro pri la historia Jesuo''' (angle: ''Quest for the historical Jesus'') estas la provo uzadi la {{N|historia metodo}}, anstataŭ tiujn religiajn, por rekonstrui [[Historia Jesuo|dokumentitan biografion]] pri Jesuo. La esploro, tiel kiel ĝin difinis [[Albert Schweitzer]], komenciĝis en [[18-a jarcento]] iniciate de [[Hermann Samuel Reimarus]], plidaŭris en [[19-a jarcento|la 19-a kaj en la 20-a]] kun alternaj fazoj. Tiu esploro enkondukis al la malkovro pri iu Jesuo unue [[Judismo|hebrea]] kaj [[Palestino|palestina]] de la 1-a jarcento, sekve pri Jesuo karisma kaj opiniata dia mesaĝisto. Fakte, laŭ diversaj esploristoj, tiu esploro estas ĉiam en fazo... esploranta spite ke, fakte, esplorista fluo, kvankam minoritata, neis al Jesuo la historian ekziston, lin taksante mito historiigita de la unuaj kristanoj. Dume la kutimaj akiroj alternas ĉe la oponaj ekstremoj: * Ĉe unu ekstremo Jesuo estas farata morala reformisto kiu provis, nesukcesante, reformi kaj plibonigi la socion de sia epoko, neniam tamen utiligante politikajn aŭ revoluciajn metodojn. <ref> Oni vidu precipe ''Adolf von Harnack, Das Wesen des Christentums, 1900'' kaj esploristojn de la tieldirita''liberala skolo''.</ref> * Ĉe la alia ekstremo, aliaj esploristoj vidas Jesuon entuziasma [[profeto]] [[Apokalipso (ĝenro)|apokalipse]] anoncanta la estontan kaj plibonigitan mondon. <ref>Johannes Weiss, Alfred Loisy, Albert Schweitzer...</ref> La kristana tradicio lokigas Jesuon en ekvilibro inter tiuj pozicioj, agnoskante en la agado de Jesuo la '''jam''' de la komenciĝo de la [[Ĉiela Regno|Regno]] kaj en la sama tempo la '''ne jam''' de la estonta aktualigo de la Regno danke al lia [[resurekto]]. Tiu esploro, pli viva ol antaŭe, estas antaŭenigita de esploristoj kiel, ekzemple, la membroj de la ''[[Jesus Seminar]]'' aŭ la ''Association pour l’Etude de la Littérature Apocryphe Chrétienne (AELAC)'', kaj en centoj da bibliaj skoloj de la kristana mondo, aparte katolika. == La unua ''fazo'' de la esploro == La esploro, kiel jam dirite, komenciĝis en la 18-a jarcento iniciate de Hermann Samuel Reimarus, ĝis [[William Wrede]] en la 19-a.<ref>The Jesus Quest: The Third Search for the Jew of Nazareth, 1995, InterVarsity, isbn=0830818618.</ref> Tiu fazo vidis la kreskon de la atento pri la [[Jesuo historia]]. Sekve [[Albert Schweitzer|Schweitzer]], [[Karl Barth]] kaj [[Rudolf Bultmann]] tute reĵetis la rezultojn de tiu esplora skolo, fakte neglektigante la tieldiritan ''First Quest'' ("Unuan esploron"). La esploristoj apartenantaj al iu ''nova skolo'' ekaplikadis la historiajn metodologiojn de sia epoko por distingi la [[Mitologio (mitaro)|mitologion]] el la historio pri Jesuo. Reimarus esploris aplikante la kriteriojn de [[klerismo|klerisma]] [[raciismo]] al la asertoj de Jesuo, dum Schweitzer rimarkigis ke ĉiu esploristo de tiu "First Quest produktis" '''karakterizojn pri Jesuo kiuj estis praktike aŭtobiografio de la esploristo mem'''. === La 18-a jarcento kaj la "vivoj de Jesuo" === [[Dosiero:Reimarus.jpg|eta|[[Hermann Samuel Reimarus]] (1694-1768), konsiderata la iniciatinto de la unua fazo de la esploro.]] Hermann Samuel Reimarus (1694-1768) distingis la “Jesuon de la kredo” el la “Jesuo de la historio”, klopodante pruvi ke tiu ''historia'' estis [[Mesio]] [[Naciismo|naciista]], kiu predikis ribelon kontraŭ la [[Romianoj|romian civilizon]], arestita kaj mortigita, kies korpo estis forprenita de liaj disĉiploj por povi proklami ke li estis resurektinta. Reimarus reĵetis la miraklaron kaj akuzis la Biblion pri mistifiko, sed neniam publikigis siajn supozitajn rezultojn.<ref>"Reimarus, Hermann Samuel." Cross, F. L., el. ''The Oxford dictionary of the Christian church''. New York: Oxford University Press. 2005.</ref> Laŭ li, la mesia memkonscio de Jesuo estis projekcio de la unuaj kristanaj komunumoj. Pri li, do, nenio restas ol la predikado, kiu, dekroĉita el la mesia memkonscio, nenio alio estas ol [[Etiko|etika]], al kiu Reimarus ne limigis laŭdojn kaj admiron. [[Gotthold Lessing]] publikigis la induktaĵojn de Reimarus en la fragmentoj de Wolfenbuettel.<ref >"Historical Jesus, Quest of the." Cross, F. L., el. ''The Oxford dictionary of the Christian church''. New York: Oxford University Press. 2005.</ref> La biografio pri Jesuo de [[David Friedrich Strauss]] (1808-1878) sekvis preskaŭ la samajn kriteriojn de Reimarus rilate la ''supernaturaĵojn'' entenatajn en la Evangelioj, kiuj, laŭ li, estis nuraj naturaj fenomenoj neĝuste komprenitaj kaj malĝuste rakontitaj. Tiu interpretado, ĝenerale, signis la sinsekvajn biografiojn.<ref>"Miracle." Cross, F. L., ed. '''The Oxford dictionary of the Christian church''. New York: Oxford University Press, 2005.</ref> [[Ernest Renan]] (1823-1892) estis la unua de multaj kiu reprezentis Jesuon kiel simplan homan ulon. [[Albrecht Ritschl]] (1822-1889) montris dubojn pri tiu analizo, sed fariĝis centra figuro en la liberala [[protestantismo]] en [[Germanio]] kaj de la movado “[[Socia Evangelio]]” en [[Usono]]. [[Martin Kaehler]] (1835-1912) subtenis ke la vera Jesuo estas tiu biblia, sed ne tiu historia. La kredo aldonis tion kio mankas en la historio. [[Martin Dibelius]] (1883-1947) urĝis, kune kun [[Rudolf Bultmann]] kaj [[Hermann Gunkel]], por la aplikado de la kriterioj de la [[kritiko de la formoj]] al la [[Nova Testamento]], per kiuj eblas kaj liberigi Jesuon el senutilaj ''supernaturaĵoj'' kaj samtempe adheri al la esenca mesaĝo de Jesuo ''predikata de la eklezioj kristana''. Laŭ Bultmann, finfine, por kredi je Jesuo, ne estas bezonata historia konstato [[William Wrede]] (1859-1906) sin montris dubema pri la historia konfido de la [[Evangelio laŭ Marko]]. [[Karl Barth]] kaj [[Rudolf Bultmann]] kontribuis sufoki la esperon atingi la Jesuon de la historio laŭ kelke da tempo, ''de la jaroj 20-aj ĝis la 70-aj de la [[20-a jarcento]]''. Sed komence de la 21-a jarcento la esploro pri la historia Jesuo estas pli vigla ol iam ajn en multe da landoj kaj lingvoj, kvankam en ĉi tiu vikipedia artikolo estas citataj precipe germanlingvaj aŭtoroj ĉar ili certe estis la iniciatintoj. === Schweitzer, Wrede kaj Bultmann === Kiuj pasiiĝis en la diskutado pri la negativeco de la teologio, tiuj povas ĉi tie trovi sian motivaĵojn. Nenio estas pli negativa ol la rezulto de kritika esploro pri la Vivo de Jesuo. La Jesuo de Nazareto kiu aperis kiel mesio, kiu predikis la etikon de la [[Ĉiela Regno|Dia Regno]], kiu fondis la Regnon de la Ĉieloj kaj mortis por doni al sia laboro kaj definitivan konsekron, neniam ekzistis. Temas pri bildo impreegnita de raciismo, provizigita je vivo de liberalismo kaj kiun la moderna teologio revestis per historio. <small>The Quest of the Historical Jesus di Albert Schweitzer|Those who are fond of talking about negative theology can find their account here. There is nothing more negative than the result of the critical study of the Life of Jesus.The Jesus of Nazareth who came forward publicly as the Messiah, who preached the ethic of the Kingdom of God, who founded the Kingdom of Heaven upon earth, and died to give His work its final consecration, never had any existence. He is a figure designed by rationalism, endowed with life by liberalism, and clothed by modern theology in an historical garb.|lingua=en|</small>(The Quest of the Historical Jesus, Albert Schweitzer) ”La kritika studo pri la vivo de Jesuo estis por la teologio lernejo de honesteco. En la mondo neniam antaŭe ĉeestis, kaj eble neniam ĉeestos estontece, lukto por la vero tiel plena je suferoj kaj rezignoj kiel tiu kies la “vivoj de Jesuo” de la lastaj cent jaroj inkluzivas la kriptan ateston”. <small>The Quest of the Historical Jesus, [[Albert Schweitzer]]The critical study of the life of Jesus has been for theology a school of honesty. The world had never seen before, and will never see again, a struggle for truth so full of pain and renunciation as that of which the Lives of Jesus of the last hundred years contain the cryptic record.</small> La figuroj de Schweitzer kaj Bultmann naskiĝas post la la fundamenta fiasko de la 18-a jarcento klopodanta priskribi la vivon de Jesuo. Kaj Schweitzer kaj Bultmann agnoskis la ''malzorgemon'' de la Evangelioj por la historia kaj homa travivaĵo de Jesuo kaj ilian ''enfokusiĝon'' en lian publikan agadon (Schweitzer) aŭ en la ''raporton'' pri la predikado (Bultmann) de Jesuo, kaj el tiu komuna antaŭsupozo ili alvenis al tre malsamaj konkludoj. Laŭ ambaŭ Jesuo havis klara sian [[Eskatologio|eskatologian]] celon,<ref name="Gaeta37">Gaeta, p. 37.</ref> sed dum laŭ Schweitzer fundamentas ankaŭ Lia mesia memkonscio, laŭ Bultmann ĝuste tiu ĉi devenus precipe el valoriganta juĝo de liaj disĉiploj <ref name="Gaeta42">Gaeta, p. 42.</ref>. [[Albert Schweitzer]] opiniis ke ĝuste la malatento montrita en la [[sinoptikaj evangelioj]] en la zorgado pri la tera vivo de Jesuo pruvus la historian kredindecon de la rakontoj transdonitaj (kaj montris kiel, male, la modernaj “vivoj de Jesuo” reflektus la antaŭjuĝojn de la historiistoj).<ref name="Gaeta28">Gaeta, p. 27-28.</ref>. [[Karl Barth]] kaj [[Rudolf Bultmann]], male, malagnoskis la valoron de la problemo pri la historia Jesuo kaj tio nuligis realan intereson pri la temo laŭlonge de la sinsekva kvindeko da jaroj. Laŭ li por la kristana donaro ne necesas la la "historia Jesui".<ref name=autogenerato2>[[Robert W. Funk]], Roy W. Hoover, el. [[Jesus Seminar]]. ''The five gospels.'' HarperSanFrancisco. 1993. "Introduction", p. 1-30.</ref> Kelkaj nuntempaj esploristoj, inter kiuj [[Dale Allison]]<ref>Dale Allison, ''Jesus of Nazareth, Millenarian Prophet'', 1998.</ref> kaj [[Bart Ehrman]],<ref>Bart Ehrman, ''Jesus, Apocalyptic Prophet of the New Millennium'', 1999.</ref> revivigis la vidpunkton formulitan de Schweitzer, laŭ kiu Jesuo estis apokalipsa profeto; aliaj, kiel la membroj de ''[[Jesus Seminar]]'', emas nei la aŭtentikecon de la apokalipsa mesaĝo de Jesuo, lin priskribante kiel vagantan saĝulon. ==== Albert Schweitzer ==== [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|eta|[[Albert Schweitzer]] (1875 – 1965), germana medicinisto, teologo, muzikisto kaj luterana misiisto, Nobelpremio por la paco de 1952.]] La nodaj punktoj de la penso de [[Albert Schweitzer]] estas la ''senco de la pasiono'', la ''mesieco'' kaj la ''neebleco rekonstrui iun ajn vivon de Jesuo ekstere de lia publika ministerio''. Rilate la “sencon de la pasiono”, Schweitzer asertas ke la [[sinoptikaj evangelioj]] estas la esprimo de la komunumo kiu jam ne havis klaran koncepton pri la vivo de Jesuo kaj, ĝuste pro tio, ne deformis pri li la fundamentajn karakteron kaj, precipe, ne elpensis epizodojn<ref name="Gaeta27">Gaeta, p. 27.</ref>. Kio ligas la tutan rakonton, ŝajne senkoneksan, estas ĝuste la centreco de la [[pasiono]], kiu enrompas kiel subita elemento liveranta la motivon, komprenatan nur “aposteriore” de la disĉiploj, al la Jesua sperto <ref name="Gaeta29">Gaeta, pp. 27-29.</ref>. Rilate la “mesiecon”. la esplora opinio de Schweitzer estas ke Jesuo sin sentis alvokita al la rolo de Mesio. La esploristo antaŭmetas sekan alternativon, rifuzante parton de la moderna historia esploro pri la historia Jesuo: '''la [[mesia sekreto]]''' estas legenda aŭ kiel historia fakto, aŭ kiel literatura rimedo. Elektante la unuan hipotezon, Schweitzer subtenas ke Jesuo ''silentis'' pri sia kvalito de Mesio kaj prokrastis la anoncon ĝis ĝia manifestiĝo (en la pasiono), kaj do la kredo de la unuaj komunumoj estas reinterpreto pri lia mesieco manifestiĝinta pere de la pasiono. En la dua hipotezo, la mesia rolo kreiĝus, male, pere de reellaborado, pri la Jesua figuro, de la hebreaj kristanaj komunumoj <ref name="Gaeta32">Gaeta, p. 32-33.</ref>. La Dia Regno potence alvenas sekve de la ofero de Kristo. Tia estas la profunda senco de la pasiono. <ref>Albert Schwaitzer, “Geschichte der Leben-Jesu-Forschung”, p. 48.</ref> El tio, laŭ Schweitzer, la kaosa, kaj nesinsekva, fluo de la rakontoj ĉar la evangeliistoj ne sukcesus ilin laŭkaŭze interligi inter si, same kiel la disĉiploj en ilian signifon penetris “aposteriore”. Jesuo dogme situigi la kredon en la proksima alveno de la Regno kaj en la mesia rolo kiun li sin sentis alvokata plenumi. La unuiĝo de tiuj du konvinkoj lin enkondukis al la decido provoki la morton, almetante sur sin la suferon tradicie ligita al la alveno de la Regno.<ref name="Gaeta2930">Gaeta, pp. 29-30.</ref> Rilate la lastan nodan punkton (neesbleco rekonstrui iun ajn vivon de Jesuo ekstere de lia publika ministerio), laŭ Schweitzer, mankas elementoj por rekonstrui la vivon de la historia Jesuo: pri li eblas malkovri nur kadron de lia publika instruaĵaro .<ref>[http://home.pcisys.net/~jnf/schauth/rq15.html Review of "The Quest of the Historical Jesus"].</ref> La kristana kredo estas ĉiukaze, laŭ li, ligita al la mesia memkonscio de Jesuo. En la nepovo historie kaj kompletmaniere rekonstrui la vivon de Jesuo, la solvo proponita de Schweitzer estas finfine pure ''etika'' kaj lin puŝos iris misie Afrikon, kie sin dediĉos al la leprulejo de [[Lambaréné]]. ==== William Wrede ==== En [[1901]], ne multe antaŭ la piblikigo de la verko de Schweitzer, estis publikigita ankaŭ alia fundamenta verko, nome “La mesia sekreto en la Evangelioj. Alporto por kompreni la [[Evangelio laŭ Marko|Evangelion laŭ Marko]], de [[William Wrede]].<ref>wrede:[http://www.bluedragon.it/non_fantasy/Vangeli.htm].</ref> Wrede, pruvante ke ankaŭ la Evangelio laŭ Marko estis “duamana”, nome deerivita de aliaj fontoj, interpretis la tieldiritan mesian sekreton ne kiel historian veron, sed kiel redakcian konstruon de la unua kristana komunumo. Sinteze, Jesuo, laŭ Wrede, ne havis konscion pri sia Mesia Vokiĝo, pozicion al li algluitan, aposteriore, de la unuaj kristanaj komunumoj.<ref name="Gaeta 3536">Gaeta, pp. 35-36.</ref><ref>[http://www.corsobiblico.it/marco.htm Il Vangelo Di Marco].</ref> ==== Rudolf Bultmann ==== Laŭ [[Rudolf Bultmann]] ekzistas substanca nekontinueco inter la predikado de Jesuo kaj la anonco pri Jesuo farita de lia sekvantaro. Laŭ Bultmann, la Jesuo de la historio estas malpli grava ol la Jesuo de la kredo. La tera Jesuo (vidu malsupre), neniel valoras por la kredo je Jesuo. Li sin demandas sur kiuj bazoj la aŭtoroj de la [[Nova Testamento]] interpretis lian figuron, lin igante la bazo de la anonco de la savo. Tial la historia Jesuo kaj la Jesuo de la kredo estas du malsamaj fenomenoj, kontinue ligitaj ĉar unu estas la antaŭsupozo de la alia. Estas tasko de la [[ekzegezo]] distingi la Jesuon de la historio el la Jesuo de la kredo.<ref name="Gaeta42-43">Gaeta, pp. 42-43.</ref> Laŭ tiu optiko ne surprizas ke Bultmann estas konsiderata la precipa elstarulo de la [[Kritiko de la formoj]]. Jesuo, laŭ Bultmann, konscias pri sia [[eskatologio]], sed probable ne pri sia mesia misio. Tiu dua aspekto estas, laŭ li, marĝena: kio valoras ne estas propre la personeco de Jesuo, sed, ĉar li agadis pere de la vorto, elstaras male tio kion li volis, kaj tio “povas esti reproduktita nur kiel kohera teksaĵo de propozicioj kaj ideoj”. Definitive, Jesuo estus, rilate [[Judismo|judismon]], ties superado, kaj, rilate [[kristanismo]]n. ties antaŭkondiĉo. Jesuo suferas, do, duoblan historian izolon: rilate sian matricon kaj rilate la religion kiu portas lian nomon. Tial la tera Jesuo estas en stato de necerteco kiu havas, tamen, neniun gravecon rilate la kredon en la resurektinta Jesuo. Ĉe la hebreoj, do, Jesuo estis fremda korpo, dum ĉe la kristanoj li reprezentis nur la historian okazon kiu ebligis la ellaboradon de la kristologian kredon. Por Bultmann Jesuo esencas, sed ne pro tio kion li faris aŭ diris kaj kio ĉiukaze ne povas esti konsiderata kohere ligita kun la enhavo de la kredo kiu havas sian objekton esence lia persono. <ref name="Gaeta 48">Gaeta, p. 48.</ref> Kompreneble, laŭ Bultmann, kio valoras estas ke Jesuo estu rekonata kiel Mesio: “la agnosko ke en Jesuo ĉeestas kaj agas la Dia vorto estas nura kredago, sendepende de la historia problemo”. Konklude: Bultmann kaj Schweitzer engaĝiĝas smacel por atingi la Jesuon de la historio, sed rezignas la taskon pro neebleco: Schweitzer savas la etikan Jesuon ignorante la historian aspekton; laŭ Bultmann la solvo estos la decido por Jesuo kaj duarangigas la etikon. Ĉu ili estis viktimoj de la unua fazo de la esploro aŭ ŝippereantoj serĉantaj savboaton? == La dua ''fazo'' de la esploro == '''”Necesas konsciiĝi ke la tera Jesuo inkluziviĝas en nia kredo je Kristo, kaj ke la historia esploro koncernanta Jesuon descendas el la postulo de la kristologia kredo, kiu estas ĝuste tio kion supozigas la aserto laŭ kiu la historia Jesuo posedas por la kredo konstituan signifon”''' <ref>J Dupont, ''Jesus aux origines de la christologie'' (Jesuo al la originoj de la kristologio), Leuven University Press, Leuven 1975, p. 13. ({{fr}})</ref> La ''New Quest'' ("Nova Esploro") aŭ ''Second Quest'' ("Dua Esploro") estis mallongadaŭra movado de apena kvindek jaroj, kiu provis revivigi la esploron pri la historia Jesuo. La aŭtoroj ĝin konstituintaj engaĝiĝis pruvi substancan kontinuecon inter la mesaĝo de Jesuo kaj la unua kristana komunumo. La anonco posedis, laŭ ili, ne nur historian fundamenton sed ankaŭ teologian en la publika aktiveco de Jesuo.<ref name="Gaeta 45"> Gaeta, p. 45.</ref> Tiu pozicio estis komencita de [[Ernst Käsemann]] en [[1953]], kiu celis pruvi la eblecon pri rekonstruo de la historia Jesuo, kontraŭ la tezo de ĝia neebleco subtenita de Bultmann kaj la tuta "Unua Esploro". Ernst Käsemann emis vidi en Jesuo ion pli ol antaŭsupozo de la kristana kredo kaj sin demandis ĉu la predikadon de la tera Jesuo daŭrigis liaj sekvuloj sur la tero. Kompreneble, tio ekscitis kontrastojn kun lia majstro (Bultmann). Käsemann agnoskis la validecon de la esploro pri la tera Jesuo, sen tamen denove enfali en la “irvojojn” de la “Vivoj de Jesuo” de la antaŭa jarcento (ĉar, laŭ li, ĉiukaze sensave mankantaj de antaŭsupozoj). <ref name="Gaeta 46"> Gaeta, p. 46.</ref> Li asertis ke la historio kaj ekzisto de Jesuo estis iumaniere alireblaj por la historia esploro. Precipe Käsemann celis eviti la falon en la Jesuon mita simbolo.<ref name="Gaeta 49"> Gaeta, pag 49.</ref> Finfine Bultmann, en la provo kontrasti la skolojn de la “Vivo de Jesuo” (kiuj neiadis tiun eblecon), sin metis en la situacion de la deviga teologia interpreto kaj de la forigo, ĉiam pro teologiaj problemoj, de la neceso de la historia Jesuo por kredi je Li. <ref name="Gaeta 51"> Gaeta, p. 51.</ref> Li sukcesis elfosi evangelian materialon kiu laŭ lia opinio estas fundamenta, fidinda kaj verporta. Ĉio tio, laŭ li, eblas se oni aplikas serion de kriterioj: # Simpligante: iu [[Logia|logion]] (eldiro) de Jesuo opiniendas originala kiam ĝin eblas rekonduki nek al la hebrea medio nek al la vivo kaj instruo de la unuaj kristanoj kaj # kiam pri ĝi eblas sekvi la kriterion de multobla referenco (pli ol unu origina fonto) kaj de la kohero de la logion kun aliaj eldiroj de Jesuo kiuj sin montris originalaj. '''Tiuj kriterioj altrudiĝis en la esploro pri Jesuo kaj konstituis, laŭlonge de trideko da jaroj, la labora metodo dominanta.''' Tiamaniere Käsemann rekuperis la rolon de Jesuo, ne nur kiel antaŭsupozo de la kredo de la unuaj kristanoj, sed ankaŭ asertante ke la historio kaj ekzisto de Jesuo estas iamaniere alireblaj al la scienca esploro.<ref name="Gaeta 53"> Gaeta, p. 53.</ref> Kromaj gravaj serĉantoj de la “Dua Esploro” estis: * [[Gunther Bornkamm]] * [[Ernst Käsemann]] * [[J. Dupont]] * [[James M. Robinson]] * [[John A. T. Robinson]] * [[Edward Schillebeeckx]] * [[Gerhard Ebeling]] * [[René Latourelle]], * [[Maurice Goguel]], * [[Charles Harold Dodd]], * [[Charles Perrot]], * [[Etienne Trocmé]], * [[Francesco Lambiasi]], * [[Jaques Schlos­ser]], == La tria ''fazo'' (Esploro) == La nuna esploro pri la [[historia Jesuo]] estas multe viva, parte danke al perfektigita scio pri judismo de la unua jarcento, al la renaskiĝo de la [[Kristana hebreismo|katolikaj pribibliaj studoj]], al pli vasta akcepto de la historiaj metodoj, al sociologiaj indicoj kaj al la literaturaj analizoj. La kombino de la historiografiaj konceptoj de Bultmann kaj Käsermann, (la kritiko al la subjektiva historia metodo, la rekono pri la “[[Kerigm|kerigma]]” karaktero, tio estas “anonca” de la evangeliaj rakontoj), kun la kritika kontrolo de la fontoj, determinis, inter la jaroj dudekaj kaj sepdekaj de la 19-a jarcento, vastegan historian-ekzegezan esearon. Tio donis superecon al la teologia kompreno de la historia dateno jen en la kazo ke oni reduktus la gravecon de la ekzisto de Jesuo al simpla historia okazaĵo por la ellaborado de la kristana anonco (Bultmann), jen en la kazo ke al ĝi oni rekonus la konstituan signifon por la kristana kredo (Käsermann). Nu, la tria fazo ("third quest"), aperis dekomence ĉe anglaj esploristoj, kaj sociologia esploro sin metis unualoke malsame ol la antaŭa kiu privilegiis tiun teologian. <ref name = TM1998 >Theissen, Gerd kaj Annette Merz. ''The historical Jesus: a comprehensive guide'' (Komprenebla kvido pri historia Jesuo). Fortress Press. 1998. Tradukita el la germana (1996-eldono). ({{en}})</ref> Male, la sciencaj enketistoj de la “nova fazo” havis teologian celon kaj procedis separante Jesuon el judismo kaj el la [[Herezo|herezoj]] de la unuaj kristanoj.<ref name = TM1998 /> Alivorte ili preferis la ortodoksajn fontojn.<ref name = TM1998 /> Kun tria fazo, la esploro pri la historia Jesuo revenis al la atento ankaŭ danke, kiel dirite, al pli kompleta scio pri hebreismo de la unua jarcento, al la renaskiĝo ĉitemaj studoj sine de la Katolika Eklezio kaj al la uzado de la historiaj-kritikaj kaj sociologiaj metodoj, kaj al la utiligo de la metodoj de la literatura analizo. La karakterizoj, tial, de la "third quest", estis: * intereso pri la socia historio <ref name = TM1998 />, * la konstato ke jam kreiĝis la kondiĉoj por studoj pri historia Jesuo <ref name="gaeta 67-68"> Gaeta, paĝoj 67-68. </ref> * La atento pri la hebrea kunteksto rilate Jesuon <ref name = TM1998 /> * La utiligo de la nekanonaj fontoj.<ref name = TM1998 /> * La inklino alfronti ĉion sen la “embaraso” de teologiaj problemoj.<ref name="gaeta 67-68"/> La "tria fazo” ("third quest") komenciĝis kun [[E.P. Sanders]], kies ĉitemaj alportoj ŝajnas pli konsistaj ol tiuj de aliaj epigonoj de la skolo kaj povas ekzempli la sciencan karakteron de la tuta skolo. Ĉe la bazo de lia esploro staras serio da faktoj, kiujn la aŭtoro konsideras nerefuteblaj, kaj sur kiuj oni povus konstrui la historian profilon de Jesuo. Ili estas: * Jesuo estis baptita de Johano; * estis galileano kiu predikis kaj aktivis en sanigoj; * alvokis ĉirkaŭ si dekdu disĉiplojn; * limigis sian aktivecon en de hebrea medio; * eltenis diskutadon pri la templo; * estis krucumita per la romia mano, ekstere de Jerusalemo; * liaj disĉiploj daŭrigis lian verkon, grupe, post lia morto; * La movado de la disĉiploj kontrastis kun parto de la samtempa judismo. <ref>[http://lientusiroma.org/showthread.php?56-La-storicit%C3%A0-dei-vangeli.-40-anni-della-Sancta-Mater-Ecclesia-e-della-Dei-Verbum&highlight=quest La storicità dei vangeli. 40 anni della Sancta Mater Ecclesia e della Dei Verbum]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> La rekonstruo de Sanders finiĝas por relokiĝi ĉe la paradigmon de Remairus kaj Schweitzer, laŭ kiuj Jesuo estis predikanto [[Eskatologio|eskatologia]], sinrekoninta [[Mesio]] kaj, pro tio, ege rimarkinda ene de judismo; sed al tiu paradigmo li aldonas tiom da historiaj elementoj kiuj fakte preparis straton al parta historia vivo de Jesuo. La tria fazo ("third quest"), fine, povas disdividiĝi laŭ du tendencoj: unu alvokis revenon al “Jesuo neeskatologia”, alia vidis lin gvidisto de movado de eskatologia reestablo..<ref name = TM1998 /> Inter la kultistoj de la tria fazo nombreblas: * [[Giuseppe Ricciotti]] * [[Marcus Borg]] * [[John Dominic Crossan]] * [[Robert Funk]] * [[Burton Mack]] * [[Morton Smith]] * [[David Bivin]] * [[Roy Blizzard]] * [[Raymond Edward Brown]] * [[Bruce Chilton]] * [[Haim Cohn]] * [[James H. Charlesworth]] * [[W.D. Davies]] * [[James D. G. Dunn]] * [[Robert Eisenman]] * [[Harvey Falk]] * [[David Flusser]] * [[Paula Fredriksen]] * [[Joachim Jeremias]] * [[Ray Vander Laan]] * [[Robert Lisle Lindsey]] * [[John Paul Meier]] * [[Ron Moseley]] * [[Jacob Neusner]] * [[Peter Pokorny]] * [[Ray A. Pritz]] * [[Dwight A. Pryor]] * [[E.P. Sanders]] * [[Shmuel Safrai]] * [[David H. Stern]] * [[Geza Vermes]] * [[Marvin R. Wilson]] * [[Ben Witherington]] * [[Nicholas Thomas Wright]] * [[Brad H. Young]] * Membroj de la ''Jerusalem School'',<ref>[http://www.jerusalemschool.org/ The Jerusalem School of Synoptic Research].</ref> Israela esplora grupo, kaj kristanaj kaj juda. * [[Benedikto la 16-a]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Giancarlo Gaeta, ''Il Gesù moderno'', Einaudi. * Benedetto XVI, Gesù di Nazaret. Dall'ingresso in Gerusalemme fino alla risurrezione, Città del Vaticano, Libreria Editrice Vaticana, 2011. * Benedetto XVI, Gesù di Nazaret. ''Dal Battesimo alla Trasfigurazione,'' Milano, Rizzoli, 2011 (2007). * Piero Ottaviano, ''La fundamentoj de la Kristanismo'' [http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/La_fundamentoj.doc] * [[Giuseppe Ricciotti]], ''Vita di Gesù Cristo,'' Roma, Rizzoli, 1941. == Vidu ankaŭ == * [[Jesuo historia]] * [[Esploro pri la historieco de Jesuo]] * [[Biblia kritiko]] * [[Mito pri Jesuo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://it.cathopedia.org/wiki/Ricerca_sul_Ges%C3%B9_storico Cathopedia, itallingva Reta Katolika Enciklopedio] * [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?titolo=la+fundamentoj+de+la+kristanismo&aŭtoro=&katego=&kondicho=havata&trovu=Trovu+en+la+reta+katalogo El katalogo de UEA, La fundamentoj de la Kristanismo.] [[Kategorio:Jesuo]] [[Kategorio:Biblia kritiko]] [[Kategorio:Kristanismo]] r9662edsb06i7c9zjn5l3ltvr65gvni 0 404700 9371561 9268406 2026-05-12T16:33:06Z ThomasPusch 1869 9371561 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}}{{Informkesto homo}} '''Friedrich ADER''' estis germana eldonisto, kiu naskiĝis la 29-an de decembro 1878 kaj mortis la 5-an de marto 1945.<ref>duonpaĝa biografia nekrologo pri li de Max Butin en la germanlingva gazeto] ''[[Esperanto-Post]]'', eldonejo [[Gustav Göller]], Kolonjo, N-ro 3, 2-a jarkolekto, marto 1949, paĝo 19 ({{de}})</ref> Antaŭ la [[UK 1911|Universala Kongreso de 1911 en Dresdeno]] li transprenis la eldonejon de [[F. Emil Boden]] kun stoko da libroj. Li komencis eldoni materialon pri Dresdeno: [[poŝtkarto]]jn kaj turisman broŝuron. En 1912 li transprenis parton de la berlina eldonejo [[Möller & Borel]], kiu produktis la revuon ''[[Germana Esperantisto]]''. La kunlaboro de [[Ader & Borel]] daŭris ĝis fino de la jaro 1921. Poste la du eldonistoj denove disiĝis kaj la eldonejo [[Ellersiek & Borel]] pluaktivis en [[Berlino]]. Adreso en 1914: [[Ader & Borel]] G.m.b.H. Esperanto-Verlag ([http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140290&seite=00000005&zoom=2 Anonco en Germana Esperantisto]): Dresden A.1 Struvestr. 40 Adreso en 1925: Esperanto-Verlag Friedrich Ader ([http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19250090&seite=00000004&zoom=2 (lasta?) anonco en Germana Esperantisto]): Dresden A.27, Bamberger Str. 43 III, Telefono 40138 == Eldonaĵoj (elekto) == [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|220px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] *[[Karl Schönherr|Schönherr, K.]]: Ausführliches methodisches Lehr- und Übungsbuch des Esperanto zum Gebrauche beim Selbstunterricht und in Kursen. + Schlüssel zum ... Lehr und Übungsbich ... 7. Aufl. / 2. Aufl. 2 Bände. Dresden, Verlag F. Emil Boden, um 1910. 189, 80 S. 8°. Brosch. (Mit überklebtem Verlagsetikett "Der Esperantoverlag von [[F. Emil Boden]] ist am 1. Juli (eble 1910) in meinen Besitz übergegangen. Friedrich Ader, Verlagsbuchhandlung, Dresden, Hansahaus." ) *[[René Ladevèze|Ladeveze]], R. de, ''[[Demandaro (esperanta libro)|Demandaro pri la Historio, Literaturo kaj Organizaĵoj de Esperanto por Esperantaj Ekzamenoj]]''; Friedrich Ader, Dresden; 1911 *[https://archive.ph/TM2zV Poŝtkarto Internacia Antaŭkongreso en Dresden de 1911, paĝo arkivigita en junio 2013], Eldonejo: Friedrich Ader, Dresden-A, Zahnsgasse 12 *Dresden kaj la Esperantistaro: gvidlibro kaj propagandilo; Friedrich Ader Esperanto-Verlag, 1911. 124 p. *AB: 96 A 6 dl 17: Kabanov, N.. La germana inteligentularo kaj la milito / N. Kabanov ; laŭ la dua preso de l'rusa originalo, trad. E. B. Wüster kaj B. Maske. - Berlin : [[Ader & Borel]], 1917. - 35 p. ; 14 cm *Ader, Friedrich. Dresden kaj la Esperantistaro : gvidlibro kaj propagandilo / Friedrich Ader. - Dresden : Esperanto-Verlag, 1911. - 124 p. : ill. ; 17 cm *AB: 97 A 5 dl 6: Brüggemann, Karl. Unua legolibreto : (rakontoj, fabeloj kaj popol-legendoj) / [[Karl Brüggemann]]. - Dresden : Ader, 1922. - 64 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 1) *AB: 96 B 10 dl 10: Brüggemann, Karl. Dua legolibreto : (el literaturo, arto kaj scienco) / Karl Brüggemann. - Dresden : Ader, 1922. - 63 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 2) *AB: 96 B 10 dl 14 Hauff, Wilhelm. La Almozulino de la "Pont des Arts" : novelo / [[Wilhelm Hauff]] ; el la germana lingvo trad.: Karl Brüggemann. - Dresden : Ader, 1923. - 144 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 4) *AB: 96 B 10 dl 15, Zschokke, Johann Heinrich Daniel. Aventuro en la Novjara Nokto : novelo / Heinrich Zschokke ; [el germana lingvo] esperantigita de Karl Brüggemann. - Dresden : Ader, 1923. - 72 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 6) *AB: 97 B 1 dl 5: Nienkamp, Heinrich (pseŭdonimo de Ernst Kliemke). Dr. Zamenhof, der Schöpfer des Esperanto / von [[Heinrich Nienkamp]] ; mit Esperanto-Übers. von Jakob Schenkel. - Dresden : Ader & Borel, 1917. - 32 p. ; 16 cm. - (Zweisprachige Bücherei [dulingva librejo]; Nr. 1) *AB: 97 A 2 dl 2 Anton, R.. Esperanta-Germana frazlibro de la ĉiutaga vivo : deutsche und esperanto-Gespräche über Alltägliches / lau R. Anton ; prilaboris J. Borel. - 4a eldono. - Dresden : Ader & Borel, 1913. - 58 p. ; 19 cm *AB: 97 A 2 dl 4 Böbs, Hermann. Kleine Esperanto-Sprachlehre / von Hermann Böbs. - Dresden : Ader & Borel, 1918. - 63 p. ; 16 cm. - (Zweisprachige Bücherei ; Nr. 2-3) *AB: 97 A 2 dl 5: Zanoni (pseŭdonimo de [[Friedrich Pillath]]). Kiel akiri bonan stilon? / de Zanoni. - Dresden : Ader & Borel, 1917. - 8 p. ; 14 cm - Noto: el Germana Esperantisto, 1917, no. 5B. *AB: 97 A 8 dl 1 Göhl, Gustav Hermann. Esperanto-Lehrbuch für Volksschüler und für einsprachige Erwachsene / von ... Dr. Göhl. - Dresden : Ader & Borel, 1921. - 2 dl. ; 22 cm + Schlüssel (Teil. 1) - Noto: I. Sprachlehre. II. Sprechen und Lesen. *AB: 97 A 12 dl 8 Fleischer, E. (Dr.). Die Ermittelung des Datumtages im christlichen Zeitalter: ein neues, einfaches Verfahren, um nach julianischem oder gregorianischem Kalender für alle Daten vom Jahre 4 bis 5000 nach Christus die Wochentage im Kopfe (ohne Tabellen) zu berechnen = La difino de la dattago en la kristana epoko: nova, simpla metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ kalendaroj julia aŭ gregoria / von E. Fleischer. - Dresden : Ader & Borel, 1914. - 20 p. ; 16 cm - Noto: Teksto en Esperanto. - Bibl.: Stojan 4927a. *AB: 97 B 1 dl 8: Beiträge zur Welthilfssprachenfrage / herausgegeben von der Deutschen Esperanto-Zentrale. - Dresden : Ader & Borel, 1918. - 23 cm *AB: 97 B 1 dl 25: Winkelmann, Sergius. Ein Fünfuhrtee : Tendenzplauderei / von Sergius Winkelmann. - Dresden : Ader & Borel, [ĉ. 1910]. - 25 p. ; 19 cm *AB: 97 B 2 dl 17#2 Göhl, Gustav Hermann. Esperanto-Lehrbuch für Volksschüler und für einsprachige Erwachsene / von ... Dr. [[Gustav Hermann Göhl]]. - Dresden : Ader & Borel, 1921. - 2 dl. ; 22 cm + Schlüssel(Tl. 1) - Noto: I. Sprachlehre. II. Sprechen und Lesen. *AB: 97 B 7 dl 1: Nienkamp, Heinrich (pseud. van [[Ernst Kliemke]]). Dr. Zamenhof, der Schöpfer des Esperanto / von [[Heinrich Nienkamp]] ; mit Esperanto-Übers. von [[Jakob Schenkel]]. - Dresden : Ader & Borel, 1917. - 32 p. ; 16 cm. - (Zweisprachige Bücherei ; Nr. 1) *AB: 97 B 9 dl 2: Winsch, Wilhelm. Pri la kredo al mirakloj : natura klarigo de la bibliaj mirakloj / de Wilhelm Winsch ; el germana lingvo trad. P. William. - Dresden : Ader & Borel, [ca. 1915]. - 32 p. ; 20 cm *AB: 97 C 3 dl 1: Kotzin, Boris. Geschichte und Theorie des Ido / [[Boris Kotzin]] ; mit einem Vorw. von R. Brandt ; aus dem Esperanto ins Deutsche übertr. von Wilhelm Winsch und Hans Reuss. - Dresden : Ader & Borel, [1915]. - 157 p. ; 23 cm *AB: 97 C 7 dl 2: Brüggemann, Karl. El la mitologio de antikvaj popoloj / K[[arl Brüggemann]]. - Dresden : Ader, 1923. - 80 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 5) La kodoj estas de la [http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm |date=2008-06-11 }} {{DEFAŬLTORDIGO:ADER, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj eldonejoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] qaa19qctrnj0cj5wnjiucklmtbjd0el 9371562 9371561 2026-05-12T16:33:33Z ThomasPusch 1869 /* Eldonaĵoj (elekto) */ 9371562 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}}{{Informkesto homo}} '''Friedrich ADER''' estis germana eldonisto, kiu naskiĝis la 29-an de decembro 1878 kaj mortis la 5-an de marto 1945.<ref>duonpaĝa biografia nekrologo pri li de Max Butin en la germanlingva gazeto] ''[[Esperanto-Post]]'', eldonejo [[Gustav Göller]], Kolonjo, N-ro 3, 2-a jarkolekto, marto 1949, paĝo 19 ({{de}})</ref> Antaŭ la [[UK 1911|Universala Kongreso de 1911 en Dresdeno]] li transprenis la eldonejon de [[F. Emil Boden]] kun stoko da libroj. Li komencis eldoni materialon pri Dresdeno: [[poŝtkarto]]jn kaj turisman broŝuron. En 1912 li transprenis parton de la berlina eldonejo [[Möller & Borel]], kiu produktis la revuon ''[[Germana Esperantisto]]''. La kunlaboro de [[Ader & Borel]] daŭris ĝis fino de la jaro 1921. Poste la du eldonistoj denove disiĝis kaj la eldonejo [[Ellersiek & Borel]] pluaktivis en [[Berlino]]. Adreso en 1914: [[Ader & Borel]] G.m.b.H. Esperanto-Verlag ([http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140290&seite=00000005&zoom=2 Anonco en Germana Esperantisto]): Dresden A.1 Struvestr. 40 Adreso en 1925: Esperanto-Verlag Friedrich Ader ([http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19250090&seite=00000004&zoom=2 (lasta?) anonco en Germana Esperantisto]): Dresden A.27, Bamberger Str. 43 III, Telefono 40138 == Eldonaĵoj (elekto) == [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|220px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] *[[Karl Schönherr|Schönherr, K.]]: Ausführliches methodisches Lehr- und Übungsbuch des Esperanto zum Gebrauche beim Selbstunterricht und in Kursen. + Schlüssel zum ... Lehr und Übungsbich ... 7. Aufl. / 2. Aufl. 2 Bände. Dresden, Verlag F. Emil Boden, um 1910. 189, 80 S. 8°. Brosch. (Mit überklebtem Verlagsetikett "Der Esperantoverlag von [[F. Emil Boden]] ist am 1. Juli (eble 1910) in meinen Besitz übergegangen. Friedrich Ader, Verlagsbuchhandlung, Dresden, Hansahaus." ) *[[René Ladevèze|Ladeveze]], R. de, ''[[Demandaro (esperanta libro)|Demandaro pri la Historio, Literaturo kaj Organizaĵoj de Esperanto por Esperantaj Ekzamenoj]]''; Friedrich Ader, Dresden; 1911 *[https://archive.ph/TM2zV Poŝtkarto Internacia Antaŭkongreso en Dresden de 1911, paĝo arkivigita en junio 2013], Eldonejo: Friedrich Ader, Dresden-A, Zahnsgasse 12 *Dresden kaj la Esperantistaro: gvidlibro kaj propagandilo; Friedrich Ader Esperanto-Verlag, 1911. 124 p. *AB: 96 A 6 dl 17: Kabanov, N.. La germana inteligentularo kaj la milito / N. Kabanov ; laŭ la dua preso de l'rusa originalo, trad. E. B. Wüster kaj B. Maske. - Berlin : [[Ader & Borel]], 1917. - 35 p. ; 14 cm *Ader, Friedrich. Dresden kaj la Esperantistaro : gvidlibro kaj propagandilo / Friedrich Ader. - Dresden : Esperanto-Verlag, 1911. - 124 p. : ill. ; 17 cm *AB: 97 A 5 dl 6: Brüggemann, Karl. Unua legolibreto : (rakontoj, fabeloj kaj popol-legendoj) / [[Karl Brüggemann]]. - Dresden : Ader, 1922. - 64 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 1) *AB: 96 B 10 dl 10: Brüggemann, Karl. Dua legolibreto : (el literaturo, arto kaj scienco) / Karl Brüggemann. - Dresden : Ader, 1922. - 63 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 2) *AB: 96 B 10 dl 14 Hauff, Wilhelm. La Almozulino de la "Pont des Arts" : novelo / [[Wilhelm Hauff]] ; el la germana lingvo trad.: Karl Brüggemann. - Dresden : Ader, 1923. - 144 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 4) *AB: 96 B 10 dl 15, Zschokke, Johann Heinrich Daniel. Aventuro en la Novjara Nokto : novelo / Heinrich Zschokke ; [el germana lingvo] esperantigita de Karl Brüggemann. - Dresden : Ader, 1923. - 72 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 6) *AB: 97 B 1 dl 5: Nienkamp, Heinrich (pseŭdonimo de Ernst Kliemke). Dr. Zamenhof, der Schöpfer des Esperanto / von [[Heinrich Nienkamp]] ; mit Esperanto-Übers. von Jakob Schenkel. - Dresden : Ader & Borel, 1917. - 32 p. ; 16 cm. - (Zweisprachige Bücherei [dulingva librejo]; Nr. 1) *AB: 97 A 2 dl 2 Anton, R.. Esperanta-Germana frazlibro de la ĉiutaga vivo : deutsche und esperanto-Gespräche über Alltägliches / lau R. Anton ; prilaboris J. Borel. - 4a eldono. - Dresden : Ader & Borel, 1913. - 58 p. ; 19 cm *AB: 97 A 2 dl 4 Böbs, Hermann. Kleine Esperanto-Sprachlehre / von Hermann Böbs. - Dresden : Ader & Borel, 1918. - 63 p. ; 16 cm. - (Zweisprachige Bücherei ; Nr. 2-3) *AB: 97 A 2 dl 5: Zanoni (pseŭdonimo de [[Friedrich Pillath]]). Kiel akiri bonan stilon? / de Zanoni. - Dresden : Ader & Borel, 1917. - 8 p. ; 14 cm - Noto: el Germana Esperantisto, 1917, no. 5B. *AB: 97 A 8 dl 1 Göhl, Gustav Hermann. Esperanto-Lehrbuch für Volksschüler und für einsprachige Erwachsene / von ... Dr. Göhl. - Dresden : Ader & Borel, 1921. - 2 dl. ; 22 cm + Schlüssel (Teil. 1) - Noto: I. Sprachlehre. II. Sprechen und Lesen. *AB: 97 A 12 dl 8 Fleischer, E. (Dr.). Die Ermittelung des Datumtages im christlichen Zeitalter: ein neues, einfaches Verfahren, um nach julianischem oder gregorianischem Kalender für alle Daten vom Jahre 4 bis 5000 nach Christus die Wochentage im Kopfe (ohne Tabellen) zu berechnen = La difino de la dattago en la kristana epoko: nova, simpla metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ kalendaroj julia aŭ gregoria / von E. Fleischer. - Dresden : Ader & Borel, 1914. - 20 p. ; 16 cm - Noto: Teksto en Esperanto. - Bibl.: Stojan 4927a. *AB: 97 B 1 dl 8: Beiträge zur Welthilfssprachenfrage / herausgegeben von der Deutschen Esperanto-Zentrale. - Dresden : Ader & Borel, 1918. - 23 cm *AB: 97 B 1 dl 25: Winkelmann, Sergius. Ein Fünfuhrtee : Tendenzplauderei / von Sergius Winkelmann. - Dresden : Ader & Borel, [ĉ. 1910]. - 25 p. ; 19 cm *AB: 97 B 2 dl 17#2 Göhl, Gustav Hermann. Esperanto-Lehrbuch für Volksschüler und für einsprachige Erwachsene / von ... Dr. [[Gustav Hermann Göhl]]. - Dresden : Ader & Borel, 1921. - 2 dl. ; 22 cm + Schlüssel(Tl. 1) - Noto: I. Sprachlehre. II. Sprechen und Lesen. *AB: 97 B 7 dl 1: Nienkamp, Heinrich (pseud. van [[Ernst Kliemke]]). Dr. Zamenhof, der Schöpfer des Esperanto / von [[Heinrich Nienkamp]] ; mit Esperanto-Übers. von [[Jakob Schenkel]]. - Dresden : Ader & Borel, 1917. - 32 p. ; 16 cm. - (Zweisprachige Bücherei ; Nr. 1) *AB: 97 B 9 dl 2: Winsch, Wilhelm. Pri la kredo al mirakloj : natura klarigo de la bibliaj mirakloj / de Wilhelm Winsch ; el germana lingvo trad. P. William. - Dresden : Ader & Borel, [ca. 1915]. - 32 p. ; 20 cm *AB: 97 C 3 dl 1: Kotzin, Boris. Geschichte und Theorie des Ido / [[Boris Kotzin]] ; mit einem Vorw. von R. Brandt ; aus dem Esperanto ins Deutsche übertr. von Wilhelm Winsch und Hans Reuss. - Dresden : Ader & Borel, [1915]. - 157 p. ; 23 cm *AB: 97 C 7 dl 2: Brüggemann, Karl. El la mitologio de antikvaj popoloj / [[Karl Brüggemann]]. - Dresden : Ader, 1923. - 80 p. ; 16 cm. - (Universala biblioteko ; no. 5) La kodoj estas de la [http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm |date=2008-06-11 }} {{DEFAŬLTORDIGO:ADER, Friedrich}} [[Kategorio:Germanaj eldonejoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] ot5s2h7m0rfljupqazl1750hm01qbcc 0 404983 9372056 8312621 2026-05-13T11:07:40Z Sj1mor 12103 9372056 wikitext text/x-wiki '''Kritikoj de la formoj''' (germane: ''Formgeschichte'', "Historio de la formoj") estas [[Ekzegezo|ekzegeza]] metodo laŭ kiu necesas kompreni la originan kuntekston en kiu naskigis kaj uziĝis kaj daŭre formiĝis determinita teksto. La medio en kiu la teksto kreskiĝis (''[[Sitz im leben]]'' (= sidiĝinte en la vivo) estus la ŝlosilo-vojo por kompreni la tekston mem.<br /> “Formo” ĉi tie estas traduko de la germana ''Gattung'', kiu tradukeblas ankaŭ, kaj laŭ iuj eĉ pli korekte, per [[literatura ĝenro]]. <br /> Tiu metodo klopodas izoli kaj kribri la antaŭliteraturajn travivaĵojn de la biblia teksto rekonstruante la socian vivon kaj la instituciojn en la ŝtato-religio de la antikva Izraelo. Elstaruloj de tiu metodo estas la germanaj [[Hermann Gunkel]], [[Sigmund Mowinckel]] kaj [[Martin Dibelius]]. Kaj estis uzita tiel intense de [[Rudolf Bultmann]], ke ĝi identiĝis kun li: fakte, li konvinkiĝis ke la skribitaj dokumentoj de la [[Biblio]] baziĝas sur ''kolekto de buŝaj tradicioj'', kies akumuliĝo finiĝis en la finan redakton. Li asertas ke ”estranto” de la disvolviĝo de tiuj tradicioj estis la kultura medio en kiu ili kreskis. Ekzemple, la [[Psalmo|psalmojestas]] konsiderataj liturgiaj tekstoj por publika kaj oficiala uzado simile al la komponaĵoj de la antikva mondo en similaj cirkonstancoj. La [[Evangelio]]j, tial, ne raportus akurate kaj realisme pri la eventoj de la vivo de Jesuo, sed estus prefere '''[[mito]]j''' kreitaj de la unua kristanaj komunumoj, kaj reflektus la sociajn, teologiajn kaj kulturajn prizorgaĵojn de la epoko. <br /> Laŭ la antaŭsupozoj de la kritiko de la formoj (aŭ ĝenroj), tiuj diversaj popolaj literaturaj formoj, legendoj, fabeloj, mitoj kaj paraboloj, estus elvokitaj aŭ elpensitaj kiam iu komunumo eltenis kelkajn problemojn, kaj eĉ la procedo per kiu la problemo estis alfrontitaj estus produktintaj kromajn modifojn de la rakonto. Tio kion ni hodiaŭ havas en la Evangelioj aŭ en la [[Malnova Testamento]], tial, ne estus fakte atesto de la vivo de Jesuo, sed prefere kredaĵoj kaj praktikoj evoluiĝantaj en la praa Eklezio. Utilas aldoni ke ĉi kaze la vorto''mito'' uzata ne reflektas la veran naturon de la tradicia koncepto pri mito kiu kuntrenas iluzion kaj foje falsaĵon. La medio en kiu naskiĝas kaj disvolviĝas tiu teorio estas tiu kristana protestanta, kaj ĝiaj epigonoj neniam dubas pri la objektiveco kaj kredindeco de la kristanaj dogmoj. ''Senmetigi,'' ĉi-kaze, signifas ''malkovri la formiĝon de la ideo'' kiu tamen reflektas la realon akiritan per la revelacio. == Kritiko al la “kritiko de la formoj” == Laŭ duonjarcento, kaj poste per transdono de la parto de tiu metodo, tiu metodo fariĝis la sistemo por aliri la sanktajn tekstojn dum ĝia lingvaĵo invadis ankaŭ la komunajn eldirojn.<br /> Tiu ekzegeza teorio naskiĝis tuj post la epoko en kiu esploristoj de la unua fazo opiniis ke ne eblas elfosigi el la Novatestamentaj dokumentoj la veran vivon kaj spiritan fizionomion de Jesuo. Por eviti la konsekvencojn de tiu konkludo, la novaj teoriuloj evitis la problemon akceptante tiun tezon sed aldonante ke por la kredo je Jesuo ne necesas sciado pri la historieco pri Jesuo. Sed aliaj esploristoj obĵetis ke tiu kritika sistemo mankas je logiko, kaj ke ankaŭ sen tiu teorio eblas alveni al la vera nukleo de la vivo kaj instruo de Jesuo. Vidu: [[Esploro pri la historia Jesuo]] kaj [[Ernst Käsemann]]. Hodiaŭ estas malpli ekzaltata tiu teoria metodo, precipe rilate ĝiajn konkludojn, ol iam kaj, kvankam ŝatata pro ĝiaj esploraj tezoj kiuj permesas plipenetri en la formiĝon kaj redaktadon de la Novatestamentoj dokumentoj. La [[Pontifika Biblia Komisiono]] de la [[Katolika Eklezio]] en 1964 publikigis deklaracion en kiu katolikaj teologoj estas kuraĝigitaj en la utiligo de tiu metodologio, sed kun zorgemo, tamen, pro la konstato pri ĝia emo al la ekskludo de ĉiu supernaturaĵo el la sanktaj tekstoj glitanta en la direktoj de simpla simboligo. Kaj ankaŭ pro tio, diros aliaj esploristoj de la tria fazo, kristanismo rezultus pli [[Fideismo|fideisma]] doktrino ol fondita sur konkreta kaj palpebla fizika-historia konstato. Ankaŭ la Papo [[Benedikto la 16-a]], en siaj malsupre cititaj verkoj montras profiti de la elementoj de la teorio de la formoj – kaj ĝenerale de la “{{J|historia metodo}} -, konstatigante, tamen, ke ĝiaj konkludoj ne havas ĉiam sciencajn fundamenton. == Vidu ankaŭ == * [[Jesuo historia]] * [[Martin Dibelius]] * [[Esploro pri la historia Jesuo]] == Biografio == * J. MACKENZIE, Dictionary of the Biblio'' Bruce Publishing Company, New York 1965 * R. Bultmann, Die Geschichte der synoptischen Tradizione'''', Göttingen 1931 * Pontificia Commissione Biblica, Istruzione'' storica'' In Evangeliorum veritate, 21-a de aprilo [[1964]] * Benedikto la 16-a, Jesuo de Nazareto, Romo, 2007 * Benedikto la 16-a, Jesuo de Nazareto de la transfiguriĝo ĝis la eniro en Jerusalemon, Romo, 2011. == Eksteraj ligiloj == * [http://it.cathopedia.org/wiki/Vangelo] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Literatura kritiko]] e5393q1u80f3hm0mqp9s22iqvi32wrm 0 417144 9371817 9242165 2026-05-13T03:40:54Z Sj1mor 12103 9371817 wikitext text/x-wiki '''Malsupra Karabanĉelo''', en [[hispana]] origine '''Carabanchel de Suso''', '''de Yuso''', '''Alto''' ([[Supra Karabanĉelo]]) kaj '''Bajo''', '''de Arriba''' kaj '''de Abajo''', '''Carabancheles''' en pluralo, aŭ simple, '''Carabanchel''' [karabanĉEl], estas lokonomoj aludaj al la teritorio kaj al antikvaj vilaĝoj limaj kun [[Madrido]] ([[Hispanio]]) sudoriente, pasinte la [[rivero Manzanares|Manzanares]]. La du malgrandaj agrikulturaj domaroj, dekomence apartenantal al la vilaĝo [[Madrido]] kiuj iĝis sendependaj municipoj (ĝis [[1948]]), reiĝis denove partojn de la urba histo de la etenda najbara metropolo. La [[20a jarcento]] atestis tiun grandan transformon (7.921 loĝantoj enhavis ambaŭ municipoj komence de la jarcento), ĉar la populacio ekkreskis pli kaj pli rapide ĝis la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]], ĉefe en [[Karabanĉelo|Malsupra Karabanĉelo]] (31.000 loĝantoj en [[1930]]). La socio de Karabanĉeloj estis jam komponita en la jaroj [[1930-aj jaroj|30-aj]] kaj [[1940-aj jaroj|40-aj]] ĉefe de popolaj tavoloj, okupintaj ĉefe en konstruado, industrio kaj komerco, trajtoj kiuj karakteros en tiu urba distrikto de [[Madrido]] (post ties aneksigo meze de la [[1950-aj jaroj|50-aj]]). [[Kategorio:Geografio de Madrido]] g2uqoh80ybfkeb06q7zalyn5lqoainr 0 425875 9371710 7949931 2026-05-12T20:13:32Z Stefangrotz 91903 9371710 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:At the drafting race from The Powerhouse Museum Collection.jpg|eta|300px|Bestoselektado ĉe ŝafoj.]] '''Bestoselektado''' estas la procezo formovi bredobestojn el grupo baze sur specifaj kriterioj. Tio faratas ĉu por plifortigi difinitajn dezirindajn karakterojn aŭ por forigi difinitajn nedezirindajn karakterojn el la grupo. Tiu metodo gravas en plej parto de tipoj de [[bestobredado]]. Ĉe [[Bruto (agrikulturo)|brutaro]] kaj foje ankaŭ en [[naturo]], Bestoselektado kutime implicas mortigadon de la formovitaj bestoj. == Vidu ankaŭ == * [[Bredado]] [[Kategorio:Agrikulturo]] [[Kategorio:Genetiko]] [[Kategorio:Zoologio]] [[Kategorio:Bestobredado]] ejljn2abztuzecnjzaoimdvkedlrfbx 0 433396 9371711 9162740 2026-05-12T20:14:16Z Stefangrotz 91903 Informkesto 9371711 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo}} '''Coffs Harbour''' estas marborda [[havenurbo]] situanta ĉe la norda marbordo de [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]], je ĉirkaŭ 540 km norde de [[Sidnejo]], kaj je 390 km sude de [[Brisbane]]. Populara ripozloko kiu allogas homojn el grandaj urboj al pli malgrandaj urboj marbordaj, Coffs Harbour plukreskas je escepta proporcio, kaj la propra urbo havas populacion de 26,353 kaj ties regiono de ĉirkaŭ 70,933 en 2011. Coffs Harbour havas plej konvenan klimaton en Aŭstralio, inter fono de alta monto kaj dekduoj da netuŝitaj strandoj. La [[ekonomio]] de Coffs Harbour bazas ĉefe sur [[agrikulturo]] ([[banano]]j kaj [[mirtelo]]j), [[turismo]], [[fiŝkaptado]] kaj manfarado.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.coffsharbour.nsw.gov.au/www/html/1990-economic-profile.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110327011805/http://www.coffsharbour.nsw.gov.au/www/html/1990-economic-profile.asp |arkivdato=2011-03-27 }}</ref> La urbo havas kampuson de [[Sudkruca Universitato]], nome publika<ref>[http://www.ncahs.nsw.gov.au/services/results_detailed.php?serviceid=517 Coffs Harbour Base Hospital ::: North Coast Area Health Service] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080720035328/http://www.ncahs.nsw.gov.au/services/results_detailed.php?serviceid=517 |date=2008-07-20 }}. Ncahs.nsw.gov.au (27a Septembro 2007). Konsultita la [[18an de aŭgusto]] 2011.</ref> kaj privatan hospitalon, kelkajn radiostaciojn, kaj tri ĉefajn vendejarojn. Coffs Harbour estas ĉe nombraj naciaj parkoj, inklude maran nacian parkon. Estas multaj regulaj pasaĝeraj flugoj ĉiutage al Sidnejo, Brisbano kaj Port Macquarie. Coffs Harbour estas atingebla ankaŭ pere de ŝoseo, [[fervojo]], kaj de regulaj busservoj. <!--{{Koord|30.30228|S|153.118896|E|display=inline,title}}--> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Geografio de Aŭstralio]] gz89uwq35nrj7rc3dq5dbdxewla3a99 0 451272 9371793 8743440 2026-05-13T01:48:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371793 wikitext text/x-wiki <!--{{Infobox Patrimoine culturel immatériel de l'humanité | Nom = Le fest-noz, rassemblement festif fondé sur la pratique collective des danses traditionnelles de Bretagne | Image = Fest noz 4.jpg | Légende = Fest-noz en Pays Gallo, la Fête ''Mill Góll'' 2007 | Pays = {{France}} | Région = Europe et Amérique du Nord | Liste = représentatif | ID = 00707 | Année = 2012 }} --> [[Dosiero:Fest noz 3.jpg|eta|'''Fest-noz''' en Septembro 2007 kiel parto de ''Mill Góll'' festivalo.]] '''Fest-noz''' ([[bretona lingvo|bretonlingva]] vorto signifanta « noktofesto », male al ''[[fest-deiz]]'' por « tagfesto » ) estas tipo de « revivigisma » festo (precipe [[balo]]), inventita en la 1950-aj jaroj centre de [[Okcidenta Bretonio]] (precipe en Supera-[[Kernevo]]), cele rekrei la festajn ariĝojn de la kampara socio, kiuj markis la tagojn de kolektiva laboro kaj malaperis en la 1930-aj jaroj. La renasko de fest-noz povas esti atribuata al [[Loeiz Roparz]]<ref>Jefig Roparz, ''{{lang|br|Loeiz Roparz, paotr ar festou-noz}} - Le rénovateur du fest-noz'', Emgleo Breiz, 2011, 190 paĝoj</ref>. En la 1970-aj jaroj, dank'al la [[Folka muziko|movado Folk]], aparte la efekto [[Alan Stivell]] ekde 1972, la fest-nozoj ne restis en la centro de Bretonio. Multaj junuloj malkovris la bretonajn muzikon kaj dancon kaj kaptis ilin : la fest-noz fariĝis urba fenomeno. Multaj asocioj organizas ĝin batalcele aŭ profitcele. Post tiu modperiodo, tiuj ariĝoj maloftiĝis ekde la fino de la 1970-aj jaroj. Tamen, en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, muzikistoj kaj dancistoj alproprigis al si ĝian kulturon, pliprofundigante kaj plifirmigante ĝin. Tial la fest-noz retrovis grandan popularecon en la 1998-2000-aj jaroj kun la renovigo de la bretona kaj kelta muziko<ref>Sicard Padrig, ''La musique celtique'', taggazeto "Ouest-France", 1997</ref>. La fenomeno estas nun tre ampleksa, pluraj centoj da fest-noz estas organizataj ĉiujare, kaj eĉ eliris el Bretonio por atingi aliajn regionojn de [[Francio]]<ref>Olivier Goré, ''La dimension sociale d’une exception culturelle régionale. Le fest-noz en Bretagne'', Rennes.[http://eso.cnrs.fr/IMG/pdf/go.pdf Legu perrete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110926205507/http://eso.cnrs.fr/IMG/pdf/go.pdf |date=2011-09-26 }}</ref>. La 5-an de decembro 2012, la fest-noz estis registrita kiel [[Voĉa kaj Nemateria Heredaĵo de la Homaro]] de [[UNESCO]]<ref name=unesco>[http://www.lepoint.fr/culture/unesco-le-fest-noz-breton-inscrit-au-patrimoine-immateriel-de-l-humanite-05-12-2012-1539748_3.php Unesco: la bretona "fest-noz" registrita en la nemateria heredaĵo de la Homaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121210145005/http://www.lepoint.fr/culture/unesco-le-fest-noz-breton-inscrit-au-patrimoine-immateriel-de-l-humanite-05-12-2012-1539748_3.php |date=2012-12-10 }}, semajngazeto [[le Point]]</ref>. La bretona pluralo estas ''festoù-noz'', sed la [[fratinoj Goadec]] diris ''festnozoù'', kaj la franca pluralo estas ankaŭ ''fest-noz''. == Historio == === Tradicio el la kampara socio === La bretonoj pasie amas la dancon de tre longa tempo : multaj aŭtoroj mencias ĝin en la 17-a kaj 18-a jc<ref>S-ino de Sévigné, letero de la 5-a de aŭgusto 1671</ref>{{,}}<ref>Jacques Cambry, ''Voyage dans le Finistère''</ref>. En sia verko ''Breiz Izel'', Bouet skribis {{cquote|neniu popolo portis tiom alten la pasion pri danco}}<ref>Perrin Olivier & Bouet Alexandre, ''Breiz Izel, ou la vie des Bretons d'Armorique'', 1838</ref>. En la bretona kampara socio antaŭ 1930, la kamparaj laboroj (grenrikoltoj, draŝoj, terpoma kaj cidropoma rikoltoj, ŝiradoj…) estis la ĉefaj okazoj por danci. Tiuj ariĝoj, kie videblis interhelpo kaj solidareco finiĝis per dancoj, esence kolektivaj, kiuj tiel fariĝis la esprimmaniero de personaro. Tiuj dancoj estas ankaŭ la tempo por « rompi la lacecon » post la lacegiga laboro sur la kampoj. La virinoj, same kiel la viroj, partoprenas en la manaj laboroj. Tiu tedega aŭtuna laboro estis kaŝita per kantado, kvietiganta lacecon kaj humorsaltojn<ref>Yves Defrance, ''L'archipel des musiques bretonnes'', gazeto "Cité de la Musique", kol. "Musiques du monde 2000", 192 paĝoj, p. 132</ref>. La kunvivema manĝo, en kiu estas invitataj nur tiuj kiuj partoprenis en la taskoj, estas kutime tre gaja : kantataj rondoj, parolaj turniroj (malaperintaj), improvizado de kantataj komplementoj (''{{lang|br|kan ha bôz}}''), fortludoj (''{{lang|br|baz yod}}'') kaj dancaj konkursetoj, rekompensataj per tabako por la viroj kaj rubandoj por la virinoj. Poste, ĝis malfrue en la nokto, la dancoj transdonas kreskan ekscitiĝon de la kantantoj al la dancantoj, poste de la dancantoj al la kantantoj<ref name="Becker">R. Becker, La musique bretonne, p. 89</ref>. La strikta kohereco de la rondo aŭ de la ĉeno estigas superiĝon de ĉiu kaj ebligas al la grupo atingi iun staton de kolektiva konscienco. La noktofesto estas la esprimo de ĝoja personaro, kie la kolektiva dimensio alproksimiĝas al [[tranco]]<ref name="Becker" />. La soniganto estas stimulata de la bonaj dancantoj kun kiuj li povas komuniki siajn dancariojn. Ĉiuj partoprenas en la danco, akompanante sin ofte per siaj kantadoj. Kelkfoje, la dancoj respondas al utileca funkcio, kiel okaze de rebonigo de la cerealdraŝaj areoj (per [[draŝilo]]). Tio estas la danco de la nova areo (''{{lang|br|dañs al leur nevez}}''), kiu uzas la agon de la dancantoj por premdensigi la grundon. La martelado de la [[lignoŝuo]]j montriĝas aparte efika. Oni tiel faras por la premdensigita grundo de domo, sed kompreneble la dancantoj estas malpli multaj. La kalendaraj festoj (pardonprocesioj, foiroj...) kaj la geedziĝoj estas alia grava dancokazo. Tiuj lastaj ofte etendiĝas laŭ tri, kaj eĉ kvar tagoj kaj povas arigi ĝis {{unuo|2000|invititoj}} por la plej gravaj. Oni dancas ekde la eliro el la preĝejo, sur la vojo aliranta al la festeno kaj, al la farmobieno, atyendante la viandojn, tiam estas la danco de la rostaĵo, la ''{{lang|br|dañs ar rost}}''. [[Soniganto]]j ĉeestas tiujn grandajn okazaĵojn<ref>Jean Choleau et Marie Drouart, ''Chansons et danses populaires de Haute-Bretagne'', 1-a tomo, Univaniez Arvor, Vitré, 1938</ref>. Tiuj festoj estas okazo por la junuloj kuniĝi kaj ankaŭ taksi sin, laŭ socia kriterio, dank'al vestoj, kaj pri rezisto al laceco, iu danco povas daŭri tre longtempe kun kompleksaj kaj rapidaj paŝoj, kiuj postulas klopodon kaj teknikon. === La bremsoj kontraŭ ĝia disvastiĝo === La [[Romkatolika Eklezio]] provis malpermesi la dancojn « ''{{lang|br|kof-a-kof}}'' » (ventron kontraŭ ventro aŭ pardancoj), sed toleris teni sin per la fingreto. En iuj paroĥoj, oni devis teni sin per [[naztuko]]... La ''fest noz'' de malnovtradica kamparano estis ankoraŭ vigla en la fino de la 1920-aj jaroj kaj en iuj lokoj ([[Maël Carhaix]], [[Rostrenen]]), ĝis ĉirkaŭ 1935, por ekskutimiĝi ĉie fine de la 1930-aj jaroj<ref name="Loeiz Ropars">''Loeiz Ropars, l’initiateur des festou-noz des années 50''</ref>. La nazia okupo malpermesante la organizadon de publikaj baloj, kaŝaj baloj estiĝis en la vilaĝoj, for de la urbocentroj. Manke de orkestro, oni rekomencis kanti la ''kan ha diskan'' kaj do danci la repertuaron de la rondoj taŭgaj por tiu voĉa tekniko. Sendepende de ĉiu kampara laboro, la junularo tiam malkovris ke eblis simple amuziĝi<ref name="Loeiz Ropars" />. <!--Lorsque la mécanisation de l'agriculture apporte les premières arracheuses de pommes de terre, marquant ainsi la fin des travaŭ communautaires et donc des ''festoù-noz'' traditionnels, quelques personnes ont l'idée de remettre à l'honneur les ''festoù-noz pato'', comme [[Albert Trévidic]] et surtout [[Loeiz Ropars]] de [[Poullaouen]] qui souhaitent en même temps relancer la technique du ''kan da zañsal'' (chant dans la danse), en usage pour soutenir à la voix les ''[[dañs tro]]''<ref>''Musique bretonne'', Chasse-Marée, ArMen, 1996, p. 420</ref>. Dans les années 1940, il saisit ce patrimoine original et dense, alors même que la société traditionnelle s'en éloigne, découvrant les bals. Il fallut réinventer le ''fest-noz'' ou plutôt lui trouver une autre raison d'être. Ce furent, d'un côté, les membres des [[cercle celtique|cercles celtiques]], désireŭ de s'amuser en dehors de leurs obligations scéniques, de l'autre les anciens paysans encore bien valides qui animèrent les premiers ''festoù-noz'' nouvelle manière, un temps baptisés « bals bretons » dans sa forme citadine<ref>Yves Defrance, ''L'archipel des musiques bretonnes'', Cité de la Musique, Coll. Musiques du monde 2000, 192 pages, p. 133</ref>. Ils prennent en effet toutes les allures de bals : entrée payante, ouvert à tout public, musiciens et chanteurs annoncés par affichage, scène surélevée, buvette pourvue en "rouge-limonade" et "champagne breton". --> === Loka renaskiĝo === [[Dosiero:Fest noz 6.jpg|eta|Novaĵo : danco sur pargeto, la kantantoj aŭ muzikantoj sur scenejo, sonigitaj.]] Por instigi la ''kanerien'' eliri el ties vilaĝoj, kantkonkursoj estis organizitaj. [[Loeiz Ropars]] organizis la unuan konkurson de ''[[kan ha diskan]]'' en 1954 en [[Poullaouen]], ĝia populara sukceso superis ĉiujn esperojn<ref name="Becker" />. Tio estis okazo por fari la unuajn registraĵojn de ''kan ha diskan'', fare de la unua bretona diskokompanio ''[[Mouez Breiz]]''. La 30-an de oktobro 1955, li organizis sian unuan ''fest noz'' en la dancejo de Poullaouen. <!--Cela marque à la fois le retour à la tradition et l'adaptation aŭ nouvelles conditions de la vie sociale et économique (exode rural, développement des communications...)<ref>Loeiz Ropars : {{citation|À partir de 1957, le fest-noz « nouvelle manière » - en salle de danse, avec micros séparés des danseurs - a remporté un tel succès, qu'à la suite des cercles celtiques, premiers organisateurs, les comités des fêtes, les amicales laïques et toutes sortes d'associations, parfaitement indifférentes jusque-là à nos chants et à nos danses, se sont mis à organiser leurs soirées « fest-noz ».}}, Loeiz Roparz et Naïk Raviart, ''Le renouveau du fest-noz en Bretagne'', dans ''La danse'', Modal, 1988</ref>. Le premier ''fest-noz'' urbain se tient à Quimper en 1958. Quelques voix se font remarquer et la réputation de certains dépasse en peu de temps les limites de leur canton ([[sœurs Goadec]], [[frères Morvan]], Catherine Guern, [[Manu Kerjean]] et Lomig Donniou...)<ref>Yves Defrance, ''L'archipel des musiques bretonnes'', Cité de la Musique, Coll. Musiques du monde 2000, 192 pages, p. 134</ref>. La collecte de chants du [[pays de Redon et Vilaine]] par [[Jean-Louis Latour]] et [[Albert Poulain]] donne un élan à la culture de [[Haute-Bretagne]] qui retrouve ses danses ([[Rond de Saint-Vincent]], [[pilé-menu]]...). Parti de haute [[Cornouaille]] ([[Rumengol]], [[Spézet]]...), le modèle du nouveau ''fest-noz'' gagne dès 1957 d'autres « pays » pour conquérir Bretagne<ref>Le [[festival de Cornouaille]] est le premier à l'intégrer à son programme en 1964. Dans les années 1970, devenu une véritable mode, il met la Bretagne en effervescence et prend une dimension politique liée à la revendication culturelle régionale. Ainsi, d'immenses festoù-noz à Nantes sont annoncés entièrement en breton. Ce mouvement atteignant toute la haute Bretagne, quelques vielleŭ, violoneŭ et bouézous reprennent du service.</ref> et diaspora, avec toujours cette vocation collective de la pratique de la danse et loin de la fête folklorique ou du spectacle (cercles celtiques) qui apparaissent au début du {{XXe}} siècle. Il ne relève pas d'un mouvement folklorique mais évolue au contraire avec son temps en exprimant les valeurs culturelles de la société bretonne contemporaine et en fonction des modes musicales. Vu la dimension des nouvelles rondes et chaines, il fallu extraire les chanteurs de la danse et amplifier leur voix. Le [[Effet Larsen|Larsen]] est cependant mal maitrisé au départ. Le phénomène épouse son cadre culturel contemporain avec l'installation d'un podium et d'une sonorisation pour les chanteurs ou sonneurs, avec le soutien éventuel d'une rythmique folk rock, permettant une audience massive. En parallèle, quelques musiciens tentent de créer des formations utilisant des instruments modernes. Ainsi, vers 1958, le groupe brestois ''Son ha Koroll'', sous l'égide de Per Yves Moign, enregistre deux disques avec accordéon, batterie, violon, pian, contrebasse, s'inspirant du mouvement musical écossais. À Rennes, ''Evit Koroll'' fait de même. En 1961, Henri Landreau et Tugdual Calvez fondent les ''Namnediz'', premier groupe à intégrer une basse électrique. Dans une optique commerciale, des ''festoù-noz'' sont ensuite organisés avec force publicité et entrée payante. Mais à l'opposé des ''festoù-noz'' « touristiques », subsistent des occasions où un public averti aime à danser, à communiquer tout simplement. --> === Unuiĝo kaj malfermo === [[Dosiero:FIL 2009 - Les Ramoneurs de Menhirs 1.JPG|eta|[[Les Ramoneurs de menhirs]] (esperantlingve "La kamenpurigistoj de menhiroj")]] <!--L'absence de normes mais le respect de codes implicites qui assurent la transmission des pratiques a conduit à l'apparition de nombreŭ airs composés et de variantes chorégraphiques<ref name="Fete">''La fête au présent: Mutations des fêtes au sein des loisirs'', Editions L'Harmattan, 2009, 418 pages, p.85</ref>. Ainsi, depuis le revival, elle renouvelle cette pratique festive en acceptant les variations mais en refusant les innovations qui ne respectent pas l'esprit de la tradition. Par exemple, [[les Ramoneurs de menhirs]] ont introduit leur [[punk celtique]] dans les ''festoù-noz'' des années 2000. Dès le début des années 1970, Alan Stivell, qui obtient une reconnaissance à l'échelle nationale et internationale, popularise à grande échelle la musique bretonne et la danse pratiquée en fest-noz. Nombreŭ sont les groupes folk bretons qui par la suite animent les soirées dansantes : [[Diaouled Ar Menez]], [[Sonerien Du]], [[Bleizi Ruz]]... Dans les années 1990, [[Ar Re Yaouank]] (''Les Jeunes'') rajeunissent l'image traditionnelle avec une énergie [[rock]] qui attire la nouvelle génération. D'un état d'une constellation de danses quasi uniques pour chaque terroir, le répertoire chorégraphique traditionnel est passé de 1955 à nos jours vers une sorte de tronc commun à tous les musiciens et danseurs bretons. Fruit de mouvement folklorique et de revival, la danse collective est devenue un des moyens privilégiés de l'expression contemporaine de l'identité bretonne (combinant danse, musique, langue voir gastronomie) et offre la possibilité à tout un chacun de vivre la musique populaire de l'intérieur<ref>Yves Defrance, ''L'archipel des musiques bretonnes'', Cité de la Musique, Coll. Musiques du monde 2000, p. 136</ref>. Les ''festoù-noz'' participent à l'organisation spatiale du territoire, en s'inscrivant localement dans la réalité quotidienne des rapports sociaŭ, génèrent des recettes financières pour les associations qui les organisent le plus souvent, et l'été en attirant les touristes avec un impact direct sur l'économie de la région<ref name="Fete" />.<br> Aujourd'hui, les danseurs recherchent le plaisir de danser en groupe pour partager un moment privilégié, tous ensemble. D'une certaine façon, participer à un fest-noz de grande taille (comme il s'en organise souvent à proximité des grandes villes bretonnes ou en Île-de-France) se rapproche d'une sortie en [[boîte de nuit]]. --> === Monda agnosko === Forta historia elmigrado kreis [[bretona diasporo|bretonan diasporon]] interne de la francaj landlimoj kaj ĉie aliloke en la mondo (Usono, Kanado, Aŭstralio...). Multaj bretonoj iris ekloĝi en pariza regiono. Ili estas preskaŭ unu miliono da bretonoj ĉu denaskaj ĉu adoptaj por ekloĝi en Parizo kaj en Ile-de-France. For de sia historia grundo, ili ŝatas rekuniĝi sine de parizaj bretonaj asocioj (Bretona misio), de [[bagado]]j (Bagad Pariz, Bagad Keriz,...) kaj keltaj kluboj (Cercle "Mibien ar mor" de Poissy, Dañserien Pariz, Seiz avel de Trappes,...) kaj multe partoprenas en la multaj fest-nozoj organizataj tutjare (Festival Pariz-Breizh en [[Argenteuil]], Fest-noz en Cachan, en Villejuif aŭ dum la festo al sankta-Ivo en Parizo, ĉiu ariganta plurajn milojn da dancantoj). Ankaŭ la bretona muzika scenejo de Ile-de-France estas tre dinamika kun grupoj kiaj Dorn ha Dorn, [[Kafe Koefet]], [[Kazdall]], [[Kroazhent]], [[Deskomp]], Adrak, Ar Gazeg Veurzh... La fest-noz estis elektita en 2012 por reprezenti ĉe [[UNESCO]] la bretonan [[Voĉa kaj Nemateria Heredaĵo|voĉan kaj nematerian heredaĵon]]. Ĝi kunigas aron da elementoj el la bretona kulturo : la kanta repertuaro, la instrumenta praktiko, la dancoj kaj la socia dimensio ligita al la kunvivemo inter ĉiuj generacioj<ref name=unesco/>. == La dancoj == <!--{{article détaillé|Danse bretonne|Liste des danses bretonnes}}--> [[Dosiero:FIL 2010 - Fest-noz Carnot 1.jpg|eta|Fest-noz okaze de la [[Interkelta Festivalo de Lorient]] en 2010.]] Estas centoj da tradiciaj dancoj, el kiuj la plej konataj estas : la [[dañs tro|gavotoj]], la [[an-dro]], la [[hanter-dro]], la [[larideo]], la [[plinn]], la [[kost ar c'hoad]], ktp. Dum fest-noz, oni dancas laŭ ĉeno aŭ rondo (ĉiu tenas la alian per la mano kaj la brako), pare kaj « kun movoj », kiaj la jabadao aŭ la multaj [[avant-deux]] de [[Supera-Bretonio]]. La dancoj de [[Suba-Bretonio]] estas plej ofte organizataj en sinsekvoj de du aŭ tri dancoj : tiel, por ekzemplo, la sekvo gavoto - balo - jabadao, karakterizas la regionon de la suda-[[Kernevo]]. Oni devas danci la kompletan sekvon kun la sama partnero. == La muziko == <!--{{article détaillé|musique bretonne}}--> La muziko, kiun oni povas aŭdi en tiuj festoj, estas el tri tipoj : la kanto [[a cappella]], ([[kan ha diskan]]), la akompanata kanto, aŭ la muziko nur instrumenta. Antaŭ la invento de la mikrofonoj kaj amplifitaj instrumentoj, la plej uzataj instrumentoj estis la [[baszumilo]] akompanata de [[sakfluto]], pro ilia sonpotenco. Estis ankaŭ la [[diatona akordiono]], la [[klarneto]], la [[violono]] kaj, pli malofte, la [[radvjelo]]. Post la dua mondmilito, la skota kornemuzo (nomata [[kornemuzo|biniou bras]] « granda kornemuzo » en Bretonio) ĝeneraliĝis en Bretonio dank'al la [[bagado]]j : ofte ĝi anstataŭis la [[saklfluto]]n. La klarneto (bretonlingve ''treujenn-gaol'', aŭ ''brasikstumpo''), plej ofte laŭ malnova modelo je 13 klavoj, estis preskaŭ malaperinta sed ĝi profitas reinteresiĝon de kelkaj jaroj. <!--Au-delà des instruments traditionnels, il existe aujourd'hui des groupes aŭ tendances très variées, du [[rock]], [[jazz]] ([[Diwall]], [[Skeduz]], [[Roll ma Yar]]…) au [[Punk rock|punk]] ([[Les Ramoneurs de menhirs]]) en passant par les mélanges de tous les [[pays]]. Les instruments à cordes ([[violon]], [[contrebasse]], [[guitare acoustique]], [[guitare électrique]], [[guitare basse]]) et les percussions nord-africaines ont été depuis longtemps adoptés. À des degrés divers, certains groupes de fest-noz utilisent aussi les [[clavier (musique)|claviers électroniques]] et les [[synthétiseur]]s ([[Arvest]], [[Les Baragouineurs]], [[Kepelledro]], [[Plantec]], les [[Sonerien Du]], [[Strobinell]]…). Les [[Instrument à vent, cuivres|cuivres]] font actuellement de plus en plus leur apparition, apportant souvent avec eŭ des sonorités proches de celles des musiques des Pays de l'Est. --> == La disvolviĝo == [[Dosiero:Cyberfestnoz1.jpg|eta|[[Tri Yann]] en [[Cyber fest-noz]] 2009]] Praktikata laŭ tradicia formo en la farmobienaj kortoj centre kaj okcidente de Bretonio aŭ sur la publikaj placoj okaze de geedziĝoj, ĝi eniris post sia renaskiĝo diversajn lokojn : festejoj aŭ socialaj-kulturaj ejoj sed ankaŭ sportejoj, concertejoj aŭ eĉ kapelplacoj dum somera periodo<ref>''La fête au présent: Mutations des fêtes au sein des loisirs'', Eldonejo "Editions L'Harmattan", 2009, 418 paĝoj, p.79</ref>. Por la tuta fest-noz, estas ĝenerale pluraj « grupoj », kiuj sin sekvas sur la scenejo, ofte kun la dancantoj. La paroj da sonigantoj aŭ kantantoj ne ludas aŭ ne kantas dum pli ol duonhoro, plej ofte dum 20 minutoj. <!--Si un (ou plusieurs) groupe de musiciens est à l'affiche, le passage sera plus long, 3/4 d'heure à une heure le plus souvent pour permettre aŭ musiciens d'installer leur ambiance, de satisfaire leur public, et aussi parce que leur temps d'installation est plus long pour des raisons techniques (sonorisation). On rencontre aussi de façon courante un [[bagad]], un musicien soliste ([[accordéon diatonique]] par exemple). En fin de fest-noz, il n'est pas rare que les musiciens et chanteurs fassent ensemble un « bœuf » : quelques morceaŭ de manière plus ou moins improvisée. --> == Kultura evoluo == La asocio [[Dastum]] preparis dosieron por regsitrigi la praktikon de fest-noz kiel [[Voĉa kaj Nemateria Heredaĵo de la homaro]], ĉe [[UNESCO]]<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.rennes.lemensuel.com/actualite/article/2010/12/23/le-fest-noz-pret-a-entrer-au-patrimoine-immateriel-de-lunesco-7698.html |titolo=Le fest-noz bientôt au patrimoine immatériel de l'Unesco ? |aŭtoro=Benjamin Keltz |jaro=23-an de decembro 2010 |eldoninto=Le mensuel de Rennes |alirdato=23-an de decembro 2010 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140428175913/http://www.rennes.lemensuel.com/actualite/article/2010/12/23/le-fest-noz-pret-a-entrer-au-patrimoine-immateriel-de-lunesco-7698.html |arkivdato=2014-04-28 }}</ref>{{,}}<ref>[//www.youtube.com/watch?v=CrY5P5l8t6s&feature=plcp Video prezentanta la projekton por UNESCO]</ref>. La fest-noz estis registrita de [[UNESCO]] kiel bretona [[Voĉa kaj Nemateria Heredaĵo]], la 5-an de decembro 2012<ref name=unesco/>. La asocio Tamm-Kreiz publikigis la unuajn trimonatajn datumojn pri la fest-noza aktivado en 2012. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj |2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj |commons=Category:Fest-noz|commons titre=Les fest-noz |wiktionary=fest-noz }} === Bibliografio === * Jefig Roparz, ''{{lang|br|Loeiz Roparz, paotr ar festou-noz}} - Le rénovateur du fest-noz'', Emgleo Breiz, 2011, 190 paĝoj * [[Roland Becker]], Laure Le Gurun, ''La musique bretonne'', « Le fest noz - le chant après le champs », 1994, Coop Breizh, p.&nbsp;89-91 * Fanch Postic, « Aŭ origines du fest-noz » dans ''[[ArMen]]'' n°93, aprile 1998 * Marc Clérivet, « Danser en fest-noz. Une pratique aŭ réalités multiples », ''Musique bretonne'', n°195, marte 2006, p.&nbsp;34-38 [http://www.marc-clerivet.com/articles/danser-en-fest-noz-en-2006/ Legu per reto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130614090825/http://www.marc-clerivet.com/articles/danser-en-fest-noz-en-2006/ |date=2013-06-14 }} * Yves Labbé, « Une enquête exclusive de Musique Bretonne. La nouvelle jeunesse des festoù-noz » en ''Musique bretonne'', n°137, septembre 1995, p.&nbsp;3-6 [http://mediatheque.dastum.net/GEIDEFile/MB137-brv4.PDF?Archive=170142499832&File=MB137%2Dbrv4_PDF Legu per reto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140715043139/http://mediatheque.dastum.net/GEIDEFile/MB137-brv4.PDF?Archive=170142499832&File=MB137%2Dbrv4_PDF |date=2014-07-15 }} * Christian Morvan, « Réflexion sur les Festoù-Noz aujourd'hui » en ''Musique bretonne'' n°68, marte 1987, p.&nbsp;18 [http://mediatheque.dastum.net/GEIDEFile/MB068-brv4.PDF?Archive=170925799810&File=MB068%2Dbrv4_PDF Legu per reto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714142404/http://mediatheque.dastum.net/GEIDEFile/MB068-brv4.PDF?Archive=170925799810&File=MB068%2Dbrv4_PDF |date=2014-07-14 }} * Dominique Dujardin, « Autres réflexions sur les festoù-noz » en ''Musique bretonne'' n°71, maje 1987, p.&nbsp;23 [http://mediatheque.dastum.net/GEIDEFile/MB071-brv4.PDF?Archive=170928099810&File=MB071%2Dbrv4_PDF Legu per reto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131114014846/http://mediatheque.dastum.net/GEIDEFile/MB071-brv4.PDF?Archive=170928099810&File=MB071%2Dbrv4_PDF |date=2013-11-14 }} * Olivier Goré, ''L'inscription territoriale de la musique traditionnelle en Bretagne'', geografia memuaro, Universitato Rennes 2, 2004 [http://tel.archives-ouvertes.fr/docs/00/04/79/48/PDF/tel-00008987.pdf Legu per reto] * Enora Coat, « Le fest-noz à la croisée des identités », memuaro IEP, Rennes, 2013 === Vidu ankaŭ === * [[Bretona muziko]] * [[Bretona danco]], prezentado de la ĉefaj dancoj. === Eksteraj ligiloj === * [http://www.tamm-kreiz.com/ Tamm-Kreiz, la retpaĝo de fest-noz] * [http://dansesbretonnes.gwalarn.org/ Bretonaj dancoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110726134953/http://dansesbretonnes.gwalarn.org/ |date=2011-07-26 }} * [http://www.infolk60.fr/ Infolk60, kalendaro de fest-noz kaj folkaj baloj en Pikardio, kaj najbaraj regionoj Ile-de-France, Normandio kaj Nord Pas-de-Calais] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130926214036/http://www.infolk60.fr/ |date=2013-09-26 }} <!--{{Palette Patrimoine culturel immatériel de l'humanité en France}}--> {{Portalo|danco|bretona muziko|festoj kaj tradicioj|voĉaj kaj nemateriaj heredaĵoj}} <!--[[Catégorie:Wikipédia:Outil de retour des lecteurs]]--> [[Kategorio:Fest-noz| ]] [[Kategorio:Bretonaj vortoj]] d7dzdxyv23vlncskcxuej2u3owwvjps 0 475678 9372054 9167385 2026-05-13T11:06:36Z Sj1mor 12103 9372054 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=La teologo dum la lepsika libro-foiro de 2010 }} '''Eugen DREWERMANN''' (naskiĝinta la [[20-a de junio]] [[1940]] en [[Bergkamen]]) estas (ĝis 2005 katolika) germana teologo, psikoterapiisto kaj verkisto. == Vivo == Post la finstudo de filozofio kaj teologio li sacerdotiĝis kaj deĵoris ekde 1972 kiel paroĥestro de la paderborna studenta komunumo, poste kiel helpanta pastro de la Preĝejo Sankta Georgo. Ekde 1979 li - krom la laboro kiel psikoterapiisto - faris prelegojn pri religia historio kaj [[dogmatiko]] ĉe la teologia fakultato en [[Paderborno]]. Sub la influo de la verkoj de [[Carl Gustav Jung]] Drewermann interpretis bibliajn tekstojn laŭ la metodoj de [[profunda psikologio]] substrekante la centran rolon de fabeloj, mitoj, simboloj kaj bildoj. Laŭ li nur tial eblus la vera aliro al la centro de la kristana kredo. Per tio (i.a. prezentita en la libro ''Tiefenpsychologie und Exegese'' de 1988) li indignigis la [[Germana Episkoparo|germanan episkoparon]]. La sekvintajn jarojn liaj problemoj kun la estroj de sia katolika eklezio akriĝis. En aprilo de 1990 ekis la kritika pruvprocedo pri drewermann-aj teologiaj interpretadoj, en oktobro de 1991 finfine oni prenis de li la rajton je publika eklezia lernigpermeso. Malmultajn monatojn pli malfrue sekvis la malpermeso prediki kaj - ĉefe pro instigo ĉefe de ĉefepiskopo Degenhardt - la eko de eklezia punprocedo. == Graveco == Drewermann, kiu ĉiam malŝatis ŝajne raciajn, intelektulajn dirojn pri kredo kaj ĉiam taksis la interpreton de praktikaj vivospertoj kiel la plej gravan rolon de teologio, estis kaj estas por ne malmultaj katolikoj simbolfiguro batalanta por eklezia reformo komenciĝanta ĉe la bazo. Al liaj pli ol 50 publikaĵoj kun vasta eĥo nombriĝas ekzemple: ''Das Markusevangelium'' (1988), ''Kleriker - Psychogramm eines Ideals'' (1989), ''Das Matthäusevangelium'' (1992), ''Lieb Schwesterlein, laß mich herein'' respektive ''Rapunzel, Rapunzel, laß dein Haar herunter'' (1992; fabelaj interpretoj), ''Giordano Bruno oder: Der Spiegel des Unendlichen'' (1992), ''Dogma, Angst und Symbolismus'' (1993), ''Glauben in Freiheit'' (1993). == Aliaj temoj == Drewermann ankaŭ engaĝiĝis por la protekdo de la natura medio kaj pledas por la digneco de la bestoj<ref>[http://www.zeit.de/1996/32/Mehr_Menschlichkeit_mit_Tieren?page=all ''Mehr Menschlichkeit mit Tieren''], en: Die Zeit 32/1996.</ref>. Politike li kritikis multflanke: kontraŭ diversaj militoj en la Malproksima Oriento, kontraŭ la kapitalisman sistemon ĝenerale kaj la sendon de germanaj soldatoj eksterlanden <ref>Kp. ekzemple E. Drewermann: Krieg ist Krankheit. Zum Pazifismus gibt es keine Alternative. En: Frankfurter Rundschau, 5.2.2002.</ref>. Li estas kontraŭ la internacia rentuma/intereza sistemo, dubas pri nefina kresko ekonomia kaj ne tute forĵetis eŭtanasion. Tiel lia teologio havas hodiaŭ gravan politikan flankon<ref>[http://www.focus.de/politik/deutschland/g8-gipfel/linker-protest_aid_62344.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131013024709/http://www.focus.de/politik/deutschland/g8-gipfel/linker-protest_aid_62344.html |date=2013-10-13 }} ''Spiel mir das Lied vom Sozialismus'' Die Linke hat in Bad Doberan zur Kapitalismuskritik geladen. Eugen Drewermann predigt, Oskar Lafontaine schaukelt sich auf, und die Menge singt dazu. Von FOCUS-Online-Redakteurin Iris Mayer, In Focus-online, 4. Juni 2007.</ref> kaj maldekstruloj ankaŭ malkovris lian propagandan efikon <ref>[http://www.presseportal.de/pm/41150/723097/die_linke/] Wahlaufruf 2005</ref>. == Kritikite == Ne preterlasotas la multflankaj kritikoj pri Drewermann; jen nur kelkaj: * Inter bibliaj fakuloj ofte malŝatis lian radikan redukton de bibliaj interpretadoj laŭ psikologiaj aspektoj kun tuta neglekto, eĉ malamo de {{J|historia metodo}} kio facile interŝanĝeblus la kristanaj mesaĝoj kun aliaj savigaj vortoj.<ref>[http://wissen.spiegel.de/wissen/image/show.html?did=9133748&aref=image017/SP1996/051/SP199605100680071.pdf&thumb=false DER SPIEGEL 51/1996 vom 16. Dezember 1996, Seite 68, Hannes Stein: Katholizismus Oasen für die letzten Christen, Rezension von „Salz der Erde“]</ref> Ankaŭ riproĉitas la redukto de malvirtoj kaj peko je nura psikologiaĵo.<ref>[http://www.uibk.ac.at/theol/leseraum/texte/367.html#_ftnref106 .''.. und die Bibel hat doch recht - diesmal psychologisch? Zu Eugen Drewermanns Konzept der Sünde als Neurose vor Gott''], en: Wege zum Menschen 31 (1979), p. 297-302.</ref> Ankaŭ nemodernaj esplormetodoj trovitis ĉe Drewermann kiel ankaŭ ĝenerala netoleremo kontraŭ ekleziuloj kaj judaj tradicioj.<ref>[http://www.faz.net/s/RubC17179D529AB4E2BBEDB095D7C41F468/Doc~E5B508C246BCD46BDBF96C6D76FDFE465~ATpl~Ecommon~Scontent.html] Spiel's noch einmal, Klaus Berger in der FAZ, 21. November 2003, Antwort Drewermanns in „Vom Ärgernis Jesu und seiner Notwendigkeit—Eugen Drewermann antwortet Klaus Berger: Das christliche Abendland stellt keine exklusive Form des Menschseins dar“. Weltwoche, 19. Dezember 1996, no. 51.</ref> * Persona fanfaronado kaŝita sub legitima kritikado estas alia riproĉo <ref>Josef Isensee, [https://www.erzbistum-koeln.de/export/sites/erzbistum/schule-hochschule/religionspaedagogik/ru/Isensee.pdf Die Zukunftsfähigkeit des deutschen Staatskirchenrechts - Gegenwärtige Legitimationsprobleme] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111218085158/https://www.erzbistum-koeln.de/export/sites/erzbistum/schule-hochschule/religionspaedagogik/ru/Isensee.pdf |date=2011-12-18 }} in Isensee/Rees/ Rüfner Hrsg., Dem Staat, was des Staates - der Kirche, was der Kirche ist, Berlin 1999.</ref> * Solvoj kontentigaj ankaŭ Drewermann ne ofertus <ref>Gärtner, Christel, Eugen Drewermann und das gegenwärtige Problem der Sinnstiftung, Eine religionssoziologische Fallanalyse, 2000, in 'Forschungsbeiträge aus der Objektiven Hermeneutik 1', Verlag: Humanities Online, ISBN 978-3-934157-04-0</ref>. * La evangeliaj teologoj Uwe Birnstein kaj Klaus-Peter Lehmann malŝatas la drewermann-a psikologiigo de politiko, pensado romantika-eskapisma, eĉ reakcia <ref>Uwe Birnstein / Klaus-Peter Lehmann: Phänomen Drewermann. Politik und Religion einer Kultfigur, Eichborn Frankfurt am Main 1998 ISBN 3-821-80457-2.</ref>. * Henryk M. Broder kritikis lian sintenon pri la terorismaj atakoj de 2001 <ref>Henryk M. Broder: „Kein Krieg, nirgends: Die Deutschen und der Terror“. Berlin Verlag (2002); recenzo kp. [http://www.spiegel.de/politik/debatte/0,1518,187901,00.html] 26.3.2002, Der Spiegel, BRODERS BUCH ZUM 11. SEPTEMBER, Die Auslese von Ungenießbarem, von Michael Krechting</ref>. == Premioj == * 1992 Herbert-Haag-Preis * 1994 Urania-Medaille * 2000 Integrationspreis der gemeinnützigen Stiftung Apfelbaum (Köln) * 2007 Erich-Fromm-Preis, kune kun [[Konstantin Wecker]] * 2011 Internationaler Albert-Schweitzer-Preis kune kun Raphaela kaj Rolf Maibach == Literaturo == * Matthias Beier: ''Gott ohne Angst: Einführung in das Denken Drewermanns''. Patmos, Düsseldorf 2010, ISBN 3-491-72543-7. * Matthias Beier: ''A Violent God-Image: An Introduction to the Work of Eugen Drewermann''. Continuum, New York 2004, ISBN 0-8264-1584-9. * Gregor Fehrenbacher: ''Drewermann verstehen. Eine kritische Hinführung''. 2-a eldono. Walter Verlag, Olten 1992, ISBN 3-530-21021-8. * Reinhold Gestrich: ''Eugen Drewermann – Glauben aus Leidenschaft. Eine Einführung in seine Theologie''. Quell Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-7918-1917-8. * Bernhard Lang: ''Eugen Drewermann – Kleines Porträt eines Romantikers''. Universität Paderborn 2001. * Cesare Marcheselli-Casale: ''Von Drewermann lernen. Die Bibel auf der Couch''. Benziger Verlag, Zürich 1992, ISBN 3-545-24105-X. * Uwe Beyer: ''Die Tragik Gottes: ein philosophischer Kommentar zur Theologie Eugen Drewermanns'', Königshausen & Neumann 1995, ISBN 3-884-79984-3. * Peter Neuhaus: ''Erinnerung als Brückenkategorie: Anstöße zur Vermittlung zwischen der Politischen Theologie von Johann Baptist Metz und der Tiefenpsychologischen Theologie Eugen Drewermann''. LIT Verlag, Münster 2001. * Uwe Birnstein, Klaus-Peter Lehmann: ''Phänomen Drewermann. Politik und Religion einer Kultfigur.'' Eichborn, Frankfurt am Main 1994, ISBN 3-8218-0457-2. * Ralph Fischer: ''Macht der Glaube heil? – Der christliche Glaube als Heilsmacht im Anschluss an Eugen Biser und Eugen Drewermann''. Peter-Lang-Verlag, Frankfurt a. M. 2006, ISBN 3-631-54767-6. * Jörg Frey: ''Eugen Drewermann und die biblische Exegese: eine methodisch-kritische Analyse'', Mohr Siebeck 1995, ISBN 3-161-46304-8. * Lothar Gassmann, Johannes Lange: ''Was nun, Herr Drewermann? Anfragen an die tiefenpsychologische Bibelauslegung''. VLM, Lahr 1993, ISBN 3-88002-532-0. * Christel Gärtner: ''Eugen Drewermann und das gegenwärtige Problem der Sinnstiftung. Eine religionssoziologische Fallanalyse''. Humanities Online, Frankfurt am Main Oktober 2000, ISBN 3-934157-04-1. * Walter Kasper (eld.): ''Tiefenpsychologische Deutung des Glaubens? Anfragen an Eugen Drewermann''. Freiburg, 1988. * Gerhard Lohfink, Rudolf Pesch: ''Tiefenpsychologie und keine Exegese. Eine Auseinandersetzung mit Eugen Drewermann''. 2-a eldono. Katholisches Bibelwerk, 1988, ISBN 3-460-04291-5. * Nico Rubeli-Guthauser: ''Antijüdische Cliches und antisemitische Stereotypen bei Eugen Drewermann''. En: Judaica 48, 2, Juni 1992, eldonis Stiftung für Kirche und Judentum, Locarno. * Thomas Scheer (eld.): ''Drewermann und die Folgen. Vom Kleriker zum Ketzer? Stationen eines Konflikts''. Wilhelm Heyne Verlag, München 1992, ISBN 3-453-05944-1. * Nikolaus Wandinger: ''Erbsünde im Grundwerk Eugen Drewermanns''. Diplomarbeit zur Erlangung des Magistergrades der Theologie an der Theologischen Fakultät der Universität Innsbruck, Innsbruck 1992 == Piednotoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118826433}} * [http://info-drewermann.vobro.de/ Privataj informpaĝaro pri Drewermann.] * [http://drewermann-eugen.webs.com Kolekto privata pri Drewermann.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ustream.tv/recorded/8999605 Prelego pri Drewermann fare de Matthias Beier.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.radiobremen.de/nordwestradio/sendungen/redefreiheit/index.html Arkivo de la drewermann-a radielsendo ''Redefreiheit''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140421162908/http://www.radiobremen.de/nordwestradio/sendungen/redefreiheit/index.html |date=2014-04-21 }} * [http://www.souvislosti.cz/497pod.html Recenzo ĉeĥa de Drewermann.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Drewermann, Eugen}} [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Psikoterapiistoj]] 63hl5yugh5x7c4f5ilbfdai8j9wlg75 0 480303 9371867 8919067 2026-05-13T05:15:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371867 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = ramonĉio, batoko |koloro = lightgreen |dosiero = Flacourtia indica fruit in Hyderabad W IMG 7482.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Planto]]j ''Plantae'' |regno2 = planto |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[dikotoledonaj plantoj|dikotiledonuloj]] ''dicotyledones'' |ordo = ''[[Malpighiales]] '' |familio =''[[Flakurtiacoj]] '' '' Flacourtiaceae '' |genro = ''[[Flacourtia]]'' |specio = '''F. indica''' | Taxon2_Rang = |dunomo = ''Flacourtia indica'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Homer Collar Skeels|Skeels]] |sinonimo = ''Flacourtia ramontchi'' |komunejo = }} '''''Flacourtia indica''''' ([[sinonimo|sin.]] ''Flacourtia ramontchi''), laŭ popola nomo '''ramonĉio''' aŭ '''batoko''', estas specio de floranta arbo. La planto estas indiĝena preskaŭ en tuta Afriko kaj en la tropikaj kaj moderaj regionoj de Azio. == Priskribo == La planto estas boska [[arbedo]] aŭ [[arbo]] kun maldikaj trunko kaj branĉoj. Kiel arbedo ĝi fariĝas ĝis 25 m alta kaj kiel arbo ĝi fariĝas maksimume 50 m. La pendantaj branĉoj havas ovalajn foliojn. La semoj estas disigitaj de birdoj.<ref name=pier>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hear.org/pier/species/flacourtia_indica.htm |titolo=Pacific Island Ecosystems at Risk |alirdato=2014-05-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140508042733/http://www.hear.org/pier/species/flacourtia_indica.htm |arkivdato=2014-05-08 }}</ref> == Parencaj plantospecioj == La familio de [[Flakurtiacoj]] inkludas bone konatajn speciojn kiaj ''[[Dovyalis caffra]]'', ''[[Flacourtia inermis]]'', ''[[Flacourtia jangomas]]'', kaj ''[[Flacourtia rukam]]''. == Bildaro == <gallery> dosiero:Flacourtia indica fruit in Hyderabad W IMG 7481.jpg dosiero:Flacourtia indica in Hyderabad W IMG 5601.jpg dosiero:Flacourtia indica 01.JPG dosiero:Flacourtia indica 02.JPG </gallery> == Popolaj nomoj == La planto havas multajn popolajn nomojn. Nome [[malaja lingvo|malaje]] = ''kerkup kechil'', [[taja lingvo|taje]]= ''ta-khop-pa'', [[Laŭa lingvo|laŭe]] = ''gen'',<ref>Kerr, Allen D. "Lao-English Dictionary". [[Catholic University of America Press]], 1972. Reprinted: Bangkok: White Lotus Press 1992</ref> [[vjetnama lingvo|vjetname]]= ''bồ quân Ấn'' aŭ ''mùng quân'', [[Bengala lingvo|Bengale]] kaj [[tagaloga lingvo|tagaloge]] = ''bitongol'', ''bolong'', kaj ''palutan''. En partoj de Afriko ĝi nomiĝas ''kokowi'' kaj en [[Srilanko]] ''uguressa''. En la [[franca lingvo|franca]] ''prunier de Madagascar'' kaj ''grosse prune de café'' kaj en la [[germana lingvo|germana]] ''echte Flacourtie'', ''ciruela governadora'' en la [[hispana lingvo]], ''na-yu-wai'' en [[birma lingvo]], kaj "munhunguru" en la [[ŝona lingvo]] . == Utiligado == Ramonĉio estas ŝajnfruko, ĉ. 2,5 mm dika kaj ruĝa ĝis violkolora. La frukto enhavas 6 ĝis 10 semojn. La fruktokarno estas blanka kaj dolĉa kun acida noto. Ili estas konsumataj krudaj aŭ kiel [[ĵeleo]] aŭ [[marmelado]]. Oni povas [[fermentado|fermenti]] la fruktojn por produkti [[vino]]n.<ref name=waf>[http://www.worldagroforestry.org/treedb2/AFTPDFS/Flacourtia_indica.pdf World Agroforestry]</ref> La folioj kaj la radikoj estas uzataj por kontraŭbatali [[serpento]]-murdon. La [[arboŝelo]] estas uzata kiel kuracilon kontrax [[artrito]]. Preskaŭ ĉiu plantoparto helpas kontraŭ [[pneŭmonito]], kaj kontraŭ inflamo de la gorĝo. Ĝi estas uzata ankaŭ kontraŭ [[lakso]]. La ligno ne estas tre valora.<ref name=waf/> == Kultivado == La planto en kelkaj regionoj estas invada planto. Ĝi esti kultivata en [[Florido]] kaj hodiaŭ ĝi estas trudherbo en kelkaj regionoj de Usono.<ref name=efloras>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200014454 Flora of North America]</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * Morton, Julia F.; ''Fruits of Warm Climates''; Julia F. Morton; Miami, FL, 1987. * Popenoe, Wilson; ''Excluding The Banana, Coconut, Pineapple, Citrus Fruits, Olive And Fig (1920)''; The Macmillan Company, 1920. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?17118 GRIN Species Profile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121010121238/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?17118 |date=2012-10-10 }} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=FLIN USDA Plants Profile]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.quisqualis.com/18govpjoy.html Palm Beach County Cooperative Extension Service, Florida] <!--{{WestAfricanPlants|Flacourtia indica}}--> [[Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj]] [[Kategorio:Arboj]] n0mzlh20fd34uqkpcv9keib28nk3zgk 0 496256 9371520 7621109 2026-05-12T14:10:36Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Paul Sabatier]] al [[Paul Sabatier (kemiisto)]] 7621109 wikitext text/x-wiki {{informkesto sciencisto}} '''Paul Sabatier''' (n. la [[5-an de novembro]] [[1854]] - m. la [[14-an de aŭgusto]] [[1941]]) estis franca kemiisto, naskiĝinta en [[Karkasuno]]. En 1912, al Sabatier estis aljuĝita la [[Nobel-premio pri kemio]] kune kun [[Francois Auguste Victor Grignard]]. Sabatier estis honorita specife pro sia laboro plibonigante la hidratigon de organikaj specioj en la ĉeesto de metaloj.[[Dosiero:Paul Sabatier, chemist (1854–1941).jpg|eta|dekstra|Paul Sabatier]]La plej frua esplorado de Sabatier koncernis la [[termokemio]]n de [[sulfuro]] kaj metalaj sulfatoj, la temo por la tezo kiu kondukis lin al doktoriĝo. Li ricevis la [[Medalo Davy|Medalon Davy]] de la [[Reĝa Societo de Londono]] en [[1915]]. {{Kemiistoj}} {{Nobel-premio pri kemio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sabatier, Paul}} [[Kategorio:Francaj sciencistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio]] 2ij9pib1tqgzf1ltd6ar65ef6ww9swo 0 496293 9371730 9278653 2026-05-12T21:16:20Z Oudeís 41620 better reproduction of the painting 9371730 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =Caspar Neumann<br />(1648-1715) |dosiero =Kasper-Neumann.jpg |priskribo =Germana teologo |dato de naskiĝo =[[14-a de septembro]] [[1648]] |loko de naskiĝo =[[Vroclavo]], {{POL}} |dato de morto =[[27-a de januaro]] [[1715]] |loko de morto =[[Vroclavo]], {{POL}} | alma_mater = [[Universitato de Jena]] }} '''Caspar Neumann''' (1648-1715) estis germana profesoro, teologo, hebreisto kaj kleriko kiu forte interesiĝis pri la mortotakso. Li komencis kiel lernanto de apoteko kaj en 1667, li enmatrikuliĝis en la [[Universitato de Jena]] kie li diplomiĝis pri teologio. En la [[30-a de novembro]] [[1673]] li ordeniĝis sacerdoto, kaj fariĝis kapelano dum la vojaĝoj de la filo de Ernesto la 1-a, duko de [[Saksio-Gotha]]. == Elektita verkaro == * Kune kun Johannes Hancke: Exercitatio catoptrica de idolo speculi. Wratislaviae [[1685]] * Ermahnungs-Predigt bei der Königs Wahl Josephi I., Breslau 1690 * Martinalia christiana oder der Nahmens-Tag Martini am Tage Gotthard gefeyert, Breslau [[1710]] * Genesis linguæ sanctæ, Nuremberg ([[1696]]) * Exodus linguæ sanctæ ([[1697]]) * Clavis Domus Heber, [[1712]] == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Kaspar_Neumann Personensuche] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141023124745/https://tools.wmflabs.org/persondata/p/Kaspar_Neumann |date=2014-10-23 }} * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n82-41023/ WorldCat Identities] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Neumann,_Caspar Allgemeine Deutsche Biographie] * [http://daten.digitale-sammlungen.de/0001/bsb00016337/images/index.html?fip=193.174.98.30&id=00016337&seite=172 Neue Deutsche Biographie] * [http://www.bach-cantatas.com/Lib/Neumann.htm Bach Cantatas Website] * [http://brillonline.nl/entries/religion-past-and-present/neumann-kaspar-SIM_124074?s.num=6 BrillOnLine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140924042435/http://brillonline.nl/entries/religion-past-and-present/neumann-kaspar-SIM_124074?s.num=6 |date=2014-09-24 }} * [http://books.google.com.br/books?id=6DD1FKq6fFoC&pg=PA29&lpg=PA29&dq=Kaspar+Neumann&source=bl&ots=RSRUmqkx7W&sig=mlJLqK-8JFmbS8J3PedH0p8ndjQ&hl=pt-BR&sa=X&ei=XFocVJD0BNXIsAT6oIKAAQ&ved=0CDYQ6AEwATge#v=onepage&q=Kaspar%20Neumann&f=false Statisticians of Ther Centuries], C.C. Heyde,E. Seneta * [http://statprob.com/encyclopedia/CasparNEUMANN.html Statistic and Probabilities Societies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140924040857/http://statprob.com/encyclopedia/CasparNEUMANN.html |date=2014-09-24 }} * [http://books.google.com.br/books?id=RWU_AAAAcAAJ&pg=PA417&lpg=PA417&dq=Kaspar+Neumann&source=bl&ots=Ve7KHpNR4e&sig=MlTu-XphYP53sjs2U_tshBCQpts&hl=pt-BR&sa=X&ei=ClscVLy6LYvIsATIzoDoBg&ved=0CFMQ6AEwBDgo#v=onepage&q=Kaspar%20Neumann&f=false Encyclopädie der deutschen Nationalliteratur oder biographisch ..., Volume 5], Oskar Ludwig Bernhard Wolff * [http://gameo.org/index.php?title=Neumann,_Caspar_(1648-1715) Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online] * [https://bible.prayerrequest.com/7914-mcclintock-john-strong-james-cyclopedia/35708/ McClintock Biblical Encyclopedia] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <gallery> dosiero:Somer Francis Bacon.jpg|<center>[[Francis Bacon]]<br />([[1561]]-[[1626]])</center> dosiero:Johannes-Gerhard.jpg|<center>[[Johann Gerhard]]<br />([[1582]]-[[1637]])</center> dosiero:Frans_Hals_-_Portret_van_Ren%C3%A9_Descartes.jpg|<center>[[René Descartes]]<br />([[1596]]-[[1650]])</center> dosiero:WernerRolfinck.jpg|<center>[[Werner Rolfinck]]<br />([[1599]]-[[1673]])</center> dosiero:Ernest_I,_duke_of_Saxe-Gotha-Altenburg.jpg|<center>[[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha)|Ernesto la 1-a]]<br />([[1601]]-[[1675]])</center> dosiero:Kirche_Langewiesen.JPG|<center>[[Johannes Musaeus]]<br />([[1613]]-[[1681]])</center> dosiero:ErhardWeigelRichter.jpg|<center>[[Erhard Weigel]]<br />([[1625]]-[[1699]])</center> dosiero:Gottfried_Wilhelm_von_Leibniz.jpg|<center>[[Gottfried Wilhelm Leibniz]]<br />([[1646]]-[[1716]])</center> dosiero:Edmund_Halley.gif|<center>[[Edmond Halley]]<br />([[1656]]-[[1741]])</center> dosiero:Christian_Wolff.jpg|<center>[[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]]<br />([[1679]]-[[1754]])</center> </gallery> </center> {{Div col|cols = 3}} * [[Johann Frischmuth]] (1619-1687) * [[Johann Ernst Gerhard]] (1621-1668) * [[Johannes Hancke]] (1644-1713) * [[Johann Ernst Gerhard, la Juna]] ADB] * [[Johann Anastasius Freylinghausen]] (1670-1739) * [[Christian Hölmann]] (1677-1744) * [[Johann Friedrich Bachstrom]] (1686-1742) * [[Johann Peter Süßmilch]] (1707-1767) * [[Georg Gervinus]] (1805-1871) * [[Adolf Schimmelpfennig]] (1815-1887) {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|teologo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Neumann, Caspar}} [[Kategorio:Protestantaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj teologoj]] [[Kategorio:Germanaj hebreistoj]] [[Kategorio:Universitato de Jena]] [[Kategorio:Membroj de la Prusa Akademio de Sciencoj]] 5tf3snwsu4t8qa7gybsh7do2su268mz 0 508940 9372034 8951822 2026-05-13T10:14:37Z Sj1mor 12103 9372034 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Georges Rodenbach''' ([[Tournai]], la [[16-an de julio]] [[1855]] - [[Parizo]], la [[25-an de decembro]] [[1898]]) estis [[Franca lingvo|franclingva]] [[Belgio|belga]] verkisto kaj poeto. Georges Rodenbach estis inter la unuaj belgaj [[Literaturo|literaturistoj]] kiuj aliĝis al la franca [[Simbolismo (literatura skolo)|Simbolismo]]. Kvankam li mortis 43-jara, Rodenbach elstaras en la historio de la internacia simbolismo kun la poeziaroj ''Le Règne du Silence'' (1891), ''Les Vies encloses'' (1896), ''Le Miroir du ciel natal'' (1898), kaj lia ofte legata [[romano]] ''Bruges-la-Morte'' (Bruĝo la mortinta) el 1892.[[Dosiero:Gedenkplaat Georges Rodenbach Brugge.jpg|eta|dekstra|<center>Memorplato en [[Brugge]] sur la [[fasado]] de la domo ''De Rode Steen'' je angulo Genthof kaj Spiegelrei]] == Familio == [[Dosiero:Tombeau Georges Rodenbach.jpg|eta|dekstra|235px|Tombo de Georges Rodenbach en la [[Parizo|pariza]] tombejo [[Tombejo Père-Lachaise|Père-Lachaise]] (Aŭtoro: Charlotte Besnard)]] Georges Rodenbach estis [[Germanio|germandevena]]. Lia prapatro estis Ferdinand Rodenbach ([[Andernach]] 1714 - [[Roeselare]] 1786), [[kirurgo]] en la [[Austrio|austria]] armeo kiu post la [[edziĝo]] en 1748 kun Catharina Vanden Bossche ekloĝis en [[Ieper]]. Ilia filo, Pierre-Ferdinand Rodenbach (1759-1820) edziĝis kun la [[Bruĝo|bruĝa]] Anne De Geest. Ili havis ses filojn kaj unu filinon. Li iĝis estro de la urba administrado de [[Roeselare]] kaj fondis [[brando]]-[[distilado|distilejon]], kiu estis la origino de la nuna [[biero|bierfarejo]] Rodenbach. Unu el la filoj, Ferdinand-Grégoire Rodenbach kaj ties filo Julius Rodenbach (1824-1915) estis avo kaj patro de la poeto [[Albrecht Rodenbach]] (1856-1880) kaj de la verkisto Ferdinand Rodenbach (1864-1938). Alia filo, Constantin-François Rodenbach (1791-1846), estis kirurgo en la armeo de [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]]. Kun aliaj fratoj liaj li estis inter la iniciatintoj de la [[Belgio|Belga]] [[Revolucio]] en [[1830]]. Lia filo, la patro de Georges, estis Constantin-Ferdinand Rodenbach (1824-1891). Li edziĝis kun Rosalie Gall (1830-1889) el [[Tournai]] kaj iĝis kontrolisto de [[Buroo Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj|Pezoj kaj Mezuroj]]. Georges edziĝis en 1888 kun Anne-Marie Urbain ([[1860]]-[[1945]]). Ili havis unu filon, Constantin Rodenbach (°1892). Georges mortis nur 43-jara, post kelkjara malsano. Li entombiĝis en la [[Parizo|pariza]] tombejo [[Tombejo Père-Lachaise|Père-Lachaise]]. == Studoj kaj kariero == Rodenbach loĝis kun sia familio en [[Gento]] ekde [[1855]]. En la mezlernejo li ekkonis [[Emile Verhaeren]]. Poste li studis [[juro|juron]] en [[Gento]] kaj en [[Parizo]]. En [[1878]] li unuafoje restadis dum longa tempo en Parizo kaj iĝis ofte vizitanto de la ''Cercle des Hydropathes''. Li konatiĝis kun la unuaj literaturaj amikoj, inter aliaj [[Catulle Mendès]], François Coppée kaj [[Maurice Barrès]]. En 1879 li iĝis advokato en Gento kaj kunlaboranto de la gazeto ''La Flandre Libérale''. En [[Bruselo]] li amikiĝis kun [[Camille Lemonnier]] (1844-1913), en [[Bruĝo]] kun Caroline Popp (1806-1891), eldonisto de la ''Journal de Bruges''. En 1884 li pasigis tutan someron ĉe ŝi. Poste li iĝis advokato en Bruselo kaj, kiel Emile Verhaeren, kunlaboranto de advokato, verkisto kaj politikisto [[Edmond Picard]]. Li pli kaj pli dediĉis sin al [[literaturo]] kaj estis animanto de ''La Jeune Belgique'', brusela artista kaj literatura revuo proksima al la franca [[Parnasa skolo]]. En ĝi li prezentis siajn amikojn [[Maurice Maeterlinck]] kaj Charles Van Lerberghe. Li organizis rondvojaĝon en Belgio por la franca verkisto Mathias Villiers de l'Isle-Adam kaj prelegis pri la germana [[filozofio|filozofo]] [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], kiu inspiris grandan parton de lia verkaro. En [[1888]] definitive ekloĝis en [[Parizo]] kaj iĝis plentempa verkisto de prozaj rakontoj kaj poezio. Kiel korespondanto de la ''Journal de Bruxelles'', li verkis pli ol 400 ''Lettres Parisiennes'' (leterojn parizajn). Li amikiĝis kun [[Stéphane Mallarmé]], [[Alphonse Daudet]], [[Edmond de Goncourt]] kaj [[Auguste Rodin]], kiun li verve defendis en [[Le Figaro]]. [[Marcel Proust]] estis inter liaj admirantoj. François Coppée kaj Villiers de l'Isle-Adam estis atestantoj ĉe lia edziĝo. En [[Le Figaro]] li aperigis serion ''Agonies de villes'', pri urboj kiel Bruĝo, Gento, [[Middelburg]] kaj [[Saint-Malo]]. == Verkaro == * En 1877 aperis lia unua poemaro, ''Le Foyer et les Champs''. * En 1886 li famiĝis per ''La Jeunesse blanche'', same en Belgio kiel en Francio. * En 1894 li iĝis la unua belga aŭtoro kies teatraĵo (''Le Voile''), estis prezentita en la ''Comédie Française''. Ĉefrolulino estis la juna Marguerite Moreno. * En 1896 li aperigis ''Les Vies encloses'', poemaron inspiritan de la [[okultismo]] ([[Novalis]]) kaj la [[Germanio|germana]] [[romantismo]]. === Bruges-la-morte === [[Dosiero:Khnopff - Brugres-la-morte.jpeg|eta|dekstra|Khnopff - skizo de la kovrilpaĝo de Bruges-la-morte]] En [[1892]] Rodenbach aperigis sian romanon ''Bruges-la-Morte'' (Bruĝo la mortinta), unue [[felietono|felietone]] en Le Figaro (de la 4-a ĝis la 14a de februaro) kaj poste libroforme (junio) ĉe la eldonejo Flammarion. Tuj estis granda sukceso, konsiderata majstroverko de la [[simbolismo]]. La belga simbolisma pentristo [[Fernand Khnopff]] desegnis la kovrilon. En la rakonto la vidvo Hugues ekloĝas en Bruĝo. Li pensas renkonti la [[Reenkarniĝo|reenkarniĝon]] de sia edzino kaj murdas ŝin. Fakte, la ĉefa persono estas la urbo Bruĝo. La libro multe kontribuis al la [[Turismo|turisma]] famo de la urbo. Ankoraŭ nun la libro estas regule reeldonita. === Le Carillonneur === [[Dosiero:Georges Rodenbach001.jpg|eta|<center>Le Carillonneur </center>]] En [[1897]] Rodenbach denove inspiriĝis de Bruĝo. Krom pri la [[Kariljono|kariljonisto]] (al kiu li, ega insulto, donis la tipe [[Gento|gentan]] nomon ''Borluut''), la libro temis pri la [[disputo]] inter la poruloj de la [[Bruĝo|bruĝa]] [[Zeebrugge|marhaveno]] kaj tiuj kiuj volis konservi Bruĝon kiel artan urbon por elito. == Amo-malamo al Bruĝo == Rodenbach sendube kontribuis al la famo de Bruĝo, sed la bruĝanoj ne ŝatis ke urbo kiu vigle estis konstruanta novan havenon estis priskribita kiel 'mortinta'. Neniam li estis honorigita per stratnomo aŭ [[statuo]]. Nur estas modesta plato, pagita de la familio Rodenbach, je domo ĉe Jan van Eyckplein. == Ebla konfuzo == Ne konfuzu Georges Rodenbach kun lia familiano [[Albrecht Rodenbach]], ano de la [[Flandra Movado]]. == Publicaĵoj == * Oeuvre poétique 2 vol., Archives Karéline, 2008 * Le Foyer et les Champs (1877), poemoj * Les Tristesses (1879), poemoj * La Belgique 1830-1880 (1880), historia poemo * La Mer élégante (1881), poemoj * L'Hiver mondain (1884) * Vers d'amour (1884) * La Jeunesse blanche (1886), poemoj * Du Silence (1888) * L'Art en exil (1889) * Bruges-la-Morte (1892), romano * Le Voyage dans les yeŭ (1893) * Le Voile, dramo, prezentita en la ''Comédie Française'' en 1894 * L'Agonie du soleil (1894) * Musée de béguines (1894) * Le Tombeau de Baudelaire (1894) * La Vocation (1895) * A propos de "Manette Salomon". L'Œuvre des Goncourt (1896) * Les Tombeaŭ (1896) * Les Vierges (1896) * Les Vies encloses (1896), poemo * Le Carillonneur (1897), romano * Agonies de villes (1897) * Le Miroir du ciel natal (1898) * Le Mirage (1900) == Bibliografio == * P. MAES, ''Georges Rodenbach (1855-1896''), Parizo, 1926. * Fernand BONNEURE, Marcel VAN HOUTRYVE, Karel PUYPE, ''Het Stille Brugge. 100 Jaar Bruges-la-Morte'', Brugge, 1992. * Joël GOFFIN, k.a., ''Georges Rodenbach ou la légende de Bruges'', 2005 == Informoj == * Artikoloj de Rodenbach (inter aliaj pri [[Arthur Rimbaud]]) troveblas je [[Wikisource]]. * Fonduso Georges Rodenbach konserviĝas en la Reĝa Biblioteko en Bruselo. * Meblaro kaj biblioteko de Georges Rodenbach troviĝas en la ''Musée de la vie tournaisienne'' en [[Tournai]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://users.belgacom.net/rodenbach/sommaire.htm Retpaĝaro pri Georges Rodenbach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303171744/http://users.belgacom.net/rodenbach/sommaire.htm |date=2016-03-03 }}. * [http://www.poetes.com/rodenbach/index.php Retpaĝaro pri poetoj]. * [http://www.bruges-la-morte.net Retpaĝaro dediĉita al Georges Rodenbach, Fernand Khnopff kaj Bruges-la-Morte]. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rodenbach, Georges}} [[Kategorio:Belgaj poetoj]] [[Kategorio:Franclingvaj poetoj]] 9gru0q13utu3s1ossmr1fjmqyzjaiqk 0 510188 9372066 9205936 2026-05-13T11:25:21Z Sj1mor 12103 9372066 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Max Halbe 1900.jpg|eta|Max Halbe, dramisto kaj verkisto eksperimentema]] '''Max HALBE''' (naskiĝinta la [[4-a de oktobro]] [[1865]] en Koźliny/Suchy Dąb - [[Distrikto Gdański]], mortinta la [[30-a de novembro]] [[1944]] en [[Neuötting]]) estis [[Germanio|germana]] verkisto. == Vivo == Halbe pasigis la junajn jarojn sur la bieno de la gepatroj en [[Okcidenta Prusio]], frekventis la gimnazion en [[Malbork]] kaj studis post sukcesa trapaso de la maturiĝekzameno en [[Hajdelbergo]], [[Berlino]] kaj [[Munkeno]]. Komence li aŭdis jurajn prelegojn sed baldaŭ li novorientiĝis pri germanistiko kaj historio. Per la tezo ''Die Beziehungen zwischen Friedrich II. und dem päpstlichen Stuhl vom Tode Innocenz III. bis zum Goslarer Tage'' li doktoriĝis en 1888 en Munkeno. Poste li estis liberprofesia verkisto kaj partoprenis la intelektualan vivon de Munkeno kaj Berlino. Li amikiĝis kun [[Frank Wedekind]], [[Otto Erich Hartleben]], [[Lovis Corinth]], [[Eduard von Keyserling]] kaj [[Artur Kutscher]]. En 1895 li daŭre ekloĝis en Munkeno. Tie li fondis la teatron ''Intimes Theater für dramatische Experimente'' kaj kunfondis ''Münchener Volksbühne'': tie li persone konatiĝis kun [[Ludwig Thoma]]. == Evoluo verkista == La komencoj verkistaj memorigas onin pri la dramatiko de la 19-a jarcento ([[Friedrich Hebbel]]), sed tamen senteblis jam frue naturalismaj trajtoj modernaj. Influon decidigan pri lia stilo havis ''Papa Hamlet'' de Holz kaj Schaf, kion pruvas la dramo ''Freie Liebe'' (1890). La unua granda sukceso estis la dramo ''Eisgang'' (1898). La ideoj de [[socialismo]] plue kolorigas tiun teatraĵon, tiel ke ĝi ege laŭdatis fare de maldekstruloj. Tamen gravis multe pli (kaj plej el ĉiuj verkoj) la amodramo ''Jugend'' (1893; angla traduko en 1916). Same kiel ĉe la verko ''Frühlings Erwachen'' de [[Frank Wedekind]] sed pli poeziece rakontatas la fatala interrilato de du junuloj, kiuj spertis la unuajn amorojn en paroĥa domo. Amaso da detaloj priskribatas kiel ankaŭ la medio; heredecaj faktoroj kaj sociala ĉirkaŭaĵo prezentatas destinofarantaj. Tamen la tono naturalisma iel forlasatas tie ĉi favore al popolkanta karaktero kaj lirika etodigo: ambaŭ respondis pri la furora sukceso de tiu ĉi verko. La definitiva deturniĝo de naturalismo sekvis ne longe poste per la - iomete fuŝita - skribaĵo ''Amerikafahrer'' (1894), ŝercludo en rimoj. La sukcesa dramo ''Mutter Erde'' (1897; angla traduko en 1913), klara maljeso al la stilo de [[Henrik Ibsen]], substrekas ankoraŭ tiun evoluon. Poste Halbe rifuzis deklari sin adepto de iu literatura skolo aŭ teorio; male, le retiriĝis sin el la publiko kaj iĝis malkvieta kaj stranga izolulo kies unusola zorgo estis bone verkadi. Seniluziiĝoj ne mankis: nur malmulto de la malfruaj verkoj vere sukcesis. Halbe kontinue strebis adopti novajn ideojn restante pli malpli sub la knuto de realismo: ekzemplas por tio liaj simpatietoj kun impresionismo kaj novromatikismo, kun neraciaj kaj historiaj temoj. En tiaj historizitaj verkoj gravas ofte personulo karaktere elstara: ekzemple en la renesanca tragedio ''Der Eroberer''|(1899), en la malfrubaroka dramo ''Das wahre Gesicht'' (1907) aŭ en la dramo pri temoj el la jaro 1812-a nome ''Freiheit'' (1913). Tie ĉi kiel ofte alie Habel tre simpatias kun la agema viro, kies celorientita strebado ne malofte kontraŭas samtempulojn kiu pli ŝatas la spiritan vivon. La eksperimentado kun neraciaĵoj estis multflanka. Kvazaŭ ĉiam enmiksiĝas la malracio en la vivon de la drampersonoj. Eblas ke la hejma rivero iĝas ilo de destino (kiel en la interfrata tragedio ''Der Strom'' de 1904), eblas ke la homa kreitaĵaro devige ludu siajn rolojn destinitajn astrologie (kiel en la romano ''Die Tat des Dietrich Stobäus'' de 1911: la lasta ido de riĉa [[Dancigo|danciga]] klano konfesas sian tutan vivon opiniante pri la kulpo de ŝajna morto de la amatino per droniĝo). La limlinio inter vereco kaj fantazieco en la tiaj verkoj tre ofte fluktuas. Dum la lastaj jaroj Habel cedis antaŭ la ŝato de romantikaĵoj laŭ la ideoj de [[E. T. A. Hoffmann]] kaj iĝas naiva mistikulo. Krome li plurfoje provis per metafizikaj spekulado transpaŝi la limon de la normale traviveblaj aferoj. La scio pri mortaleco de ĉio ege pezis sur lin kaj sur la de li kreitajn figurojn. Ĉiuj vivas sub la ombro de antaŭdestino konante la ekziston de transcendaj potenculoj. == Interpreto nacisocialisma == La nazioj deklaris Halbe pioniron de sia literatura doktrino. Tamen eĉ li ne tute taŭgis kiel modelo: ĉar por Halbe pli gravis la priskribo de konfliktoj amaj kaj familiaj ol problemoj rasaj-heroaj. == Premioj == * Mitgl. d. Preuß. Ak. d. Künste, Sektion Dichtkunst (1927) * Goethe-Medaille f. Kunst u. Wiss. (1932) == Verkoj (elekto) == * ''Ein Emporkömmling''. 1889 (dramo) * ''Freie Liebe''. 1890 (dramo) * ''Eisgang''. 1892 (dramo) * ''Jugend''. 1893 (dramo) * ''Lebenswende''. 1896 (komedio) * ''Mutter Erde''. 1897 (dramo)<ref>1944 kiel filmo "Das Leben ruft", scenario de [[Otto Ernst Hesse]], reĝizoro [[Arthur Maria Rabenalt]], premiero 20.12.1944, producento [[Walter Tost]], roloj Waltraut Hahne, [[Karl Hannemann]], [[Paul Henckels]]</ref> * ''Das tausendjährige Reich.'' dramo en kvar aktoj. Berlin 1900<ref>kp. recenzo far [[Rudolf Steiner]] [http://anthroposophie.byu.edu/aufsaetze/d290.pdf online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141211093313/http://anthroposophie.byu.edu/aufsaetze/d290.pdf |date=2014-12-11 }}</ref> * ''Haus Rosenhagen''. 1901 (dramo) * ''Der Strom''. 1904 (dramo) * ''Blaue Berge''. 1909 (komedio) * ''Der Ring des Gauklers''. 1911 (dramo) * ''Die Tat des Dietrich Stobäus''. 1911 (romano) * ''Freiheit. Ein dramo von 1812''. 1913 * ''Schloß Zeitvorbei''. 1917 (drama legendo) * ''Io''. 1917 (romano) * ''Der Meteor''. 1920 (rakonto, Verl. Ullstein & Co.) * ''Die Traumgesichte des Adam Thor''. 1929 (dramo) * ''Generalkonsul Stenzel und sein gefährliches Ich''. 1931 (romano) * ''Heinrich von Plauen''. 1933 (dramo) * ''Scholle und Schicksal. Geschichte meines Lebens''. 1933 (membiografio) * ''Jahrhundertwende. Geschichte meines Lebens 1893–1914''. 1935 (membiografio) * ''Erntefest''. 1936 * ''Die Elixiere des Glücks''. 1936 (romano) * ''Kaiser Friedrich II''. 1940 == Literaturo == * Josef Egginger: ''Der Dichter Max Halbe im Öttinger Land.'' In: ''Oettinger Land, Altötting.'' Band 15, 1995, S. 127–135. * Ulrich Erdmann: ''Vom Naturalismus zum Nationalsozialismus? Zeitgeschichtlich-biographische Studien zu Max Halbe, Gerhart Hauptmann, [[Johannes Schlaf]] und [[Hermann Stehr]]. Mit unbekannten Selbstzeugnissen.'' Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 1997, ISBN 3-631-30907-4 * Andreas Lothar Günter: ''Präfaschistische Weltanschauung im Werk Max Halbes.'' Lang, Frankfurt am Main u.&nbsp;a. 2002. (= Europäische Hochschulschriften; Reihe 1, Deutsche Sprache und Literatur, Band 1841) ISBN 3-631-39419-5 * Joachim Kalcher: ''Perspektiven des Lebens in der Dramatik um 1900.'' Boehlau, Köln u.&nbsp;a. 1980. (= Kölner germanistische Studien, Band 14) ISBN 3-412-02880-0 * [[Heinz Kindermann (Theaterforscher)|Heinz Kindermann]]: ''Max Halbe und der deutsche Osten.'' Rosenberg, Danzig 1941. (= Danzig in Geschichte und Gegenwart, Band 4) * Werner Kleine: ''Max Halbes Stellung zum Naturalismus innerhalb der ersten beiden Dezennien seines dramatischen Schaffens. (1887–1900).'' Sporn, Zeulenroda 1937. * Peter Oliver Loew: ''Die Heimat sucht den Dichter – der Dichter sucht die Heimat. Max Halbe und Danzig''. In: Andrzej Kątny (Hrsg.): ''Das literarische und kulturelle Erbe von Danzig und Gdańsk''. Frankfurt am Main (u.&nbsp;a.) 2004, S. 79–98 (= Danziger Beiträge zur Germanistik, Band 15). ISBN 3-631-53226-1 * Stadtbibliothek München (Hrsg.): ''Max Halbe zum 100.&nbsp;Geburtstag.'' Lehle, München 1965. * Thorsten Stegemann: ''Literatur im Abseits. Studien zu ausgewählten Werken von Rainer Maria Rilke, Hermann Sudermann, Max Halbe, Gottfried Benn und Erich Kästner.'' Ibidem-Verlag, Stuttgart 2000, ISBN 3-89821-040-5 * Karl Ude: ''Max Halbes Nachlass. Ein Münchner Spiegel der Jahrhundertwende.'' In: ''Schwabing von innen''. München 2002, S. 45–54. * Herbert Weder: ''Die Stimmungskunst in Max Halbes Gegenwartsdramen unter bes. Berücksichtigung Ibsens. Ein Beitrag zur Theorie und Geschichte des Dramas um 1900.'' Werkbund, Würzburg 1932. * Friedrich Zillmann: ''Max Halbe. Wesen und Werk.'' Holzner, Würzburg/Main 1959. (= Der Göttinger Arbeitskreis; Schriftenreihe, Band 62) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118545043}} * [http://www.bad-bad.de/gesch/halbe.htm Etbiografio ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303170815/http://www.bad-bad.de/gesch/halbe.htm |date=2016-03-03 }} * [http://www.tour-literatur.de/sekundlit_autoren/halbe_sekundlit.htm Literaturo pri Halbe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304084108/http://www.tour-literatur.de/sekundlit_autoren/halbe_sekundlit.htm |date=2016-03-04 }} * [http://www.dra.de/ram/halbe.ram Sonregistrado dum la premiero de ''Jugend''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150923222013/http://www.dra.de/ram/halbe.ram |date=2015-09-23 }} * [http://gutenberg.spiegel.de/autor/max-halbe-815 Verkoj surretaj] * [http://www.deutsche-biographie.de/pnd118545043.html Biografio ĉe ''NDB''] == Piednotoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Halbe, Max}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] o0uczlhe1i2mbznp7iwa8xn3pqaneam 0 513251 9371701 8769094 2026-05-12T20:01:47Z Alifono 114488 9371701 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU-MOW |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 }} '''Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj''' ({{lang-ru|Институт языкознания РАН}}, mallonge ИЯ РАН, ИЯз РАН) estas lingvoscienca instituto kaj fako de [[Rusia Akademio de Sciencoj]], unu el ĉefaj lingvosciencaj organizaĵoj en [[Rusio]]. Tie okazas esplorado de teoriaj problemoj de lingvoscienco kaj ĝiaj branĉoj, estas studataj kaj science esplorataj multaj apartaj lingvoj. La instituto situas en [[Moskvo]]. Estro estas [[Vladimir Alpatov]]. == Historio == La instituto estis fondita en [[1950]]. == Situo == La instituto situas en centro de Moskvo laŭ adreso: strateto Ega Kislovskij, domo 1, konstruaĵo 1. == Projektoj == La instituto realigis kelkajn gravajn apartajn projektojn. En [[1990]] estis eldonita [[:ru:Лингвистический энциклопедический словарь|Lingvoscienca enciklopedia vortaro]] (2-a eldono en [[2002]]). En [[1995]] ĉefaj ĝiaj aŭtoroj kaj redaktanto ricevis [[Ŝtata premio de la Rusia Federacio|Ŝtatan premion de Rusia Federacio]] pri scienco kaj teknologio. Tie estas eldonata ankaŭ ega enciklopedio [[Lingvoj de mondo (enciklopedio)|"Lingvoj de mondo"]] kun multe da informo pri apartaj lingvoj laŭ diversaj iliaj ecoj. == Vidu ankaŭ == [[Instituto de rusa lingvo (Rusia Akademio de Sciencoj)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}(angle, ruse) [http://iling-ran.ru/main/ Retejo de la Instituto] [[Kategorio:Rusa Akademio pri Sciencoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1950]] [[Kategorio:1950 en Moskvo]] [[Kategorio:Distrikto Arbat (Moskvo)]] [[Kategorio:Lernado de lingvoj en Rusio]] 8tuo56rukorgxw1ivcjlry86oi0nt8t 9371719 9371701 2026-05-12T20:32:32Z Alifono 114488 Esplorkampoj 9371719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU-MOW |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |zomo = 14 }} '''Lingvoscienca instituto de Rusia Akademio de Sciencoj''' ({{lang-ru|Институт языкознания РАН}}, mallonge ИЯ РАН, ИЯз РАН) estas [[Lingvistiko|lingvoscienca]] instituto kaj fako de [[Rusia Akademio de Sciencoj]], unu el ĉefaj lingvosciencaj organizaĵoj en [[Rusio]]. Tie okazas esplorado de teoriaj problemoj de [[lingvistiko]] kaj ĝiaj branĉoj, estas studataj kaj science esplorataj multaj apartaj lingvoj. La instituto situas en [[Moskvo]]. Estro ekde 2017 estas Andrei A. Kibrik. == Historio == La instituto estis fondita en [[1950]]. == Situo == La instituto situas en la centro de [[Moskvo]] laŭ adreso: strateto Ega Kislovskij, domo 1, konstruaĵo 1. == Esplorkampoj == La Instituto de Lingvistiko (ru: Институт языкознания) de la Rusia Akademio de Sciencoj prezentas la jenajn esplorkampojn: * lingvoteorio, [[lingva tipologio]] kaj kompara-historia lingvistiko; * priskribo de la lingvoj de la mondo, inkluzive de raraj kaj [[Endanĝerigataj lingvoj|endanĝerigitaj lingvoj]]; * area lingvistiko; * [[Sociolingvistiko|socilingvistiko]]; * [[Kultura lingvistiko|etnolingvistiko]]; * [[psikolingvistiko]]; * historio de literaturaj lingvoj; * [[Komputa lingvoscienco|komputa lingvistiko]]; * [[leksikografio]]; * logika analizo de lingvo; * eksperimenta [[fonetiko]] kaj [[semantiko]]; * [[Tradukscienco|traduka teorio]] == Projektoj == La instituto realigis kelkajn gravajn apartajn projektojn. En [[1990]] estis eldonita [[:ru:Лингвистический энциклопедический словарь|Lingvoscienca enciklopedia vortaro]] (2-a eldono en [[2002]]). En [[1995]] ĝiaj ĉefaj aŭtoroj kaj redaktantoj ricevis [[Ŝtata premio de la Rusia Federacio|Ŝtatan premion de la Rusia Federacio]] pri scienco kaj teknologio. Tie estas eldonata ankaŭ grandega enciklopedio [[Lingvoj de mondo (enciklopedio)|"Lingvoj de la mondo"]] kun multe da informoj pri specifaj lingvoj laŭ iliaj diversaj trajtoj. == Vidu ankaŭ == [[Magomet Isajev|M.I. Isaev]], [[Iranologio|iranologo]], [[Esperantologio|esperantologo]] kaj [[Interlingvistiko|interlingvisto]]. [[Instituto de rusa lingvo (Rusia Akademio de Sciencoj)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}(angle, ruse) [http://iling-ran.ru/main/ Oficiala retejo de la Instituto] (angla) [http://iling-ran.ru/beta/about_en Konciza prezento de la Instituto en la angla] (ruse) Институт языкознания[https://iling-ran.ru/web/departments/forlang , Кафедра иностранных языков] (Fako de fremdaj lingvoj) (angle) [https://iling-ran.ru/web/en/departments/forlang Department of foreign languages] (Fako de fremdaj lingvoj) [[Kategorio:Rusa Akademio pri Sciencoj]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1950]] [[Kategorio:1950 en Moskvo]] [[Kategorio:Distrikto Arbat (Moskvo)]] [[Kategorio:Lernado de lingvoj en Rusio]] lednk37sga7u1pq4cek8iopdkkh0f90 0 513620 9372005 8782623 2026-05-13T09:38:25Z Alenia reyo 256800 Kreita tradukinte la sekcion "Dénomination" el la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/234992101|France métropolitaine]]" 9372005 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Métropole (franca komunumaro)}} {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Ĉeflando |lando = Francio |regiono = [[Kontinenta Francio]]<br /> kaj siaj proksimaj insuloj |regiono1= |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Metropolitan France.svg |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = FR |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''ĉeflanda Francio''' aŭ la "Eŭropa Francio" ({{lang-fr|'''France métropolitaine'''|aŭ=métropole}}), estas la tuto de la [[Eŭropo|eŭropaj]] teritorioj de [[Francio]]. Ĝi konsistas el sia [[kontinento|kontinenta]] teritorio kaj siaj proksimaj [[insulo]]j en [[Atlantiko]], [[Manika Markolo]] kaj [[Mediteraneo]], kiel [[Korsiko]]. Tiel, la ĉeflanda Francio distingiĝas de la [[transmara Francio]], tio estas la partoj de la [[Francio|Franca Respubliko]] situantaj ekster [[Eŭropo]]<ref>{{CNRTL|métropole}}</ref>. == Dénomination == La vortoj « metropola Francio » kaj « [[Metropolo (koloniismo)|metropolo]] » rilatas laŭ iujn al la [[Franca kolonia imperio|koloniisma pasinteco de Francio]]. Tiel, iuj kontraŭas al tiun-ĉi nomiĝon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|doi=10.3917/ris.073.0121}} </ref> En #2018, amendo estis deponita por anstataŭiĝi la termo « metropolo » per « Sesangula Francio » en la [[Franca konstitucio de 1958|franca Konstitucio]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://theconversation.com/debat-comment-decoloniser-le-lexique-sur-l-outre-mer-191891|date=2022-10-09}}</ref>. Tiu-ĉi amendo estis forpuŝita en #2021.<ref name=":0" /> La 23a de majo #2023, la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] adoptas unuvoĉe amendon petante la forpuŝon de la vorto « metropolo », ke ĝi juĝas [[Koloniismo|kolonia]], profite de « [[Sesangulo (Francio)|Sesangulo]] » aŭ « Sesangula Francio» en la [[Leĝo de milita programado (Francio)|leĝo de milita programado]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-assemblee-nationale-abandonne-le-terme-metropole-juge-colonial-dans-un-texte-de-loi-1398894.html|date=2023-05-24}} </ref>,.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-abandon-du-mot-metropole-ou-la-remise-en-question-d-une-forme-de-neo-colonisation-1399730.html|date=2023-05-26}}</ref> == Geografio == La ĉeflanda Francio etendiĝas sur {{unuo|547030|km|2}} (tuta sumo de la katastraj surfacoj)<ref> Ĝenerala direkcio de la impostoj (katastraj servoj)</ref> aŭ {{unuo|551695|km|2}} ([[Geodezio|geodezia surfaco]] laŭ la [[Institut Géographique National|Nacia Geografia Instituto de Francio (IGN)]]), tio estas 80 % de la tuta teritorio de la Respubliko. Komence de 2011, ĝia loĝantaro estis {{unuo|63136180|loĝantoj}}<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm Insee : Tuta loĝantaro laŭ sekso kaj aĝo ĝis la {{dato|1|januaro|2011}}, ĉeflanda Francio]</ref>, t.e. 95,9 % de la tuto. En la {{dato|1|marto|2008}}, la ĉeflanda teritorio enhavis {{unuo|36571}} el la {{unuo|36783|[[komunumo (Francio)|komunumoj de Francio]]}}, t.e. 99,42 %. En eŭropa kaj internacia juro, la termino « Eŭropa teritorio de Francio », estas aparte uzata por montri al la teritorio de Francio en la [[ŝengena areo]]. {{Koord|46|00|N|2|00|E|type:country_source:kolossus-cawiki|display=inline}} == Kodo == Dum periodo, estis [[landokodoj|landokodo]] por la ĉeflanda Francio : (<tt>FX</tt>) en la internacia normo [[ISO 3166]], sed tiu kodo estis forigita ĉar tiu areo ne estas lando kaj estas parto de [[Francio]] kies kodo estas <tt>FR</tt><ref>{{pdf}} [http://www.iso.org/iso/fr/iso_3166-3_newsletter_i-2.pdf Aŭtoritato por ĝisdatigo de ISO 3166 -- ISO 3166-3 INFO-SERVICE No. I-2], Internacia NormOrganizado - la 22-an de novembro 2002.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Francio|geografio}} * [[Teritoria estiĝo de la ĉeflanda Francio]] * [[Transmara Francio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de la ĉeflanda Francio]] pgcpt04vevfs20czne9nx6bd9el1h8w 9372006 9372005 2026-05-13T09:39:38Z Alenia reyo 256800 /* Dénomination */ -> /* Nomiĝo */ 9372006 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Métropole (franca komunumaro)}} {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Ĉeflando |lando = Francio |regiono = [[Kontinenta Francio]]<br /> kaj siaj proksimaj insuloj |regiono1= |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Metropolitan France.svg |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = FR |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''ĉeflanda Francio''' aŭ la "Eŭropa Francio" ({{lang-fr|'''France métropolitaine'''|aŭ=métropole}}), estas la tuto de la [[Eŭropo|eŭropaj]] teritorioj de [[Francio]]. Ĝi konsistas el sia [[kontinento|kontinenta]] teritorio kaj siaj proksimaj [[insulo]]j en [[Atlantiko]], [[Manika Markolo]] kaj [[Mediteraneo]], kiel [[Korsiko]]. Tiel, la ĉeflanda Francio distingiĝas de la [[transmara Francio]], tio estas la partoj de la [[Francio|Franca Respubliko]] situantaj ekster [[Eŭropo]]<ref>{{CNRTL|métropole}}</ref>. == Nomiĝo == La vortoj « metropola Francio » kaj « [[Metropolo (koloniismo)|metropolo]] » rilatas laŭ iujn al la [[Franca kolonia imperio|koloniisma pasinteco de Francio]]. Tiel, iuj kontraŭas al tiun-ĉi nomiĝon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|doi=10.3917/ris.073.0121}} </ref> En #2018, amendo estis deponita por anstataŭiĝi la termo « metropolo » per « Sesangula Francio » en la [[Franca konstitucio de 1958|franca Konstitucio]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://theconversation.com/debat-comment-decoloniser-le-lexique-sur-l-outre-mer-191891|date=2022-10-09}}</ref>. Tiu-ĉi amendo estis forpuŝita en #2021.<ref name=":0" /> La 23a de majo #2023, la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] adoptas unuvoĉe amendon petante la forpuŝon de la vorto « metropolo », ke ĝi juĝas [[Koloniismo|kolonia]], profite de « [[Sesangulo (Francio)|Sesangulo]] » aŭ « Sesangula Francio» en la [[Leĝo de milita programado (Francio)|leĝo de milita programado]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-assemblee-nationale-abandonne-le-terme-metropole-juge-colonial-dans-un-texte-de-loi-1398894.html|date=2023-05-24}} </ref>,.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-abandon-du-mot-metropole-ou-la-remise-en-question-d-une-forme-de-neo-colonisation-1399730.html|date=2023-05-26}}</ref> == Geografio == La ĉeflanda Francio etendiĝas sur {{unuo|547030|km|2}} (tuta sumo de la katastraj surfacoj)<ref> Ĝenerala direkcio de la impostoj (katastraj servoj)</ref> aŭ {{unuo|551695|km|2}} ([[Geodezio|geodezia surfaco]] laŭ la [[Institut Géographique National|Nacia Geografia Instituto de Francio (IGN)]]), tio estas 80 % de la tuta teritorio de la Respubliko. Komence de 2011, ĝia loĝantaro estis {{unuo|63136180|loĝantoj}}<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm Insee : Tuta loĝantaro laŭ sekso kaj aĝo ĝis la {{dato|1|januaro|2011}}, ĉeflanda Francio]</ref>, t.e. 95,9 % de la tuto. En la {{dato|1|marto|2008}}, la ĉeflanda teritorio enhavis {{unuo|36571}} el la {{unuo|36783|[[komunumo (Francio)|komunumoj de Francio]]}}, t.e. 99,42 %. En eŭropa kaj internacia juro, la termino « Eŭropa teritorio de Francio », estas aparte uzata por montri al la teritorio de Francio en la [[ŝengena areo]]. {{Koord|46|00|N|2|00|E|type:country_source:kolossus-cawiki|display=inline}} == Kodo == Dum periodo, estis [[landokodoj|landokodo]] por la ĉeflanda Francio : (<tt>FX</tt>) en la internacia normo [[ISO 3166]], sed tiu kodo estis forigita ĉar tiu areo ne estas lando kaj estas parto de [[Francio]] kies kodo estas <tt>FR</tt><ref>{{pdf}} [http://www.iso.org/iso/fr/iso_3166-3_newsletter_i-2.pdf Aŭtoritato por ĝisdatigo de ISO 3166 -- ISO 3166-3 INFO-SERVICE No. I-2], Internacia NormOrganizado - la 22-an de novembro 2002.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Francio|geografio}} * [[Teritoria estiĝo de la ĉeflanda Francio]] * [[Transmara Francio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de la ĉeflanda Francio]] a6db73970mydpjaieyrzoq5hn2sqem8 9372007 9372006 2026-05-13T09:40:14Z Alenia reyo 256800 Kreita tradukinte la sekcion "Dénomination" el la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/234992101|France métropolitaine]]" 9372007 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Métropole (franca komunumaro)}} {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Ĉeflando |lando = Francio |regiono = [[Kontinenta Francio]]<br /> kaj siaj proksimaj insuloj |regiono1= |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Metropolitan France.svg |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = FR |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''ĉeflanda Francio''' aŭ la "Eŭropa Francio" ({{lang-fr|'''France métropolitaine'''|aŭ=métropole}}), estas la tuto de la [[Eŭropo|eŭropaj]] teritorioj de [[Francio]]. Ĝi konsistas el sia [[kontinento|kontinenta]] teritorio kaj siaj proksimaj [[insulo]]j en [[Atlantiko]], [[Manika Markolo]] kaj [[Mediteraneo]], kiel [[Korsiko]]. Tiel, la ĉeflanda Francio distingiĝas de la [[transmara Francio]], tio estas la partoj de la [[Francio|Franca Respubliko]] situantaj ekster [[Eŭropo]]<ref>{{CNRTL|métropole}}</ref>. == Nomiĝo == La vortoj « metropola Francio » kaj « [[Metropolo (koloniismo)|metropolo]] » rilatas laŭ iujn al la [[Franca kolonia imperio|koloniisma pasinteco de Francio]]. Tiel, iuj kontraŭas al tiun-ĉi nomiĝon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|doi=10.3917/ris.073.0121}} </ref> En #2018, amendo estis deponita por anstataŭiĝi la termo « metropolo » per « Sesangula Francio » en la [[Franca konstitucio de 1958|franca Konstitucio]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://theconversation.com/debat-comment-decoloniser-le-lexique-sur-l-outre-mer-191891|date=2022-10-09}}</ref>. Tiu-ĉi amendo estis forpuŝita en #2021.<ref name=":0" /> La 23a de majo #2023, la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] adoptas unuvoĉe amendon petante la forpuŝon de la vorto « metropolo », ke ĝi juĝas [[Koloniismo|kolonia]], profite de « [[Sesangulo (Francio)|Sesangulo]] » aŭ « Sesangula Francio» en la [[Leĝo de milita programado (Francio)|leĝo de milita programado]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-assemblee-nationale-abandonne-le-terme-metropole-juge-colonial-dans-un-texte-de-loi-1398894.html|date=2023-05-24}} </ref>,.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-abandon-du-mot-metropole-ou-la-remise-en-question-d-une-forme-de-neo-colonisation-1399730.html|date=2023-05-26}}</ref> == Nomiĝo == La vortoj « metropola Francio » kaj « [[Metropolo (koloniismo)|metropolo]] » rilatas laŭ iujn al la [[Franca kolonia imperio|koloniisma pasinteco de Francio]]. Tiel, iuj kontraŭas al tiun-ĉi nomiĝon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|doi=10.3917/ris.073.0121}} </ref> En #2018, amendo estis deponita por anstataŭiĝi la termo « metropolo » per « Sesangula Francio » en la [[Franca konstitucio de 1958|franca Konstitucio]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://theconversation.com/debat-comment-decoloniser-le-lexique-sur-l-outre-mer-191891|date=2022-10-09}}</ref>. Tiu-ĉi amendo estis forpuŝita en #2021.<ref name=":0" /> La 23a de majo #2023, la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] adoptas unuvoĉe amendon petante la forpuŝon de la vorto « metropolo », ke ĝi juĝas [[Koloniismo|kolonia]], profite de « [[Sesangulo (Francio)|Sesangulo]] » aŭ « Sesangula Francio» en la [[Leĝo de milita programado (Francio)|leĝo de milita programado]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-assemblee-nationale-abandonne-le-terme-metropole-juge-colonial-dans-un-texte-de-loi-1398894.html|date=2023-05-24}} </ref>,.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-abandon-du-mot-metropole-ou-la-remise-en-question-d-une-forme-de-neo-colonisation-1399730.html|date=2023-05-26}}</ref> == Geografio == La ĉeflanda Francio etendiĝas sur {{unuo|547030|km|2}} (tuta sumo de la katastraj surfacoj)<ref> Ĝenerala direkcio de la impostoj (katastraj servoj)</ref> aŭ {{unuo|551695|km|2}} ([[Geodezio|geodezia surfaco]] laŭ la [[Institut Géographique National|Nacia Geografia Instituto de Francio (IGN)]]), tio estas 80 % de la tuta teritorio de la Respubliko. Komence de 2011, ĝia loĝantaro estis {{unuo|63136180|loĝantoj}}<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm Insee : Tuta loĝantaro laŭ sekso kaj aĝo ĝis la {{dato|1|januaro|2011}}, ĉeflanda Francio]</ref>, t.e. 95,9 % de la tuto. En la {{dato|1|marto|2008}}, la ĉeflanda teritorio enhavis {{unuo|36571}} el la {{unuo|36783|[[komunumo (Francio)|komunumoj de Francio]]}}, t.e. 99,42 %. En eŭropa kaj internacia juro, la termino « Eŭropa teritorio de Francio », estas aparte uzata por montri al la teritorio de Francio en la [[ŝengena areo]]. {{Koord|46|00|N|2|00|E|type:country_source:kolossus-cawiki|display=inline}} == Kodo == Dum periodo, estis [[landokodoj|landokodo]] por la ĉeflanda Francio : (<tt>FX</tt>) en la internacia normo [[ISO 3166]], sed tiu kodo estis forigita ĉar tiu areo ne estas lando kaj estas parto de [[Francio]] kies kodo estas <tt>FR</tt><ref>{{pdf}} [http://www.iso.org/iso/fr/iso_3166-3_newsletter_i-2.pdf Aŭtoritato por ĝisdatigo de ISO 3166 -- ISO 3166-3 INFO-SERVICE No. I-2], Internacia NormOrganizado - la 22-an de novembro 2002.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Francio|geografio}} * [[Teritoria estiĝo de la ĉeflanda Francio]] * [[Transmara Francio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de la ĉeflanda Francio]] inbz3yso9x8ysjdn383hn79dufeyeyy 9372008 9372007 2026-05-13T09:41:43Z Alenia reyo 256800 Foriĝo de duoblan sekcion 9372008 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Métropole (franca komunumaro)}} {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Ĉeflando |lando = Francio |regiono = [[Kontinenta Francio]]<br /> kaj siaj proksimaj insuloj |regiono1= |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Metropolitan France.svg |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = FR |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''ĉeflanda Francio''' aŭ la "Eŭropa Francio" ({{lang-fr|'''France métropolitaine'''|aŭ=métropole}}), estas la tuto de la [[Eŭropo|eŭropaj]] teritorioj de [[Francio]]. Ĝi konsistas el sia [[kontinento|kontinenta]] teritorio kaj siaj proksimaj [[insulo]]j en [[Atlantiko]], [[Manika Markolo]] kaj [[Mediteraneo]], kiel [[Korsiko]]. Tiel, la ĉeflanda Francio distingiĝas de la [[transmara Francio]], tio estas la partoj de la [[Francio|Franca Respubliko]] situantaj ekster [[Eŭropo]]<ref>{{CNRTL|métropole}}</ref>. == Nomiĝo == La vortoj « metropola Francio » kaj « [[Metropolo (koloniismo)|metropolo]] » rilatas laŭ iujn al la [[Franca kolonia imperio|koloniisma pasinteco de Francio]]. Tiel, iuj kontraŭas al tiun-ĉi nomiĝon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|doi=10.3917/ris.073.0121}} </ref> En #2018, amendo estis deponita por anstataŭiĝi la termo « metropolo » per « Sesangula Francio » en la [[Franca konstitucio de 1958|franca Konstitucio]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://theconversation.com/debat-comment-decoloniser-le-lexique-sur-l-outre-mer-191891|date=2022-10-09}}</ref>. Tiu-ĉi amendo estis forpuŝita en #2021.<ref name=":0" /> La 23a de majo #2023, la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] adoptas unuvoĉe amendon petante la forpuŝon de la vorto « metropolo », ke ĝi juĝas [[Koloniismo|kolonia]], profite de « [[Sesangulo (Francio)|Sesangulo]] » aŭ « Sesangula Francio» en la [[Leĝo de milita programado (Francio)|leĝo de milita programado]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-assemblee-nationale-abandonne-le-terme-metropole-juge-colonial-dans-un-texte-de-loi-1398894.html|date=2023-05-24}} </ref>,.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-abandon-du-mot-metropole-ou-la-remise-en-question-d-une-forme-de-neo-colonisation-1399730.html|date=2023-05-26}}</ref> == Geografio == La ĉeflanda Francio etendiĝas sur {{unuo|547030|km|2}} (tuta sumo de la katastraj surfacoj)<ref> Ĝenerala direkcio de la impostoj (katastraj servoj)</ref> aŭ {{unuo|551695|km|2}} ([[Geodezio|geodezia surfaco]] laŭ la [[Institut Géographique National|Nacia Geografia Instituto de Francio (IGN)]]), tio estas 80 % de la tuta teritorio de la Respubliko. Komence de 2011, ĝia loĝantaro estis {{unuo|63136180|loĝantoj}}<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm Insee : Tuta loĝantaro laŭ sekso kaj aĝo ĝis la {{dato|1|januaro|2011}}, ĉeflanda Francio]</ref>, t.e. 95,9 % de la tuto. En la {{dato|1|marto|2008}}, la ĉeflanda teritorio enhavis {{unuo|36571}} el la {{unuo|36783|[[komunumo (Francio)|komunumoj de Francio]]}}, t.e. 99,42 %. En eŭropa kaj internacia juro, la termino « Eŭropa teritorio de Francio », estas aparte uzata por montri al la teritorio de Francio en la [[ŝengena areo]]. {{Koord|46|00|N|2|00|E|type:country_source:kolossus-cawiki|display=inline}} == Kodo == Dum periodo, estis [[landokodoj|landokodo]] por la ĉeflanda Francio : (<tt>FX</tt>) en la internacia normo [[ISO 3166]], sed tiu kodo estis forigita ĉar tiu areo ne estas lando kaj estas parto de [[Francio]] kies kodo estas <tt>FR</tt><ref>{{pdf}} [http://www.iso.org/iso/fr/iso_3166-3_newsletter_i-2.pdf Aŭtoritato por ĝisdatigo de ISO 3166 -- ISO 3166-3 INFO-SERVICE No. I-2], Internacia NormOrganizado - la 22-an de novembro 2002.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Francio|geografio}} * [[Teritoria estiĝo de la ĉeflanda Francio]] * [[Transmara Francio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de la ĉeflanda Francio]] j8z58qrdzkmy51hmxgz1uccn8t3fxun 9372021 9372008 2026-05-13T09:59:16Z Alenia reyo 256800 Kreita tradukinte la sekcion "Administration" el la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/234992101|France métropolitaine]]" 9372021 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Métropole (franca komunumaro)}} {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |kategorio=Ĉeflando |lando = Francio |regiono = [[Kontinenta Francio]]<br /> kaj siaj proksimaj insuloj |regiono1= |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Metropolitan France.svg |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = FR |mapo1 lokumilo = iso |kodo = |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''ĉeflanda Francio''' aŭ la "Eŭropa Francio" ({{lang-fr|'''France métropolitaine'''|aŭ=métropole}}), estas la tuto de la [[Eŭropo|eŭropaj]] teritorioj de [[Francio]]. Ĝi konsistas el sia [[kontinento|kontinenta]] teritorio kaj siaj proksimaj [[insulo]]j en [[Atlantiko]], [[Manika Markolo]] kaj [[Mediteraneo]], kiel [[Korsiko]]. Tiel, la ĉeflanda Francio distingiĝas de la [[transmara Francio]], tio estas la partoj de la [[Francio|Franca Respubliko]] situantaj ekster [[Eŭropo]]<ref>{{CNRTL|métropole}}</ref>. == Nomiĝo == La vortoj « metropola Francio » kaj « [[Metropolo (koloniismo)|metropolo]] » rilatas laŭ iujn al la [[Franca kolonia imperio|koloniisma pasinteco de Francio]]. Tiel, iuj kontraŭas al tiun-ĉi nomiĝon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|doi=10.3917/ris.073.0121}} </ref> En #2018, amendo estis deponita por anstataŭiĝi la termo « metropolo » per « Sesangula Francio » en la [[Franca konstitucio de 1958|franca Konstitucio]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto|url=http://theconversation.com/debat-comment-decoloniser-le-lexique-sur-l-outre-mer-191891|date=2022-10-09}}</ref>. Tiu-ĉi amendo estis forpuŝita en #2021.<ref name=":0" /> La 23a de majo #2023, la [[Nacia Asembleo (Francio)|Nacia Asembleo]] adoptas unuvoĉe amendon petante la forpuŝon de la vorto « metropolo », ke ĝi juĝas [[Koloniismo|kolonia]], profite de « [[Sesangulo (Francio)|Sesangulo]] » aŭ « Sesangula Francio» en la [[Leĝo de milita programado (Francio)|leĝo de milita programado]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-assemblee-nationale-abandonne-le-terme-metropole-juge-colonial-dans-un-texte-de-loi-1398894.html|date=2023-05-24}} </ref>,.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://la1ere.francetvinfo.fr/l-abandon-du-mot-metropole-ou-la-remise-en-question-d-une-forme-de-neo-colonisation-1399730.html|date=2023-05-26}}</ref> == Geografio == La ĉeflanda Francio etendiĝas sur {{unuo|547030|km|2}} (tuta sumo de la katastraj surfacoj)<ref> Ĝenerala direkcio de la impostoj (katastraj servoj)</ref> aŭ {{unuo|551695|km|2}} ([[Geodezio|geodezia surfaco]] laŭ la [[Institut Géographique National|Nacia Geografia Instituto de Francio (IGN)]]), tio estas 80 % de la tuta teritorio de la Respubliko. Komence de 2011, ĝia loĝantaro estis {{unuo|63136180|loĝantoj}}<ref>[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm Insee : Tuta loĝantaro laŭ sekso kaj aĝo ĝis la {{dato|1|januaro|2011}}, ĉeflanda Francio]</ref>, t.e. 95,9 % de la tuto. En la {{dato|1|marto|2008}}, la ĉeflanda teritorio enhavis {{unuo|36571}} el la {{unuo|36783|[[komunumo (Francio)|komunumoj de Francio]]}}, t.e. 99,42 %. En eŭropa kaj internacia juro, la termino « Eŭropa teritorio de Francio », estas aparte uzata por montri al la teritorio de Francio en la [[ŝengena areo]]. {{Koord|46|00|N|2|00|E|type:country_source:kolossus-cawiki|display=inline}} == Kodo == Dum periodo, estis [[landokodoj|landokodo]] por la ĉeflanda Francio : (<tt>FX</tt>) en la internacia normo [[ISO 3166]], sed tiu kodo estis forigita ĉar tiu areo ne estas lando kaj estas parto de [[Francio]] kies kodo estas <tt>FR</tt><ref>{{pdf}} [http://www.iso.org/iso/fr/iso_3166-3_newsletter_i-2.pdf Aŭtoritato por ĝisdatigo de ISO 3166 -- ISO 3166-3 INFO-SERVICE No. I-2], Internacia NormOrganizado - la 22-an de novembro 2002.</ref>. == Administrado == === Kodigo === El #1993 al #1997, la ento ''metropola Francio'' disponis de [[Landokodoj|landokodon]] (<tt>FX</tt>) en la internacia nomenklaturo de #ISO #3166, sed tiu-ĉi kodo estis forigita ĉar tiu ento ne estas lando kaj aparteninta al [[Francio]] de kiu la kodo estas FR.<ref>{{PDFligilo}} [http://www.iso.org/iso/fr/iso_3166-3_newsletter_i-2.pdf Autorité de mise à jour de l'ISO 3166 -- ISO 3166-3 INFO-SERVICE No. I-2], Organisation Internationale de Normalisation - 22 novembre 2002.</ref> === Subdividoj === La dek du metropolaj regionoj (en kiuj ne apartenas la [[solan teritorian komunumon]] de [[Korsiko]]), estas per alfabeta ordo de iliaj nomoj kaj kodoj #ISO #3166-#2:FR : {| class="wikitable" !Kodo #ISO !Nomo de la regiono |- |FR-ARA |[[Aŭvernjo-Rodano-Alpoj]] |- |FR-BFC |[[Burgonjo-Franĉkonteo]] |- |FR-BRE |[[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] |- |FR-CVL |[[Centro-Valo de Luaro|Centro-Luarvalo]] |- |FR-GES |[[Grand Est|Granda Oriento]] |- |FR-HDF |[[Hauts-de-France|Supraĵo-de-Francio]] |- |FR-IDF |[[Francilio]] |- |FR-NOR |[[Normandio]] |- |FR-NAQ |[[Nova Akvitanio|Nova-Akvitanio]] |- |FR-OCC |[[Okcitanio (franca regiono)|Okcitanio]] |- |FR-PDL |[[Luarlandoj]] |- |FR-PAC |[[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] |} Kvin de la francaj teritorioj lokitaj transmare ([[Gvadelupo]], [[Franca Gujano]], [[Martiniko]], [[Reunio]] kaj [[Majoto]]) disponas statuton de regionoj kaj departementoj samtitole kiu la metropolaj teritorioj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Francio|geografio}} * [[Teritoria estiĝo de la ĉeflanda Francio]] * [[Transmara Francio]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Geografio de la ĉeflanda Francio]] j4ch79e34p2p3yq6r9u4mfmel1lre0p 0 514483 9372050 9302940 2026-05-13T11:04:23Z Sj1mor 12103 9372050 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Wilamowitz-Moellendorff (1902) }} '''Ulrich von WILAMOWITZ-MOELLENDORFF''' (naskiĝinta en [[Strzelno|Strzelno-Markowice]] en la [[22-a de decembro]] [[1848]], mortinta en [[Berlino]] la [[25-an de septembro]] [[1931]]) estis germana [[Klasika Filologio|klasika filologo]]. == Superrigardo == Li frekventis la lernejon de [[Landesschule Pforta|Pforta]]. En 1876 Wilamowitz-Moellendorff iĝis profesoro ĉe la Universitato de [[Greifswald]], en 1883 en [[Göttingen]] kaj en 1897 finfine en [[Berlino]]. Li prenis ideojn de [[Friedrich Gottlieb Welcker]] kaj kombinis la demandojn de pluraj antikvecrilataj sciencoj kun la celo revivigi la antikvecon helenan kaj romian sub ĉiuj aspektoj. Li estis reprezentanto de metode farita filologia kaj historia-kritika esplorado. Per detalaj reserĉoj (antaŭ ĉio pri helena poezio) kaj per universalaj superrigardo pri grekaj kulturo kaj literaturo li ege gravis por la filologio klasika. Wilamowitz-Moellendorff ankaŭ estis membro de la erfurta [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]]. == Vivo == === Studoj === Ĝis 1869 Wilamowitz studis filologion en [[Bonno]]. Liaj instruistoj, [[Otto Jahn]] kaj [[Hermann Usener]], havis formigan influon sur li. La rilato de Willamowitz kun Usener estis streĉa. Li evoluigis dumvivan rivalecon kun sia kunstudanto Friedrich Wilhelm Nietzsche kaj proksiman amikecnon kun Hermann Diels. Kune kun Diels, li moviĝis al Berlino en 1869, kie li diplomiĝis kiel doktoro de filozofio ''summa cum laude'' en 1870. Post libervola servo en la Francia-Prusia Milito - sed sen enbataliĝo ĉefronte - li komencis studvojaĝon al Italio kaj Grekio. === Konflikto kun Nietzsche kaj Wagner === Antaŭ ol li akiris profesortitolon, Wilamowitz estis ĉefa protagonisto en scienca disputo ĉirkaŭ la verko ''Naskiĝo de tragedio'' de Nietzsche kiu altiris multe da atento. En 1872-73, li publikigis du nekutime agresemajn polemikojn (germane: "Zukunftsphilologie") kiuj forte atakis Nietzsche (tiam profesoro ĉe la Universitato de Bazelo) kaj profesoron Erwin Rohde (en Kiel). Richard Wagner, kies videbloj en arto influis Nietzsche kaj Rohde, reagis per malferma letero kaj Rohde skribis kulpigan respondon. La temo estis la malrekomendo de Eŭripido, kiun Nietzsche kulpigis por la detruo de greka tragedio. Wilamowitz vidis la metodojn de siaj kontraŭuloj kiel atakon en la bazaj dogmoj de scienca penso, rivelante ilin kiel malamikojn de la [[scienca metodo]]. En la aĝo de 80 kiam Wilamowitz skribis siajn rememorojn, li vidis la konflikton kun Nietzsche malpli pasie, sed ne revokis la esencajn punktojn de sia kritiko. Li deklaris ke li ne plene ekkomprenis tiutempe ke Nietzsche ne estis interesita pri scienca kompreno sed prefere en la muzika dramo de Wagner, sed ankaŭ ke estis tamen korekte preni pozicion kontraŭ Nietzsche, pro ties "perforto de historiaj faktoj kaj de ĉiu [[historia metodo]]." === Greifswald === En 1875 li akiris profesortitolon por sia studo ''Analecta Euripidea''. En la sama jaro li donis sian unuan publikan akademian prelegon en Berlino. En 1876 li estis dungita kiel plena profesoro ĉe Ernst-Moritz-Arndt-Universitato en Greifswald. Dum tiu periodo, li ankaŭ geedziĝis kun Maria Mommsen, la plej aĝan filino de Theodor Mommsen, kaj publikigis ''Homerische Studien''. === En Göttingen === En 1883, li prenis profesorpozicion ĉe Georg-August-Universitato de Göttingen. Ĉi tie, li daŭre instruis filologiaĵojn klasikajn sed ankaŭ donis prelegojn nefilologiajn pri la Antikva epoko. Lia influo certigis la dungon de la Greifswald-kolego Julius Wellhausen en Göttingen. En 1891, li iĝis vickanceliero de la universitato, kaj li estis nomumita membro de la Reĝa Akademio de Sciencoj de Göttingen unu jaron poste. Kiam Wilamowitz forlasis Göttingen, li estis sukcedita fare de [[Georg Kaibel]], konatulo el studotagoj kaj lia posteulo en Greifswald. === Berlino === En 1897, kun la subteno de lia amiko Diels, al Wilamowitz estis ofertita posteno ĉe la Reĝa Friedrich-Wilhelms-Universitato en Berlino kiel posteulo al Ernst Curtius. Li akceptis kaj restis tie ĝis sia emeritiĝo en 1921. En 1915 li estis nomumita kanceliero de la universitato dum unu jaro. Kune kun Diels, li fondis la Berlinan Instituton por Antikvecaj Studoj en 1897. Liaj publika prelegoj pri temoj de grek-romia antikvo, kiu okazis dufoje semajne, altiris grandajn legantarojn. == Instruagadoj kaj membrecoj == En 1891, Wilamowitz estis elektita neordinara membro de la Prusa Akademio de Sciencoj kaj plena membro en 1899. En 1902 li prenis la prezidantecon de la akademio. Kiel membro de la Göttingen-akademio, li forte instigis al la publikigo de la latina vortarego unulingva ''Thesaurus Linguae Latinae''. De 1897 li ankaŭ laboris kiel membro de la Komisiono de la akademio por aferoj [[patristiko|patristikaj]]. En 1894 li estis elektita plena membro de la Germana Arkeologia Instituto. Li ankaŭ estis redaktisto de la serio ''Philologische Untersuchungen'' de 1880 ĝis 1925. Plue, Wilamowitz instruis kiel gastprelegisto en Oksfordo (1908) kaj Upsalo (1912), estis koresponda membro de la norvega Akademio de Sciencoj kaj Leteroj (1909) kaj la Scienca Socio de Lund (1921). Dum lia prezidanteco de la prusa akademio, Wilamowitz realigis la daŭrigon de la publikigserioj de August Böckh kaj Adolf Kirchhoff nomitaj ''Inscriptiones Graecae / Grekaj enskribaĵoj''. Wilamowitz havis formigan influon sur la pluevoluigo de tiu projekto, kiun li direktis ĝis sia morto. == Apogo de la 1-a Mondmilito == Wilamowitz estis iniciatinto de la memorando ''Deklaracio de la Universitataj instruistoj de la Germana Regno'', en kiu 3016 subskribintoj apogis germanan partoprenon en la Unua Mondmilito. Baldaŭ post, li ankaŭ subskribis la Manifeston de la naŭdek tri, de kiuj li distancigis sin poste. Jam en 1914, lia filo, Tycho von Wilamowitz-Moellendorff, kiu ankaŭ estis aktiva kiel filologo, falis en la batalo de Ivangorod. La memorando kelkajn tagojn poste ekaperis. == Familio == En 1878 li geedziĝis kun Maria Mommsen, la plej maljuna filino de la fama historiisto [[Theodor Mommsen]], kiun li aktive helpis en la kompletigo de lia Romia historio. Wilamowitz pasigis siajn lastajn jarojn en soleco, suferante de severaj renmalsanoj. Li mortis en Berlino, estis en komato por mallonga tempo. Li estas entombigita en sia naskiĝa vilaĝo, kune kun sia edzino, Mario (1855-1936), kaj ilia nura filo, Tycho. Li ankaŭ havis filinon, Dorothea Freifrau Hiller von Gaertringen, edzino de la arkeologo Friedrich Hiller von Gaertringen. == Atingoj == Wilamowitz estas unu el la centraj figuroj de klasikaj filologiistoj de la 19-a kaj 20-a jarcento. Kiel granda aŭtoritato de la literaturo kaj historio de Antikva Grekio, Wilamowitz prenis pozicion kontraŭ tradicia metodaro kaj tekstkritiko. Kiel reprezentanto de postklasikismo, li koncentriĝis malpli pri literaturhistorio sed prefere planis eltiri biografiajn informojn pri la respektivaj verkintoj de la konservitaj tekstoj. Tiel, li utiligis historiajn perspektivojn por servi filologion. Krom liaj pioniraj ĝeneralaj verkoj li publikigis multajn detalajn studojn de Eŭripido, Homero, Esĥilo, Pindaro kaj Aristotelo. Kiel scienca organizinto, li ankaŭ respondecis pri la publikigo de gravaj fontomaterialpublikaĵoj, kiel ekzemple ''Inscriptiones Graecae''. Li ankaŭ pasie apogis la konservadon de Klasikaĵeduko en la germana lerneja sistemo. == Famaj disĉiploj == Famaj lernantoj de li estis i.a.: [[Felix Jacoby]], [[Karl Mittelhaus]], [[Wolfgang Schadewaldt]], [[Eduard Fraenkel]], [[Werner Jaeger]], [[Johannes Geffcken]], [[Paul Maas]], [[Eduard Schwartz]], [[Gilbert Murray]], [[Paul Friedländer]], [[Friedrich Solmsen]], [[Wilhelm Capelle]] kaj [[Johannes Sykutris]]. En la lastaj jardekoj, la amerika akademiulo William M. Calder la 3-a publikigis serion de gravaj dokumentoj pri kaj de Wilamowitz, inkluzive de multe de lia korespondado kun Diels, Eduard Norden, Mommsen, Paul Wendland, kaj aliaj. == Premioj == * 1886: la kruco de kavaliro de la [[Hohencolernoj]] * 1908: Pour le Mérite * 1910: honordoktoreco en teologio ĉe la Universitato de Berlino * 1911: honordoktoreco, Oslo * 1928: Adlerschild des Deutschen Reiches == Verkoj (elekto) == * Isyllos von Epidauros (1886) * Euripides, Herakles, 2 vol. (1889) * Aristoteles und Athen, 2 vol.(1893) * Staat und Gesellschaft der Griechen und Römer (1910, kun B. Niese) * Sappho und [[simonido el Kea|Simonides]] (1913) * Platon, 2 vol. (1919) * Griechische Verskunst (1921) * Der Glaube der Hellenen, 2 vol. (1931/32) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|11877171X}} * [http://bibliothek.bbaw.de/kataloge/literaturnachweise/wilamowi/literatur.pdf Literaturaj ligiloj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sammlungen.hu-berlin.de/dokumente/7720/ Dokumentoj pri Wilamowitz] * [http://www.luise-berlin.de/Gedenktafeln/cha/w/wilamowitz_moellendorff_emmo.htm Informoj pri la berlina memorigtabulo ĉe Eichenallee nr 12.] * [https://de.wikisource.org/wiki/Ulrich_von_Wilamowitz-Moellendorff Verkoj surrete.] * [https://de.wikiquote.org/wiki/Ulrich_von_Wilamowitz-Moellendorff Citaĵoj de Wilamowitz-Moellendorf] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wilamowitzmoellendorff, Ulrich Von}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Germanaj profesoroj]] 3zieb7fjy16rx75841ik56kdip3i39m 0 529614 9371721 8822145 2026-05-12T20:45:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''[[Francisko|Ferenc]] Borgia Kéri,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kéri Borgia Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], jezuita [[monaĥo]], [[astronomo]], [[matematikisto]], [[klasika filologio|klasika filologo]], [[profesoro]]. Lia nomo aperis ankaŭ en formo ''Kéry''. Ferenc Borgia Kéri [http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=keriborgia]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} naskiĝis la {{daton|10|oktobro}} [[1702]] en [[Kenézlő]]. Li mortis la {{daton|1|decembro}} [[1768]] en [[Hungara reĝlando]] en [[Trnava|Nagyszombat]] (nuntempa [[Trnava]] en [[Slovakio]]). La nomo Ferenc (Francisko) Borgia aludas al la jezuita [[sanktulo]] [[Francisko Borgia]]. == Biografio == Ferenc Borgia Kéri aliĝis al la [[jezuitoj]] en [[1719]]. Li lernis [[filozofio]]n kaj [[teologio]]n en [[Universitato de Budapeŝto|Jezuita Universitato de Nagyszombat]], poste li plulernis en [[Vieno]]. Post lernado li instruis ne nur en la menciita universitato, sed ankaŭ en Vieno, [[Graz]], [[Buda]] (foje li estis inspektoro). En la universitato li estis la unua, kiu okupiĝis pri [[astronomio]], li kreis spegulan [[teleskopo]]n. En la studjaroj [[1753]] kaj [[1762]] li estis [[rektoro]] de la universitato. == Elektitaj publikaĵoj == * ''Panegyricus S. Ignatio'' (1730) * ''Divus Ivo in Academia S. Jesu D. Joannis Baptistae basilica dictione panegyrica celebratus... (1742) * ''Dissertatio physica de Corpore generatim deque opoosito eidem vacuo'' (1752) * ''Dissertatio de luce ejusque proprietatibus Cassoviae'' (1756) == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero K, poste serĉu la nomon)] * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/07785.htm hungarlingva biografio] * [http://tudosnaptar.kfki.hu/k/e/keriborgia/keriborgiapant.html hungarlingva biografio] * [http://members.iif.hu/visontay/ponticulus/rovatok/limes/bartha-magyar-csillagaszok.html#kery-borgia-ferenc hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130729234352/http://members.iif.hu/visontay/ponticulus/rovatok/limes/bartha-magyar-csillagaszok.html#kery-borgia-ferenc |date=2013-07-29 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Keri, Ferenc Borgia}} [[Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj astronomoj]] [[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] 157ixog2flx4dongvtnpoi1bgr1bboe 0 533133 9371514 7987274 2026-05-12T13:52:03Z Sj1mor 12103 9371514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Knud Jeppesen''' ([[15a de aŭgusto]] [[1892]] en [[Kopenhago]] – [[14a de junio]] [[1974]] en [[Risskov]]) estis [[Danio|dana]] [[Muzikscienco|muziksciencisto]], [[komponisto]], kaj [[verkisto]] pri [[historio]] de [[muziko]]. Li estis orgenisto en diversaj preĝejoj de Kopenhago. Poste li iĝis [[profesoro]] kaj kelkaj el liaj disĉiploj iĝis komponistoj, kiel Vagn Holmboe kaj Bent Lorentzen.<ref name="WhiteChristensen2002">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=zyUOv6EQrWcC&pg=PA17|titolo=New Music of the Nordic Countries|alirdato=2013-07-31|familia nomo=Christensen|persona nomo=Jean|jaro=2002|ĉapitro=New Music of Denmark|eldoninto=Pendragon Press|ISBN=978-1-57647-019-0|paĝoj=17, 61|redaktinto=White, John David}}</ref> Li estis ankaŭ membro (el 1963) de la itala [[Nacia Akademio de la Linkoj]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/knud-jeppesen/|titolo=Knud Jeppesen|alirdato=31a de Julio 2013|verko=Enciclopedia Treccani}}</ref> == Verkoj == * "Die Dissonanzbehandlung bei Palestrina" (diss., U. of Vienna, 1922; Copenhagen, 1923, kiel ''Palestrinastil med saerligt henblik paa dissonansbehandlingen''; Ger. trad., 1925; ang. trad. kiel ''The Style of Palestrina and the Dissonance'', 1927, 2/1946 (reviziita)) * ‘Das “Sprunggesetz” des Palestrinastils bei betonten Viertelnoten (halben Taktzeiten)’, Musikwissenschaftlicher Kongress: Basle 1924, pp. 211–19 * ‘Johann Joseph Fŭ und die moderne Kontrapunkttheorie’, Deutsche Musikgesellschaft: Kongress I: Leipzig 1925, pp 187–8 * ‘Das isometrische Moment in der Vokalpolyphonie’, Festschrift, Peter Wagner, eld. K. Weinmann (Leipzig, 1926), pp 87–100 * ‘Über einen Brief Palestrinas’, Festschrift Peter Wagner, ed. K. Weinmann (Leipzig, 1926), pp 100–07 * ‘Die Textlegung in der Chansonmusik des späteren 15. Jahrhunderts’, Beethoven-Zentenarfeier: Vienna 1927, pp 155–7 * ‘Die neuentdeckten Bücher der Lauden des Ottaviano dei Petrucci und andere musikalische Seltenheiten der Biblioteca Colombina zu Sevilla’, Zeitschrift für Musikwissenschaft, xii (1929–30), pp.&nbsp;73–89. * Kontrapunkt (vokalpolyfoni) [Counterpoint] (Copenhagen, 1930, 3rd ed. 1962; Ger. trans., 1935, 5/1970; ang. trad., 1939, 2a eldono) * ‘Wann entstand die Marcellus-Messe?’, Studien zur Musikgeschichte: Festschrift für Guido Adler (Vienna, 1930), pp 126–36 * ‘Die 3 Gafurius-Kodizes der Fabbrico del Duomo, Milano’, Acta Musicologia, iii (1931), 14–28 * ‘Ein venezianisches Laudenmanuskript’, Theodor Kroyer: Festschrift, ed. H. Zenck, H. Schultz and W. Gerstenberg (Regensburg, 1933), pp 69–76 * ‘Diderik Buxtehude’ ([[Dietrich Buxtehude]]), Dansk musiktidsskrift, xii (1937), pp 63–70 * ‘Rom og den danske musik’, Rom og Danmark gennem tiderne, ii, ed. L. Bobé (Copenhagen, 1937), pp.&nbsp;153–76 * ‘Über einige unbekannte Frottolenhandschriften’, Acta Musicologia, xi (1939), pp.&nbsp;81–114 * ‘Venetian Folk-Songs of the Renaissance’, Papers of the American Musicological Society, 1939, pp.&nbsp;62–75 * ‘Eine musiktheoretische Korrespondenz des früheren Cinquecento’, Acta musicologia, xiii (1941), pp 3–39 * ‘Das Volksliedgut in den Frottolenbüchern des Octavio Petrucci (1504–1514)’, Emlékkönyv Kodály Zoltán hatvanadik születésnapjára, ed. B. Gunda (Budapest, 1943), pp.&nbsp;265–74 * ‘Marcellus-Probleme’, Acta musicologia, xvi–xvii (1944–5), pp 11–38 * ‘Choralis Constantinus som liturgisk dokument’, Festskrift til O.M. Sandvik, ed. O. Gurvin (Oslo, 1945), pp 52–82 * ‘Et nodefund paa Konservatoriet’, Dansk musiktidsskrift, xx (1945), pp 41–7, pp 67–70 * ‘Carl Nielsen, a Danish Composer’, Music Review, vii (1946), pp 170–77 * ‘Zur Kritik der klassischen Harmonielehre’, International Musicological Society Congress Report IV: Basle 1949, pp 23–34 * ‘The Recently Discovered Mantova Masses of Palestrina: a Provisional Communication’, Acta musicologia, xxii (1950), pp 36–47 * ‘Pierluigi da Palestrina, Herzog Gugliemo Gonzaga und die neugefundenen Mantovaner-Messen Palestrinas: ein ergänzender Bericht’, Acta musicologia, xxv (1953), pp 132–79 * ‘Cavazzoni-Cabezón’, Journal of the American Musicological Society, viii (1955), pp 81–5 * ‘Eine frühe Orgelmesse aus Castell’Arquato’, Archiv für Musikwissenschaft, xii (1955), pp 187–205 * ‘Palestriniana: ein unbekanntes Autogramm und einige unveröffentlichte Falsibordoni des Giovanni Pierluigi da Palestrina’, Miscelánea en homenaje a Monseñor Higinio Anglés (Barcelona, 1958–61), pp.&nbsp;417–30 * ‘Et par notationstekniske problemer i det 16. aarhundredes musik og nogle dertil knyttede iagttagelser (taktindelling partitur)’, Svensk tidskirft för musikforskning, xliii (1961), pp.&nbsp;171–93 * ‘Ein altvenetianisches Tanzbuch’, Festschrift Karl Gustav Fellerer zum sechzigsten Geburtstag, ed. H. Hüschen (Regensburg, 1962), pp.&nbsp;245–63 * ‘Über italienische Kirchenmusik in der ersten Hälfte des 16. Jahrhunderts’, Studia musicologica Academiae scientiarum hungaricae, iii (1962), pp.&nbsp;149–60 * ‘Carl Nielsen paa hundredaarsdagen: nogle erindringer’, Dansk aarbog for musikforskning, iv (1964–5), pp 137–50 * ‘The Manuscript Florence Biblioteca Nazionale Centrale, Banco rari 230: an Attempt at Diplomatic Reconstruction’, Aspects of Medieval and Renaissance Music: a Birthday Offering to Gustave Reese, eld. J. LaRue and others (New York, 1966 revised), pp 440–47 * ‘Monteverdi, Kapellmeister an S. Barbara?’, Claudio Monteverdi e il suo tempo: Venice, Mantua and Cremona 1968, pp 313–22 * La frottola (Århus kaj Copenhagen, 1968–70) * ‘An Unknown Pre-Madrigalian Music Print in Relation to other Contemporary Italian Sources (1520–1530)’, Studies in Musicology: Essays … in Memory of Glen Haydon, eld. J.W. Pruett (Chapel Hill, NC, 1969), pp.&nbsp;3–17 * ‘Alcune brevi annotazioni sulla musicologia’, Scritti in onore di Luigi Ronga (Milano kaj Napolo, 1973), pp.&nbsp;275–8 == Komponaĵoj == * 1906 "Nordisk Festmarche" * 1911 ''Staka'', Simfonia poemo * 1912 "Foraar" (teksto: [[Johannes Jørgensen]]) * 1915 Strygekvartet i F (elevopgave) * 1919 Violinsonate * 1925 Kantate for Rungsted Kostskoles Samfund * 1930 Sonatine i C-dur (piano) * 1934 Gud, vend Øren til min Bøn (Moteto) * 1935 Hvad er et Menneske? (Moteto) * 1936 Reformationskantate * 1937 Domine, refugium factus es nobis - * 1938 Sjællandsfar (Simfonio) * 1940 To Patetiske sange * 1941 Hornkoncert * 1941 Lille Sommertrio * 1942 Præludium og fuga i e-mol (orgeno) * 1942/45 Te Deum Danicum * 1944 Lille trio (La primavera) * 1944 Haglskyen (8parta malinĥora. Teksto: Knud Wiinstedt) * 1945 Dronning Dagmar Messe * 1946 Kantate ved indvielsen af Aarhus Universitets hovedbygning * 1949 Ørnen og skarnbassen * 1950 ''Rosaura'', opero triakta laŭ tekstoj de la komponisto kaj [[Carlo Goldoni]] * 1951 Kantate ved genindvielsen af Haderslev Domkirke * 1951 "Du gav mig o herre en lod af din jord" (C. R. Sundell) * 1951 ''Dagen viger og gaar bort'' * 1952 Kantate ved Det Jyske Musikkonservatoriums 25-års jubilæum * 1953 Vintergæk er brudt af mulden (Himno) * 1957 50 koralforspil (orgeno) == Diskaro == * 1996 ''Musik ved Susåen'' Storstrøms Kammerensemble (Lille Sommertrio) (Helikon – HCD1023) * 2003 ''Monteverdi – Knud Jeppesen'' Musikstuderendes Kammerkor, dir. Finn Mathiassen (Point – PCD5161/2) == Eldonoj == * kun V. Brøndal: ''Der Kopenhagener Chansonnier'' (Kopenhago, 1927, 2a eldono 1965) * ''Vaerker af Mogens Pedersøn'', Dania sonans, i (Kopenhago, 1933) * with V. Brøndal: ''Die mehrstimmige italienische Laude um 1500'' (Leipzig kaj Kopenhago, 1935 (reviziita)) * ''Die italienische Orgelmusik am Anfang des Cinquecento'' (Kopenhago, 1943, 2a eldono 1960) * Dietrich Buxtehude: ''Min Gud er med mig (Der Herr ist mit mir)'', Samfundet til udgivelse af dansk musik, 3rd ser., lxxxix (Kopenhago, 1946) * ''La flora, arie &c. antiche italiane'' (Kopenhago, 1949) * ''Giovanni Pierluigi da Palestrina: Le messe di Mantova'', Le opere complete, xviii–xix (Rome, 1954) * ''Balli antichi veneziani per cembalo'' (Kopenhago, 1962) * ''Italia sacra musica: musiche corali italiane sconosciute della prima metà del Cinquecento'' (Kopenhago, 1962) * Founding editor of ''Dania Sonans'', issuing editions of early Danish music. == Referencoj == {{Referencoj}} * Glahn, Henrik. "Knud Jeppesen. 15. August 1892 bis 14. Juni 1974", ''Acta Musicologica'', Vol. 47, Fasc. 1 (Januaro – Junio 1975), pp.&nbsp;1–2. * "[http://www.premiogalilei.it/html/vincitori/vincitori.php?id=7 Prof. Knud Jeppesen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304002224/http://www.premiogalilei.it/html/vincitori/vincitori.php?id=7 |date=2016-03-04 }}", ''PremioGalilei.It''. itale * "[http://www.kb.dk/da/nb/tema/fokus/jeppesen/index.html Knud Jeppesen (1892–1974)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120331003437/http://www.kb.dk/da/nb/tema/fokus/jeppesen/index.html |date=2012-03-31 }}", ''Det Kongelige Bibliotek''. dane * "[http://www.kb.dk/da/publikationer/online/fund_og_forskning/download/kjkatalog.pdf#page=119 Katalog] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120331003457/http://www.kb.dk/da/publikationer/online/fund_og_forskning/download/kjkatalog.pdf#page=119 |date=2012-03-31 }}", ''Det Kongelige Bibliotek''. dane {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jeppesen, Knud}} [[Kategorio:Danaj komponistoj]] [[Kategorio:Muzikscienco]] flm9mnhll71wstfz0nuamgadi2h1qki 0 542226 9372016 9110301 2026-05-13T09:48:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372016 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Fondumo P2P''' aŭ alilingve '''''Stichting Peer to Peer Alternatives'',''' estas organizaĵo kiu celas studi kiel efikas [[Samtavola ŝutado|interpara teknologio]] (angle: ''peer to peer technology'') aŭ teknologio pri samtavola ŝutado sur socioj. Ĝi estis fondita de [[:en:Michel Bauwens|Michel Bauwens]], James Burke kaj Brice Le Blévennec<ref name="An interview with Michel Bauwens founder of Foundation for P2P Alternatives">{{Cite web|url = http://www.furtherfield.org/interviews/interview-michel-bauwens-founder-foundation-p2p-alternatives|title = An interview with Michel Bauwens founder of Foundation for P2P Alternatives|publisher = www.furtherfield.org|date = 2011-07-01|accessdate = 2011-09-09|titolo = Arkivita kopio|alirdato = 2015-12-14|arkivurl = https://web.archive.org/web/20110831194420/http://www.furtherfield.org/interviews/interview-michel-bauwens-founder-foundation-p2p-alternatives|arkivdato = 2011-08-31|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110831194420/http://www.furtherfield.org/interviews/interview-michel-bauwens-founder-foundation-p2p-alternatives|archivedate = 2011-08-31}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.furtherfield.org/interviews/interview-michel-bauwens-founder-foundation-p2p-alternatives |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110831194420/http://www.furtherfield.org/interviews/interview-michel-bauwens-founder-foundation-p2p-alternatives |arkivdato=2011-08-31 }}</ref>. La Fondumo P2P estas registrita fondumo fondita en Amsterdamo, Nederlando. Ĝia loka registrita nomon estas: '''''Stichting Peer to Peer Alternatives''''', dosiero nr: 34264847.<ref name="CoCKvK">[https://openkvk.nl/34264847 Stichting Peer to Peer Alternatives]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Open kvk, (Retrieved Jan. 6, 2015).</ref> == Misio == La '''''Stichting Peer to Peer Alternatives''''' estas neprofitcela organizaĵo kaj tutmonda reto kiu pristudas la socian, ekonomian kaj ekologian efikojn de komunaĵoj-bazitaj enhavoj, kiu celas "helpi homojn, organizaĵojn kaj registarojn transiri al komunaĵoj-bazitaj aliroj al socio per kun-kreado de malfermitaj scio-komunaĵoj kaj rezistema, daŭrebla homa retaro"<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://p2pfoundation.net/P2P_Foundation:About|titolo=P2P Foundation:About|verko=p2pfoundation.net}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ĝi funkcias kiel organizita reto por faciligi kaj interkonektigi emerĝan, komunaĵo-bazitajn iniciatojn per kolektado de informoj, esplorado kaj teoriumado pri la sociaj efikoj de [[Samtavola ŝutado|interpara teknologio]] sur sociaj rilatoj<ref>(en) ''"[https://p2pfoundation.net/the-p2p-foundation/about-the-p2p-foundation#section1 Our Mission]", p2pfoundation.net.'' Alirite la 24an de aŭgusto 2019</ref>. Ĝi gajnis la Oran Nica-premion por "The Next Idea" [La sekvanta ideo] en 2011<ref name="newscientist">Kat Austen.</ref> kaj por "''Digital Communities''" [Ciferecaj komunumoj] en 2016<ref>(en) Martin Hieslmair. ''[https://www.aec.at/aeblog/en/2016/05/10/the-2016-golden-nicas/ The 2016 Golden Nicas]'', [[:en:Ars Electronica|Ars Electronica]] blog, la 10an de majo 2016.</ref> == Nakamoto polemiko == [[Satoshi Nakamoto]], la kreinto de [[Bitmono|Bitcoin]], eldonis unu el la unuaj dosieroj kiuj priskribis [[Bitmono|bitcoin]] sur la p2p retejo<ref name="crunch">[http://techcrunch.com/2014/03/06/satoshi-dorian/ Catherine Shu, “Real” Satoshi Claims He Is Not Dorian Nakamoto], Tech Crunch, (March 6, 2014).</ref>. Kiam [[Newsweek]] publikigis artikolon en kiu oni asertas ke Nakamoto estas Dorian S. Nakamoto de Temple City, [[Kalifornio]], kiu kreis la uzantoprofilon de Nakamoto<ref name="crunch"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pcworld.com/article/2105782/both-satoshi-nakamotos-say-accused-satoshi-nakamoto-isnt-bitcoins-creator.html|titolo=Both Satoshi Nakamotos say accused Satoshi Nakamoto isn't Bitcoin's creator|aŭtoro=Ian Paul|dato=2014-03-07|verko=PCWorld}}</ref>, la Fondumo P2P konfirmis ke la konto estis la sama konto kiu eldonis unu el la unuaj dosieroj priskribantaj la bitcoin.<ref name="crunch"/><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nbcnews.com/tech/tech-news/desperately-seeking-satoshi-bitcoin-creator-hunt-turns-bizarre-n46911|titolo=Desperately Seeking Satoshi: Bitcoin Creator Hunt Turns Bizarre|aŭtoro=Julianne Pepitone|verko=NBC News}}</ref> En septembro 2014, la p2p-konto de Nakamoto estis supoze hakita kaj poste estis afiŝita mesaĝo en lia konto dirante ke la informo estis vendita en [[Darknet]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://p2pfoundation.ning.com/forum/topics/bitcoin-open-source#comments|titolo=Bitcoin open source implementation of P2P currency|verko=ning.com|alirdato=2015-12-14|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131123050412/http://p2pfoundation.ning.com/forum/topics/bitcoin-open-source#comments|arkivdato=2013-11-23}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.pcworld.com/article/2604500/will-bitcoins-creator-be-unmasked-for-12000.html|titolo=Will Bitcoin's creator be unmasked for $12,000?|aŭtoro=Jeremy Kirk|dato=2014-09-09|verko=PCWorld}}</ref> == Vidu ankaŭ == [[Fondumo]] [[Bitmono]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Ekstera ligilo == {{Oficiala retejo|http://p2pfoundation.net/}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2000-2009]] [[Kategorio:Sociaj movadoj]] [[Kategorio:Fondumoj]] [[Kategorio:Fondaĵoj]] ra2mphvk6zxnpcvkw31f9fbxxh82zn9 0 543113 9371888 9370554 2026-05-13T05:53:05Z Crosstor 3176 /* B */ 9371888 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato de Szeged]] (ankaŭ la integrita altlernejo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]] * [[László Abaffy]], [[ĵurnalisto]] * [[Attila Ábrahám]], [[kajakisto]] * [[János Abrudbányay]], [[instruisto]] * [[János Ács]], [[reĝisoro]] * [[Csaba Adorjáni]], psikologo * [[Dezső Ágai]], [[advokato]] * [[Pál Agócsy]], [[muzeologo]] * [[György Ágoston (instruisto)]] * [[György Antalffy]], [[juristo]] * [[András Aradszki]], [[politikisto]] * [[István Arató (komponisto)]] * [[Lajos Armentano]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Árpás]], instruisto == B == {{Div col|cols = 2}} * [[Mária B. Szendrei]], matematikisto * [[László Bachát]], lingvisto * [[Gyula Bácskai]], kemiisto * [[Mihály Bácskai]], [[instruisto]] * [[István Baka]], poeto * [[Lajos Bakacsi]], [[pentristo]] * [[Zoltán Bagó]], politikisto * [[György Bakondi]], generalo * [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto * [[Mihály Balázs (literaturhistoriisto)]] * [[Lajos Balcza]], pedagogo * [[Sándor Bálint (etnografo)]] * [[Hugó Ballya]], remisto * [[József Balogh (patologo)]] * [[Tibor Balogh (filozofo)]] * [[Dénes Bara]], patologo * [[Pál Bárdos]], [[dramaturgo]] * [[István Bárdosi]], juristo * [[György Bártfai]], ginekologo * [[István Bartók]], patologo * [[Péter Tamás Bauer]], ekonomo * '''[[Zoltán Bay]],''' [[fizikisto]] * [[Zoltán Beck (etnografo)]] * [[László Benedek (biokemiisto)]] * [[László Benkő (instruisto)]] * [[Sándor Benkő]], [[hematologio|hematologo]] * [[Károly Berczeli Anzelm]], verkisto * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[László Berek]], radiologo * [[Ferenc Berencz]], fizikisto * [[György Berend]], juristo * [[László Berza]], bibliotekisto * [[István Bibó]], [[politikisto]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[László Blazovich]], historiisto * [[Rebeka Bobanj]], operkantisto * [[Lajos Bódis]], ginekologo * [[Zsolt Bohács]], advokato * [[Béla Bojta]], advokato * [[János Bóka]], [[ministro]] * [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto * [[Pál Bor]], [[pedagogo]] * [[Zsolt Bor]], fizikisto * [[Andor Borbély (kartografo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]], toksologo * [[Zsolt Borkai]], gimnastikisto * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[Mihály Boros]], anestezisto * [[Béla Böszörményi-Nagy]], pianisto * [[Ödön Both]], jurhistoriisto * [[László Botka (politikisto)]] * [[László Bozó (reĝisoro)]] * [[Koloman Brenner]], [[germanisto]] * [[Kálmán Buday (historiisto)]] * [[József Büki]] * [[Ferenc Bukovszky]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols = 2}} * [[Béla Jenő Cholnoky]], algologo * [[Béla Csákány (matematikisto)]] * [[András Csapó]], filmisto * [[Gábor Csapó]], akvopilkisto * [[Géza Csapó]], kajakisto * [[Miklós Csapody]], politikisto * [[József Császár]], kemiisto * [[Bálint Csatári]], geografo * [[Dezső Csejtei]], [[filozofo]] * [[Zoltán Csepregi]], [[teologo]] * [[Zoltán Csemniczky]], [[skulptisto]] * [[Krisztián Cser]], [[operkantisto]] * [[János Cserni]], juĝisto * [[László Csíky (kuracisto)]] * [[János Csirik]], matematikisto * [[Andor Csizmadia]], juristo * [[János Csorba]], advokato * [[Tibor Csörgő]], ornitologo * [[Károly Csúri]], [[germanisto]] * [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto * [[Ottó Czúcz]], juristo * [[Judit Czunyiné Bertalan]], [[subministro]] {{Div col end}} == D == * [[Jázmin Dammak]], beleckonkursanto * [[Sarolta Deczki]], instruisto * [[Dezső Debreczeni]], piedbatboksisto * [[Mária Anna Deli]], [[esploristo]] * [[György Dénes (speleologo)]] * [[Károly Dietz]], policestro * [[András Diószegi]], redaktoro * [[Eszter Dobozi]], [[instruisto]] * [[József Dombi]], fizikisto * [[Mátyás Domokos]], kritikisto * [[Győző Duró]], [[dramaturgo]] * [[Lajos Duró]], psikologo == E == * [[Tibor Egri Kiss]], kuracisto * [[Zoltán Ésik]], matematikisto * [[Zoltán E. Szabó]], instruisto == F == * [[Géza Fábri]], instruisto * [[Pál Farkas]], skulptisto * [[Andrea Farsang]], agrogeologo * [[István Fáry]], [[matematikisto]] * [[Sándor Fazekas]], [[ministro]] * [[Edit Fél]], [[muzeologo]] * [[István Ferincz]], [[filologio|filologo]] * [[Sándor Fontos]], pentristo * [[József Frank]], biologo * [[Ferenc Friedler]], kemiisto * [[Veronika Fűz]], [[skulptisto]] * [[László Füzi]], kritikisto == G == {{Div col|cols = 2}} * [[István G. Vass]], [[arkivisto]] * [[Róbert Gábriel]], [[biologo]] * [[László Gallé (biologo)]] * [[Sándor Gallus]], arkeologo * [[László Galuska]], internisto * [[István Levente Garai]], kuracisto * [[Gábor Gárdián]], [[violonĉelisto]] * [[László Gáspárdy]], prokuroro * [[Ágnes Geréb]], akuŝisto * [[György Geréb]], psikologo * [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto * [[Ferenc Gerlei]], patologo * [[Ferenc Gilde]], kemiisto * [[Júlia Goldman]], instruisto * [[Márta Görög]], ministro * [[Pál Greguss (fizikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (kritikisto)]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[István Grezsa]], kuracisto * [[Géza Grünwald]], matematikisto * [[László Guczi]], kemiisto * [[József Gulrich]], naĝisto * [[Mihály Gurmai]], metalurgo * [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] * [[Csilla Gyémánt]], teatrohistoriisto * [[László Gyimesi (politikisto)]] * [[Tibor Gyimóthy]], [[komputikisto]] * [[Lajos Györffy]], instruisto * [[János Györgyey]], [[botanikisto]] * [[Ferenc Győri]], geografo * [[István Győri]], matematikisto * [[Sándor Gyüdi]], dirigento * [[József Gyurácz]], ornitologo {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 2}} * [[Lajos Hackl]], kemiisto * [[Imre Hajdú]], radiologo * [[Miklós Halmos]], kemiisto * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Erika Hancz]], turkologo * [[Lajos Hanzó (historiisto)]] * [[János Háy]], poeto * [[János Hemmert]], pentristo * [[Aurél Hencz]], bibliotekisto * [[István Herczeg (advokato)]] * [[Ede Hertelendi]], fizikisto * [[István Hetesi]], instruisto * [[József Híres]], kemiisto * [[Judit Hohmann]], farmaciisto * [[Sándor Holly]], kemiisto * [[Tibor Hortobágyi]], algologo * [[Rezső Horvai]], fizikisto * [[Imre Horváth (biologo)]] * [[János Horváth (fizikisto)]] * [[János Horváth (mikrobiologo)]] * [[József Horváth (kemiisto)]] * [[Sándor Domonkos Horváth]], bibliotekisto * [[András Huhn]], matematikisto * [[Péter Huhn]], kemiisto * [[Dániel Hunya]], [[jezuito]] {{Div col end}} == I == * [[Lajos Illés (redaktoro)]] * [[Balázs Imreh]], matematikisto == J == * [[Béla Odiló Jakab]], ornitologo * [[József Jankovics]], literaturisto * [[Károly Jeges]], instruisto * [[Károly Jenei]], arkivisto * [[Márton Joób]], kanuisto * [[Gyula Juhász]], [[poeto]] * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] * [[Tibor Juhász]], fizikisto == K == {{Div col|cols = 2}} * [[Géza István Kaáli Nagy]], ginekologo * [[Béla Kálmánfi]], pedagogo * [[Zoltán Kanyó]], [[germanisto]] * [[Sándor Károly (lingvisto)]] * [[Gábor Karsai]], budhisto * [[Miklós Kásler]], onkologo * [[Mária Kávai]], kemiisto * [[András Keczer]], teatrestro * [[Tamás Keczer]], instruisto * [[Ferenc Kedves]], fizikisto * [[László Kelemen (advokato)]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Zoltán Kelemen (literaturisto)]] * [[Lajos Kemény]], kuracisto * [[Erzsébet Keményné Gyimes]], psikologo * [[Ernő Kenéz]], operkantisto * [[Sándor Képíró]], [[ĝendarmo]] * [[János Kerényi]], [[parlamentano]] * [[István Ketskeméty]], fizikisto * [[Ferenc Kevei]], [[mikrobiologo]] * [[A. Sándor Kiss]], kemiisto * [[Gergely Kiss]], akvopilkisto * [[István Kiss (algologo)]] * [[István Kiss (kemiisto)]] * [[Sándor Koczkás]], altlerneja instruisto * [[Mátyás Koltai]], kuracisto * [[Sámuel Komoly]], neŭrologo * [[Csaba Koncz]], biologo * [[Krisztina Kónya]], operkantisto * [[László Kordos]], paleontologo * [[József Korek]], arkeologo * [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]] * [[Ferenc Kószó]], kemiisto * [[Gergely Kovács (politikisto)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kőváry]], psikologo * [[András Krámli]], kemiisto * [[Zoltán Kulcsár]], informatikisto * [[Miklós Kun (psikiatro)]] {{Div col end}} == L == * [[Dezső Laky]], [[statistikisto]] * [[Erika Lázár]], ginekologo * [[János Lázár (ministro)]] * [[Ferenc Lebó]], skulptisto * [[András Lengyel (muzeologo)]] * [[Imre Lengyel]], ekonomikisto * [[Magda Ligeti]], neŭrologo * [[Mária Littomeritzky]], apotekisto * [[Béla Lovas]], parazitologo * [[Irén Lovász]], popolkantisto * [[István Lukács]], literaturhistoriisto * [[Gábor Lusztig]], patologo == M == * [[Zoltán Majó]], ekonomo * [[Lajos Makai]], fizikisto * [[László Makra]], klimatologo * [[Gábor Margittai]], redaktoro * [[Miklós Marián]], muzeologo * [[Péter Márki-Zay]], urbestro * [[Anita Márton]], [[atleto]] * [[Béla Martos]], matematikisto * [[István Martzy]], ginekologo * [[Béla Matkovics]], biologo * [[Kálmán Méhes]], geologo * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Katalin Merétey]], imunologo * [[Emil Minker]], farmakologo * [[Gyula Molnár (klarnetisto)]] * [[Tamás Molnár (akvopilkisto)]] * [[István Monok]], bibliotekisto * [[József Morvay]], farmaciisto * [[István Muzslay]], monaĥo == N == * [[László Nagy (teatrestro)]] * [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono * [[Zoltán Zsolt Nagy]], okulkuracisto * [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto * [[Tivadar Nemecskay]], [[obstetrikisto]] * [[Katalin Németh S.]], bibliotekisto * [[Enikő Németh T.]], lingvisto * [[Zoltán Nógrádi]], urbestro == O == * [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo * [[Kornél Ocskay]], operkantisto * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Ilona Oláhné Béládi]] * [[Jenő Ormos]], onkologo * [[Gábor Orosz]], psikologo * [[Gyula Ortutay]], ministro * [[Dániel Ötvös]], kemiisto == P == * [[Máté Pálhegyi]], [[flutisto]] * [[István Pálinkó]], kemiisto * [[Gertrúd Palotay]], muzeologo * [[Sándor Papp (politikisto)]] * [[Márta Pataki]], bibliotekisto * [[András Patyi]], juĝisto * [[Rezső Pauncz]], kemiisto * [[Imre Pávó]], instruisto * [[György Péczely]], meteologo * [[László Péter (bibliotekisto)]] * [[Éva Petrőczi]], poeto * [[Ferenc Pintér (fizikisto)]] * [[János Piroska]], pentristo kaj urbestro * [[Jenő Pócza]], fizikisto == R == * [[Imre Rábai]], matematikisto * [[Miklós Radnóti]], poeto * [[Tibor Radó]], matematikisto * [[Misa Ragány]], muzikalkantisto * [[Tamás Raj]], rabeno * [[László Réczi]], advokato * [[Béla Reitzer]], [[sociologo]] * [[Kató Rényi]], matematikisto * [[Béla Rigó]], publikigisto * [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto * [[Zsuzsa Rózsa]], farmaciisto * [[József Ruszoly]], jurhistoriisto == S == {{Div col|cols = 2}} * [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto * [[Magda Salacz]], arthistoriisto * [[Klára Sándor]], turkologo * [[György Sárosi]], futbalisto * [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto * [[Lajos Somlai]], pentristo * [[György Somogyi]], pentristo * [[Rita Sonkodi]], pentristo * [[János Steinmetz]], akvopilkisto * [[Valéria Stenszky]], farmaciisto * [[Jolán Stiller]], akvobiologo * [[Károly Streitman]], pediatro * [[Tamás Sulyok]], konstitucia juĝisto * [[József Sümeghy]], geologo * [[János Surányi (matematikisto)]] * [[Erika Szabó (politikisto)]] * [[János Szabó (agrikultura ministro)]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Tamás Szalai]], astronomo * [[József Szathmáry]], [[pentristo]] * [[Gábor Szász]], matematikisto * [[Zoltán Szegedi]], pentristo * [[Sándor Székely (partilaboristo)]] * [[Ferenc Szekeres]], grafikisto * [[Klára Széles]], literaturisto * [[Mihály Szemes]], reĝisoro * [[Ágnes Szendrei]], matematikisto * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Antal Szerb]], [[verkisto]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]], kritikisto * [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto * [[János Szilárd]], kuracisto * [[László Szilasi]], literaturisto * [[Lajos Szilassi]], matematikisto * [[Jenő Szilbereky]], juĝisto * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Ildikó Szondi]], statistikisto * [[György Endre Szőnyi]], kulturhistoriisto * [[István Szórády]], kuracisto {{Div col end}} == T == * [[Győző Takács]], ceramikisto * [[József Takáts (kritikisto)]] * [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto * [[Éva Tauszk]], kuracisto * [[Gáspár Téri]], dancisto * [[Lajos Timár]], botanikisto * [[László Tiszlavicz]], patologo * [[Noémi Tiszlavicz]], ginekologo * [[István Tömörkény]], verkisto * [[András Torma]], juristo * [[József Torma (diplomato)]] * [[Ágota Tóth]], kemiisto * [[Csaba Tóth]], kuracisto * [[József Tóth (geografo)]] * [[Károly Tóth (dekano)]] * [[Mónika Tóth]], violonisto * [[Péter Tuzson-Berczeli]], pentristo == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] * [[Jenő Újfalusi Németh]], [[filologio|filologo]] * [[István Ujhelyi]], politikisto * [[László Upor]], dramaturgo == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vándor]], kuracisto * [[László Várady (apotekisto)]] * [[György Varsányi]], kemiisto * [[Tibor Venkei]], kuracisto * [[Gábor Veres (skulptisto)]] * [[Aladár Vidacs]], geologo * [[Irén Vincze]], kemiisto * [[István Vitányi]], politikisto == W == * [[Richárd Wagner (geografo)]] * [[Adolf Weinträger]], pentristo == Z == * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Endre Zétényi]], astronomo * [[Gábor Zombor]], kuracisto * [[László Zombori]], pentristo * [[István Zsignár]], pentristo == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Scienca Universitato de Szeged]] [[Kategorio:Listoj]] 1fkggz2rp4ex36m8ehf1l7jbdkgbnb4 0 543153 9371605 7781257 2026-05-12T18:00:59Z Alifono 114488 9371605 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = CN-HI |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Pacifiko |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |longo = |larĝo = |plej alta = Monto Wuzhi |plej alta leviĝo = 1840 |parenco = Sudĉina maro |parenco_tipo = Akvejo |kodo = CN-HI |kodo tipo = ISO 3166 }} [[dosiero:Hainan_satellite.JPG|256px|eta|Vido de la insulo Hajnano el satelito]] La insulo '''Hajnano''' ({{lang-zh|海南岛|p=''Hǎinán Dǎo''}}) situas en la [[Sudĉina maro]] kaj inter la insulo kaj la kontinento troviĝas la Markolo de ''Qiongzhou''. Ĝi estas – krom Tajvano – la plej granda insulo de Popolrespubliko Ĉinio kun {{formatnum:34380}} kvadrataj kilometroj. Samtempe ĝi estas [[Listo de insuloj laŭ areo|la 42a plej granda insulo en la mondo]]. == Espereanto-Insulo == En 2011-2013 [[Trezoro Huang Yinbao]] kunlabore kun [[Dennis Keefe]] funkciigis trejnprogramon kiu nomiĝis "'''Esperanto-Insulo'''" kaj kiu okazis sur la insulo [[Hajnano]]. Entute pli ol 150 esperantistoj el 23 landoj estis trejnitaj. La kursoj okazis ĉiujare kaj daŭris 30 tagojn. ==Vidu ankaŭ== * [[Hajnano|Provinco Hajnano]] [[Kategorio:Insuloj en Ĉinio]] ttdsj96j1uylcny3t143d47qmjs62i9 9371606 9371605 2026-05-12T18:01:18Z Alifono 114488 /* Esperanto-Insulo */ 9371606 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = CN-HI |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Pacifiko |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |longo = |larĝo = |plej alta = Monto Wuzhi |plej alta leviĝo = 1840 |parenco = Sudĉina maro |parenco_tipo = Akvejo |kodo = CN-HI |kodo tipo = ISO 3166 }} [[dosiero:Hainan_satellite.JPG|256px|eta|Vido de la insulo Hajnano el satelito]] La insulo '''Hajnano''' ({{lang-zh|海南岛|p=''Hǎinán Dǎo''}}) situas en la [[Sudĉina maro]] kaj inter la insulo kaj la kontinento troviĝas la Markolo de ''Qiongzhou''. Ĝi estas – krom Tajvano – la plej granda insulo de Popolrespubliko Ĉinio kun {{formatnum:34380}} kvadrataj kilometroj. Samtempe ĝi estas [[Listo de insuloj laŭ areo|la 42a plej granda insulo en la mondo]]. == Esperanto-Insulo == En 2011-2013 [[Trezoro Huang Yinbao]] kunlabore kun [[Dennis Keefe]] funkciigis trejnprogramon kiu nomiĝis "'''Esperanto-Insulo'''" kaj kiu okazis sur la insulo [[Hajnano]]. Entute pli ol 150 esperantistoj el 23 landoj estis trejnitaj. La kursoj okazis ĉiujare kaj daŭris 30 tagojn. ==Vidu ankaŭ== * [[Hajnano|Provinco Hajnano]] [[Kategorio:Insuloj en Ĉinio]] co0j0mbz9891k2rf3n6xnjctco2uyc6 9371611 9371606 2026-05-12T18:05:27Z Alifono 114488 /* Esperanto-Insulo */ 9371611 wikitext text/x-wiki {{informkesto geografiaĵo|insulo |priskribo de bildo= |regiono-ISO = CN-HI |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo = iso |mapo1 lokumilo = Pacifiko |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 6 |longo = |larĝo = |plej alta = Monto Wuzhi |plej alta leviĝo = 1840 |parenco = Sudĉina maro |parenco_tipo = Akvejo |kodo = CN-HI |kodo tipo = ISO 3166 }} [[dosiero:Hainan_satellite.JPG|256px|eta|Vido de la insulo Hajnano el satelito]] '''Insulo''' '''Hajnano''' ({{lang-zh|海南岛|p=''Hǎinán Dǎo''}}) situas en la [[Sudĉina maro]] kaj inter la insulo kaj la kontinento troviĝas la Markolo de ''Qiongzhou''. Ĝi estas – krom Tajvano – la plej granda insulo de Popolrespubliko Ĉinio kun {{formatnum:34380}} kvadrataj kilometroj. Samtempe ĝi estas [[Listo de insuloj laŭ areo|la 42a plej granda insulo en la mondo]]. == Esperanto-Insulo == [[Trezoro Huang Yinbao]] kunlabore kun [[Dennis Keefe]] funkciigis trejnprogramon kiu nomiĝis "'''Esperanto-Insulo'''", kiu okazis sur la insulo Hajnano. Entute pli ol 150 esperantistoj el 23 landoj estis trejnitaj. La kursoj okazis ĉiujare inter 2011 kaj 2013 kaj daŭris 30 tagojn. ==Vidu ankaŭ== * [[Hajnano|Provinco Hajnano]] [[Kategorio:Insuloj en Ĉinio]] ejp70vh39e14r9kbtgd9cm4mzb0thir 0 550058 9371578 8169597 2026-05-12T17:38:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371578 wikitext text/x-wiki '''Feriaj tagoj de Usono''' estas tagoj de la jaro dum kiuj laŭleĝe la oficistoj kaj dungitoj de [[Usona registaro|federaciaj registaraj instancoj]] ne laboras, kaj en kiuj la registaraj oficejoj ne malfermiĝas. Dek unu tagoj tiaj nun ekzistas, el kiuj dekopo (ĉiuj escepte de Inaŭgura Tago) estas vaste rekonataj ankaŭ ekster la federacia registaro.<ref>{{cite web |url=http://www.opm.gov/Operating_Status_Schedules/fedhol/2010.asp |title=2010 Federal Holidays |publisher=Opm.gov |date= |accessdate=February 5, 2013 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100704093723/http://www.opm.gov/Operating_Status_Schedules/fedhol/2010.asp |arkivdato=2010-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100704093723/http://www.opm.gov/Operating_Status_Schedules/fedhol/2010.asp |archivedate=2010-07-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.opm.gov/Operating_Status_Schedules/fedhol/2010.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100704093723/http://www.opm.gov/Operating_Status_Schedules/fedhol/2010.asp |arkivdato=2010-07-04 }} {{en}}</ref> Se feria tago okazas semajnfine (en sabato aŭ dimanĉo) oni kutime ferias en la plej proksima labortago (t.e. vendredo aŭ lundo) kompense. La diversaj ŝtatoj kaj lokaj registaroj (kantonoj, urboj/municipoj ktp) ofte havas proprajn feriajn tagojn, kaj ekzistas ankaŭ vaste festataj tagoj, kiuj tamen ne estas laŭleĝaj ferioj, ekzemple la [[Sankt-Valentena tago]] en la [[14-a de februaro]], kaj ankaŭ federacie leĝigitaj festotagoj, kiuj ne estas ferioj,, kiel ekzemple la [[Tago de la Flago (Usono)|Flago-tago]] en la [[14-a de junio]]<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Title_36_of_the_United_States_Code#Parts Usona statuto pri Flag Day] {{en}}</ref>. == Listo de federaciaj festotagoj == {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! Dato !! Oficiala nomo / Esperantigo !! Jaro de Oficiala Feriiĝo !! Procentaĵo de usonanoj, kiuj ferias tiutage !! Kromnotoj |- | [[1-a de januaro]] (Fikse)|| nowrap | New Year's Day<ref name="law.cornell.edu">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.law.cornell.edu/uscode/text/5/6103|titolo=5 U.S. Code § 6103 - Holidays &#124; LII / Legal Information Institute|alirdato=2014-03-03|eldoninto=Law.cornell.edu}} {{en}}</ref><br />[[Novjara Tago]] || || 72%<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2012/12/26/in-survey-most-americans-not-celebrating-new-years-eve/|titolo=Survey: Most Americans not celebrating New Years Eve}} {{en}}</ref> || Solenas la komenciĝon de la [[Gregoria kalendaro|kalendara]] jaro. Oni festas la [[Silvestro|antaŭan vesperon]] kaj je noktomezo spektas piroteknikaĵojn aŭ la Pilkofalon ĉe [[Times Square]]. |- | Tria lundo en januaro || nowrap | Birthday of Martin Luther King, Jr.<ref name="law.cornell.edu"/><br />[[Naskiĝtago de Martin Luther King]] || [[1986]] || 26%<ref>{{Cite web|url=http://www.thekingcenter.org/making-king-holiday|title=Making of the King holiday|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181108073234/http://www.thekingcenter.org/making-king-holiday|arkivdato=2018-11-08|accessdate=2016-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181108073234/http://www.thekingcenter.org/making-king-holiday|archivedate=2018-11-08}} {{en}}</ref> || Honoras al [[Martin Luther King]] okaze de lia naskiĝdatreveno. |- | [[20-a de januaro]] en jaroj divideblaj per 4 || nowrap | Inauguration Day<br />[[Inaŭgura Tago]] || || || Solenado de la inaŭguro de la usona prezidento<ref>{{Cite web|url=http://hr.commerce.gov/Employees/Leave/DEV01_005944|title=US Department of Commerce: Federal, state, and local holidays|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160126083035/http://hr.commerce.gov/Employees/Leave/DEV01_005944|arkivdato=2016-01-26|accessdate=2016-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160126083035/http://hr.commerce.gov/Employees/Leave/DEV01_005944|archivedate=2016-01-26}} {{Citaĵo el la reto |url=http://hr.commerce.gov/Employees/Leave/DEV01_005944 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160126083035/http://hr.commerce.gov/Employees/Leave/DEV01_005944 |arkivdato=2016-01-26 }} {{en}}</ref> (Tio estas ferio nur por registaraj dungitoj en kaj ĉirkaŭ [[Vaŝingtono]], kaj nur en ĉiu kvara jaro.) |- | Tria lundo en februaro || nowrap | Washington's Birthday <ref name="law.cornell.edu"/> <br />[[Naskiĝtago de Vaŝingtono]] || [[1879]] || 52%<ref>{{Cite web|url=http://ir.hhgregg.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=896153|title=hhgregg Celebrates President's Day with Deals Inspired by America's First Ladies|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151222102039/http://ir.hhgregg.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=896153|arkivdato=2015-12-22|accessdate=2016-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222102039/http://ir.hhgregg.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=896153|archivedate=2015-12-22}} {{en}}</ref>|| Akto de la Kongreso en 1879 faris la naskiĝdatrevenon de la unua prezidento de Usono, [[George Washington]], la [[22-an de februaro]], oficiala feria tago. Feri-normiga akto de 1968 ŝanĝis la tagon al la tria lundo en februaro, do plej frue la 15-a kaj plej malfrue la 21-a. Sekve, la ferio neniam kunokazas kun la efektiva datreveno. En iuj ŝtatoj oni observis ferion ankaŭ la [[12-an de februaro]] por soleni la naskiĝdatrevenon de Abraham Lincoln. Multaj homoj do nomas la trian lundon de la monato "Presidents' Day" — "[[Tago de la Prezidentoj]]" — por honori ne nur Vaŝingtonon kaj Linkolnon, sed eventuale iujn-ĉiujn prezidentojn de Usono. Tamen la leĝo ankoraŭ oficiale rekonas tiam nur la naskiĝtagon de Washington.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www4.law.cornell.edu/uscode/html/uscode05/usc_sec_05_00006103----000-.html|titolo=5 U.S. Code § 6103 - Holidays &#124; LII / Legal Information Institute|alirdato=2014-03-03|eldoninto=.law.cornell.edu}} {{en}}</ref> |- | Lasta lundo en majo || [[Memorial Day]] <ref name="law.cornell.edu"/><br />[[Tago de la Falintoj]] || || 21%<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gallup.com/poll/2866/americans-forgotten-memorial-days-purpose.aspx|titolo=Memorial Day}} {{en}}</ref>|| Honoras la militmortintojn de Usono ekde la [[Usona Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Markas neoficiale la komencon de la [[Somero|somera sezono]] (por lernejoj, turismo ktp). Ĝis 1968 observita la [[30-an de majo]]. |- | [[4-a de julio]] (Fikse)|| Independence Day <ref name="law.cornell.edu"/> <br />[[Tago de Sendependiĝo (Usono)]] || || 79%<ref>{{Cite web|url=http://www.infowars.com/independence-day-79-percent-of-americans-are-completely-okay-with-the-current-level-of-tyranny/|title=Independence day|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20151018212510/http://www.infowars.com/independence-day-79-percent-of-americans-are-completely-okay-with-the-current-level-of-tyranny/|arkivdato=2015-10-18}} {{en}}</ref> || Datreveno de la publikiĝo de la [[Usona Deklaro de Sendependeco]]. |- | Unua lundo en septembro || [[Labor Day]] <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.law.cornell.edu/uscode/text/5/6103|titolo=5 U.S. Code § 6103 - Holidays &#124; LII / Legal Information Institute|alirdato=2014-03-03|eldoninto=Law.cornell.e du}} {{en}}</ref> <br /> [[Tago de Laboro]]|| || 53%<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dailycaller.com/2014/08/31/five-things-labor-unions-do-to-celebrate-labor-day/|titolo=Five Things Labor Unions Do To Celebrate Labor Day}} {{en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dailycaller.com/2014/08/31/five-things-labor-unions-do-to-celebrate-labor-day/#ixzz3hFgrV8l2|titolo=Labor Day}} {{en}}</ref> || Celebras la atingojn de la [[laboristaro]]. Markas la neoficialan finon de la somera sezono (komenciĝinta je la Tago de la Falintoj). |- | Dua lundo en oktobro || [[Columbus Day]] <ref name="law.cornell.edu"/> || || 8%<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://m.rasmussenreports.com/public_content/lifestyle/holidays/october_2014/should_we_still_celebrate_columbus_day|titolo=Should We Still Celebrate Columbus Day?}} {{en}}</ref> || Honoras [[Kristoforo Kolumbo|Kolumbon]], tradicie rigardita kiel la "eltrovinto" aŭ "malkovrinto" de la [[Okcidenta duonsfero]]. Tradicie solenita la [[12-an de oktobro]]. |- | [[11-a de novembro]] (Fikse)|| [[Veterans Day]] <ref name="law.cornell.edu"/><br /> [[Tago de Veteranoj]] || || 43% <ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://m.rasmussenreports.com/public_content/lifestyle/holidays/november_2014/43_will_do_something_special_to_observe_veterans_day|titolo=43 percent will do something special to honor Veterans Day}} {{en}}</ref> || Honoras ĉiujn veteranojn de la usonaj militaj servoj (armeo, mararmeo, ktp). Oni observas ĝin tiudate por memori la finiĝon de la unua Mondmilito en 1918 ("11-a horo de la 11-a tago de la 11-a monato"). |- | Kvara ĵaŭdo en novembro || Thanksgiving Day <ref name="law.cornell.edu"/><br />[[Dankotago]] || || 87%<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.newspolls.org/articles/19586|titolo=13 percent Americans don't plan to celebrate Thanksgiving.|alirdato=2016-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20161113140542/http://www.newspolls.org/articles/19586|arkivdato=2016-11-13}} {{en}}</ref> || Tradicia tago por danki pro la [[Rikolto|rikoltaĵoj]] de la jaro, kutime festante per bankedo kun [[Meleagro|meleagraĵo]]. |- | [[25-a de decembro]] (Fikse)|| Christmas <ref name="law.cornell.edu"/><br />[[Kristnasko]] || || 90%–95%<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.washingtontimes.com/blog/watercooler/2013/dec/23/what-christmas-wars-90-percent-all-americans-celeb/|titolo=Ever popular: 90 percent of all Americans celebrate Christmas}} {{en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gallup.com/poll/145367/christmas-strongly-religious-half-celebrate.aspx|titolo=Christmas Strongly Religious for Half in U.S. Who Celebrate It|eldoninto=Gallup, Inc.}} {{en}}</ref> || Origine kristanisma festo solenante la naskiĝon de Jesuo Kristo, kortumoj en Usono ĝenerale dekretis, ke la oficiala rekonado de Kristnasko en Usono estas ĝenerale kultura kaj sekulara, kaj ne religia.<ref>[http://skepticism.org/timeline/december-history/10897-ganulin-us-court-rules-us-government-can-recognize-christmas-official-paid-holiday.html http://skepticism.org/timeline/december-history/10897-ganulin-us-court-rules-us-government-can-recognize-christmas-official-paid-holiday.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151018212510/http://skepticism.org/timeline/december-history/10897-ganulin-us-court-rules-us-government-can-recognize-christmas-official-paid-holiday.html |date=2015-10-18 }} {{en}}</ref><ref>[http://www.leagle.com/decision/199989571FSupp2d824_1805.xml/GANULIN%20v.%20U.S. http://www.leagle.com/decision/199989571FSupp2d824_1805.xml/GANULIN%20v.%20U.S.] {{en}}</ref> |} == Eksaj feriaj tagoj de Usono == {|class="wikitable" |- ! Dato !! Oficiala nomo<br />Esperantigo !! Remarks |- | [[8-a de januaro]] || nowrap | The Eighth<br />La Oka || Memorigis pri la usona venko kontraŭ Britio en la [[Batalo de Novorleano]]. Oficiala de 1828 ĝis 1861.<ref>"The War of 1812", Northeast Regional Office, National Park Service, Eastern National (2013), p. 147 {{en}}</ref> |- | Tria lundo de aŭgusto || Victory Day<br />Tago de la Venko || Pri la usona venko kontraŭ Japanio fine de la [[2-a Mondmilito]]. Oficiala de 1948 ĝis 1975.<ref>{{Cite web|url=http://www.aei-ideas.org/2011/08/where-they-still-celebrate-the-victory-over-japan/|title=Where they still celebrate Victory over Japan|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-02-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141006162559/http://www.aei-ideas.org/2011/08/where-they-still-celebrate-the-victory-over-japan/|arkivdato=2014-10-06|accessdate=2016-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006162559/http://www.aei-ideas.org/2011/08/where-they-still-celebrate-the-victory-over-japan/|archivedate=2014-10-06}} {{en}}</ref> |} == Fontoj == La artikolo estas kreita surbaze de la angla Vikipedio. {{Referencoj}} [[Kategorio:Usono]] [[Kategorio:Festoj en Usono]] iu0u3nrsk5d2m39jizjbeoa5q0i0pmr 0 554495 9371818 8831140 2026-05-13T03:41:07Z Sj1mor 12103 9371818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[File:Nanne kaj Ankie 2022.jpg|thumb|Kajto (Nanne kaj Ankie) en [[Kultura Esperanto-Festivalo|KEF]] 2022]] '''Ankie van der Meer''' (naskiĝis la {{daton|17|aprilo|1959}} en [[Akkrum]]) estas frisa kantistino el [[Gytsjerk]]. Ŝi estis instruistino por la [[Franca lingvo|franca]] kaj la [[Angla lingvo|angla]] ĉe [[Friesland College]] en [[Leeuwarden]]. Ankie estas la ĝemela fratino de Didi van der Meer (komunuma konsilanto de [[Partij van de Arbeid]] en [[Tytsjerksteradiel]]), ekkreskis en [[Akkrum]] kaj transloĝiĝis kiam ŝi aĝis 15 jarojn al [[Hurdegaryp]]. Ŝi ludis kun [[Nanne Kalma]] en [[Irolt]]. Post la turneo en [[Hungarujo]] ŝi eklernis [[Esperanto]]n, ĉar ŝi ne povis anonci en la [[Franca lingvo|franca]], la [[Germana lingvo|germana]], la [[Angla lingvo|angla]], la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] aŭ la [[Okcidentfrisa lingvo|okcidentfrisa]]. Ŝi demandis al Nanne post la adiaŭa koncerto de [[Irolt]], kion li pensis pri fari muzikon Esperante. Li pensis, ke ĝi estas tre inspira kaj en 1987 li kreis Esperanto-kantojn. Ŝi demandis al [[Marita Kruijswijk]] kaj [[Marian Nesse]] por partopreni kaj tiel la grupo ricevis duan nomon: [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nanne-ankie.nl/ Retejo de Nanne en Ankie] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|van der Meer, Ankie}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] p3vru1x54lpx1nglnpfhtnm9h0b2097 0 573691 9372061 8115050 2026-05-13T11:10:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372061 wikitext text/x-wiki {{Heredaĵo de UNESKO}} {{Informkesto geografiaĵo|konstruaĵo |kategorio = |lando = |regiono = |situo = |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = IQ |mapo lokumilo = iso |zomo = 11 }} [[Dosiero:Al-Ukhaidir Fortress-Iraq-حصن الأخيضر.jpg|eta|Fortikaĵo Al-Uĥaidir ĉe Karbala en Irako.]] [[Dosiero:Al Ukhaidir Fortress Iraq عراق.jpg|eta|Fortikaĵo Al-Uĥaidir/Palaco.]] La '''Fortikaĵo Al-Uĥaidir''' aŭ '''Abasida palaco de Uĥaidir''' estas je ĉirkaŭ 50 km sude de [[Karbalo]], [[Irako]]. Ĝi estas granda, ortangula fortikaĵo starigita en 775 laŭ unika defendostilo. Konstruita de la nevo de la [[Abasida]] kalifo [[As-Saffah]] nome [[Isa ibn Musa]],<ref>http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/iraq-karbala-ukhaidir-palace-neglect-history.html</ref> Uĥaidir reprezentas [[Abasida Kaliflando|abasidarkitekturan]] plinovigon en la strukturoj de ties kortoj, rezidejoj kaj moskeoj. Elfoŝejoj ĉe Uĥaidir estis kondukitaj en la komenco de la 20a jarcento fare de [[Gertrude Bell]]. Uĥaidir estis grava haltejo en regionaj komercvojoj, simile al la Atŝan kaj al Mujdah.<ref name="whc.unesco.org">[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1467/ La Fortikaĵo Al-Uĥaidir - UNESCO World Heritage Centre]</ref> Tiu komplekso enhavas ĉefan enirejon, grandan [[ivano]]n, akceptejon kaj kvartalon de servistoj.<ref name="whc.unesco.org" /> La fortikaĵo estas ekzemplo de Abasida arkitekturo en [[Irako]] montranta la "despotan kaj la plezurigan karakteron de la dinastio" en grandaj sed densaj loĝejaj kvartaloj.<ref>Hillenbrand (1999).</ref> == Mondhereda Statuso == Tiu loko estis aldonita a la provizortalisto de la [[Monda Heredo]] de [[UNESCO]] la 7an de Julio, 2000, en la kultura kategorio.<ref name="whc.unesco.org" /> == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * [http://archaeology.about.com/od/uterms/g/ukhaidir.htm Ukhaidir (Iraq) - About.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090927080030/http://archaeology.about.com/od/uterms/g/ukhaidir.htm |date=2009-09-27 }} Alirita 2009-09-25. * Hillenbrand, R (1999), ''Islamic Art and Architecture'', Thames and Hudson, 1999. ISBN 0-500-20305-9 {{Koord|32|26|26|N|43|36|08|E|display=inline|region:IQ_type:landmark_scale:100}} {{Projektoj}} [[Kategorio:775]] [[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Irako|Al-Uĥaidir]] [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Irako]] [[Kategorio:Gubernio Karbala]] [[Kategorio:Abasida Kaliflando]] [[Kategorio:Islama arkitekturo]] [[Kategorio:Kasteloj en Irako|Al-Uĥaidir]] e0ua9o89bb39ytcorlgu0tcslxrtbsa 3 583555 9371771 9366895 2026-05-12T23:18:41Z Näin on näreet 255377 /* Vikivortaro */ nova sekcio 9371771 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) ==Aŭtorrajta demando== Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) == Vikivortaro == Cxu mi vandalisen la esperanta Vikivortaro? https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet. Cxu vi povu ebligi al mi diskuti en mia uzantopagxo? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:55, 23 apr. 2026 (UTC) Juna Karlsberg/Karilas estis grandege soifa de scio pri multaj aferoj, kolektis sciojn pri diversaj aferoj kaj skribis pri ili en sama kajero. Tia diversa kolekto de informoj el malsamaj kampoj finfine kondukis al tio, ke Karilas kapablis verki tian diversan kaj ampleksan nefikcian verkon kiel La Eta Giganto. Kiam oni demandis, kiel li povis fari do, li menciis multfoje, ke ekde june li akiris multe da scioj pri vere multaj aferoj kaj skribis pri ili en unu kajero. Li ankaŭ kolektis vastan plantan kolekton. Li lernis siajn lernejajn fakojn pli multe ol lerneje la instruistoj instruis. Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. Li memlernis ankaŭ tiajn lingvojn, kiuj li ne lerneje lernis, ankaŭ planlingvoj. Rapide li movis el Volapuko al Esperanto. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Eraro: devas esti gemena komenca litero en la karigo de la finna vorto. Mi ne ankoraux povas ripari. Cxu vi povu ripari? Mi estas mense malsana. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:44, 25 apr. 2026 (UTC) Ĉu estas vere aŭ nur urba legendo, ke se infano naskiĝas en Usono kun malgranda peniso, oni mezuras ĝin kaj se ĝi ne estas almenaŭ unu colon, oni fortranĉas ĝin kaj ĵetas ĝin en la rubujon ĉe la akuŝejo, kaj la kirurgo formas la infanon en knabinon kaj donas al ŝi virinajn hormonojn? Mi demandis finnan seksmalplimultan fakulon, kiu diris, ke bedaŭrinde ĝi ne estas ŝerco. Almenaŭ en iuj ŝtatoj, la unu-cola regulo vere aplikiĝas. Simile, konato mia demandis (post kiam mi menciis ĝin) ĉu estas vere aŭ urba legendo, ke en la malnovaj tempoj oni povis forigi la testikojn de knabo por konservi lian kantvoĉon. Mi diris al li, ke ĝi estas vera. Mi demandis, ĉu ĝi ŝokis lin. Laŭ li, jes. == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {{ŝ|tradukita}}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) https://eo.wiktionary.org/wiki/outokumpu == Vikivortaro == Kial mi ne rajtus aferece skribi en la esperanta Vikivortaro? Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/neekeri Mi volus skribi: Nuntempe la vorto estas absolute rasisma kaj ofenda. Pre la 1990-aj jaroj la stilo de la vorto variis. La vorto aperis ankau en iuj neutralaj kontekstoj, sed jam el la 1950-aj jaroj oni trovas dokumentojn, kie oni asertas, ke gxi estas maltauxga. La fortigxon de la insulteco peras grandparte la plifortigxanta pozicio de la angla en la finnlanda socio: oni komencis automate taksi gxin sameca kiel la angla ''nigger'', kiu estas vere forte rasisma kaj ofenda vorto pri nigra homo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:18, 12 maj. 2026 (UTC) jetxx6wpjw6wnovrhkxbasc8b09ula6 9371812 9371771 2026-05-13T03:24:32Z Näin on näreet 255377 9371812 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Vikipedio:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp;--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 10:59, 31 mar. 2017 (UTC) :Dankon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:04, 31 mar. 2017 (UTC) == Ellaboro kaj Disvolviĝo == Oni daŭrigu la disputon en la [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Diskutejo/Lingvejo Lingvejo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 2017-Nov-27 13:38 : {{re|Taylor 49|montri=ne}}Unue diskutu en mia diskutpaĝo: Poste mi sendos ĉiun diskuton al vi. [[Uzanto:Flugkapitano|Flugkapitano]] ([[Uzanto-Diskuto:Flugkapitano|diskuto]]) 13:50, 27 nov. 2017 (UTC) ==Duoncirkla arko== Ĉar vi konvertis kategorion Arko (arĥitekturo) al Arko (arkitekturo) kaj tio montris ruĝan kategorion nek farotan nek fareblan ĉar jam ekzistis la unua versio. Por kategorio ne eblas alidirektiloj, do kvankam ankaŭ mi preferas kaj uzas terminon arkitekturo anstataŭ arĥitekturo, mi devas rezigni kaj uzi tiun kategorion. Ĉu en ordo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:17, 4 dec. 2017 (UTC) == Administra baloto == Saluton kara! Eble vi rimarkis [[Uzanto:LiMr]], kiu permane kaj pere de [[Uzanto:LiMrBot|sia roboto]] faras grandan pliordigan kaj unuecigan laboron. Nun li kandidatis kiel administranto por labori pli efike. Se vi deziras subteni lin aŭ esprimi vian opinion, bonvenon al la [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMr|respektiva paĝo]].[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:20, 6 jun. 2019 (UTC) : {{@|RG72}} Dankon pro la atentigo. Mi rigardos la baloton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:23, 6 jun. 2019 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi havas finnlingvaj fontoj pri tio, kiel ''pakkoruotsi'' (deviga sveda) estis kreita en finnaj elementaj lernejoj. En la jaro 1968 [[Johannes Virolainen]] volegis, ke [[Sveda Popola Partio (Finnlando)]] aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se sveda lingvo fariĝos deviga lernmaterialo en finnlingvaj lernejoj. Mi havas finnlingvan fonton ankaŭ pri tio, kiu Svedio provis aldoni al finna instrua estraro svedon, kiu agus do, ke tiu instruo estas bona. : Pasis nur 40 jaroj inter la du incidentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) ::Jes. [[Uzanto:Uimalampi|Uimalampi]] ([[Uzanto-Diskuto:Uimalampi|diskuto]]) 00:29, 17 maj. 2023 (UTC) Ĉu ĉiuj fontoj en esperanta Vikipedio devas esti esperantlingvaj? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 00:55, 22 okt. 2022 (UTC) : NE. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:26, 22 okt. 2022 (UTC) Pardonon, mi erare tajpis al via uzantopaĝo, kiam mi devis tajpi al via diskutpaĝo. Ĉu en via lando homoj normale pensas, ke en mia lando homoj devas ŝtudi vian lingvon? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:48, 22 okt. 2022 (UTC) : Oni ne havas duran opinion pri tio. La grava problemo ne estas finnoj en finnlando kiuj malbone regas la svedan, sed afganoj en svedlando kiuj malbone regas la svedan. PS: ŝtudi->studi ;-) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:51, 22 okt. 2022 (UTC) ::Iam oni en Finnlando renkontas svedaj turistoj, kiuj postulas paroli svedan aŭ anglan, sed mi diras al ili, ke lernu finnan. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.63.166|46.132.63.166]] 13:38, 22 okt. 2022 (UTC) ::Ĉu vi legis miajn novajn mesaĝojn en mia diskutpaĝo? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:54, 22 okt. 2022 (UTC) ::Kial finnoj devas studi svedan sed svedoj ne devas studi finnan? [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 05:13, 22 okt. 2022 (UTC) En popollernejoj origine ne estis devigaj fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per lego, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed [[Johannes Virolainen]] forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 02:28, 22 okt. 2022 (UTC) Ĉu estas bona teksto: Pajkkoruotsi estas la rezulto de korupto. En la spektantaro sekcio de ĵurnalo Keskisuomalainen iu skribis ke pakkoruotsi subtenas Svedion koste de Finnlando - svedoj preskaŭ tute ne studas la finnan. La plimulto de finnaj parlamentanoj defendas devigan Svedion. Estas ĉar ili estas SUBAĈETITAJ. La finna leĝo permesas pagi maksimume 3 000 eŭrojn al kandidato antaŭ la parlamentaj balotoj pro promeso defendi aferon subtenata de la donacanto. Riĉaj svedlingvanoj pagas kandidatojn por promesi defendi devigan svedan. Ne estas en unulingve finnlingvaj komunumoj devo servi en sveda. Sed ankaŭ en unulingvaj finnlingvaj komunumoj estas pakkoruotsi. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:04, 22 okt. 2022 (UTC) Kansakoulu/folkskola, kiu estis en Finnlando ĝis 1970-aj jaroj kaj peruskoulu/grundskola, kiu ekzistas nun, ne estas sama lernejo. Kansakoulu ne inkludis devigajn fremdajn lingvojn sed peruskoulu inkludas. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:08, 22 okt. 2022 (UTC) Svedaj politikistoj postulis, ke svedo aliĝu al la Finna Estraro pri Edukado, kiu kontrolos, ke la svedlingva edukado daŭre estu altkvalita. Ili ankaŭ sugestis ke longperspektivaj sistemoj estu establitaj en Finnlando kiuj enkondukas Svedion kaj la svedan lingvon. Vi estas sveda esperantisto. Mi estas finna esperantisto. Estas komprenebla, se vi ne respondas, sed pripensu, ĉu tia traktado de iama kolonia mastro al iama kolonio estas ĝusta. Eĉ aliaj iamaj koloniaj gastigantoj kiel Britio kaj Francio ne traktas iamajn koloniojn tiel. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 07:24, 22 okt. 2022 (UTC) La Kalmar Unio unuigis Svedion kaj Danion. Danio gvidis la union. La svedoj ribelis. Tial Svedio denove sendependiĝis. Tamen, la svedoj konservis unu memoron: la flago de la kruco. Ili prenis la krucflagon kiun Danio havis, sed uzis la kolorojn de la blazono de Svedio: blua kaj flava. Sed la svedoj devas konfesi, ke ilia blua kaj flava kruca flago venis el Finnlando. Ĝi estis elmontrita por la unua fojo en la blazono de finna provinco [[Vera Finnlando]]. En Finnlando, la svedlingva malplimulto, kiu ne plu inkluzivas eĉ 6% de la finna loĝantaro, devas fari diskuton, en kiu ili rekonas, ke la postulo, ke pli ol 90% de la plimulto devas lerni sian lingvon por plaĉi al ili, estas; malracia. Necesas esti diskuto en Svedio kie la svedoj konfesas, ke devigi ĉiujn loĝantojn de la iama kolonio legi la lingvon de la iama kolonia mastro estas malracia. Dum la 19-a jarcento en Finnlando estis eventuale, ke eksterlandanoj, kiuj aŭdis svedlingvan parolon de svedlingvaj gesinjoroj, erare kredis, ke tiu lingvo estus finna lingvo. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 01:14, 23 okt. 2022 (UTC) == LEGU == En popollernejoj origine oni ne instruis fremdaj lingvoj. En fino de popollerneja tempo (en 1960-aj kaj 1970-aj jaroj) estis en popollernejoj nedevige instruata fremdaj lingvoj (en finnlingvaj precipe angla kaj en svedlingvaj precipe finna kaj angla). Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita per leĝo, kiu estis farita en 1968. Laŭ la origina plano estus unu deviga fremda lingvo en elementaj lernejoj: en finnlingvaj lernejoj angla kaj en svedlingvaj finna. Sed Johannes Virolainen forte volis, ke Sveda Popola Partio aliĝos al nova registaro kaj tiu partio anoncis, ke ĝi aliĝos nur, se oni aldonas devigan svedan en elementlerneja instrua plano. Popollernejoj estis nuligita kaj elementaj lernejoj fondita en la jaroj 1972–1977. [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 08:56, 22 okt. 2022 (UTC) Vi enmiksiĝas en nian lingvan politikon kaj insistas, ke ni devas studi vian lingvon por plaĉi al vi. Vi eĉ postulas, ke civitano de via lando venu al nia eduka estraro por kontroli, ke ni studu vian lingvon. Ĉu ĝuste? Mi povas diri nun nur unu aferon: pensu [[Uzanto:Jaakkolei|Jaakkolei]] ([[Uzanto-Diskuto:Jaakkolei|diskuto]]) 09:39, 22 okt. 2022 (UTC) : Mi forlasas la diskutadon. Bonvole ne plu redaktu mian diskutpaĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:54, 23 okt. 2022 (UTC) == Pardonon == Pardonon. Mi skribis al via diskutpaĝo tro multe kaj agressive. Mi ankaŭ agis alimaniere ol mi plenumis: mi plenumis, ke mi ne plu skribos al via diskutpaĝo kaj tamen skribis ankaŭ post tio. Vi kritizis tion, ke mi skribis pri "pakkoruotsi". Mi miras, kial ĝi estas malafereca laŭ vi. Mi skribis pri tio artikolon, kiu ne estis afereca. Ĝi estis forigita. Oni devis forigi. Sed mi provis skribi pli aferecan artikolon: [[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]. Rakontu vian opinion pri ĝi. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 07:20, 15 nov. 2022 (UTC) : Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. Kaj supozeble neniu alia en Svedlando havas tiaspecan povon. Mi elkore rekomendas vin: :* pauxzigu vian vikian aktivecon dum almenaux 2 jaroj :* okaze de reveno, ne plu iam ajn skribu pri "pakkoruotsi" en iu ajn vikio : Alimaniere ankaux via nova konto rapide kaptos globalan porcxiaman forbaron, kaj oni aldonos vin al listo kun LTA ("long term abuser", "longdauxra fiuzisto"). Pagxo "[[Deviga instruo de sveda lingvo en Finnlando]]" laux mia opinio rajtas ekzisti. Bonvole ne plu skribu pri "pakkoruotsi" sur mia diskutpagxo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:34, 15 nov. 2022 (UTC) == Ruotsalaisten mielipide muuttuu == La svedo en Svedio diris, ke li tute ne sciis, ke svedlingvanoj en Finnlando konsistigas nur 5% de la loĝantaro kaj tiel sonas freneze, ke la ceteraj devas lerni la svedan. Kiam eĉ la svedo en Svedio opinias, ke deviga sveda en Finnlando estas stulta, ĉu ne indus rezigni? [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 12:01, 18 nov. 2022 (UTC) : Legu supre. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. Do rekte malutilas premi min pri tio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:55, 21 nov. 2022 (UTC) == FINNO skribas al svedo == Vi estas tre bona najbaro en la okcidento. Rilatoj estas amikaj. Tamen vi devas iomete ŝanĝi vian sintenon al ni. Vi devus ĉesi postuli, ke ni studu la svedan. La fakto ke la devontigo al finnaj bazlernejoj estis farita per la leĝo (1968) ankaŭ estis influita per la premo kiu venis de Svedio. Se vi parolas kun viaj amikoj pri Finnlando, diru al mi, kiel mi, finno, skribis al vi svedo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 14:26, 23 nov. 2022 (UTC) : Laŭ mia scio Svedlando ne postulas ke oni instruu la svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) == Kummallinen tyyppi == Saluton, Taylor. Vi pravas ke la uzanto Kummallinen tyyppi obsede redaktas pri unusola temo kaj tre diskutemas pri tiu temo. Tamen laŭ mia persona opinio sole la obseda redaktado pri unusola temo ne sufiĉas por forbaro. Alikaze: ĉu ni ne entute forbaru niajn plej aktivajn redaktantojn, kies kvanto de redaktado ankaŭ fare de psikiatro povus esti nomata simptomo de certagrada [[obsedo]]? Ne por puni ilin, sed pro bonvolema zorgiĝo pri ilia psika ekvilibro: eble ili ekster vikipedio prokrastas personajn agadojn??? Forbari oni povas redaktanton, kiam ŝi kaj li senespere kaj post pluraj alvokoj ignoras la plej gravajn vikipediajn regulojn. Ekzemple mi trovas dubinde lian konduton de antaŭ monato, pri kiu mi eklegis ĵus antaŭ sekundo, ke li plene ignoris vian klaran indikon ke vi eliras el diskuto kaj alvokas lin ne plu skribi notojn sur vian diskutpaĝon, kaj li pludiskutis sur via diskutpaĝo kvazaŭ li tute ne legis vian alvokon. Resume por forbaro laŭ mi devas ekzisti kaj listiĝi konkretaj misagoj, kiujn redaktanto ne povas ĉesi malgraŭ ripetaj alvokoj. Ke redaktanto faras gramatikajn erarojn dum redaktado, nur povas esti kialo por forbaro kiam tiuj eraroj iĝas tiom grandkvantaj, ke la tuta resta komunumo de redaktantoj ne sukcesas ĝustigi ilin, simple ĉar la havebla tempo ne sufiĉas. Sed aliflanke forbari iun redaktanton pro farado de unuopaj gramatikaj eraroj ŝajnus signo de aroganteco de la perfektuloj. Do iom malfacilas juĝi kiam "eraroj" estas "senespere tro da eraroj". Mi pensas ke la temo pri kiu tiom engaĝiĝas la kolego, eĉ se foje polemike, estas tute interesa lingvopolitike, ĉar lia mesaĝo povas simple esti ke "ne ĉiam la kultura malplimulto necese devas esti la bedaŭrinda viktimo de la plimulto". Kvankam mi mem tre simpatias pri la kataluna sendependismo, tamen mi subtenus kritikan artikolon esperantlingvan, se tiu kataluna sendependemo iĝus faŝisma kaj grave domaĝus al nekatalunaj najbaraj eŭropanoj (nur hipoteze). Kompreneble ofte malfacilas la juĝo kiu el partoj estu la viktimo al kiu la esperantistaro adresu sian solidaremon. Mi el mia esperantista eduko en konflikto inster kastilianoj kaj katalunoj reflekse subtenus la katalunojn, kaj havus fortan problemon bedaŭri dekstre ekstremismajn rusojn en orienta Estonio, kiuj postulas pli da aŭtonomio kaj da rajtoj de la malgranda estona ŝtato. Eĉ se la agado de la kolego nerekte gvidos al tio, ke ekestas ĝermaj artikoloj pri naciismaj partioj aŭ politikistoj sved- aŭ finnlingvaj en Finnlando, pri kiuj alikaze neniu ĉi-tie interesiĝus, tio estos bona flankefiko. Diskuto pri la kvanto de damaĝo de iu redaktanto ja okazu en la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo|koncerna diskutpaĝo]]. Mi ankoraŭ hezitas pri kondamno, sed kompreneble ankaŭ mi estas nur unu el multaj en la projekto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 23 nov. 2022 (UTC) : @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Saluton ... la solaj du kaŭzoj kial mi favoras forbaron estas: :: la obseda agitado (demonstracii eblas preferinde sur la stratoj en Helsinki, aŭ eble eĉ Stockholm kvankam la "problemo" ne devenas de tie), kiam ajn mi ensalutas, troveblas ca 20...40 novaj mesaĝoj sur mia diskutpaĝo :: la fakto ke la persono jam estas plurfoje forbarita (loke kaj globale) : Mi absolute ne proponas forbaron de iu pro tajpaj aŭ gramatikaj eraroj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:50, 23 nov. 2022 (UTC) Mi memoras el deviga sveda pli ol multaj aliaj. Mi iam redaktas svedlingvan Vikipedion. Rakontu vian opinio pri tiu redakto: https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&diff=51561248&oldid=51196876 [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 00:55, 24 nov. 2022 (UTC) Kiel multaj homoj kun Asperger, mi havas mensajn blokojn. Lastatempe, ĉi tiu neceso de la sveda lingvo estas emfazita en mia menso. Interalie mia panjo diris, ke mi nur bezonas ĉesi pensi pri tio. Ĝi eĉ ne plu koncernas min, ĉar miaj lernejaj tagoj finiĝis. Menciindas, ke la patro surpriziĝis, kiam li aŭdis, ke la sveda nun estas deviga eĉ en elementa lernejo, malkiel kiam li iris al bazlernejo. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 05:54, 24 nov. 2022 (UTC) En televido, reprezentantoj de la Sveda Popola Partio estis demanditaj ĉu ili povas akcepti ke en kelkaj partoj de Finnlando, la rusa lingvo estus alternativo al la sveda en bazlernejoj. Mikaela Nylander demandis, kial oni devas kontrasti ilin, kial oni ne povas studi ilin ambaŭ. Mi dirus, ke estas multaj kialoj por la konfrontiĝo: la antaŭkondiĉoj de studentoj por lerni lingvojn estas limigitaj. Pli ol fremdaj lingvoj devas esti instruitaj en la lernejo. La monsumo uzata por dungi instruistojn kaj presi lernolibrojn estas limigita. La disponebla tempo por instruado estas limigita. Spacoj uzataj por instruado estas limigitaj. Sed mi devas provi ne plu pensi pri tio nun. [[Uzanto:Kummallinen tyyppi|Kummallinen tyyppi]] ([[Uzanto-Diskuto:Kummallinen tyyppi|diskuto]]) 06:51, 24 nov. 2022 (UTC) :: Mi nur ripetas mian konsilon: ne revenu al iu vikio pli frue ol post du jaroj, kam tiam ne plu skribu pri pakkoruotsi kaj sveda koloniismo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) :I'm not even going to try to speak esperanto, I'm sorry, but Kummallinen tyyppi is an obvious sockpuppet of globally locked users [[User:Nenoniel|Nenoniel]] and [[User:Jaakkolei|Jaakkolei]] among others. The evidence is pretty much all here in [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history this svwiki page history]. Kummallinen tyyppi has now also been locked. [[Uzanto:EstrellaSuecia|EstrellaSuecia]] ([[Uzanto-Diskuto:EstrellaSuecia|diskuto]]) 08:37, 24 nov. 2022 (UTC) :: We have known this all the time, and a new sockpuppet [[Uzanto-Diskuto:Outo suomalaisukko]] has emerged immediately. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Finnlando neniam forigos la fakton, ke ĝi sentas sin malsupera ol Svedio. :::: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 7 dec. 2022 (UTC) Ni apenaŭ forigos la devigan svedan instruadon en la venontaj jardekoj. Antaŭ la senatelektoj en 2011, ĉirkaŭ 60% de la kandidatoj diris ke ili estis kontraŭ ĝi, kaj tamen en 2014, kiam la parlamento voĉdonis pri la temo, ĝi konservis devigan svedan. Parlamentanoj estis subaĉetitaj. Kaj finnaj kaj svedaj bazlernejoj havas multajn devigajn fakojn, kaj ĉiuj el ili estas universalaj, tio estas, ili estas lernataj kiel devigaj en la tuta mondo krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. Estas multaj devigaj fakoj en kaj svedaj kaj finnaj bazlernejoj, kaj la kialoj de ilia devigeco estas pedagogiaj kaj ne politikaj, krom unu: la sveda lingvo en Finnlando. :Mi bedaŭras, ke mi nomis Svedion iama kolonia gastiganto. Ĝi ne funkcias tiel. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230|193.210.200.230]] 14:41, 11 dec. 2022 (UTC) :: Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:10, 11 dec. 2022 (UTC) La deviga instruado de la sveda lingvo en diversgradaj lernejoj en Finnlando havas surprize malsaman historion. La devigan svedan lingvon en finnaj mezlernejoj kaj universitatoj peris kaj parte plu peras historiaj kialoj, sed la deviga instruado de la sveda en finnaj bazlernejoj ŝuldiĝas al politikaj kialoj. La sveda lingvo estis deviga lernobjekto en finnaj mezlernejoj, universitatoj kaj aliaj altlernejoj tra la epokoj (kaj interesa detalo estas ke la vorto pakkoruotsi jam estis uzata en 1931 kaj ĝia uzo en granda parto de Kanado povus respondi al deviga franca) , sed la radikoj de la absolute deviga instruado de la sveda por ĉiuj finnoj retroiras al aŭtuno 1968, kiam la deviga sveda lingvo estis aldonita al la bazlerneja instruplano, kvankam la granda plimulto de fakuloj en la fako de edukado forte kontraŭis ĝin. . La Sveda Popola Partio de Finnlando subaĉetis edukan ministron Johannes Virolainen por akcepti ĝin, kaj eble svedaj politikistoj timigis prezidanton Urho Kekkonen por akcepti ĝin. [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252|86.114.243.252]] 01:15, 26 dec. 2022 (UTC) : Bonvole ĉesu redaktadi mian diskpaĝon, '''LTA Pakkoruotsi'''. Mi ne havas la politikan povon por forigi la devigan svedan en Finnlando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:09, 26 dec. 2022 (UTC) == Finfine == ...mi ĵus ricevis burokratajn rajtojn, kaj povas malŝlosi rajtojn por via robotado. Fakte mi hodiaŭ posttagmeze ĝis morgaŭ inter tagmezo kaj vespero tute ne havas tempon por vikipedio, sed simple fari hokon ja ne kostas pli ol sekundon. Mi dankas vin pro via pacienco kaj deziras bonan laboradon. Mi mem denove estos en Vikipedio iam morgaŭ. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:39, 12 mar. 2023 (UTC) == Stilogvido pri datoj == Ĉaŭ, Taylor. Mi volus proponi stilogvidon pri datoj. La propono troveblas ĉi tie: [[Uzanto:Super nabla/Datoj]]. Se vi havas tempon, ĉu vi povus kontroleti ĝin kaj komenti sube? Ĝis ĝis, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 09:37, 22 mar. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:51, 25 mar. 2023 (UTC) == Peto de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj == Saluton kara. Mi havas grandan kaj fundamentan '''peton de konsilo pri progresinta uzo de vikidatumoj'''. Por ne malŝpari spacon, mi ne donas la tutan peton ĉi tie, sed petas vin vidi ĝin [[Uzanto:ThomasPusch/provejo2|en aparta persona paĝo]]. Se vi havas ideon kiel eblos respondi al mia peto, mi tre ĝojos pri konsilo! Kore, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:32, 1 apr. 2023 (UTC) : Dankon pro la atentigo, mi postlasis komenton tie. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:56, 7 apr. 2023 (UTC) == Tekstoj pri Finnlando == Jes, denove aperas tekstoj pri Finnlando. Mi nun sukcesis legeti la lastajn ses, pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne vidis problemon, pri kvar kantoj - [[vanhojapoikia viiksekkäitä]], [[albatrossi]], [[Käyn ahon laitaa]] kaj [[Keuruulle takaisin]] mi kritiketas ke ili estas plene orfaj, kaj dirus ke ili pli bone lokiĝus en alineo "unuopaj kanzonoj" en la teksto pri la kantisto, sed pri tio mi ankoraŭ ne faris noton al la metinto. Krome pri [[Keuruulle takaisin]] mi metis pli fortan kritikan noton en la paĝon. Sed tio kion mi vidis, laŭ mi ankoraŭ ne estas transpaŝo de iu limo. Se la teksto pri [[Keuruulle takaisin]] ne pliboniĝos, oni povos forpreni ĝin, sed tiuj ses paĝoj ne pravigus kompletan forbaron. Ĉu vi povas konkretigi, kie estis vere dubinda ago? Mi certe simple ne jam trovis la lokon, kaj nun ankaŭ ne povos plu serĉi (La notojn en mia diskutpaĝo mi povas pli aŭ malpli intense legi, mi laŭ nuna stato ne malpermesis al iu ajn uzon de mia diskutpaĝo, tial uzi ĝin ankaŭ ne estas krimo). Kompreneble mi ne volas investi horojn kaj pretas agi rapide, sed mi ankaŭ ne volas agi maljuste. Ĝis morgaŭ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:45, 7 apr. 2023 (UTC) : La pruvo ke denove temas pri LTA Pakkoruotsi troveblas ĉe [[Uzanto:Tuskan_parahdus]]. Jes, ĝisnune la sola grava problemo estas ke revenas uzanto kiu estas multfoje kaj loke kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:54, 7 apr. 2023 (UTC) :: Mi konvinkatas same kiel vi, ke temas pri la sama homo. Sed kontraŭ kontribuoj kiel la novaj ĝermoj pri [[deklaro de kristnaska paco (Finnlando)]] kaj [[kvartaga laborsemajno]] mi ne protestus. Tiel laŭ mi eblas permesi al li kontribui, dum ne estas ajna mispaŝo, kaj en kazo de plej eta mispaŝo tuj fermi la pordon. Se, jen plia limigo, tiu kontrolado ne ligas kaj konsumas tro multan labortempon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:13, 8 apr. 2023 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Cele al ĝisdatigo de la paĝo [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] mi proponas al vi viziti ĝin kaj eventuale voĉdoni por iu(j) el la proponitaj artikoloj. Miaj preferataj kandidatoj estas jenaj: [[Kadavrogrifo]], [[Reformacio]], [[Registaro]], [[Pano]] kaj [[Rejno]]. Sed estas ankaŭ aliaj. Oni povas elekti ene de ampleksa gamo; kelkaj atendas delonge. Dankon pro via komprenemo kaj eventuala partopreno.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:24, 8 apr. 2023 (UTC) : Mi postlasis voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) == Pakkoruotsi == Mi petas vin relegi la artikolon deviga instruo de la sveda lingvo en Finlandlo kaj diri al mi, ĉu ĝi estas nun neŭtrala kaj fakta. Mi scias, ke ĝia enhavo estas ĝusta, sed la fontoj plejparte mankas. Se mi korektas la informojn en la fontoj, ĉu la artikolo estas bona? Mi diferencas de la plej multaj aliaj finnaj ultranaciistoj pro tio, ke mi ne malamas svedojn aŭ la svedan lingvon. Kaj denove mi emfazas, ke nenio alia faros krom reveno al la malnova maniero: ke la blanka ĉapo postulas lerni la svedan sed la bazlerneja atestilo ne faras. Mi proponis fari pli neŭtralan version pri deviga sveda. Ĉu mi sukcesis lau vi? [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] : Sur via uzontopaĝo mi vidas deklaron [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Tuskan_parahdus&oldid=8030434 Escepta ultranaciaa finno]. Temas pri paĝo [[Deviga instruo de la sveda lingvo en Finnlando]]. Tie mi vidas aserton '''vere malnormala devo'''. La paĝo ne estas neŭtrala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:55, 12 apr. 2023 (UTC) :: Mi petas, ke vi legu: Uzanto-Diskuto:Jaakkolei: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Jaakkolei&diff=prev&oldid=8050764 [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus]] ([[Uzanto-Diskuto:Tuskan parahdus|diskuto]]) 17:32, 22 apr. 2023 (UTC) ::: Temas pri diskpaĝo de forbarita uzanto. '''Ĉesu gantopupumadi'''. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:54, 24 apr. 2023 (UTC) :::: Rakontu vian opinion pri la artikolo pri mia favoritpolitikisto: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo_Soininvaara&stable=0#Politikaj_opinioj :::: Mi dankas vin pri tio, ke en Vikivortaro vi multe plibonigis miajn vortojn pri finnlandaj vortoj, kiuj finas -koulu. [[Uzanto:Tuskan parahdus|Tuskan parahdus AKK LTA PAkkoruotsi]] ::::: Mi aprobis viajn redaktojn post forigo de kalveco. '''Vi nepre tuj ĉesu pri viaj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3ATaylor_49&diff=8064185&oldid=8061893 specialaj vulgaraĵoj].''' [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:22, 1 maj. 2023 (UTC) == Mato == Cxe la artikolo [[Mato]] vi uzis la ŝablonon <code><nowiki>{{prisupre|}}</nowiki></code> sed ĝi havas erareton, mi ne sciis kiel korekti ĝin, bonvolu plibonigi ĝin! Via aldono ja estis bona. --[[Dosiero:Flag_of_Esperanto.svg|15px]] [[Uzanto:Radioamatoro|<span style="font-family:Segoe print; color:#008000; text-shadow:gray 0.2em 0.2em 0.4em;">Radioamatoro</span>]] [[Uzanto-Diskuto:Radioamatoro|''(diskuto)'']] 22:55, 26 maj. 2023 (UTC) : {{farite}} @[[User:Radioamatoro]] Dankon pro la atentigo. [[Ŝablono:Prisupre#Malbonaj]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 02:30, 30 maj. 2023 (UTC) == Finna == Mi petas vin pri klarigo de la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Finna_lingvo&diff=next&oldid=8098895 jena redakto de antaŭhieraŭ] en la teksto de la [[finna lingvo]]. Tie estis kelkaj senkulpaj enmetoj de linioj, senprobleme. Sekvis enŝovo de la de vi ŝatata vorteto ri, kiun multaj esperantistoj opinias ĉarma sed neesperanta vorto, en tekston kiu tute ne temas pri reformo de Esperanto, polemike, sed mi komprenas vian motivon premi la vorton en iujn tekstojn por ke oni alkutimiĝu al ĝi. Tamen mi ne komprenas trian ŝanĝon, ke vi re-mis-tradukis esperantajn komandojn al la usonangla lingvo, kiun la roboto de LiMr ĵus kelkajn tagojn verve tradukis al Esperanto, do ke vi ŝanĝas "eta" (="eta") al "thumb" (="dikfingro", θˈʌm kun sono kiu en Esperanto eĉ ne ekzistas). Klaras ke en multaj tekstoj vikipediaj ankoraŭ estas tiaj fremdaj vortoj kiaj "thumb" kaj "file" (fˈa͡ɪl), sed mi tre dankemas ke roboto malpliigas ilin, ĉar estas frustrige permane ŝanĝi milionojn da vortuzoj de la usonangla al normala lingvaĵo. Do mi vere ne komprenas vian motivon en tiu lasta ago. Bonvolu klarigi al mi. Amike [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:19, 8 jun. 2023 (UTC) Ke mi entute vidis tiun agon, estis pro tio ke mi volis scii kiu enmetis la ĉapitron: <pre> Okazis eĉ iom da purismo, do oni anstataŭigis sveddevenaj vortoj (-> sveddevenajn vortojn) per "puraj" finnaj: {{fact}} (fäkt) * kuirejo: ''kyökki'' (el la sveda kök) -> keittiö * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka * litero: ''pukstaavi'' aŭ ''puustavi'' (el la sveda bokstav) -> kirjain * mantuko: ''hantuuki'' (el la sveda handduk) -> käsipyyhe </pre> Mi supozis ke iu gaje enigis la klarigon kaj alia volas bremsi la klarigon kaj volas premi la unuan uzanton nepre uzi referencojn - sed ne ŝajnas ke kaj la tutan alineon kaj la kritikan ŝablonon kune enmetis vi. Aŭ ĉu vi eltranĉis la klarigon de iu alia antaŭe kaj jen nur reenigis ĝin?? Mi samopinias ke havi fonton por tiu fenomeno estus bela - por la fenomeno ja ekzistas propra artikolo [[lingva purismo]], kies ligilon oni ankaŭ povus enkonstrui en la frazon "Okazis eĉ iom da [[lingva purismo]], do oni..." Sed kiom probable ŝajnas al vi, ke oni povos trovi bonan referencon ĉi tie. Fonto en la finna mem eĉ ne tro helpus, ĉar apenaŭ iu leganto komprenus tiun fonton, do plej bone fonto en la sveda, angla, germana aŭ franca pri tiu interŝanĝoj de vortoj laŭ intenco de [[lingva purismo]]. En la teksto pri lingva purismo estas multaj nepruvitaj asertoj, ekzemple la centra frazo "Lingvo en kies evoluo purisma strebado jam dum jarcentoj ludis gravan rolon estas la islanda." Tute sen referenco! Sed la islanda tiom konatas per sia lingva purismo, ke neniu pridubas la ĝustecon de la frazo. Tiel fakte ankaŭ la supra aserto pri interŝanĝoj de pli fremdaj al pli lokaj vortoj ŝajnas al mi facile kredinde... la sama okazas ankaŭ en la germana, litova, pola, en ĉiaj malsamaj eŭropaj lingvoj, supozeble la fenomeno ankaŭ spureblas en la sveda. Do kiun ideon vi havas, kiun referencon oni praktike trovu por tiu aserto? Kaj ne forgesu ke referencoj gravas aparte por pridubeblaj asertoj: kio estus pridubebla en tiu aserto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:39, 8 jun. 2023 (UTC) :Mi povus nur imagi enigi iun referencon finnlingvan al la unuopaj ekzemploj, ekzemple referencon "https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli" al la linio "forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka", sed mi tre dubas ke tia referenco havos iun utilon por scivolema ne-finno ... ĝi estus nur "fonto por entute havi fonton"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:53, 8 jun. 2023 (UTC) :: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: ::* pri "eta" -> "thumb": mi malfaris grandan kvanton da redaktoj far LTA Pakkoruotsi, kiuj estis plejparte malbonaj, do mi ne "re-mis-tradukis" ion ::* pri ekzemploj de purismo: mi transŝovis la enhavon el vikivortaro kien LTA Pakkoruotsi enmetis ĝin fuŝkuntekste, post iometa kontrolo ke la asertoj veras :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:35, 8 jun. 2023 (UTC) ::{{re|Taylor 49}} Dankon pro l'klarigo pri "eta" -> "thumb": mi esperas ke la roboto de LiMr iam retrovas la anglajn komandojn kaj ankoraŭfoje tradukas ilin. Ĉiam povas okazi ke iu bona redakteto kunmalaperas kiam oni malaperigas lavangon da ne tiom bonaj redaktoj. Pri ekzemploj de purismo mi ankaŭ komprenas vian klarigon: ĉu do vi ĉi tie, aŭ jam en vikivortaro, aŭ ĉu iu alia en vikivortaro enigis la ŝablonon "fact"??? Ĉu hazarde vi havas ideon, kiun bonan referencon eblus trovi por kontentigi tiun ŝablonon? Certe estas naive esperi ke LTA Pakkoruotsi trovos fakan referencon, plejbone ne en la finna, pri la lingvoscience faka temo de leksika purismo en la finna... Se du spertaj vikipedianoj juĝas informon fidindan kaj banalan, sed ne sukcesas trovi fakan referencon en alia lingvo krom la finna pri la banala klarigo - tiam laŭ mi bonos formeti la kritikan indikon ke "mankas fonto", aŭ kontakti tiun kiu metis la kritikan indikon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:15, 9 jun. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:ThomasPusch]]: Estas mi kiu aldonis la ŝablonon "fact". Mi ne insistas pri porĉiama ĉeesto de ĝi, sentu vin libera forpreni ĝin. Plej probable fontoj ekzistas, en la finna lingvo kompreneble, kiun mi tro malbone regas. La ŝanĝon "thumb" -> "eta" mi pritraktas kiel purismo, sed la malfaro de ĝi en la paĝo "Finna lingvo" estis neintenca kromefiko de malfaro de malbonaj redaktoj far LTA Pakkoruotsi. Evidente LTA Pakkoruotsi posedas konojn pri Finnlando, regas Esperanton, kaj havas tempon kontribui al vikiaro. Parto de riaj redaktoj estas ja utilaj, tamen bedaŭrinde kunvenas ankaŭ tre malbonaj redaktoj kaj problemkonduto. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:37, 11 jun. 2023 (UTC) :::: Komprenite. Kompreneble ankaŭ mi la finnan tro malbone regas, sed eĉ se, kaj eĉ se oni trovus iun referencon en la finna lingvo, kiun mi nun neniel vidas, ankoraŭ dubindas kian utilon tia nurfinna referenco vere havos por la internacia legantaro. Mi sekve forigas la alarmigan averton "fact", kaj aldonas du liniojn pli poste la finnlingvan noton <nowiki>https://kaino.kotus.fi/vks/?p=qs-article&vks_id=VKS_8a728835f30f4154e444612ad1a8aa87&list_id=1&keyword=kahveli&word=kahveli</nowiki> pri * forko: ''kahveli'' (el la sveda gaffel) -> haarukka, kvankam pri tiu indiko mia sama dubo validas kiom utila tia nurfinna referenco vere estos por la internacia legantaro. Pri la estona lingvo mi eĉ havus paperan lernolibreton en la bretaro, sed pri la finna ne, tial ankaŭ per paperaj referencoj mia libraro ne povus helpi min. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:16, 12 jun. 2023 (UTC) == Elekto de nova administranto == [[Dosiero:Wikipedia Administrator.svg|eta|100px|La balailo estas simbolo de la administrantoj.]]Saluton {{BASEPAGENAME}},</br>Mi ĵus kandidatigis [[Uzanto:Kani]]-n kiel administronton. Se vi havas tempon, bonvolu partopreni la elekton de la nova administranto ĉi tie: [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Kani]]. En tiu paĝo, vi povas legi la kialojn de la kandidatiĝo. La kandidato jam akceptis la proponon de administrantiĝo.</br>Dankon kaj ĝis baldaŭ! Amike, — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 08:32, 24 jul. 2023 (UTC) == Teknika noto == Kara, mi hodiaŭ havas preskaŭ personan teknikan noton. Dum la lastaj du semajnoj mi tre suferis je malstabila interreto, kaj hejme kaj labore, ĉar ĉie en la kvartalo oni fosas truojn ĉe la trotuaroj por meti novajn vitrofibrajn kablojn, kiuj fine servu al pli bona interreto. Tamen dum la lastaj tagoj la sekvoj estis ke la interreta konekto ofte subite malaperis, sen ajna averto kompreneble, kaj iam reaperis, eble post minuto, eble post 5 horoj. Por vikipediumado tio aparte ĝenas se oni malfermis multajn fenestrojn por duonaŭtomate krei paĝojn aŭ aldoni ion al vikidatumoj. Mi do devis tre atenti neniel fermi iun grupon da fenestroj, kaj tamen iuj redaktoj malaperis. Kaj mi miris ke tiaj interretaj malaperoj ankaŭ okazis malfruvespere kaj la tutajn sabatojn, kvankam mi dubas ke je ĉiuj tiuj tempoj vere iuj konstruistoj fosis en la stratoj. Nur hodiaŭ, dimanĉe, escepte ĉio denove bone funkcias. Ne miru do, se mi ŝajnas subite interrompi mian komencitan agadon dum horoj: ne '''mi''' ĉesas labori, sed la interreta konekto. Espereble tiu fazo rapide pasos. Sed min tiu problemo tre nervis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:35, 17 sep. 2023 (UTC) : Eble oni nepre konservu la malnovajn (= senretejajn) metodojn por plenumi cxiutagajn farendajxojn. Mi ne volas sperti 5-horan interrompon de perreta servo por spiri. :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:44, 17 sep. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:21, 21 sep. 2023 (UTC) : Mi bedaŭrinde ne sukcesas vidi mankon da partopreno. Male, multaj poraj voĉoj alvenis kaj la roboto jam ricevis la rajton. Do mi fermis la voĉdonadon anstataŭ doni voĉon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 07:40, 23 sep. 2023 (UTC) :: Same bone tiel procedi. Mi en [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Septembro#h-499_redundaj_paĝoj]] vidis "nur" du porajn voĉojn kaj poste sekvis nur pripensoj kiel oni bone teknike povos realigi la projekton. Tial mi por tiom granda projekto ĝojus pri iom pli da voĉoj. Sed baze ĉio estas bone finita (cetere, nur detalo, vi ne subskribis en la informkesta fermo de la voĉdonado), kaj la finiĝo estis ene de samajno, sen longa plua atendado. Tio plej gravas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:01, 7 apr. 2024 (UTC) == Forbaroj == Saluton Taylor. Mi skribas por informi vin, ke la teksto en [[Uzanto:Taylor 49|via uzanto-paĝo]] estas plurfoje erara. Pli precize, * Vi ne estas forbarata el Vikivortaro. ([https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) * Vi neniam estis forbarata el Vikipedio. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Protokolo&type=block&page=User:Taylor%2049 kontrolu]) Eble indas korekti/ĝisdatigi la tekston de la [[Uzanto:Taylor 49#Activity|tabelo]] por doni ĝustajn informojn al vizitontoj de via paĝo. Amike, —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 11:35, 3 nov. 2023 (UTC) : @[[User:Super nabla]]: Vi pravas, mi nepre gxisdatigu gxin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:08, 3 nov. 2023 (UTC) == File:Toronto map.svg == Hello! This file is just a container for the embedded [[:File:Toronto map.png]]. There is no single vector in it, so this ''[//eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Toronto&diff=prev&oldid=8536088 is]'' fake. I want to get this file deleted. [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) [[Uzanto:NordNordWest|NNW]] ([[Uzanto-Diskuto:NordNordWest|diskuto]]) 16:38, 17 dec. 2023 (UTC) : You're right. Now it's fixed on commons and the useless file is awaiting deletion. You can [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Toronto_map.svg give support vote]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 18 dec. 2023 (UTC) :: @[[User:NordNordWest]]: The file is [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Toronto_map.svg&action=edit now deleted]. La dosiero nun estas forigita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:29, 29 dec. 2023 (UTC) == Gravulo == Saluton. Vi foje ŝanĝas Informkestojn al gravulo, ĉu tio havas avantaĝon?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 26 jan. 2024 (UTC) : @[[Uzanto:Kani|kani]]: Saluton ... la aliaj informkestoj estis jam [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono%3AInformkesto_verkisto&diff=6933912&oldid=6933007 delonge alidirektitaj] al {{ŝ|Informkesto gravulo}}, do la redakto neniel ŝanĝas la aspekton de la paĝo, sed ĝi permesas ŝpari dubojn aŭ demandojn kiel "Ĉu temas pri reganto, aŭ verkisto, aŭ cetera gravulo?" aŭ "Kial A havas keston '&nbsp;'gravulo'&nbsp;' dum ke B havas keston '&nbsp;'verkisto'&nbsp;', ambaŭ ja estis verkistoj?", ĉar la ŝablono estas la sama por ĉiuj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:41, 27 jan. 2024 (UTC) == Roboto == Saluton, via roboto havas la petitan rajton nun. Pardonu, mi hodiaŭ vespere ne estis ĉe la komputilo kaj tial nur tiom nokte vidis la noton ke mi povas rajtigi ĝin. Bonan elprovadon. [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|notoj]]) 23:42, 7 mar. 2024 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Saluton [[Special:Rajtoj_de_uzantoj/Taylorbot]] -> <pre> | {"error":{"code":"permissiondenied","info":"The action you have requested is | limited to users in the group: [[Vikipedio:Administrantoj|Administrantoj]] | .","*":"See https://eo.wikipedia.org/w/api.php for API usage. Subscribe to | the mediawiki-api-announce mailing list at &lt;https://lists.wikimedia.org/ | postorius/lists/mediawiki-api-announce.lists.wikimedia.org/&gt; for notice | of API deprecations and breaking changes."},"servedby":"mw-api-ext.codfw.ma | in-7d749bd56-l4x6s"} </pre> Supozeble roboto ne povas akiri rajton (krom "mover" kaj "bot") kiun la funkciigisto ne havas. Ĉu vi emas portempe doni la rajton ankaŭ al mia ĉefa konto? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:05, 8 mar. 2024 (UTC) :Bone, kompreneble. Jam farite, bonan sukceson. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 8 mar. 2024 (UTC) ::Cetere mi malkaŝu ke en la "rajtoj de uzanto Taylorbot" mi nun ankoraŭ povus doni rajtojn por "interfaca administranto". Mi supozas ke ia aldona rajto ne necesus, ĉar la sistemo nur plendis "The action you have requested is limited to users in the group Vikipedio:Administrantoj". Sed aliflanke mi konstatis ke mi ne povos post fino de la takso reforpreni de la roboto la administrajn rajtojn, nun ankaŭ ne de vi. Do la reforprenon devos plenumi neesperantista stevardo. Tio estas iom ĝena, sed ne evitebla, kiel mi eksciis nur nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 8 mar. 2024 (UTC) ::: Bedaŭrinde tio ne helpis, kaj mi nun vere ne scias kial. :-( Ankaŭ mi estas tre certa ke ne estas la rajto "interfaca administranto" kiu mankas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:44, 8 mar. 2024 (UTC) :::: Nun mi trarompis la fuŝon kaj la laboro progresegadas :-) . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:55, 8 mar. 2024 (UTC) :Saluton, se la rajtoj estas nur por unu tasko, mi povos helpi. Mia roboto havas la administrajn rajtojn. Ankaŭ mi forigis multajn alidirektojn antaŭe. Do mia roboto povas fari tion. Ĉu vi konsentas? Ĉu vi havas liston por forigi? [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 12:22, 8 mar. 2024 (UTC) <pre> | {"delete":{"title":"Willy BRANDT","reason":"la.. [[Vikipedio:Forigendaj_arti | koloj#nuntempa_enhavo_de_la_kategorio_\"tujforigendaj_artikoloj\"]]","logid | ":4203140}} </pre> :: Mi jam sukcesis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:26, 8 mar. 2024 (UTC) == Norvegio == Saluton, vi prave rimarkis ke en Norvegio oni jam remalinventis la novan provincon Viken, kiun oni nur inventis en 2020. Dankon ke vi adaptis mian artikolon pri [[Viken]], kiun mi nur kreis en somero 2023, tiam kompreneble ne sciante ke la tuta paĝo post duonjaro jam denove devos ŝanĝiĝi. Tamen la temo ne nur limiĝas al adapto de la paĝoj [[Viken]], [[Akershus]], [[Buskerud]] kaj [[Østfold]]. Ekzemple mi nun adaptis la paĝon de [[Jevnaker]], kaj estas pliaj paĝoj kiuj same devas ankoraŭ adaptiĝi, nur ke mi nun plugas tra la sufiĉe senesperaj paĝoj pri Rumanio kaj ne povas malfermi kompletan projekton pri malfaro de Viken en Norvegio. Tamen mi petas vin, se vi malkovras tian administran novaĵon, ke bonus tiam ankaŭ atentigi la precipajn aliajn pasintajn e-lingvajn uzantojn... Mi en mia vivo redaktis tiom da paĝoj, ke mi freneziĝus se mi aldonus ĉiujn al teknika atentolisto. Do mi nur plene hazarde ĵus vidis vian redakton en la paĝo [[Viken]], povus ankaŭ esti ke mi nur vidus ĝin post ses aŭ dek jaroj. Se mi sciintus pri la relative limigita ofico plene adapti la paĝojn de Norvegio al ankoraŭ unu administra reformo tie, mi ne komencintus ion pri Rumanio nun sed farintus, se vi volus kune kun vi, la adapton pri Norvegio. Do, kuraĝe sciigu viajn trafajn rimarkojn! Printempajn salutojn, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 7 apr. 2024 (UTC) : Dankon ... ŝajne oni plene malfaris la reformon de la administra divido post nur 4 jaroj, kaj oni do devas alifari ĉiujn paĝojn kaj ĉiujn kategoriojn pri ĉiuj novaj/malnovegaj kaj malnovaj/portempaj provincoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:14, 7 apr. 2024 (UTC) == Ne ekzistanta modulo == Saluton, Taylor 49. Mi hodiaŭ malkovris en la subredaktuja modulolisto de kelkaj artikoloj pri fervojlinioj la ne ekzistantan modulon "Modulo:Wikidata/Tools". Ĉu vi eble havas ideon, kiu ŝablono iel kaŝe enplektas ĝin? Ĉe "Ligiloj ĉi tien" ial ne aperas alia moduloj. Do, verŝajne ĝi en iu ŝablono kaŝiĝis. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:26, 12 apr. 2024 (UTC) : Jen: [[Modulo:Najbaraj stacioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:29, 12 apr. 2024 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus iomete korektis kelkajn aferojn pri la dokumentado de la modulo, por ke la foje de mi proponita skemo por tio estu sekvata. Alternativa propono siatempe (2013) ja ne estis. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:24, 13 apr. 2024 (UTC) == Propono == Ĉu vi ŝatus iĝi konstanta administranto? [[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 12:14, 16 apr. 2024 (UTC) : Mi konsentite lastatempe portempe teknike havis la rajton nur por plenumo de limigita unuopa tasko. Tamen se vi opinias ke mi estus bona administranto, vi povas kandidatigi min. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:38, 17 apr. 2024 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Mi plibonigis novan grupon de artikoloj kandidatoj al statuso de legindaj artikoloj. Mi petas vin viziti almenaŭ kelkajn el ili, ĉu la plej allogajn al viaj plaĉoj kaj voĉdoni en la koncerna balotado. Temas pri [[Rabindranath Tagore]], [[Rasismo]], [[Abu Nuŭas]], [[Afganio]], [[Aidoso]], [[Akva ciklo]], [[Akvobaraĵo]], [[Al-Ĥorezmi]], [[Alzheimer-malsano]], [[Amfibioj]], [[Molière]], kaj [[William Shakespeare]]; kiel oni vidas, gravaj artikoloj kaj tre varia temogamo. Dankon pro via kontribuo kaj pardonu pri miaj insistoj plialtigi la nombron de legindaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:41, 27 apr. 2024 (UTC) == ŝablono:Informkesto homo == Saluton. Kial vi ĵus malfaris miajn lastajn redaktojn kun tre maldetala klarigo? Estus bone mencii fuŝitan artikolon. Tiam mi pli bone povus tion korekti. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:42, 8 jun. 2024 (UTC) : Ĉiuj artikoloj (aŭ multaj almenaŭ) estas fuŝitaj. Aperas <code><nowiki>{{#if:</nowiki></code>... supre de paĝoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:44, 8 jun. 2024 (UTC) ::Post kiu el miaj redaktoj? Ĉu post la lasta? Mi kutime post ĉiu redakto kontrolas artikolojn. Sed vi estis pli kaj tro rapida per via interveno. Tia interveno ne estas en ordo. Prefere estu uzata diskutopaĝo. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:46, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes post la lasta. Provu kun la paĝo [[ABBA]]. Vi intertempe redaktis aliajn paĝojn, do mi konkludis ke vi pretervidis vian eraron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:49, 8 jun. 2024 (UTC) ::::Jam riparita. Mankis unu paro de malfermaj pintaj krampoj. En [[ABBA]] ĉio bonas nun. - Mi ne pretervidis ĝin. Sed Sj1mor demandis min dume pri alia problemo en alia informkesto. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:52, 8 jun. 2024 (UTC) :::::Eble hieraŭ mi trovis artikolon en unu el "viaj" zorgigaj kategorioj, kiun vi jam taksis kiel malplenan. Mi jam korektis la artikolon. Bedaŭrinde ja kelkaj informkestoj havas majuskle komencantajn parametrojn. Mi preferas tute minusklajn parametrojn sen mallongigoj (se eblas), sen substrekoj kaj laŭeble kun certa sistemeco. Do, ni ankoraŭ havas multe por fari. Ĉu ne? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:16, 8 jun. 2024 (UTC) :::::: Mi ankaŭ forte preferas tutminusklajn parametronomojn sen punktoj kaj laŭeble kun certa sistemeco (PIV: substreko=spaceto). Krom tio nur unu nomo por unu parametro (sen kromnomoj), kaj nur unu nomo por unu ŝabono (sen alidirektoj), kaj nur unu ŝablono aŭ modulo por unu tasko (do ne ekzemple 10 moduloj por ellego de WikiData). Troa kopiado el aliaj vikioj, timo ripari fuŝon aŭ forigi redundaĵon kaŭzas bontenadan hororon (unu ekzemplo el multaj: [[Beatriz Galindo]]). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:26, 8 jun. 2024 (UTC) == Ŝablono:Dato kaj loko == Saluton, Taylor 49. Eĉ se vi ne kreis ĝin, mi demandas vin pri {{ŝ|dato kaj loko}}. Ĉu vi havus ideon, kiel ni povus rekrei la ŝablonon surbaze de Lua-modulo? Ĝi enhavas ja kelkajn ripetajn alvokojn de Lua-modulo kaj diversajn fuŝojn. - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:56, 8 jun. 2024 (UTC) : Saluton ... tio certe eblas kaj multe indas. La nuna kodo estas rekte terura. Tamen temas pri iomete laborpostula tasko, ne io kion mi simple plenumos hodiaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:03, 8 jun. 2024 (UTC) ::Jes, certe tio ne urĝas kaj devos esti bone antaŭpripensata. Ĉu ne? Mi jam foje rigardis la ŝablonon. Se mi ĝuste vidis, ĝi uzas 6 Vikidatumajn erojn ripete. Krome ĝi iel kalkulas la aĝon de persono. Tio ankaŭ devos esti riparata, ĉar ĉe malkompletaj naski̍ĝdato aŭ/kaj mortodato ĝi terure fuŝas. Ĉu ni eble daŭrigu la diskuton sur la [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko|diskutopaĝo de la ŝablono]]? Plia problemo ja estas, ke la kreinto de la ŝablono lastatempe apenaŭ aktivas. Do, kion fari? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:12, 8 jun. 2024 (UTC) ::: Jes, daŭrigu ĉe [[Ŝablono-diskuto:Dato kaj loko]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:13, 8 jun. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno. Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto. Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. == Noto (LTA-ulo) == Kara, vi ĵus skribis en mia diskutpaĝo la noton "NE menciu min kiam vi nenion havas por konigi". Vi scias, tamen, ke tion ne skribis mi, sed nia konata anonimulo. Mi povis nur reflekse forbari la novan IP-kanalon 193.210.196.213 kaj tuj faris tion kiam mi enŝaltis la komputilon (je la sesa matene mi ankoraŭ ne aktivis vikipedie). Iusence mi eĉ dankemas ke la konata anonimulo ofte rapide skribas ion en mian diskutpaĝon kaj tiel mem denuncas sin, ĉar se mi devus '''ne''' fari ion en vikipedio kaj en la vera vivo, sed nur stulte gapi ĉu en la listo "Lastaj ŝanĝoj" okazas iuj suspektaj movoj, tiam mia vivo ne plu havus enhavon, kaj mi post maksimume ses horoj redonus mian administran postenon. Mi jam ofte pripensis ĉu mi protektu mian diskutpaĝon kontraŭ redaktoj de anonimuloj, kiel mi protektis vian diskutpaĝon, sed mi kaj vi kaj ĉiu scias ke ĉiu trudanto havas mil eblecojn trudi notojn al unuigita vikipedia konto, al la germana, taja, keĉua, lingala aŭ iu-ajn-alilingva vikipedia diskuto (sendepende ĉu mi iam uzis ĝin aŭ ne) aŭ en iu lingvo al alia projekto, vikivortaro, vikiversitato, vikicitaĵoj, vikivojaĝoj ktp ktp, aŭ al iu centra plia diskutpaĝo kiel tiu de la komunejo aŭ meta. Kaj per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ afikso @ oni krome povas krie altiri atenton al ĉiu ajn diskutpaĝo en iu ajn branĉo de vikipedio. Mi iel pensas ke se mi tuj viŝas ĉiun noton, mi dediĉas al ĝi pli da atento ol se mi simple nenion faras, eble sekundon supraĵe legas kio estas skribata, aŭ kiam temas pri finna temo en alilingva diskutpaĝo ofte ankaŭ plene ignoras la notojn. Nur ke se io estas skribata en WPEO necesas ne atendi ĝis forbaro, ĉar alikaze la nombro de poste ankoraŭ kontrolendaj, tuŝitaj paĝoj tro altiĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 10 jan. 2025 (UTC) : Kompreneble mia mesaĝo celis nian LTA-ulon, ne vin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:11, 10 jan. 2025 (UTC) == Teknikaj problemoj ĉe ThomasPusch ("Atentu") == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Simiaj temoj == Mi petas vin rigardi la arkivigitan duan referencon en la teksto [[Miĥaelo (gorilo)]] kaj testi, ĉu vi povas ion utilan vidi tie. Mi vidas nur iun fremdlingvan vorton "ruffle" - tio ne estas miraklo, ĉar ofte filmetoj en arkivigoj ne funkcias. Se ankaŭ plia uzanto per alia aparato ne sukcesas vidi ion utilan tie, necesas simple forigi la referencon... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:42, 26 mar. 2025 (UTC) PS: Kiam vi hodiaŭ matene dankinde aldonis subskribon de mi kaj kaŝis bildon, vi komprenis, ĉu ne, ke mi ankoraŭ estis tajpanta kaj nur inter-savis krudan nepretsn provizoraĵon, por ne perdi ĝin. Mi kompreneble konsciis pri ambaŭ problemoj, sed pensis ke mi havos la 5 ĝis 15 minutoj por vere meti definitivan version, ankaŭ ne metante {{ŝ|redaktas}}, per kio oni kompreneble povas signi ke oni ankoraŭ ne finis kaj ne intencas lasi tiom nenaturan materialon. Sed dankon ĉiukaze ke vi tiom rapidis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:51, 26 mar. 2025 (UTC) : Mi vidas ĉe [https://web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23 web.archive.org/web/20120212212035/http://www.koko.org/world/kokoflix.php?date=2008-03-23] jenan tekston (partoj eltranĉitaj por eviti lezon de kopirajto): :: <small>Michael grew up with Koko; they learned ... by Koko and everyone at the Gorilla Foundation always — he was a true inspiration. Message: Gorillas can not only use language ... experienced firsthand as a baby.</small> : Do la referenco bonas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:50, 26 mar. 2025 (UTC) ::Jes la apudfilman teksteton mi ankaŭ vidas, sed la esenco estis la filmo, kiu bedaŭrinde estas morta. Bone, ni povas lasi la arkivigon pro la flanka teksteto, sed mi esperis ke aliaj eble vidos pli ol mi. Do, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:59, 26 mar. 2025 (UTC) ::: La video ĉe "archive.org" ne funkcias por mi. Ne eblas starti ĝin. La "fremdlingva" vorto "ruffle" foje apreas, foje ne. [[:en:Ruffle (software)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:56, 27 mar. 2025 (UTC) == plena forigo de "lingv" == Dum la plena forigo de {{ŝ|lingv}} tamen restas iuj ruinaj paĝoj, ekz. en [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] mi fakte bone eltranĉis ĉiujn uzojn de "lingv", sed tamen la "arbo" ne plu havas ĝustajn branĉojn. Mi havas egajn problemojn teni superrigardon pri la relative komplika formatigo, havante daŭre nur mikro-etan poŝtelefonan ekranon, kaj petas vin rigardi kaj fintrakti la paĝon. Se ne eblas aliel, vi povas deturni la tempon antaŭ miaj lastaj tranĉoj de hodiaŭ, kaj de tie denove fari la forigojn, kun pli da superrigardo. La paĝo [[Tanoa lingvaro/klasifiko]] ankaŭ bezonas revizion de granda ekrano. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:28, 31 mar. 2025 (UTC) Nedezirata paneo estas ke post [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigo de]] la ŝablono {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. Tiun paĝo necesos aparte teni sub atento: kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:23, 1 apr. 2025 (UTC) :::PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam ja diskuteja kapo jam delonge ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:35, 1 apr. 2025 (UTC) ::::La serĉo kie la nun restarigita ŝablono estas uzata, montras 26 uzojn en aliaj ŝablonoj, plej multaj pri la diskuteja kapo. Sendube eblas faciligi tiun ekstreman interligiĝon, sed se evidente la "fadenobulo" nun bone funkcias, eblas ankaŭ rezigni pri tiu faciligo kaj lasi la nun fone komplikan situacion. Sed tamen ideo estas videble forigi tiun sendependan ŝablonon el la familio "lingv" kaj nomi ĝin {{ŝ|nomo de la lingvo}} aŭ pli simple {{ŝ|lingvonomo}}. Unue per alidirektigo, poste per robota alĝustigo de la uzoj. Tiam klaras ke la ŝabloneto ne plu estas parto de la forigata familio "lingv". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 1 apr. 2025 (UTC) ::::: Saluton ... mi pardonpetas se mi estigis kredon ke ĉiuj subpaĝoj de Ŝablono:lingv estas forigeblaj. Mi konfirmis nur neutilon de "Ŝablono:lingv" mem kaj certaj subpaĝoj. Mi subtenis forigon de ĉiuj subpaĝoj kiuj ne estas uzataj, post kontrolo ke ili vere estas neuzataj, unuope paĝo post paĝo. La rompo de la diskutejo estas paneo, ĝia kaŭzo estas [[Ŝablono:Diskutejo/Neesperanto/enkonduko]]. Ŝablonon [[Ŝablono:lingv/Nomo de la lingvo]] vi forigis kaj sekve malforigis. Ankaŭ mi devas konfirmi rompon de [[Ŝablono:Klasifiko de samea lingvo]] (kaj kelkaj aliaj) kie ĝuste kiel vi skribas certaj branĉoj estas rompitaj. Tamen por mi malcertas ke la ŝablono bone funkciis antaŭ la forigo de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=%C5%9Cablono%3ALingv%2Fethnologue Lingv/Fethnologue]. Ĉiuokaze ĝi estas [[Specialaĵo:Kio_ligas_ĉi_tien%3F/Ŝablono:Lingv/ethnologue|uzata]] do necesas aŭ malforigo aŭ rapida riparo. Eble neceas malforigi pliajn subpaĝojn de "Ŝablono:lingv". Dum la venontaj du semajnoj mu havos tre limigitan aliron al interreto kaj tre limigitan tempon. Ne hezitu malforigi subpaĝojn kiuj montriĝas ankoraŭ uzataj. Estonte oni reprovu forigon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:22, 1 apr. 2025 (UTC) :::::: [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] ankaŭ estas uzataj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:46, 2 apr. 2025 (UTC) :::::::Ankaŭ {{ŝ|Tradukita}} bezonas {{ŝ|lingv/r}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}}... Mi remetis tiujn, kun dokumentadoj, ĉar nenio pliboniĝis ankoraŭ remetis {{ŝ|lingv}}, sed tamen {{ŝ|Tradukita}} kaj {{ŝ|Tradukitaĵo}} ne refunkcias. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:43, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::Mi nun iom brutale reduktis ŝablonon {{ŝ|Tradukita}} al nur unu alilingva artikolo - tiel la plej multaj uzoj denove funkcias (estas multegaj). Sed mi ne tre kontentas pri mia brutala solvo, kiu nur estas naskita el improvizo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::::: La ŝablonon {{ŝ|Tradukitaĵo}} mi same brutale traktis. Tie, ĉar ŝajne ne antaŭvidiĝas pluraj lingvoversioj, eĉ relative bone funkcias, kvankam daŭre naskita el improvizo. La remetitajn subŝablonojn {{ŝ|lingv/r}}, {{ŝ|Lingv/lingva Vikipedio/teksto}} kaj {{ŝ|lingv}} mi ankoraŭ lasas, kvankam ilia remeto hodiaŭ ne estis la solvo: tiel eblos ankoraŭ eksperimenti kiel oni povas ekhavi veran solvon pri la ŝablono {{ŝ|Tradukita}}... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:13, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: La solvo estas modulo kiu jam delonge bone funkcias cxe vikivortaro. Sed mi ne havos tempon instali gxin cxi tie hodiaux. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:56, 3 apr. 2025 (UTC) :::::::::: Kodo (antaŭ via hodiaŭa atako): <pre> [[Kategorio:Paĝoj tradukitaj el Vikipedio en la {{lingv/r|{{lc:{{{1}}}}}}}a]] </pre> :::::::::: estas fuŝa ĉar ĝi redonas nevalidan rezulton por certaj lingvokodoj kiel io, ur, sa. La modulo ĝuste traktas tiujn lingvojn. Do riparo estas survoje, sed kiel skrbite ne alvenos dum la venontaj du semajnoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:08, 3 apr. 2025 (UTC) == [[Modulo:Lili]] == Vi anstataŭigis la ŝablonon {{ŝ|lingvA}} per la [[Modulo:Lili]]. Mi ne scias kiel ĝi funkcias, sed mi konstatas ke en la paĝo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] pluraj lingvoj aperas kun la mesaĝo "Evidente nevalida lingvokodo" aŭ "Nekonata lingvokodo". Fakte en la menciita paĝo mi uzas la ŝablonon {{ŝ|Vikipediaj statistikoj/linio}} kiu baziĝas sur la lingvokodoj uzataj de la vikipediaj projektoj, kiuj ne ĉiam kongruas kun la ISO-kodoj. Kiam mi kreis tiujn ŝablonojn mi zorgis ke ĉio tamen funkciu. Vidu en [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles] aperas kaj la vikipediaj projektokodoj kaj la nomoj de la lingvoj. Ĉu vi povas elturniĝi por ke plu taŭge funkciu kun la modulo ? Dankas [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:33, 14 apr. 2025 (UTC) : Ĝi dependis de jam forigita [[Ŝablono:Lingv/komento]]. Mi revenigos viajn kodojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:40, 14 apr. 2025 (UTC) ::Mi jam korektis por la kodo azb en {{ŝ|Tbllingvoj}}. Sed mi vidas ke vi jam malfaris mian redakton, kiu tamen intertempe funkciis. Mi lasas vin labori akj atendas vian respondon [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 16:51, 14 apr. 2025 (UTC) ::: Mi revenigis viajn kromajn kaj specialajn kodojn. [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] Bv ne redaktu ŝablonon {{ŝ|Tbllingvoj}} antaŭ ke mi instalis dokumentaĵon kaj memteston. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:15, 14 apr. 2025 (UTC) ::::Mi ĝisdatigis [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj|Vikipediaj statistikoj]] laŭ [[m:List of Wikipedias]] (aldoniĝis novaj lingvoj, kaj ŝanĝiĝis la ordo de iuj el ili). Kaj nun mankas esperantonomoj (aperas "Nekonata lingvokodo") por :::: 295 knc :::: 299 btm :::: 300 syl :::: 319 igl :::: 323 rsk :::: 330 ann :::: 333 tdd :::: 338 bdr :::: dum ĉe tiuj lingvoj aperas propra lingvonomo kaj vikipedia artikolnombro. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 22:15, 14 apr. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis ilin en {{ŝ|LingvR}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 23:28, 14 apr. 2025 (UTC) :::::: Bone, do la problemo de statistiko estas solvita, kaj mi povas dauxrigi je forsxaltado de "Lingv/xxx". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:47, 15 apr. 2025 (UTC) Mi aprobas ŝovon de [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] al publika parto de nomspaco vikipedio. Mi nur kreis ĝin kiel subpaĝo de mia uzantopaĝo ĉar mi volis certiĝi ke ĝi bone funkcias kaj volis eviti ke ĝi estu senkompate forigita pro iu ajn kialo. La ŝablonojn {{ŝ|LingvA}} kaj {{ŝ|LingvR}} mi kreis kopie de la respektivaj ŝablonoj {{ŝ|Lingv/A}} kaj {{ŝ|Lingv/R}} kiuj estas (estis) protektitaj kontraŭ redaktado. Nun mi gratulas ke estas rekreitaj la samaj funkcioj kiujn volis plenumi la ŝablonaro lingv sur aliaj bazoj. Des pli bone se ĉio bone kaj taŭge funkcias.--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:42, 16 apr. 2025 (UTC) : kaj mi riparis {{ŝ|Klasifiko de tanoa lingvaro}} (enestis troaj }} )--[[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 15:54, 16 apr. 2025 (UTC) :: @[[User:Agloforto]] La pagxo [[Uzanto:Agloforto/Vikipediaj statistikoj]] tre similas al [[Vikipedio:Internacia Vikipedio/Artikolnombro de ĉiuj Vikipedioj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:01, 17 apr. 2025 (UTC) :::Jes fakte. La kreinto estas la sama homo per du malsamaj salutnomoj. Tamen en la du lastaj aperas nur 287 lingvoj anstataŭ 341. En la unua mi antaŭ kelkaj tagoj ĝisdatigis la lingvo-(projekto-)liston, dum la aliaj estis kreitaj antaŭ kelkaj jaroj, kiam estis malpli da projektoj. La afero funkcias duone aŭtomate koncerne la artikolnombron, kaj duone malaŭtomate koncerne la lingvoliston, kiun mi ĝis nun foje ĝisdatigis laŭ la fonto en meta. Cetere mi rimarkis ke la sama lingvo aperas en vicoj 284 kaj 286. [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 17:37, 24 apr. 2025 (UTC) == Plia kontraŭintenca ruiniĝo == {{re|Taylor 49}} Rerigardu la eksan tabelon [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]], kiu kontraŭintence tro draste reduktiĝis, kaj nun estas nur "ĉielarka" ruino. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:36, 15 maj. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]]: Ja videblas ruiniĝo, sed: :* mi neniam redaktis ĝin antaŭe :* tio ŝajne neniel rilatas al forigo de "Lingv/xxx", sed supozeble al antaŭaj ŝanĝoj en la parsilo (ekde jaro 2012), eble eĉ tio neniam funkciis :* [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] kaj [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] nenie estas transkluzivigitaj :* tie uzata [[:Dosiero:Internacia Vikipedio krado.svg]] viktimiĝis je forigo jam dum jaro 2013 :* sume, [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko]] [[Ŝablono:Artikolnombro de ĉiuj vikipedioj/grafiko/subst]] [[Ŝablono:Vikipedio/artikolnombro]] estas neuzata redunda forgesitaĵo, eble forigebla : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 15 maj. 2025 (UTC) {{farite|solvite}} {{re|Taylor 49}} Via opinio identas al tio, ke ankaŭ mi ne vidis antaŭan redakton rilate al forigo de "Lingv/xxx", kaj ne trovis iun ruĝan ligilon de eksa ŝablono de la nun forprenita ŝablonaro. Sed mi ne sufiĉe atente rigardis la grandan "fonan" bildon, pri kies viktimiĝo je forigo jam dum jaro 2013 vi atentigis: tio estis la solvo - la bildo nur transportiĝis al la komunejo, en tiu movo detale ŝanĝis sian dosieronomon ("eo" aldonata al ĉiukaze jam esperanta dosieronomo), kaj tiun detalon oni ne notis en la esperanta paĝo. Mi riparis tion, kaj la tabelo jam aspektas tute modela. Nur frapas ke la [[moldava]] kreskis pli ol atendeble en tiuj jaroj kaj la [[ĉaktaa]] malpli ol la averaĝo, sed bone, pli impresas min ke ĉiuj aliaj lingvoj ŝajne tre homogene kreskis, ne estas iuj nombroeksplodoj plu kiel antaŭe ĉe la cebua aŭ volapuka vikipedioj. Post tiu riparo mi pensas ke la tabelo nepre estas konservinda, eĉ se oni ne aldone flegas kaj aktualigas la lingvan ordiĝon al la nuna stato. Bone, tiu problemo konsidereblas solvita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 15 maj. 2025 (UTC) == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo == Ankoraŭ plia kontraŭintenca ruiniĝo okazis en la ŝablono {{ŝ|Vikipedioj}}, uzata en ĉiuj teksto pri diverslingvaj branĉo de vikipedio, ne nur en [[Vikipedio en Esperanto]]. Mi antaŭe foje vidis la ŝablonon kiu laŭ mia memoro ĉiam perfekte funkciis laŭ la hodiaŭa stato. Mi proponus restarigi tiom da forigitaj kun-ŝablonoj kiom sukcesas por ne plu saboti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 4 jun. 2025 (UTC) <s>{ {Vikipedioj} }</s> Ĉu mi simple unue restarigu Ŝablono:Lingv/Vikipedioj kaj poste ni vidos ĉu tio jam funkcias. Aŭ ĉu vi havas alian proponon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 4 jun. 2025 (UTC) : @[[User:ThomasPusch]] Solvo estas ene de [[Ŝablono:Vikipedio laŭ artikolnombro]] kaj [[Modulo:nombro da/rank]]. Bona tamen iomete laborpostula solvo estas plena moduligo de ĉiuj ŝablonoj rilataj al aliaj vikioj, kaj forigo de la tuta konfuziga redundaĵo. :* [[Ŝablono:Artikolnombrlimo]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5BA%7Ca%5Drtikolnombrlimo%2F&ns10=1 uzoj] :* [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata -> forigenda : <s>Bv portempe malforigu ŝablonon "Lingv/Vikipedioj"</s> sed nur ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:19, 6 jun. 2025 (UTC) :: {{forte kontraŭ}} malforigo de "Lingv/Vikipedioj". [[Ŝablono:Vikipedioj]] estas (provizore) riparita. [[Ŝablono:ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:25, 8 jun. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Vi vidis ke mi estis for dum 5 tagoj. Fakte mi jam reestas ekde unu tago, sed japana temo tiom kaptis mian atenton ke mi vidas vian noton nur nun. Mi laŭ via propono nun forigis ŝablonon ĈefPaĝo/AliajLingvoj/AL]] rompita kaj neuzata, kaj dumtempe malforigis ŝablonon "Lingv/Vikipedioj", tiel ke vi povas plu umi. Mi estos hejme dum la sekvaj sep tagoj, tiam nur semajnfine estos for de vendredo ĝis dimanĉo. Dum la sekvaj tagoj do rapidaj respondoj garantiatas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:58, 12 jun. 2025 (UTC) <pre><includeonly>[[{{#ifexist:{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/lingva Vikipedio|{{{1}}}}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}lingva_Vikipedio}}|{{Lingv/R|{{{1}}}}}a]] ([[:{{#ifeq:{{{1}}}|eo|Vikipedio:Ĉefpaĝo|{{{1}}}:}}|{{{1}}}]])</includeonly><noinclude>{{Lingv/dokumentado|Vikipedioj}}</noinclude></pre> : Reforigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:30, 16 jun. 2025 (UTC) ::He? Vi forgesis "helikumi" min en via lasta noto, kaj ĉar mi ne seninvite patrolas vian diskutpaĝon, mi ne vidis ĝin en junio 2025. Nun mi jam tute ne plu estas en la temo de antaŭ 7 monatoj. Ĉu vi povas konfirmi ke ĉio intertempe estas en ordo, aŭ ĉu ankoraŭ estas imperativa neceso por ago? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:10, 18 jan. 2026 (UTC) ::: He? @[[User:ThomasPusch]] Ĝi jam estas reforigita: [https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Cablono:Lingv/Vikipedioj Lingv/Vikipedioj]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:28, 19 jan. 2026 (UTC) ::::Dankon pro la konfirmo, ke aliulo jam solvis la temon. Se vi helikumos (@) min venontfoje samkiel vi kutime faras, mi havos ŝancon sen prokrasto reagi (kvankam foje eĉ kun la helikumoj estas pli da taskoj ol mi povas trakti, sed mi klopodas). Do, tie ĉi ĉio en ordo, ĉio {{farite}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:28, 21 jan. 2026 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:16, 23 jul. 2025 (UTC) == Pakkoruotsi 2025-12 == Mi skribis pri la deviga sveda denove. Mi ne skribis pri la afero malneutrale kaj fanatike kiel en 2022. Cxu la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]] estas nun tauxga (speciale la parto deviga instruo de la sveda lerneje)? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:28, 26 dec. 2025 (UTC) : Legu kion mi skribis [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Nova_registrita_konto_%22kun_parte_finnaj_temoj%22|ĉi tie]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:23, 28 dec. 2025 (UTC) == Perämeri -> "Botnia golfeto" == Cxu mi laux vi uzas bonan logikon, kiam mi supozas, ke estas logike, ke la artikolo [[Kvarken]] havas en la esperanta Vikipedio svedlingvan rubrikon sed la artikolo [[Perämeri]] finnlingvan, cxar la plejo el la bordoj kaj insuloj de Kvarken estas svedlingvaj sed la plejo de la bordo kaj insuloj de Perämeri estas finnlingvaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 07:41, 15 jan. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Botnia golfeto]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:26, 15 jan. 2026 (UTC) :: Tre bonis la alinomigo al esperanta titolo, laŭ la logiko, kiam laŭ akceptitaj vortoj el oficialaj vortaroj eblas sence krei geografiajn nomojn, do sen devi "inventi" iun fantazian "vorton", oni nomu la geografiaĵon en Esperanto. Aparte se estas pluraj diversaj nacilingvaj formoj, tiu lingve neŭtrala solvo estas bona. Pri la "granda Botnia Golfo" fakte estas pluraj tre konfirmaj eksteraj referencoj: ne nur [https://vortaro.net/#Botnia_kdc en PIV], sed ankaŭ en la [[poŝatlaso de la mondo]], ĝis nun sola esperantlingva atlaso, de 1971 en la vasta dupaĝa mapo 14 dokumentiĝas la geografia nomo "[[Botnia golfo]]" (mi aldonas la du referencojn al la teksto pri la granda akvujo). Simpla aldono de sufikso -et- estas tre esperanteca solvo. Bedaŭrinde pri "Kvarken" ne ekzistas tia sen-diskute klara esperantigo, tial tiu titolo devas resti nacilingva. Bona paŝo la renomigo ĉiukaze. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:41, 18 jan. 2026 (UTC) == Estonta plia bildo en geografia artikolo == Saluton, kara. Por (nova) geografia artikolo, nur unusola informkesta bildo de la vikidatuma parametro p18 estas fakte malmulta ilustraĵo. Sed plian foton elekti kaj enigi en tekston kompreneble estas ekstra laboro, por kiu ne ĉiam en unua paŝo sufiĉas la tempo. En [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=R%C3%A4%C3%A4kkyl%C3%A4&diff=prev&oldid=8972772] vi simple viŝis la antaŭpreparitan kadron por estonta foto. Tion eblas fari, se garantiite neniam estos ŝanco ke dua foto aldoniĝos al la vikimedia komunejo aŭ al la loka branĉo de eo-wiki. Sed se eblas, estas pli bone lasi la antaŭpreparitan kadron por estonta foto, aŭ eĉ pli bone plenigi ĝin per dua foto, kiel ekzemple estas nun en la paĝo [[Rääkkylä]]. Ĉiukaze la teksto de [[artikola ĝermo]] de nur 3 aŭ iom pli da frazoj estas malmulto da materialo maldekstre kompare al la aŭtomate plenigebla informkesto dekstre - sed per aldona(j) foto(j) maldekstre la misproporcio jam iĝas malpli drasta, kaj kompreneble, ĉiu teksto povas plu kreski kaj iam kreskos. Tial, bonvolu ne viŝi tiajn antaŭpreparaĵojn por estontaj ampleksigoj, sed - se vi volas - bonvenas via plenigo de la spaco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:57, 18 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) :: Ĉesu. Mi ne engaĝiĝas en la konflikto pri <b>pakkoruotsi</b>. Post venonta sensenca mesaĝo mi instigos globalan forbaron kontraŭ vi. (@[[User:ThomasPusch]]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:08, 26 jan. 2026 (UTC) ==Kiel indiki publikhavaĵajn bildojn== Ĉu vi scias kiel taŭge indiki kiam oni alŝutas bildon, ke ĝi estis liberigita en la publikan havaĵon de sia posedanto? Mi ĵus atentigis al [[Uzanto:Claudio Pistilli]] ke lia maniero indiki tion estas misgvida laŭ mi, ĉar ĝi ŝajnigas ke la alŝutanto mem estas la posedanto. Sed mi trovis, ke mi ne bone komprenas, kiu estu la ĝusta metodo - [[Ŝablono:PD]] havas averton dirantan ke ĝi estas malaktuala, kaj [[Vikipedio:Permesiloj por dosieroj]] ambicie rekomendas iun [[Ŝablono:PD-ttt]], kiu tamen neniam kreiĝis. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:21, 28 jan. 2026 (UTC) : @[[User:Arbarulo]]: Saluton ... la kerno de la problemo estas ke [[:c:Special:Contributions/Claudio_Pistilli|Claudio estas porĉiam forbarita]] ĉe commons ekde jaro 2019, kaj do ekde tiam alŝutas loke. Publikan havaĵon oni nepre alŝutu ĉe "commons" (krom se prezentiĝas tre speciala kaŭzo alŝuti loke). Se vi aŭ iu alia faris foton kaj mem decidis liberigi ĝin kiel publikan havaĵo, uzu ŝablonon [[:c:Template:Cc-zero]]. :* [[:c:Help:Public domain]] :* [[:c:Commons:Licensing#Material_in_the_public_domain]] :* [[:c:Template:Cc-zero]] : Loke por sufiĉe malnova bildo oni [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dosiero%3AOmajadaj_militistoj.png&diff=9296476&oldid=9296077 uzu la ŝablonon "PD-malnova" kaj NE uzu la ŝablonon "Propra"]. :* [[Ŝablono:PD-malnova]] :* [[Ŝablono:Propra]] : La bildarego alŝutita ĉi tie far [[User:Claudio Pistilli|Claudio]] estas granda problemo kiu postulos gigantan riparlaboron: :* forigu fakte maĝustajn bildojn pri kemio :* forigu kopirajtlezajn bildojn pri kemio :* riparu maĝustajn permesilojn :* ŝovu ĉiujn bonajn bildojn al "commons" : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:02, 29 jan. 2026 (UTC) ::Dankon pro tiuj malĝojigaj informoj. Mi ĵus rigardis la plendojn pri Claudio ĉe Commons. Mi apenaŭ suspektis, ke estas tiom granda problemo. Ĉu lia konduto iam diskutiĝis en Esperanta Vikipedio? ::Cetere mi ne tre kontentas pri tio, ke la kontribuantoj ĉe Commons rekte proponis al li, ke li transprenu sian agadon ĉi tien, kvazaŭ forŝovi siajn problemojn al alia komunumo estus solvo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:42, 29 jan. 2026 (UTC) ::: Laŭ mia scio oni ne konsilis al Claudio translokigi sian agadon ĉi tien, sed tio (surprize?) tamen okazis. Mi ne scias pri diskuto pri Claudio ĉi tie. Mi jam forigis reklamon pri "Ŝablono:PD-ttt". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:46, 29 jan. 2026 (UTC) ::::Bedaŭrinde oni konsilis lin tiel ĉe [[:Commons:User talk:Claudio Pistilli/Archive 1#eo:Specialaĵo:Alŝuti]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:33, 29 jan. 2026 (UTC) ::::: O ve ... kaj tion fifaris administranto [[:c:User:Leyo]] :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:43, 30 jan. 2026 (UTC) :::Salutojn, mi estis forpelita de Commons fare de homo kiu misuzis Common kaj forigis multajn personojn. Ĉi tiu homo ankaŭ estis forpelita, sed lian viktimoj ne sukcesas defendiĝi pro tio ke Commons estas regiono de la angla parolantoj, malmultaj ne-anglaparolantoj sukcesas tie. Kelkaj kemiaj strukturoj de mi kreitaj estis anstataŭitaj de aliaj ne pli bonaj ol la miaj pro tio ke oni estas angloparolanto. Kaj rilate al Esperanta Vikipedio mi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika domajno. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 10:08, 30 jan. 2026 (UTC) ::::Pluraj homoj plendis pri vi ĉe Commons, ne nur tiu, kiu blokis vin. Pri viaj kemiaj strukturoj mi ne povas rapide juĝi. Tamen, se vi nur enmetas dosierojn antikvajn kaj en publika havaĵo, estas via respondeco ĉiam pruvi tion indikante la originalan fonton kaj ĝian daton. Tion vi ne faras. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:06, 30 jan. 2026 (UTC) ::::: @[[User:Claudio Pistilli]]: Veras ke la administranto kiu forbaris uzanton "Claudio" mem nur 14 tagoj poste estis forbarita de "commons" kaj sekve eĉ globale [[:m:Special:CentralAuth/Edgar181|pro gantopupumado]]. Kaj tio ne estas la sola administranto malsuprenpafita pro gantopupumado. Ŝajne "commons" estas azenejo. Tamen restas problemo pri "Claudio": manko da kunlaborvolo. Oni plurfoje petis uzanton "Cladio" indiki fonton de bildoj, kaj respekti kopirajton kaj licencadon. Laŭ mia scio Claudio neniam donis respondon al la simpla demado: Kiel vi kreis la bildojn de molekuloj? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:20, 1 feb. 2026 (UTC) == Lukio == Ĉu la klarigo estas tro longa: https://eo.wiktionary.org/wiki/lukio ? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 01:29, 27 feb. 2026 (UTC) : JES ĝi estas tro longa. Enciklopedia enhavo apartenas al vikipedio. La detala historio neniel rilatas al la vorto "lukio". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:54, 27 feb. 2026 (UTC) ::Mi plimallongigis. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:36, 3 mar. 2026 (UTC) == Fantoma mesaĝo (Saluton) == Saluton. Hieraŭ mi ricevis retmesaĝan averton, ke estas mesaĝo de vi por mi en Vikipedio, sed mi ne povis trovi ĝin. Ĉu vere vi deziris kontakti min aŭ estis eraro de la sistemo?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:42, 2 mar. 2026 (UTC) : @[[User:Kani]] Ne eraro, sed okaze de prilaboro de ŝablonoj mi redaktis vian diskpaĝon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Kani&diff=prev&oldid=9322549] kaj ankaŭ vian provejon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Kani/provejo&diff=prev&oldid=9322546] ... bv pardonpetu ke mi faris tion sen antaŭa demando. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:05, 3 mar. 2026 (UTC) == Volapuko == [[Volapuko#Iomete_da_nova_populareco]] -- Mi volis lerni Volapukon post tio, ke mi trovis libron de [[Yrjö Karilas]]. Nenie ekzistis lernolibroj, sed interrete igxis volapukovortaroj kaj tial mi povis komenci lerni la Volapukon. Pri la afero iomete rakontas ankaux la sveda Vikipedio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:52, 7 mar. 2026 (UTC) == Juice == Vidu: https://youtube.com/watch?v=HnIExrwJEIU Cxu mi kreu pri la kanto artikolon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 05:42, 8 mar. 2026 (UTC) : Eblas se la artikolo estos bona: [[d:Q17383328]] [[Rakkauden ammattilainen]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:18, 8 mar. 2026 (UTC) == Hovimäki == Iu spertulo de la finna skribis pri [[Hovimäki]], ke haha, friherre/vapaaherra Lindhof en la 19-a jarcento parolus fluante la finnan? Oni povas diri, ke estas ankaux tiaj pri la Biblio rakontantaj filmoj, kie la personoj parolas la anglan - ne estas realisme.La serio prezentas ankaux la unua epoko de la kansakoulu/folkskola, popollernejo. Iu nobelulo en tiu lernejo demandis, el kies multaj hejme iu mortis pri la tuberkulozo kaj post la respondo konsilis, ke la lernantoj petu, ke se hejme estas iu homo tuberkuloze, oni por mangxi donu al ri propran pladon. Versxajne tio ne estus realisme, ke nobelulo do parolus finne. Eble estus ple bone, ke estus tradukanto. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:12, 12 mar. 2026 (UTC) : Escepte ne malfaras pro dulitera vorto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:51, 16 mar. 2026 (UTC) ==Aŭtorrajta demando== Claudio Pistilli diras ke la publikigintoj de enciklopedio pri spiritismo volas permesi ĝian reuzon en Vikipedio. Se vi havas tempon, bonvolu kontroli ĉu [[Uzanto-Diskuto:Arbarulo#La aŭtodafeo de Barcelono (1861)|mia respondo]] estas ĝusta. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:21, 18 apr. 2026 (UTC) == Vikivortaro == Cxu mi vandalisen la esperanta Vikivortaro? https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:N%C3%A4in_on_n%C3%A4reet. Cxu vi povu ebligi al mi diskuti en mia uzantopagxo? [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 06:55, 23 apr. 2026 (UTC) Juna Karlsberg/Karilas estis grandege soifa de scio pri multaj aferoj, kolektis sciojn pri diversaj aferoj kaj skribis pri ili en sama kajero. Tia diversa kolekto de informoj el malsamaj kampoj finfine kondukis al tio, ke Karilas kapablis verki tian diversan kaj ampleksan nefikcian verkon kiel La Eta Giganto. Kiam oni demandis, kiel li povis fari do, li menciis multfoje, ke ekde june li akiris multe da scioj pri vere multaj aferoj kaj skribis pri ili en unu kajero. Li ankaŭ kolektis vastan plantan kolekton. Li lernis siajn lernejajn fakojn pli multe ol lerneje la instruistoj instruis. Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. Li memlernis ankaŭ tiajn lingvojn, kiuj li ne lerneje lernis, ankaŭ planlingvoj. Rapide li movis el Volapuko al Esperanto. Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Eraro: devas esti gemena komenca litero en la karigo de la finna vorto. Mi ne ankoraux povas ripari. Cxu vi povu ripari? Mi estas mense malsana. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 20:44, 25 apr. 2026 (UTC) Ĉu estas vere aŭ nur urba legendo, ke se infano naskiĝas en Usono kun malgranda peniso, oni mezuras ĝin kaj se ĝi ne estas almenaŭ unu colon, oni fortranĉas ĝin kaj ĵetas ĝin en la rubujon ĉe la akuŝejo, kaj la kirurgo formas la infanon en knabinon kaj donas al ŝi virinajn hormonojn? Mi demandis finnan seksmalplimultan fakulon, kiu diris, ke bedaŭrinde ĝi ne estas ŝerco. Almenaŭ en iuj ŝtatoj, la unu-cola regulo vere aplikiĝas. Simile, konato mia demandis (post kiam mi menciis ĝin) ĉu estas vere aŭ urba legendo, ke en la malnovaj tempoj oni povis forigi la testikojn de knabo por konservi lian kantvoĉon. Mi diris al li, ke ĝi estas vera. Mi demandis, ĉu ĝi ŝokis lin. Laŭ li, jes. == Amaseto da ruĝaj teknikaj kategorioj == Kara Taylor, mi petas vin rigardi la paĝon pri la portugala urbo [[Braga]]. Tie nun estas pluraj kriptoj ruĝaj kategorioj. Mi forte suspektas ke tion kaŭzas la ŝablono {{ŝ|tradukita}}, kaj mi memoras kiam jam iam estis iu simila situacio, ke tiam vi sciis pri kio temis. Do mi petas vian konsilon, kiam atendeblas foresto de la strangaj kategorioj, aŭ (idealokaze) pri riparo. Ĉu vi havas ideon pri la strangaĵo? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 30 apr. 2026 (UTC) https://eo.wiktionary.org/wiki/outokumpu == Vikivortaro == Kial mi ne rajtus aferece skribi en la esperanta Vikivortaro? Vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/neekeri Mi volus skribi: Nuntempe la vorto estas absolute rasisma kaj ofenda. Pre la 1990-aj jaroj la stilo de la vorto variis. La vorto aperis ankau en iuj neutralaj kontekstoj, sed jam el la 1950-aj jaroj oni trovas dokumentojn, kie oni asertas, ke gxi estas maltauxga. La fortigxon de la insulteco peras grandparte la plifortigxanta pozicio de la angla en la finnlanda socio: oni komencis automate taksi gxin sameca kiel la angla ''nigger'', kiu estas vere forte rasisma kaj ofenda vorto pri nigra homo. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 23:18, 12 maj. 2026 (UTC) Sentu: Al mia diskutpagxo oni povas aldoni artikloesperojn pri kalvuloj (tut- aux partkalvuloj). d3mxdnqem7vh0f0h9x7gqkr90qcz462 0 586117 9372055 8872213 2026-05-13T11:06:54Z Sj1mor 12103 9372055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:AdamMueller.jpg|eta|La ekonomikisto Adam Müller dum junaj jaroj]] '''Adam Heinrich MÜLLER''' (naskiĝinta la {{daton|30|6|1779}} en [[Berlino]], mortinta la {{daton|17|1|1829}} en [[Vieno]]) estis [[germanio|germana]] germana publicisto, literaturrecenzisto, ekonomikisto, teoriulo de la ŝtato kaj pioniro de ekonomia romantismo. == Vivo == === Frua vivo === Estis celite ke li devis studi protestantan teologion, sed de 1798 li dediĉis sin en [[Göttingen]] al la studo de leĝo, filozofio, kaj naturscienco. Li estis studento de [[Gustav Hugo]]. Reveninte al Berlino, li estis persvadita fare de sia amiko [[Friedrich von Gentz]] okupiĝi pluse pri politikaj sciencoj. Li frue havis proksiman intimecon kun Gentz estanta 15 jarojn pli olda. Ĉi tiu ligo havis gravan influon kaj sur liajn materialajn cirkonstancojn kaj lian mensan evoluon en la pli posta vivo. La du viroj malsamis vaste laŭ karaktero kaj ĉefprincipoj, sed minimume konsentis, en pli posta periodo, pri praktikaj politikaj celoj. Ilian amikecon finis nur la morto. Müller funkciis por iom da tempo kiel staĝanto en la ĉambro ''Kurmärkische Kammer'' en Berlino. La rilatoj de Müller kun la Junker-partio kaj lia kunlaboro kun ili en opozicio al la reformoj de Hardenberg igis ajnan publikan dungadon en [[Prusio]] malebla por li. Li vojaĝis al Svedio kaj Danio, restis proksimume du jarojn en Pollando, kaj tiam iris li al Vieno. Tie li konvertiĝis al [[katolikismo]] en la la 30-an de aprilo 1805. Pere de Gentz li iĝis konata al [[Klemens von Metternich]], al kiu li estis utila en la preparado de ŝtatartikoloj. === Kariero === De 1806 ĝis 1809, li vivis en Dresdeno edukante la princon Bernardo de [[Saksio-Vajmaro]] kaj preleganto en germana literaturo, teatro, kaj politika scienco. En 1808 li redaktis kun [[Heinrich von Kleist]] la periodaĵon ''Phoebus''. En 1809, li revenis al Berlino, kaj en 1811 al Vieno, kie li vivis en la domo de arkiduko [[Maksimiliano Jozefo de Aŭstrio-Este]] kaj iĝis la amiko de [[Sankta Klemento Maria Hofbauer]]. En 1813, li membriĝis al la oficiala aŭstra ŝtatservo kaj estis nomumita imperia komisaro kaj majoro de la ĉasistgildoj en [[Tirolo (regiono)|Tirolo]]. Li partoprenis en la militoj por libereco, kaj pli poste, kiel konsilisto de la registaro, en la restrukturigo de la lando. 1815 li estis alvokita al Vieno, kaj iris al Parizo kun la imperia kunlaborantaro. Li iĝis aŭstra ĉefkonsulo por Saksio en Leipzig, kaj agento por Anhalt kaj Schwarzburg. Li redaktis ĉi tie la periodaĵojn ''Deutscher Staatsanzeiger'' (1816-1818) kaj ''Unparteiischer Literatur- und Kirchenkorrespondent''. Li partoprenis la ministeriajn konferencojn en [[Karlovy Vary|Karlsbado]] kaj Vieno (1819-1820), kie, estante unu el la ĉefaj personuloj reakciaj, li partoprenis en enkadrigado de la [[Rezolucioj de Karlsbad]]. En 1826 li estis nobeligita kiel ''Ritter von Nittersdorf'' kaj revokite al Vieno (1827) oni nomumis lin imperia konsilisto. Li deĵoris tiam en la imperia kancelario. == Pozicioj kaj teorioj == Müller estis distingita kiel verkisto ne nur pri politiko kaj ekonomiko, sed ankaŭ pri literaturo kaj estetiko. Lia ĉefverko estis ''Elemente der Staatskunst'', originante de prelegoj faritaj antaŭ princo Bernardo de Saksio-Vajmaro kaj aro da politikistoj kaj diplomatoj en Dresdeno en la vintro de 1808/09. En ĝi temas en ses libroj pri la ŝtato, la leĝoj, la spirito de leĝaro en Antikveco kaj en [[Mezepoko]], pri mono kaj nacia riĉo, pri la ekonomiaj faktoroj de la ŝtato kaj komerco, pri la rilato inter la ŝtato kaj religio. Müller klopodis kompreni la interligon inter politika kaj sociscienco, kaj, uzante la {{N|historia metodo}} por bazigi ilin sur filozofio kaj religio. Interesegas la antaŭparolo al la unua volumo de ''Elemente'', kie li traktas ĝisfunde la diferencojn inter lia laboro kaj tia de [[Montesquieu]] ĉe ''[[De l'esprit des lois]]''). Kun [[Edmund Burke]], [[Friedrich von Gentz]], [[Joseph de Maistre]] kaj [[Karl Ludwig von Haller]] estu taksata inter la ĉefaj kontraŭuloj de revoluciaj ideoj en politiko. En la verko ''Von der Notwendigkeit einer theologischen Grundlage der gesamten Staatswissenschaften'' (1820) Müller malaprobas kiel Haller (''Restauration der Staatswissenschaften'', 1816), la distingon inter konstitucia kaj civila kodekso (ĝenerala juro), kiu ripozas tute en la ideo de la ŝtatĉiopovo. Lia idealo estas mezepoka feŭdismo, laŭ kiu la restrukturigo de modernaj politikaj institucioj devus esti formita. == Romantikismo kaj ekonomiko == Al la kampo de literaturo kaj estetiko, Müller apartenas al la Romantika lernejo. Li estas romantikulo eĉ en sia specialaĵo, politiko kaj ekonomiko. Lia pozicio en ekonomiko estas difinita fare de lia forta opozicio al la sistemo de [[Adam Smith]], de materialisma-liberala (tielnomita klasikaĵo) ekonomiko, aŭ la tielnomita industrisistemo. Li konsideras Smith kiel prezentanton de malbalancigita kaj tro individuisma koncepto de socio, kio krome estus tro ekskluzive angla. Müller estas tiel ankaŭ kontraŭulo de libera komerco. En kontrasto kun la ekonomia individuismo de Adam Smith, li emfazas la etikan elementon en nacia ekonomio, la imposton de la ŝtato direkte al la individuo, kaj la religian bazon necesan eĉ sur tiu ĉi kampo. La graveco de Müller en la historio de ekonomiko estas agnoskita eĉ fare de la kontraŭuloj de lia religia kaj politika sinteno. Kelkaj el liaj ideoj, post forigo de kelkaj aferoj, iĝis baza por la adeptoj de la historia skolo de germanaj ekonomikistoj. La reakcia kaj feŭdisma penso en la skribaĵoj de Müller, kiuj konsentis tiel male kun la spirito de la tempo, malhelpis liajn politikajn ideojn iĝi de pli daŭranta influo ĉe liaj samtempuloj. Ilia religiema karaktero malhelpis ilian justan aprezon. Tamen, la instruado de Müller efikis en ankoraŭ en la 20-a jarcento florantaj teorioj pri korporaciismo kaj la entreprena ŝtato, ekzemple ĉe [[Othmar Spann]] (''Der wahre Staat. Vorlesungen über Abbruch und Neubau der Gesellschaft'', Vieno, 1921). == Verkoj == Müller estis viro de granda kaj multflanka inteligento, elstara oratoro, kaj sugestia verkisto. Pluraj de liaj verkoj estis bazitaj sur siaj propraj prelegoj; la plej gravaj (krom la supre menciitaj periodaĵoj) estas: * ''Die Lehre vom Gegensatz'' (Berlin, 1804) * ''Vorlesungen über die deutsche Wissenschaft und Literatur'' (Dresden, 1806) * ''Von der Idee der Schönheit'' (prelegoj; Berlin, 1809) * ''Die Elemente der Staatskunst'' (prelegoj; 3 parts, Berlin, 1809) * ''Über König Friedrich II. und die Natur, Würde und Bestimmung der preußischen Monarchie'' (prelegoj; Berlin, 1810) * ''Die Theorie der Staatshaushaltung und ihre Forschritte in Deutschland und England seit Adam Smith'' (2 vol., Vieno, 1812) * ''Vermischte Schriften über Staat, Philosophie und Kunst'' (2 vol., Vieno, 1812) * ''Versuch einer neuen Theorie des Geldes, mit besonderer Rücksicht auf Großbritannien'' (Leipzig, 1816) * ''Zwölf Reden über die Beredsamkeit und deren Verfall in Deutschland'' (Leipzig, 1817) * ''Die Fortschritte der nationalökonomischen Wissenschaft in England'' (Leipzig, 1817) * ''Von der Notwendigkeit einer theologischen Grundlage der gesamten Staatswissenschaften und der Staatswirtschaft insbesondere'' (Leipzig, 1820) * ''Die Gewerbe-Polizei in Beziehung auf den Landbau'' (Leipzig, 1824) * ''Vorschlag zu einem historischen Ferien-Cursus'' (Vieno, 1829) == Fonto == {{Tradukita | lingvo = en | artikolo = Adam Müller | revizio = 701448043 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Muller, Adam}} [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Aŭstraj politikistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Konservativistoj]] aakghg54a431g78xz77optxhwfvbsi4 0 589509 9371722 8554456 2026-05-12T20:48:08Z Léna 13970 9371722 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Seidnaly Sidhamed''', alinome '''Alphadi''' ([[Timbuktuo]], la 1-an de [[1-a de junio|junio]] [[1957]]) estas [[Malio|Malia]] [[Modo|modokreanto]] de [[Niĝero]]. El la konvinko, ke “Kulturo estas fundamenta starto al disvolvo”, Alphadi sin dediĉis al la teksindustrio en Afriko kaj klopodas disvastigi la tradician metion tra la tuta afrika kontinento<ref>(esperanto) Jasmina Šopova, ''[https://uea.org/pdf/Unesko-Kuriero_1-2017.pdf Alphadi: meti afrikan kreivon sur la mondan mapon]'', Unesko-kuriero, aprilo-junio 2017, p. 53.</ref>. == Biografio == [[Dosiero:Ensemble d'Alphadi (Musée du quai Branly, Paris) (55218576667).png|maldekstra|eta]] Sidhamed kreskis en [[Niĝero]]. Li studis turismon en [[Parizo]] kaj ĉeestis en vesperaj kursoj ĉe la Pariza modolernejo Atelier Chardon Savard. Post sia studo, li laboris unue en manaĝera funkcio por la ministerio de turismo en [[Niameo]], Niĝero. En 1983, li iĝis internacie konata kiel mododezajnisto kiam li estis en Parizo por modo-evento okazinta sub sia artista nomo Alphadi. Lia modostilo iras reen al okcidentaj influoj en kombino kun tradicioj de la niĝeriaj popolgrupoj [[Sonrajoj]], [[Zarmaoj]], [[Fulboj]], [[Haŭsoj]] kaj [[Tuaregoj]]. En [[1998]] Alphadi fondis la ''internacian festivalon de la afrika modo (FIMA) '' en Niĝerio. La saman jaron li gajnis kune kun du aliaj afrikaj mododezajnistoj, nome Oumou Sy el [[Senegalo]] kaj Tetteh Adzedu el [[Ganao]], la premion Princo Claus en la temo ''La Arto de Afrika Modo''. En [[2001]] li estis premiita al la grava franca ordeno de merito ''Chevalier de l'ordre national du Mérite.'' == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * Fonduso princo Claus, [http://www.princeclausfund.org/en/network/alphadi.html profilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304200734/http://www.princeclausfund.org/en/network/alphadi.html |date=2016-03-04 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Francaj dezajnistoj]] [[Kategorio:Dezajnistoj]] epldwo3oqj910eam25hfcs5rwp4lsva 1 597239 9371684 6232365 2026-05-12T19:16:01Z ThomasPusch 1869 9371684 wikitext text/x-wiki Mi aldonas artikoleton pri [[Christoph Buys-Ballot]], por forigi almenaŭ unu ruĝan ligilon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 29 nov. 2017 (UTC) qip0ppr5jqelwu6hglfplr5v5s1f2cg 0 601282 9372004 7145978 2026-05-13T09:33:50Z Sj1mor 12103 /* Bibliografio */ 9372004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ambrogio BUONVICINO''' (ĉirkaŭ 1552 - 1622) estis [[Italio|itala]] skulptisto de la fina [[Renesanco]] aŭ [[Manierismo|Manierisma periodo]], aktiva ĉefe en [[Romo]]. Li naskiĝis en [[Milano]], kaj estis metilernanto ĉe Pietro Antichi. Li translokiĝis al Romo ĉirkaŭ 1581.<ref> Encyclopedia Treccani, biografieto [http://www.treccani.it/enciclopedia/tag/ambrogio-buonvicino/] Alirita la 17an de Januaro 2018.</ref> Inter liaj verkoj estis [[bareliefo]]j super la ĉefa pordego de la [[Baziliko Sankta Petro]] (Havigo de la ŝlosiloj al Sankta Petro); la monumento al la papo [[Urbano la 7-a]] en Santa Maria Sopra Minerva; kaj la monumentoj al la papoj [[Klemento la 8-a]] kaj [[Paŭlo la 5-a]] en la Paŭla Kapelo en [[Baziliko Sankta Maria la Granda]].<ref> Fondazione Zeri, katalogo. [http://catalogo.fondazionezeri.unibo.it/ricerca.v2.jsp?fulltextF=Buonvicino%20Ambrogio&percorso_ricerca=F&locale=it&view=list&decorator=layout_resp&apply=true] Alirita la 17an de Januaro 2018.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Baglione, Giovanni (1733 eldono; ciferecita de Google Books). Giovanni Battista Passeri, ed. Le Vite de’ Pittori, Scultori, Architetti, ed Intagliatori dal Pontificato di Gregorio XII del 1572. fino a’ tempi de Papa Urbano VIII. nel 1642. Naples. p. 161. [https://books.google.es/books?id=bVsGAAAAQAAJ&redir_esc=y] Alirita la 17an de Januaro 2018. {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Buonvicino, Ambrogio}} [[Kategorio:Italaj renesancaj skulptistoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 16-a jarcento]] rg93mv92nfzvkm51vmxfpiml4lkqcoq 0 613296 9372029 8356420 2026-05-13T10:07:30Z Laura Ifversen 256803 Important change: Year of Birth corrected to 1853 (not 1856!) 9372029 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mary Steen''', naskita kiel '''Mary Dorothea Frederica Steen''' ([[Hvilsager Sogn]], la {{Daton|28|10|1853}} - [[Kopenhago]], la {{Daton|7|aprilo|1939}}) estis [[Danio|dana]] fotistino kaj ano de la [[Feminismo|porvirina movado]]. Ŝi naskiĝis en vilaĝo inter [[Aarhus]] kaj [[Randers]], en [[Jutlando]], kiel filino de instruisto. Adoleskaĝa, ŝi transloĝiĝis al la ĉefurbo Kopenhago por studi, sed ŝi tiam malkovris, ke ŝi ne adaptiĝus al oficeja laboro. Ŝi tiam entreprenis trejnadon pri [[fotado]] en [[Svedio]] kaj en Kopenhago. En [[1884]] Mary malfermis sian fotostudion, kiu funkciis ĝis [[1918]]. Ŝi fariĝis la unua fotistino de la dana reĝa familio kaj je la invito de [[Alexandra de Danio]], ŝi fotis ankaŭ la britan reĝan familion. Famkonata, ŝi batalis por plibonigo de la vivkondiĉo de danaj virinoj kaj de laboristoj ĝenerale, per propono de almenaŭ duontaga ripozo en dimanĉoj. == Kelkaj fotoj faritaj de Mary Steen == <gallery> Dosiero:Mary Steen Victoria Beatrice Windsor 1895.jpg|Reĝino [[Viktoria (Britio)|Viktoria]] kaj [[Beatrico de Britio|Princino Beatrico]] en [[Kastelo Windsor]] (1895). Dosiero:Betty Nansen (8043664373).jpg|Dana aktorino [[Betty Nansen]] Dosiero:Edvard Brandes by Mary Steen.jpg|[[Edvard Brandes]] Dosiero:Louise Ravn-Hansen crop.jpg|[[Louise Ravn-Hansen]] Dosiero:Johan Henrik Deuntzer by Mary Steen.jpg|[[Johan Henrik Deuntzer]] Dosiero:Line Luplau by Mary Steen cropped.jpg|[[Line Luplau]] </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Steen, Mary}} [[Kategorio:Danaj fotistoj]] [[Kategorio:Danaj feministoj]] [[Kategorio:Pioniroj de fotografio]] kqp2diwy8628g3ns823w6mqph26e4zy 0 616123 9371779 8561689 2026-05-12T23:35:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371779 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ferenc Storno |dosiero = Id Storno Ferenc.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Ferenc Storno |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1821|02|20}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Eisenstadt|Kismarton]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1907|01|29}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Sopron]] (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]]) }} '''[[Francisko|Ferenc]] Storno,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Storno Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[kamenpurigisto]], [[pentristo]], restaŭristo, [[arkitekto]], artkolektisto. [[Dosiero:Storno Ferenc.jpg|eta|Gazeta ilustraĵo pri Ferenc Storno]] Ferenc Storno<ref>http://www.kieselbach.hu/muvesz/id_-storno-ferenc_1029</ref> naskiĝis la {{daton|20|februaro|1821}} en [[Eisenstadt|Kismarton]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]], nuntempa [[Eisenstadt]] en [[Aŭstrio]]), li mortis la {{daton|29|januaro|1907}} en [[Sopron]] (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]]). == Biografio == Ferenc Storno apartenis al la [[germana]] [[minoritato]] de la lando, en la familio estis tradicio la kamenpurigista profesio. Li lernis la profesion en [[Landshut]], poste li estis migranta kamenpurigisto en Hungarlando. Libertempe li ŝatis pentradi, sed la familia biĝeto ne permesis la plian lernadon. Ekde [[1845]] li laboris en kamenpurigista majstro, kiu baldaŭ mortis kaj Storno edziĝis al la [[vidvino]], li transprenis la [[metiejo]]n. Poste li povis okupiĝi ankaŭ pri artoj, li komencis kolekti artaĵojn. Helpe de urbaj [[mecenato]]j en [[Vieno]] li studis de [[Friedrich von Amerling]]. En la [[1850-aj jaroj]] foje-foje li havis plurajn artajn taskojn en Vieno. Ekde [[1863]] li ricevis similajn taskojn de [[Flóris Ferenc Rómer]] jam en Hungarlando. Ekde la [[1870-aj jaroj]] liaj ambaŭ filoj (same kamenpurigistoj) helpis lin. Li ricevis [[premio]]jn de [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)]] kaj [[papo]]. Lia artkolektaĵo nun estas [[muzeo]] en Sopron. == Elektitaj restaŭraĵoj == * [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Sopron)]] (1859–1866) * [[kripto]] de [[Baziliko de Pannonhalma]] (1868); la bazilikon inter 1870–1875 * episkopa palaco kaj katolika baziliko en [[Oradea|Nagyvárad]] (1878-1880) * ornamaĵoj en [[kapelo]] de [[Kastelo de Alcsút]] (1881) * plena restaŭrado de preĝejo en [[Kremnica|Körmöcbánya]] (1884) * altara bildo en [[Nemesládony]] (origina pentraĵo) == Referencoj == {{Referencoj|2}} * [https://sopronanno.hu/bejegyzes/id-storno-ferenc-1821-1907 hungarlingva biografio kun bildo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://turizmus.sopron.hu/hu/info/latnivalok/muzeumok/stornogyujtemeny.html hungarlingva biografio] * [http://lexikon.katolikus.hu/S/Storno.html hungarlingva biografio] <gallery mode=packed> Sopron z03.jpg|Enirejo de [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Sopron)]] restaŭrita de Storno Sopron, Fő tér 8. Storno ház.jpg|Iama loĝdomo de Storno, nuntempa muzeo </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Storno Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj kamenpurigistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Hungaraj restaŭristoj]] [[Kategorio:Hungaraj artkolektistoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungariaj germanoj]] bdhbj0rny7ro0rj06xagwxba4g45896 0 617212 9371785 8174933 2026-05-13T00:13:27Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371785 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ferenc Wieser |dosiero = Marastoni Portrait of Ferenc Wieser 1866.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Ferenc Wieser en 1866 laŭ desegnaĵo de [[Jozefo Marastoni]] |naskonomo = Wieser Ferenc |dato de naskiĝo = [[1812]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Pest (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga Imperio]]) |dato de morto = [[1869]] |loko de morto = {{Flago|Hungario}} Pest (urbo) (Hungara reĝlando, [[Aŭstrio-Hungario]]) }} '''[[Francisko|Ferenc]] Wieser''' [vizer], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Wieser Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]]. [[Dosiero:Hercegprimás utca 9, műemlék, 2017 Lipótváros.jpg|eta|<center>Memortabulo pri domo, kie estas menciita Wieser]] Ferenc Wieser <ref>http://yblegyesulet.hu/wieser-ferenc/{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> naskiĝis kaj mortis en [[Pest (urbo)]] en [[1812]], respektive en [[1869]]. == Biografio == Ferenc Wieser akiris diplomon en politekniko en [[Vieno]], poste en [[1834]] li plulernis en arkitekta fakultato en [[Akademio de Belartoj de Vieno]]. Post siaj studoj li laboris en [[firmao]] de [[József Hild]]. Iom poste pro la gildaj kutimoj li vagadis (komprenu studvojaĝis) en eŭropaj landoj, ĉefe en [[Anglio]]. Hejmenveninta en [[1842]] li iĝis ordinara membro de la arkitekta [[gildo]]. Li planadis multajn konstruaĵojn en sia naskiĝurbo. == Elektitaj arkitektaĵoj == <gallery mode=packed> Pichler Ferenc háza (Wieser Ferenc, 1857), 2017 Lipótváros.jpg Akademia Italia, Lipótváros, 2016 Budapest.jpg </gallery> == Fontoj == * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/w-7870D/wieser-ferenc-787B8/ hungarlingva biografio] * [http://real-eod.mtak.hu/4190/1/MTA_Konyvek_266657_000872864.pdf la dateno hungare estas legebla en la 96-a paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wieser Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] jjexpk9efwgirv8yeam6sn7jwsfd4nr 0 617715 9372071 8515666 2026-05-13T11:39:08Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Dmitri Grigoroviĉ]] al [[Dmitrij Grigoroviĉ]] 8515666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Dmitri Vasiljeviĉ Grigoroviĉ''' ({{lang-ru|Дмитрий Васильевич Григорович}}) (la {{daton|31|3|1822}} [malnovkalendare 19a de marto] — la {{daton|3|1|1900}} [malnovkalendare 22a de decembro 1899]) estis rusa [[verkisto]], plej bone konata pro siaj du noveloj, ''La vilaĝo'' kaj ''Anton Goremika'', kaj laŭdita kiel la unua aŭtoro kiu realisme portretis la vivon de la rusa kampara komunumo kaj malferme kondamnas la sistemon de [[servuteco]]. Li komencis sian karieron tradukante [[vodevilo]]jn en la rusan. Liaj unuaj originalaj noveloj montris influojn de [[Nikolaj Gogol]].<ref> Meshcheryakov, V. (1990). "Grigorovich, Dmitry Vasylievich. Biography". The Literary Biographical dictionary. Moscow. [http://az.lib.ru/g/grigorowich_d_w/text_0200.shtml] Alirita la 31an de Aŭgusto 2018. </ref> La dua novelo de Grigoroviĉ ''Anton Goremyka'' (Sensorta Anton, 1847) familigis lin tuj post publikigo en la gazeto ''Sovremennik'' (Samtempulo). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grigoroviĉ, Dmitri}} [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] 2iy2w3ypfwmcqy9a6de7gfx6wge1cg0 9372076 9372071 2026-05-13T11:45:35Z RG72 11847 9372076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Dmitri Vasiljeviĉ Grigoroviĉ''' ({{l-ru|Дмитрий Васильевич Григорович}}) (la {{JULGREGDATO|31|3|1822|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} — la {{JULGREGDATO|3|1|1900|akuzativo=jes}}) estis rusa [[verkisto]], precipe konata pro siaj noveloj ''La vilaĝo'' kaj ''Anton Goremika'', kaj laŭdita kiel la unua aŭtoro kiu realisme portretis la vivon de la rusa kampara komunumo kaj malferme kondamnis la sistemon de [[servuteco]]. Li komencis sian karieron tradukante [[vodevilo]]jn en la rusan. Liaj unuaj originalaj noveloj montris influojn de [[Nikolaj Gogol]].<ref> Meshcheryakov, V. (1990). "Grigorovich, Dmitry Vasylievich. Biography". The Literary Biographical dictionary. Moscow. [http://az.lib.ru/g/grigorowich_d_w/text_0200.shtml] Alirita la 31an de Aŭgusto 2018. </ref> La dua novelo de Grigoroviĉ ''Anton Goremika'' (Anton La Sensorta, 1847) famigis lin tuj post publikigo en la gazeto ''[[Sovremennik]]'' (Samtempulo). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grigoroviĉ, Dmitri}} [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] kdybmg8o4bay8p836ray9z3lijj9wv8 9372077 9372076 2026-05-13T11:45:49Z RG72 11847 9372077 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Dmitrij Vasiljeviĉ Grigoroviĉ''' ({{l-ru|Дмитрий Васильевич Григорович}}) (la {{JULGREGDATO|31|3|1822|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} — la {{JULGREGDATO|3|1|1900|akuzativo=jes}}) estis rusa [[verkisto]], precipe konata pro siaj noveloj ''La vilaĝo'' kaj ''Anton Goremika'', kaj laŭdita kiel la unua aŭtoro kiu realisme portretis la vivon de la rusa kampara komunumo kaj malferme kondamnis la sistemon de [[servuteco]]. Li komencis sian karieron tradukante [[vodevilo]]jn en la rusan. Liaj unuaj originalaj noveloj montris influojn de [[Nikolaj Gogol]].<ref> Meshcheryakov, V. (1990). "Grigorovich, Dmitry Vasylievich. Biography". The Literary Biographical dictionary. Moscow. [http://az.lib.ru/g/grigorowich_d_w/text_0200.shtml] Alirita la 31an de Aŭgusto 2018. </ref> La dua novelo de Grigoroviĉ ''Anton Goremika'' (Anton La Sensorta, 1847) famigis lin tuj post publikigo en la gazeto ''[[Sovremennik]]'' (Samtempulo). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grigoroviĉ, Dmitri}} [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Rusiaj verkistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]] g5rxz6t9q3qq5qq5427zhpq85mmc2bl 0 620667 9371850 8428417 2026-05-13T04:37:51Z Sj1mor 12103 9371850 wikitext text/x-wiki {{Apartigila paĝo|Rikardo la 2-a (apartigilo)}} {{Informkesto libro}} '''Rikardo la 2-a''', aŭ en [[angla]] ''King Richard the Second'', estas historia [[teatraĵo]] verkita de [[William Shakespeare]] supozeble ĉirkaŭ [[1595]]. Ĝi estas bazita sur la vivo de la reĝo [[Rikardo la 2-a (Anglio)|Rikardo la 2-a de Anglio]] (kiu reĝis 1377–1399) kaj estas la unua parto de tetralogio, referencata de kelkaj fakuloj kiel ''Henrikaro'', sekvita de tri teatraĵoj koncernantaj la sukcedantojn de Rikardo: nome ''[[Henriko la 4-a (Anglio)|Henry IV, Part 1]]''; ''Henry IV, Part 2''; kaj ''Henry V''. [[Dosiero:Richard2-firstfolio.jpg|eta|280x280px|Unua paĝo de ''Richard II'', presita en la ''First Folio'' eldono de 1623.]]Kvankam la unua ''First Folio'' (1623) eldono de la verkoj de Shakespeare listigas la verkon kiel historia teatraĵo, la pli frua ''Quarto'' eldono de 1597 nomas ĝin ''The tragedie of King Richard the second''. == Intrigo == [[Dosiero:Richard II quarto.jpg|eta|dekstre|250ra|Titolpaĝo el la eldono de 1608.]] [[Dosiero:Richard II in Prison.jpg|eta|Akvarelo de Rikardo la 2-a en prizono en la kastelo Pomfret. J. Coghlan, komenco de la 19a jarcento.]] {{Intrigo}} La verko montras nur la du lastajn jarojn de la vivo de Rikardo, el 1398 al 1400. La Unua Akto ekas kun la reĝo Rikardo sidanta majeste sur sia trono, kiam oni postulis de li arbitracii disputon inter Thomas Mowbray kaj la kuzo de Rikardo, nome [[Henriko la 4-a (Anglio)|Henry Bolingbroke, posta Henriko la 4-a]], kiu estis akuzinta Mowbray misuzi monon donitan al li fare de Rikardo por la soldatoj de la reĝo kaj murdi la onklon de Bolingbroke, nome la Duko de Gloucester. La patro de Bolingbroke, nome Johano de Ganto, 1a Duko de Lankastro, dume, kredas Rikardon mem kiel respondeca pri la murdo de sia frato. Post kelkaj klopodoj por trankviligi ambaŭ, Rikardo konsentas kaj oni decidas, ke la afero estu solvita per la establita metodo de luktojuĝo inter Bolingbroke kaj Mowbray, spite la kontraŭon de Ganto. La turnira sceno ekas pere de longa, ceremonia enkonduko, sed kiam la luktontoj estas luktontaj, Rikardo interrompas kaj kondamnas ambaŭ al ekzilo el Anglio. Bolingbroke estas dekomence ekzilita dekjare, sed Rikardo malpliigas tion al ses jaroj post vidi la tristan mienon de Johano, dum Mowbray estas ekzilita porĉiame. La reĝa decido povas esti vidita kiel unua eraro en serio kiu kondukas finfine al liaj elpostenigo kaj morto. Aldone, la decido malsukcesas forigi la suspektojn pri la impliko de Rikardo en la murdo de la Duko de Gloucester – fakte, pro mallerto li montriĝas eĉ pli kulpa. Mowbray antaŭdiras ke la reĝo tuj aŭ poste falos al la manoj de Bolingbroke. Johano de Ganto mortas kaj Rikardo kaptas ĉion el liaj teroj kaj mono. Tio kolerigas la nobelaron, kiu akuzas Rikardon elspezaĉi la monon de Anglio, kapti la monon de Ganto (aparteninta rajte al lia filo, Bolingbroke) por financi militon en Irlando, kaj monpuni la nobelojn pro krimoj faritaj de iliaj prauloj. Ili tiam helpas Bolingbroke reveni sekrete al Anglio, kun plano eltronigi Rikardon. Restas tamen fideluloj al la reĝo, inter kiuj Bushy, Bagot, Green kaj la Duko de Aumerle, kuzo kaj de Rikardo kaj de Bolingbroke. Kiam la reĝo Rikardo eliras el Anglio pro la milito en Irlandon, Bolingbroke profitas la oportunon por arigi armeon kaj invadas la nordan marbordon de Anglio. Post la reveno de Rikardo, Bolingbroke postulas ne nur siajn teritoriojn sed ankaŭ la tronon. Kroninte sin kiel [[Henriko la 4-a (Anglio)|reĝo Henriko la 4-a]], li enprizonigas Rikardon en la kastelo Pomfret. Aumerle kaj aliaj planas ribelon kontraŭ la nova reĝo, sed York malkovras la perfidon de sia filo kaj informas pri tio al Henriko, kiu pardonas Aumerle kiel rezulto de la interveno de la Dukino de York dum ekzekutas la aliajn konspirintojn. {{Intrigofino}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] [[Kategorio:Anglaj reĝoj]] [[Kategorio:Anglio en fikcio]] [[Kategorio:Verkoj de 1595]] 1stj476qjvj3y9o2qo8i5tlge6z6zqz 0 628697 9371498 9344983 2026-05-12T13:14:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371498 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=scienca ne-registara organizaĵo|organizaĵo "Esperantic Studies Foundation" AKK "Fondumo por Esperantologiaj Studoj" kun mallogigo ESF|Fondumo por Esperantologiaj Studoj|apa=ESF}} {{Informkesto organizaĵo |emblemo=ESF Logo ScienceConnect Color ED.jpg |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=FR|situo sur mapo=Strasburgo|zomo=13}} [[Dosiero:Fondation-europenne-science1.JPG|eta|400x400ra|'''(fr) Fondation européenne de la Science, (en) European Science Foudation (ESF).''']] '''Eŭropa Scienca Fondumo''' ('''ESF''') (france: ''Fondation européenne de la science,'' angle: ''European Science Foudation),'' mallonge '''''ESF''','' estas sendependa, senprofitcela [[ne-registara organizaĵo]], kiu akcelas la kunordigon kaj kunlaboron de eŭropa [[esploro]], provizas konsilojn pri la eŭropa esplorstrategio, subtenas la moveblecon de esploristoj kaj plibonigas la kuniĝon de rimedoj por [[Scienca esplorado|scienca esploro]] en la kampoj de [[Naturscienco|scienco]], [[Tekniko|teknologio]], [[medicino]], [[Homa scienco|homaj]] kaj [[Socia scienco|sociaj sciencoj]]. == Historio == La ESF estis fondita en 1974 kaj havas sian registritan sidejon en [[Strasburgo]]. En 2010 la organizaĵo havis 72 membro-organizaĵojn el 30 landoj inter ili [[Akademio de Sciencoj|sciencaj akademioj]]. Ĝi ankaŭ organizas sciencajn konferencojn. Ekde 2017 ESF ŝanĝis sian laborfokuson<ref>(angla) [http://www.esf.org/esf/european-science-foundation/ Four decades of setting science agendas for Europe]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Connect Science.</ref> fermante siajn tradiciajn esplorajn aktivecojn (Eŭropaj Kunlaboraj Esploroj pri Esplorprojektoj, Esplorretaj programoj, ktp.) Nun ĝi fokusiĝas sur la apogo al la scienca komunumo per sciencaj subtenaj servoj kiuj ofertas la specifan fakon "''Science Connect''". === Reagoj kontraŭ la ERIH-listoj (2008–2011) === La ''European Reference Index for the Humanities'' (ERIH) estis lanĉita de la European Science Foundation (ESF) en 2002 per ĝia Standing Committee for the Humanities kiel referenca indekso de revuoj pri humanaj sciencoj.<ref>{{cite web |title=ERIH PLUS Background |url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/resources/pdf/ERIH%20PLUS%20Background.pdf |website=Norwegian Directorate for Higher Education and Skills |date=10 May 2017 |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref> Ekde 2008, la komenca A/B/C-klassigo de ERIH vekis kritikojn de redaktoroj kaj akademiaj societoj, kiuj avertis, ke ĝi povus esti misuzata por esplortaksado; fakgazetaro raportis pri kunordigitaj protestoj kaj retiriĝoj.<ref>{{cite news |title=Index of journals scraps controversial grades |work=Times Higher Education |date=22 January 2009 |url=https://www.timeshighereducation.com/news/index-of-journals-scraps-controversial-grades/405091.article |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref><ref>{{cite news |last=Corbyn |first=Zoë |title=Outraged European academics resent 'rankings' |work=The Guardian |date=27 June 2011 |url=https://www.theguardian.com/education/2011/jun/27/journals-index-angers-european-academics |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref> En januaro 2009 ESF forlasis la literajn rangojn kaj anstataŭigis ilin per priskribaj kategorioj.<ref>{{cite news |title=Index of journals scraps controversial grades |work=Times Higher Education |date=22 January 2009 |url=https://www.timeshighereducation.com/news/index-of-journals-scraps-controversial-grades/405091.article |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref> En 2014, la respondeco pri ERIH estis transdonita de ESF al la norvega NSD – Norwegian Centre for Research Data, kaj la indekso estis relanĉita kaj vastigita kiel '''ERIH PLUS''' por inkluzivi ankaŭ la sociajn sciencojn.<ref>{{cite web |title=European Reference Index for the Humanities (ERIH) |url=https://archives.esf.org/hosting-experts/scientific-review-groups/humanities-hum/erih-european-reference-index-for-the-humanities.html |website=European Science Foundation Archives |date=15 December 2016 |language=en |access-date=12 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250616092652/http://archives.esf.org/hosting-experts/scientific-review-groups/humanities-hum/erih-european-reference-index-for-the-humanities.html |archivedate=2025-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |title=ERIH PLUS |url=https://kanalregister.hkdir.no/publiseringskanaler/erihplus/ |website=Norwegian Directorate for Higher Education and Skills |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref> === Diskutoj pri translokigo kaj regado en Strasburgo (2012–2014) === Loka raportado en Strasburgo notis zorgojn fine de 2012, ke la European Science Foundation (ESF) eble estus dissolvita aŭ translokita al Bruselo pro la konsolidado de eŭrop-nivelaj institucioj, samtempe raportante la esprimitan preferon de ESF resti en Strasburgo. La sama kovrado emfazis la tiaman malpliiĝon de personaro kaj markis la fin-novembran 2012 ĝeneralan asembleon kiel decidpunkton.<ref>{{cite news |title=Le transfert à Bruxelles en question : la Fondation européenne de la science veut rester à Strasbourg |work=Les Dernières Nouvelles d’Alsace |date=23 octobre 2012 |language=fr}}</ref> En decembro 2012, la membroj de ESF prokrastis finan decidon pri la estonteco de la organizo ĝis la fino de 2014.<ref>{{cite news |last=Rose |first=Didier |title=Quel avenir pour la Fondation européenne de la science ? Deux années décisives |work=Les Dernières Nouvelles d’Alsace |date=8 décembre 2012 |language=fr}}</ref> === Taksado de esplorunuoj en Portugalio (2013–2015) === La nacia financanto de Portugalio, FCT, kontraktis la ESF-on por subteni duetapan taksadon de naciaj R&D-unuoj.<ref>{{cite report |publisher=Fundação para a Ciência e a Tecnologia (FCT) |title=Relatório de Atividades 2014 |date=2014 |url=https://www.fct.pt/wp-content/uploads/2022/06/RA2014.pdf |language=pt |access-date=12 August 2025}}</ref> La procezo kaj la rezultoj estis pridisputataj de partoj de la portugala scienca komunumo; en aprilo 2015 ''Science'' priskribis la taksadon kiel politike kontestatan en raportado pri gvidŝanĝoj ĉe FCT.<ref>{{cite news |title=Head of Portuguese science foundation leaves under a cloud |work=Science |date=17 April 2015 |url=https://www.science.org/content/article/head-portuguese-science-foundation-leaves-under-cloud |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref> En oktobro 2014 ''Nature'' publikigis ''World View''-kolumnon de Amaya Moro-Martín, kiu referencis “mankohavan taksoprocezon subtenitan de la ESF”; ESF postulis retiron kaj minacis per jura ago, kiel raportis Retraction Watch; poste ESF deklaris, ke ĝi ne intencas procesi “je ĉi tiu etapo”.<ref>{{cite journal |last=Moro-Martín |first=Amaya |title=A call to those who care about Europe’s science |journal=Nature |volume=514 |page=141 |date=8 October 2014 |doi=10.1038/514141a |url=https://www.nature.com/articles/514141a |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=European Science Foundation demands retraction of criticism in Nature, threatens legal action |website=Retraction Watch |date=12 October 2014 |url=https://retractionwatch.com/2014/10/12/european-science-foundation-demands-retraction-of-criticism-in-nature-threatens-legal-action/ |language=en |access-date=12 August 2025}}</ref> === Reduktoj de personaro kaj ŝanĝo en operacioj (2015–2017) === La regiona gazetaro raportis en aprilo 2017, ke ESF konfirmis sian ĉeeston en Strasburgo “sur malsamaj bazoj”, priskribante transiron de ĉirkaŭ 120 dungitoj al 19 post tri maldungaj planoj (du volontulaj, unu deviga), kune kun turniĝo al profesiaj servoj sub la marko '''Science Connect''' (samula recenzo, taksadoj kaj rilata subteno) kaj mezaŭt-tempa celonombro de ĉirkaŭ 40; inter fruaj klientoj cititaj estis IdEx Bordeaux, la Universitato de Luksemburgio kaj la AXA Research Fund.<ref>{{cite news |title=Présence confirmée à Strasbourg. La Fondation européenne de la science se relance |work=Les Dernières Nouvelles d’Alsace |date=4 avril 2017 |language=fr}}</ref> ESF anoncis la lanĉon de sia fakservo-divizio Science Connect en januaro 2017 kaj markis ĝian establon dum evento en la Urbodomo de Strasburgo en aprilo 2017.<ref>{{cite web |title=European Science Foundation launches expert services division – Science Connect |website=ESF News & Press Releases |date=6 January 2017 |url=https://www.esf.org/news-media/news-press-releases/article/european-science-foundation-launches-expert-services-division-science-connect/ |language=en |access-date=12 August 2025 }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Scientific Community marks the establishment of Science Connect |website=ESF News & Press Releases |date=18 April 2017 |url=https://www.esf.org/news-media/news-press-releases/article/scientific-community-marks-the-establishment-of-science-connect/ |language=en |access-date=12 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220527133122/https://www.esf.org/news-media/news-press-releases/article/scientific-community-marks-the-establishment-of-science-connect/ |archivedate=2022-05-27 }}</ref> == Esploro pri multlingvismo == La Eŭropa Scienca Fondumo kune kun la [[Eŭropa Unio]] subvenciis inter alie la projekton "''Recode''" (2010-2014) kiu estas iniciato de [[Eŭropa Unio]] kaj [[Kanado]] por esplori la politikon de [[Plurlingveco|plurlingvismo]] en plurnaciaj ŝtatoj kiel [[Belgio]], [[Kanado]] kaj [[Svislando]], kompare al la Eŭropa Unio, sed en kiu oni pritaksis ankaŭ la temojn de portempa migrado kaj identeco<ref>(germana) [http://www.interlinguistik-gil.de/wb/media/inti/IntI_92_(3-2014).pdf ''Über Multilingualismus in Genf''], Interlinguistische Information, p.2, GIL, Nr. 92 (3/2014), ISSN 1430-2888</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.esf.org/ Oficiala retejo "Science Connect"] * [http://www.recode.info Recode] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190105201245/http://www.recode.info/ |date=2019-01-05 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internaciaj sciencaj organizaĵoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1974]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Strasburgo]] [[Kategorio:Fondaĵoj]] kfr1efqrz7ig5wy0almtme6l5myld1o 0 633466 9371799 9313761 2026-05-13T02:44:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=US-PA |situo sur mapo= Filadelfio |zomo=13 }} [[Dosiero:Philadelphia Museum of Art 2005.jpg|eta|Enireja fasado.]] [[Dosiero:A357, Philadelphia, Pennsylvania, USA, Museum of Art and Fairmount Water Works at night, 2009.JPG|eta|dekstre|Ĉefa konstruaĵo nokte.]] La '''Filadelfia Artomuzeo''' ({{lang-en|Philadelphia Museum of Art}}) estas arta [[muzeo]] origine fondita en [[1876]] por la ''[[Centennial Exposition]]'' en [[Filadelfio (Pensilvanio)]].<ref>[http://www.philamuseum.org/information/45-154-18.html "Centennial Origins: 1874–1876".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220706230711/https://www.philamuseum.org/information/45-154-18.html |date=2022-07-06 }} History. Philadelphia Museum of Art. Alirita la 28an de februaro, 2019.</ref> La ĉefa muzekonstruaĵo estis kompletigita en 1928<ref name=history1920s>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.philamuseum.org/information/45-227-23.html|titolo=Philadelphia Museum of Art: About Us: Our Story: 1920-1930|alirdato=14a de marto 2016|eldoninto=Philadelphia Museum of Art|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160314190803/http://www.philamuseum.org/information/45-227-23.html|arkivdato=2016-03-14}}</ref> sur Fairmount, nome monteto sur la nordokcidenta pinto de la bulvardo Benjamin Franklin Parkway en ĉirkaŭvojo Eakins Oval.<ref>[http://www.philamuseum.org/ "Philadelphia Museum of Art: Homepage".] Philadelphia Museum of Art. Alirita la 28an de februaro, 2019.</ref> == Enhavo == La muzeo administras kolektojn enhavantajn ĉirkaŭ 240 000 objektojn inklude gravajn aĵojn de eŭropa, amerika kaj azia devenoj.<ref name="collections"/> La variaj klasoj de artaĵoj inkludas skulptaĵojn, pentraĵojn, presaĵojn, desegnojn, fotojn, armaĵojn kaj dekoraciajn artojn.<ref name="collections">[http://www.philamuseum.org/collections/search.html "Search Collections".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160224014925/http://www.philamuseum.org/collections/search.html |date=2016-02-24 }} Philadelphia Museum of Art. Alirita la 28an de februaro, 2019.</ref> La '''Filadelfia Artomuzeo''' administras kelkajn aneksojn kiel la [[Muzeo Rodin]], ankaŭ ĉe la Benjamin Franklin Parkway, kaj la konstruaĵon Ruth kaj Raymond G. Perelman, kiu estas trans la strato ĝuste norde de la ĉefa konstruaĵo.<ref name=WebsiteAboutUs>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.philamuseum.org/information/43-323.html|titolo=About Us: Administration|alirdato=25a de februaro 2016|eldoninto=Philadelphia Museum of Art|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160307010136/http://philamuseum.org/information/43-323.html|arkivdato=2016-03-07}}</ref> La Konstruaĵo Perelman, kiu malfermiĝis en 2007,<ref name=WebsitePerelmanPage4>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.philamuseum.org/information/45-289-100.html?page=4|titolo=About Us : Our Story : Perelman Building - Renovations and Expansion|alirdato=3a de marto 2016|eldoninto=Philadelphia Museum of Art}}</ref> estas hejmo de pli ol 150 000 presaĵoj, desegnoj kaj fotoj, kun 30 000 vestaĵoj kaj tekstilaĵoj, kaj ĉirkaŭ 1000 modernaj kaj nuntempaj dezajnaĵoj kiel mebloj, [[ceramiko]] kaj vitraĵoj.<ref name=WebsitePerelmanPage3>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.philamuseum.org/information/45-289-100.html?page=3|titolo=About Us : Our Story : Perelman Building - Galleries & Spaces|alirdato=3a de marto 2016|eldoninto=Philadelphia Museum of Art|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170909152910/http://www.philamuseum.org/information/45-289-100.html?page=3|arkivdato=2017-09-09}}</ref> La muzeo ankaŭ administras la historiajn koloniepokajn domojn de Mount Pleasant kaj Cedar Grove, ambaŭ en Fairmount Park.<ref>[http://www.philamuseum.org/historichouses/ "Visiting : Plan Your Visit : Historic Houses"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171216232845/http://philamuseum.org/historichouses/ |date=2017-12-16 }}. Philadelphia Museum of Art. Alirita la 18an de decembro, 2017.</ref> La ĉefa muzekonstruaĵo kaj ties aneksoj estas posedo de la urbo Filadelfio kaj administrata de registrita neprofita korporacio.<ref name=WebsiteAboutUs/> Okazas kelkaj specialaj ekspozicioj en la muzeo ĉiujare, inklude vagantajn ekspoziciojn aranĝitajn kun aliaj muzeoj en Usono kaj eksterlande.<ref name=WebsitePastExpos>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.philamuseum.org/exhibitions/past.html|titolo=On View: Past Exhibitions|alirdato=25a de februaro 2016|eldoninto=Philadelphia Museum of Art}}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=WebsiteCurrExpos>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.philamuseum.org/exhibitions/current.html|titolo=On View: Current Exhibitions|alirdato=25a de februaro 2016|eldoninto=Philadelphia Museum of Art|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160213174429/https://www.philamuseum.org/exhibitions/current.html|arkivdato=2016-02-13}}</ref> La nombro de vizitantoj de la muzeo estis 793 000 en 2017, kio rangigis ĝin inter la pinta centro de plej vizitataj artomuzeoj en la mondo.<ref>Robert T. Rambo (n.d.). [http://www.philamuseum.org/doc_downloads/annualReports/PhiladelphiaMuseumofArtAnnualReport2017.pdf "2017 Annual Report" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180328222935/http://www.philamuseum.org/doc_downloads/annualReports/PhiladelphiaMuseumofArtAnnualReport2017.pdf |date=2018-03-28 }} Philadelphia Museum of Art. p. 19 (de PDF). Arkivita (PDF) el la originalo la 28an de marto, 2018. Alirita la 28an de februaro, 2019. "Admission income of $5.4 million and attendance of 793,000 were essentially at the same levels as 2016."</ref> La muzeo estas ankaŭ unu el la plej grandaj artomuzeoj en la mondo baze sur la galeria spaco. == Bildaro == <gallery widths="180px" heights="180px"> File:Rogier van der Weyden, Netherlandish (active Tournai and Brussels) - The Crucifixion, with the Virgin and Saint John the Evangelist Mourning - Google Art Project.jpg|[[Rogier van der Weyden]], ''Krucifiksia diptiko'', ĉ. 1460 File:Hieronymus Bosch or follower - Adoration of the Magi.jpg|[[Hieronymus Bosch]], ''Epifanio'', ĉ. 1475–1480 File:El Greco Pietà.jpg|[[El Greco]], ''[[Pietà]],'' 1571–1576 File:0 Prométhée supplicié - Rubens - Snyders - Philadelphia Museum of Art (W1950-3-1) - (1).JPG|[[Peter Paul Rubens]], ''[[Prometeo Ligita]]'', 1611–12 File:GAINSBOROUGH River Landscape.jpg|[[Thomas Gainsborough]], ''Rivera pejzaĝo'', 1768–1770 File:Alfred-stevens-will-you-go-out-with-me-fido-1859.jpg|Alfred Stevens, ''Will you go out with me, Fido?'', 1859 File:Édouard Manet-Kearsarge-Alabama2.jpg| [[Édouard Manet]], ''La batalo de Alabama kaj Kearsarge'', 1864 File:Edouard Manet 091.jpg|[[Édouard Manet]], ''La ekiro de Steam Folkestone'', 1869 File:EakinsTheGrossClinic.jpg|[[Thomas Eakins]], ''Kliniko Gross'', 1875 File:Thomas Eakins, American - William Rush Carving His Allegorical Figure of the Schuylkill River - Google Art Project.jpg|[[Thomas Eakins]], ''William Rush Carving his Allegorical Figure of Schuylkill River'', 1876–1877 File:Pierre-Auguste Renoir, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|[[Pierre-Auguste Renoir]], ''La grandaj banantinoj'', 1887 File:Van Gogh Twelve Sunflowers.jpg|[[Vincent van Gogh]], ''[[La sunfloroj|Vazo kun dekdu sunfloroj]]'', [[Arles]], 1889 File:Henri de Toulouse-Lautrec, French - At the Moulin Rouge- The Dance - Google Art Project.jpg|[[Henri Toulouse-Lautrec]], ''La Danse au Moulin-Rouge'', 1890 File:Claude Monet, French - Poplars - Google Art Project.jpg|[[Claude Monet]], ''Poploj (Aŭtuno)'', 1891 File:Thomas Eakins, American - The Concert Singer - Google Art Project.jpg|[[Thomas Eakins]], ''La koncerta kantistino'', 1890–1892 File:Claude Monet - Water Lilies and Japanese Bridge.jpg|[[Claude Monet]], ''Japana ponto kaj akvolilioj'', ĉ. 1899 File:Paul Cézanne, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|[[Paul Cézanne]], ''La banantoj'', 1898-1905 File:Constantin Brancusi, Portrait of Mlle Pogany, 1912, Philadelphia Museum of Modern Art, Philadelphia.jpg|[[Constantin Brâncuși]], ''Portreto de Srino. Pogany'', 1912 File:Juan Gris - Chessboard, Glass, and Dish.jpg|[[Juan Gris]], ''Ŝaktabulo, glaso kaj telero'', 1917 </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.philamuseum.org }} * [http://www.googleartproject.com/collection/philadelphia-museum-of-art/ Google Art Project], Philadelphia Museum of Art, 209 Artworks by 162 Artists * [http://www.philadelphiabuildings.org/pab/app/pj_display.cfm/13233 Listing at Philadelphia Architects and Buildings] * [https://vimeo.com/179598175 Aerial video impression of the building] {{Koord|39.966|-75.181|display=inline}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Artmuzeoj en Usono]] [[Kategorio:Filadelfio (Pensilvanio)]] [[Kategorio:Moderna arto]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1876]] geze7gw2k5kdp0m357ny22it1pjz136 0 634352 9371575 8894708 2026-05-12T17:27:55Z Alifono 114488 9371575 wikitext text/x-wiki <!--{{La serĉado de la perfekta lingvo|Aŭtoro=Umberto Eco|Unua eldono=1993|Ĝenro=Eseo|Lingvo=Itala|Esperanta traduko=1996, Daniele Mistretta}}-->{{informkesto libro}}'''''La serĉado de la perfekta lingvo''''' (origine: ''La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea'') estas verko<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea}}</ref> de [[Umberto Eco]]. Enhave, la eminenta [[profesoro]] pritraktas la konceptojn de "perfekta lingvo" kaj "konfuzo de lingvoj", ambaŭ rilate al [[Akademio|akademiaj]] kaj [[Lingvopolitiko|lingvopolitikaj]] esploradoj, revuanta la ĝisnune proponitajn solvojn. El tiu vidpunkto, la aŭtoro esprimas sian favoron por [[Esperanto]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.fischer-zim.ch/esperanto/kuntekstoj/eco--perfekta-lingvo--evl.htm|titolo=Umberto Eco per una lingua veicolare europea}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Di esperanto in esperanto. Storia del sogno di una lingua per tutto il mondo}}</ref>. La verko aperis kadre de la serio "''Fare l'Europa''" ("fari Eŭropon"), kies editoro estis [[Jacques Le Goff]]. En 1996 aperis ankaŭ [[Esperanto|esperanta]] [[traduko]] de la [[eseo]], fare de [[Daniele Mistretta]]<ref>U. ECO, ''La serĉado de la perfekta lingvo'', Edistudio, 1996. ISBN 8870360644; ISBN 9788870360646.</ref>. == Temo == Emfazante ke serĉado de la "perfekta lingvo" ĉiam estis iumaniere ideologia, [[Umberto Eco]] elmontras kelkajn opiniojn tute kontraŭajn al la ideo, agnoskanta tamen ke tiu ĉi serĉado, kvankam neebla, produktis iujn utilajn flankajn rezultojn (ekz., en la kampoj de taksonomio de [[Naturscienco|naturaj sciencoj]], [[sistematiko]], scienca notacio, [[Kompara lingvoscienco|kompara lingvoscienco]], kodigado de formalaj lingvoj, [[Artefarita intelekto|artefarita intelekto]], ktp). Ĉiokaze, tiu ĉi serĉado certe ne plu daŭrigeblas hodiaŭ, kaŭze de ĝia nure utopiema naturo. La aŭtoro afirmas, aliflanke, ke serĉado de iu taŭga [[Internacia planlingvo|internacia planlingvo]], kiel [[Esperanto]], estas multe pli realisma projekto ol serĉado de la "perfekta" lingvo. Eco resumas la kernon de sia idearo jene: {{Citaĵo|Duboplena pri la eblecoj de vere scienca esploro pri temo, kies dokumentoj perdiĝis en la prahistoria mallumo kaj povas nur esti prisupozataj, en 1866 la Pariza Societo pri Lingvistiko decidis rifuzi ĉiun starpunkton kaj pri la universalaj lingvoj kaj pri la lingvorigino. Sed (ankaŭ se ĝi ne plu alprenas formon de historia rekonstruo pli aŭ malpli fantazia, kaj de la utopio pri universala aŭ perfekta lingvo, sed pri kompara studo de la ekzistantaj lingvoj), la debato plu aktuala pri la lingvaj universalaĵoj estas ido de tiuj antikvaj diskutoj.<ref>Umberto Eco, ''La serĉado de la perfekta lingvo'', p. 102.</ref>}} Laŭ Umberto Eco, la nuntempa [[Eŭropa Unio|eŭropunia]] kunteksto donas tute seriozan ŝancon por politike konsideri la temon. == Enhavo == {{Multkolumna}} * 1. ''Da Adamo alla confusio linguarum'' (“Ekde [[Adamo (Biblio)|Adamo]] ĝis la [[Babela turo|konfuzo de lingvoj]]”) * 2. ''La pansemiotica cabalistica'' (“La [[Kabalo|kabala]] [[semiotiko|pansemiotiko]]”) * 3. ''La lingua perfetta di Dante'' (“La perfekta lingvo de [[Dante Alighieri|Dante]]”) * 4. ''L'Ars magna di Raimondo Lullo'' (“''[[Apologetiko|L’ Arto granda]]'' de [[Ramon Lullo]]”) * 5. ''L'ipotesi monogenetica e le lingue madri'' (“La [[Monda pralingvo|monogenetika hipotezo]] kaj la [[gepatra lingvo]]'')” * 6. ''Cabalismo e lullismo nella cultura moderna'' (“Kabalismo kaj Lulismo en moderna [[kulturo]]”) * 7. ''La lingua perfetta delle immagini'' (“La perfekta lingvo de [[bildo]]j”) * 8. ''La lingua magica'' (“La magia lingvo”) * 9. ''Le poligrafie'' (“La [[Kriptologio|Poligrafoj]]”) * 10. ''Le lingue filosofiche a priori'' (“[[Apriora lingvo|Aprioraj]] [[Filozofia lingvo|filozofiaj lingvoj]]”) * 11. ''[[George Dalgarno]]'' * 12. ''[[John Wilkins]]'' * 13. ''[[Francis Lodwick]]'' * 14. ''Da Leibniz all'[[encyclopédie]]'' (“Ekde [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] ĝis la ''[[Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Encyclopédie]]''”) * 15. ''Le lingue filosofiche dall'illuminismo ad oggi'' (“Filozofiaj lingvoj ekde la [[klerismo]] ĝis la [[estonteco]]”) * 16. ''Le lingue ausiliarie internazionale'' (“La [[internacia planlingvo|helpaj internaciaj lingvoj]]”) * 17. ''Conclusioni'' (“Konkludoj”) * ''Bibliografia'' (“[[Bibliografio]]”) * ''Indice dei nomi'' (“Indekso de propraj nomoj”) ==Recenzoj== {{citaĵo|''La serĉado de la perfekta lingvo en la Eŭropa kulturo'' estas la esperanta titolo de libro de Umberto Eco (prononcata Eko). La itala originalo (''La ricerca dela lingua perfetta nella cultura europea'') estis publikigita en 1993, kaj jam unu jaron poste aperis la esperanta traduko de [[Daniele Mistretta]], kun antaŭparolo de [[Humphrey Tonkin]]. En la esperanta Vikipedio troviĝas nur eta [[artikolo]] pri Umberto Eco. En ĝi la libro estas menciita trifoje (en la partoj “Eco kaj Esperanto“, “Listo de verkoj” kaj “Libroj tradukitaj al esperanto”). En la parto “Citaĵoj pri Esperanto” estas cititaj du asertoj de la verkisto pri nia lingvo, unu el la revuo Esperanto, de 1993, kaj unu el intervjuo donita en 1996. Umberto Eco naskiĝis en 1932 en norda Italujo kaj studis Filozofion kaj Historion de la Literaturo en Milano. Unue li laboris ĉe televido kaj poste kiel provleganto ĉe eldonejo. En 1962 li publikigis sian unuan libron (“La malferma verko”), en kiu li montriĝis brila kulturteoriulo. La sekvan jaron li fariĝis profesoro pri Estetiko kaj Vida Komunikado. En 1968 li publikigis la [[libro]]n “Enkonduko al la Semiotiko”, kiu daŭre estas internacie la normiga verko pri Semiotiko. En 1975 li ekokupis la katedron pri Semiotiko en la universitato de Bolonjo, kie li instruis ĝis 2007. Tamen li fariĝis mondfama per siaj romanoj, precipe per “La nomo de la rozo” (1980), kiu estis eĉ filmigita. Tiu romano kaj kelkaj aliaj estis tradukitaj al multaj lingvoj. Eĉ se oni aldonas, ke li publikigis plurajn aliajn [[libro]]jn (pri filozofio, semiotiko, kulturo kaj ankaŭ por infanoj), tiuj informoj eble ankoraŭ ne sukcesas montri la gravecon de Umberto Eco. Sed vidu la sekvajn informojn: Li ricevis la [[honordoktoreco]]n de – miru! – 39 universitatoj en pluraj landoj, krome diversajn gravajn ordenojn. Li estis konsiderata unu el la plej grandaj intelektuloj de la pasintaj jardekoj. Kelkaj brazilaj verkistoj ege bedaŭris lian morton, okazintan la 19­an de februaro 2016, kaj emfazis ne nur lian gravecon por la monda [[kulturo]], sed ankaŭ lian intelektan honestecon kaj lian [[afableco]]n. Sendube multaj esperantistoj scias, ke li estis sufiĉe favora al nia lingvo. En la supre menciita [[verko]] li dediĉis ses paĝojn al Esperanto. Temas vere pri mirinda verko. La esperanta [[traduko]] ampleksas 317 paĝojn. En la bibliografio Eco nomas 266 librojn kaj artikolojn. Laŭ la “Indekso de la nomoj” estas menciataj en la verko ĉirkaŭ 500 aŭtoroj. Por doni unuan ideon pri tio, kion Eco pritraktas, mi citas la titolojn de la 16 ĉapitroj: 1. Ekde Adamo ĝis la “confusio linguarum”. 2. La kabala [[pansemiotiko]]. 3. La perfekta lingvo de Danto. 4 La “Ars magna” de [[Ramón Lull]]. 5. La monogeneza hipotezo kaj la pralingvoj. 6. Kabalismo kaj lullismo en la moderna kulturo. 7. La perfekta lingvo de la bildoj. 8. La lingvo magia. 9. La poligrafioj. 10. La aprioraj filozofiaj lingvoj. 11. [[George Dalgarno]]. 12. John Wilkins. 13. [[Francis Lodwick]]. 14. Ekde [[Lejbnico]] ĝis la “Encyclopédie”. 15. La filozofiaj lingvoj de la klerismo ĝi hodiaŭ. 16. La internaciaj helpaj lingvoj. En sia Enkonduko Eco asertas: :“La utopio pri perfekta lingvo ne obsedis nur la eŭropan kulturon. La temo de la konfuzo de la lingvoj kaj la klopodo trovi rimedon al ĝi pere de eltrovado de lingvo komuna al la tuta [[homa genro]] trairas la historion de ĉiuj kulturoj (kp. Borst 1957).” La germana aŭtoro [[Arno Borst|Borst]] estis publikiginta sesvoluman verkon pri la historio de la [[opinio]]j pri origino kaj multspececo de la lingvoj kaj popoloj. Post kiam li eksplikis, ke pro la grandega kvanto da lingvaj projektoj en la mondo li bezonis limigi sin al Eŭropo, Umberto Eco anoncas – ankoraŭ en la Enkonduko – ke li “pritraktis nur”: 1) La remalkovron de historiaj lingvoj, taksataj originaj aŭ mistike perfektaj, kiel la hebrea, la egipta, la ĉina. 2) La rekonstruon de lingvoj, kiujn oni pretendis originaj, t.e. fontolingvoj pli aŭ malpli fantomecaj [...]. 3) Artefaritajn lingvojn, kiuj povas havi tri [[celo]]jn: I. Perfekteco aŭ struktura aŭ funkcia [...]. II. Perfekteco pro universaleco [...]. III. Perfekteco pro utiligebleco, eĉ nur supozita, kiel la poligrafioj. 4) Lingvojn pli aŭ malpli magiajn [...] Post tio la aŭtoro listigas tipojn de lingvoj kiujn li pritraktis “nur apenaŭe”: a)Sonĝajn lingvojn, nevole inventitajn, kiel la [[lingvo]]j de alienuloj, la lingvojn uzitajn en trancostato, la lingvojn de mistikaj revelacioj [...] b)La romanajn kaj poetikajn lingvojn, t.e. la [[fikciaj lingvoj]], eltrovitaj por satiraj celoj [...] aŭ poeziaj [...]. c)Miksitajn lingvojn, t.e. lingvoj spontane naskiĝintaj de la renkontiĝo de du civilizacioj diverslingvaj [...] d)Vehiklajn lingvojn, t.e. kaj naturaj lingvoj kaj [[ĵargono]]j pli aŭ malpli limigitaj, kiuj servas kiel [[anstataŭanto]]j de la naturaj lingvoj en plurlingvaj areoj [...]. e)Formalajn lingvojn por malgranda uzkampo, kiel tiu de kemio, de algebro kaj de logiko [...] f)La vastegan kaj tre plaĉan kategorion de la t.e. “lingvofrenezuloj”. Mi citis la titolojn de la ĉapitroj kaj la anoncojn de tio, kion la aŭtoro pritraktas, por montri la vastecon de la temoj de la libro – kiun ne eblas resumi. Ĉu ĉio tio instigas vin legi la interesegan verkon? Por fini ĉi tiun artikolon, mi menciu mallonge, kion Umberto Eco diras sobre Esperanton. Unue li priskribas la intencojn de Zamenhof kaj poste – en ĉapitro titolita “Optimumigita [[gramatiko]]” – la bazajn regulojn. Kaj i.a. li informas: :“Pluraj estis la eminentuloj, kiuj subtenis aŭ simpatiis Esperanton, lingvistoj kiel [[Baudoin de Courtenay]] aŭ [[Otto Jespersen]], kaj sciencistoj kiel [[Giuseppe Peano|Peano]] aŭ filozofoj kiel [[Bertrand Russell|Russell]]. Unu el la plej konvinka voĉo estas tiu de [[Rudolf Carnap|Carnap]], kiu en sia Membiografio parolas emocie pri la solidaretoso sentita parolante komunan lingvon kun aligentanoj, kaj pri la kvalitoj de tiu ‘vivanta lingvo [...], kiu same posedis mirigan [[fleksebleco]]n de esprimrimedoj kaj grandan simplecon strukturan [...]. [...] Pruve de la sukceso de Esperanto ekzistas hodiaŭ [[Universala Esperanto Asocio]] kun delegitoj en la ĉefaj urboj de la mondo. La Esperanto­gazetaro nombras pli ol cent gazetoj, kaj en Esperanton oni tradukis la plej gravajn [[verko]]jn de ĉiuj literaturoj, elde la Biblio ĝis la [[Fabeloj de Andersen]], dum ekzistas ankaŭ originala literatura produktado.” (p. 273) Evidentas ke ankaŭ tiu grava intelektulo, tiu [[granda homo]] – Umberto Eco – opiniis, ke nia lingvo estas '''sukcesa'''. |[[Herbert A. Welker]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 358, Aprilo (2017)}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantologio]] * [[Internacia planlingvo]] * [[Lingvopolitiko]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Lingvo|Esperanto}} {{DEFAŬLTORDIGO:serĉado de la perfekta lingvo, La}} * [http://tecalibri.altervista.org/E/ECO_ricerca.htm] * {{en}} [http://www.davidcrystal.com/?fileid=-4881 Revizio de David Crystal] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14411063/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/9844/details/233460181 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' <br /> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia planlingvo]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1993]] [[Kategorio:Eseoj]] [[Kategorio:Lingvosciencaj libroj]] [[Kategorio:Libroj de Umberto Eco]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita itallingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] rneuqiu4v5c7n7jikug8ysxck9ot8br 0 641959 9371800 9371370 2026-05-13T02:49:46Z Arbarulo 135469 9371800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Wilhelm Georg DETTMER''' estis [[Germanoj|germana]] operkantisto ([[baso]]). Li naskiĝis la [[29-an de junio]] [[1808]] en la tiam memstara vilaĝo [[Breinum]], ekde 1974 parto de [[Bad Salzdetfurth]] apud [[Hildesheim]] kaj mortis la [[28-an de majo]] [[1876]] en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Wilhelm Dettmer estis konita pro siaj agadoj en [[Hanovro]], [[Brunsvigo]], [[Breslaŭo]], [[Kaselo]], [[Dresdeno]] kaj en la [[Operejo je Frankfurto ĉe Majno]]. <ref>https://viaf.org/viaf/302767444/</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|kantisto}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dettmer, Wilhelm}} [[Kategorio:Germanaj operkantistoj]] [[Kategorio:Basoj]] 4lm4m694i14llepl3rzjx31h8brv2nq 0 660340 9371618 9170603 2026-05-12T18:16:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371618 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1882]] |loko de naskiĝo = |dato de morto = [[1963]] |loko de morto = }} '''Feliks Ferdinand HILLER''' (naskiĝis en 1882, mortis en 1963)<ref>[https://d-nb.info/gnd/116812451 laŭ la biografia indikoj en datumbazo] de la [[Germana Nacia Biblioteko]] (germane)</ref> estis [[Poloj|pola]] juddevena esperantisto loĝanta en [[Lodzo]]. Li verkis en Esperanto kaj komponis muzikon por siaj tekstoj. Lia plej grava verko estas la unua Esperanta [[opereto]] ''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'' eldonita en [[1923]]. ==Verkoj== ===Operetoj=== *''[[Ho, tiuj fremduloj!]]'', opereto en unu akto *''La Vilaĝprincino''<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2o&datum=1919&page=125&size=45 ''Alvoko!'' ĉe Hispana Esperantisto, aŭgusto-septembro 1919]</ref> ===Poemoj=== * [[s::Esperanto super ĉio|''Esperanto super ĉio'']], kantebla laŭ la germana nacia himno [[La kanto de l' germanoj]] *''<!--[[s:La Lastaj Tagoj de D-ro L. L. Zamenhof/Je memoro de nia Majstro|-->Je memoro de nia Majstro'', funebra poemo je [[LLZ]] <ref>La poemo ''Je memoro de nia Majstro'' plurajn jarojn estis en la najbara projekto [[vikifontaro]], sed en 2023 estis forigita de tie, "pro malobservo de la kopirajto", indikante de tri aŭtoroj de la teksto estis [[Adolf Oberrotman]] (1893-1942/1943), [[Teo Jung]] (1892-1986) kaj Feliks Hiller, kvankam la unuaj du nur eldonis la libron [[La Lastaj Tagoj de D-ro L.L. Zamenhof kaj la Funebra Ceremonio]], en kiu unuafoje publikiĝis la poemo. Do laŭ la leĝo pri [[kopirajto]] en la [[Eŭropa Unio]] la teksto estos publika havaĵo kiam estos unua jaro post kiam pasis 70 jaroj post la morto, do komence de [[2034]].</ref> *''[[s:Kun ŝi mi hieraŭ promenis|Kun ŝi mi hieraŭ promenis]]'', poemo *[http://www.literaturo.dk/pasinteco.htm El Pasinteco]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *''Telefonu 2-45'', kanto<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e1d&datum=19310004&ref=anno-search&seite=109 ''Telefonu 2-45'' en The British Esperantist]</ref> ===Aliaj=== *Melodio por la poemo [[Mia penso]] de LLZ<ref>[http://data.onb.ac.at/rec/AC04216446 ''Mia penso'' en la kolekto de Aŭstria Nacia Biblioteko]</ref> ==Referencoj== {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{DNB|116812451}} {{projektoj|s=Aŭtoro:Feliks Hiller}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hille, Feliks}} [[Kategorio:Lodzanoj]] [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Polaj poetoj]] [[Kategorio:Polaj komponistoj]] [[Kategorio:Polaj judoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] e1kzxvvcy8tah68sc7utmugq602102r 0 671440 9371894 7655501 2026-05-13T05:59:48Z Crosstor 3176 9371894 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = László Gyarmati |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Grosz László }} '''[[Ladislao|László]] Gyarmati''' [lAslO djarmati], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Gyarmati László''' estis [[Hungario|hungara]] [[farmaciisto]], toksologo, altlerneja [[instruisto]], [[oficiro]]. Lia origina familia nomo estis ''Grosz'' [gros]. László Gyarmati<ref>http://www.magyarvagyok.hu/kultura/hiressegek/akademikusok/3542-Gyarmati-Laszlo.html</ref> naskiĝis la {{daton|18|aprilo|1921}} en [[Balassagyarmat]], li mortis la {{daton|1|septembro|1980}} en [[Madrido]]. == Biografio == László Gyarmati devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1939]]. Li estis trudlaboristo inter 1942-1944, en la lasta periodo en [[nazia Germanio]]. Li akiris farmacian [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös|Scienca Universitato Péter Pázmány]] en [[1949]]. Post la diplomo li havis laŭvice [[posteno]]jn en [[Universitato Semmelweis|Budapeŝta Medicina Universitato]] kaj medikamenta esplora instituto, fine inter [[1952]]-[[1971]] en armea laboratorio en rango [[ĉef-leŭtenanto]]. Intertempe en [[1957]] li akiris kemiistan diplomon en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato de Budapeŝto]], medicinan diplomon en Budapeŝta Medicina Universitato en [[1960]], fine kemiinĝenieran diplomon en 1967 en la Teknikuniversitato. Li kandidatiĝis en [[1970]]. Inter [[1971]] kaj [[1980]] li instruis en la medicina universitato. Li okupiĝis pri la toksikologio. Li edziĝis en 1946, lia [[edzino]] naskis 2 [[filo|gefilojn]]. == Elektitaj libroj (kun aliaj) == * ''A gyakorlati toxikológia alapjai'' (1963) * ''Egészségügyi alakulatok tankönyve'' (1966) * ''Klinikai toxikológia'' (1969) * ''Gyógyszerkészítéstani gyakorlatok I.'' (1974) * ''Aeroszolok gyógyszertechnológiája'' (1979) == Elektitaj artikoloj == * ''Kísérletes vizsgálatok a testfelületre került hólyaghúzó vegyi harcianyagok mentesítésére. Többekkel. (Katonaorvosi Szemle, 1955) * ''Műanyagok és lágyítószereik kémiája. Dávid Gáborral, Kenéz Istvánnal. – Általános mérgező hatású vegyi harcianyagokról. Dávid Gáborral, Kenéz Istvánnal. (Honvédorvos, 1958) * ''Kolineszteráz-bénító alkilfoszfátok toxikológiai analízise. Egy. doktori értek. (Bp., 1960) * ''A Halidor-fumarát kúpokból való felszabadulásának vizsgálata. Többekkel. (Acta Pharmaceutica, 1972) * ''A gyógyszertechnológia és a biofarmácia kémiai ellenőrző módszerei. (Bp., 1982). == Fontoj == * [http://www.nevpont.hu/view/9177 hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gyarmati Laszlo}} [[Kategorio:Hungaraj farmaciistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj toksologoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] t5px13u1qsx34erkjr8r5ljaupipi8b 14 671441 9371895 6799834 2026-05-13T06:00:55Z Crosstor 3176 forigu 9371895 wikitext text/x-wiki {{forigu tuj|K1}} szx6rxd2c800ffvwm4vrq7qkn53u1au 0 674569 9371668 8687611 2026-05-12T18:48:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371668 wikitext text/x-wiki '''Fenestro de Overton''', ankaŭ nomata la [[diskurso|diskurs]]fenestro, estas kontraŭscienca konspirologia koncepto<ref name=":0">{{Статья|автор=Белова Н. Е., Верещагин О. А.|заглавие=Фрейм-аналитика: опыт эпистемологического исследования|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/freym-analitika-opyt-epistemologicheskogo-issledovaniya|язык=|издание=Ученые записки Орловского государственного университета. Серия: Гуманитарные и социальные науки|тип=|год=2015|месяц=|число=|том=|выпуск=6|номер=|страницы=|issn=1998-2720|archivedate=2019-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014425/https://cyberleninka.ru/article/n/freym-analitika-opyt-epistemologicheskogo-issledovaniya}}</ref><ref name="The Question 2015">{{cite web |url = http://thequestion.ru/questions/17479/answer/23748 |title = Насколько теория «Окна Овертона» научна и действительно ли можно, двигая «окно», влиять на общественное мнение? |author = [[Вахштайн, Виктор Семёнович|Виктор Вахштайн]] |date = 2015-08-23 |publisher = TheQuestion |accessdate = 2015-10-08 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6d4o7Yu4P?url=http://thequestion.ru/questions/17479/naskolko-teoriya-okna-overtona-nauchna-i-dejstvitelno-li-mozhno-dvigaya-okno-vliyat-na-obshestvennoe-mnenie |archivedate = 2015-11-16 |ref = The Question 2015 |deadlink = no }}</ref>, kiu nomumas la aron da ideoj, opinioj aŭ praktikoj konsiderataj akcepteblaj en la [[publika opinio]] de [[socio]]. Ĉi tiu termino estas derivita de la nomo de sia konceptinto, [[Joseph P. Overton]] ([[1960]]-[[2003]])<ref>NNDB ''intelligence aggregator'' retejo, [http://www.nndb.com/people/574/000213932 "Joseph P. Overton"]</ref>, iama vicprezidanto de la Centro por Publika Politiko de Mackinac<ref name=mackinac2>{{Citaĵo el la reto |lingvo=angle |titolo=Joseph Overton biografio kaj artikolo indekso|url=http://www.mackinac.org/bio.aspx?ID=12 |eldonejo=Mackinac |dato= |alirdato=2013-08-30}}</ref>, kiu, en la priskribo de sia "fenestro", asertis la ideon, ke la politika farebleco de ideo dependas ĉefe de tio, ke ĝi estas en la "fenestro", pli ol de la unuopaj preferoj de [[politikisto]]j<ref name= mackinac1>{{Citaĵo el la reto |lingvo=angle |titolo=''A Brief Explanation of the Overton Window'' (Mallonga klarigo pri la Overtan-a fenestro)| url = http://www.mackinac.org/12887| aŭtoro= Joseph Lehman| dato = | serio = | eldonejo = ''Mackinac Center for Public Policy''| alirdato = 7a de julio 2012}}</ref>. Laŭ la priskribo de Overton, lia fenestro kvazaŭ inkludas gamon da [[politiko]]j konsiderataj politike akcepteblaj rilate al ekzistanta publika opinio, kaj kiujn politikisto kvazaŭ povas do proponi sen esti konsiderata tro ekstremista, por gajni aŭ teni publikan postenon. Post la morto de Overton, aliaj esploris la koncepton de ĝustigo de ĉi tiu fenestro de akcepteblaj ideoj, intence reklamante ideojn ekster ĉi tiu fenestro (aŭ ideojn ĉe la "ekstera marĝeno") kun la intenco akceptigi, per komparo, ideojn ĝis nun konsideratajn neglektindaj<ref>''Daily Kos'' taglibro, [http://www.dailykos.com/story/2009/11/5/800804/-Morning-Feature:-Crazy-Like-a-Fox%202009 "Morning Feature: Crazy Like a Fox?"]</ref>. La [[amaskomunikilo]]j, kiel influaj agantoj de publika opinio, verŝajne estas ilo por modifi ĉi tiun fenestron per pli grandigi aŭ movi ĝin meze de la aro da opinioj<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=france |titolo=La fenestro de Overton |url=https://nospensees.fr/la-fenetre-doverton/ |eldonejo=Nos Pensées |dato=2018-08-03 |alirdato=2019-07-20 }}</ref>. La [[polemiko|polemika]] amaskomunikilaro precipe emas kontribui al la unua etapo de tia operacio, tio estas [[radikalo|radikal]]igante nepenseblan ideon . == Koncepto == [[Dosiero:Overton Window diagram-EO.svg |eta|210px|Diagramo de la Overton-a fenestro, kiu ŝoviĝas supren aŭ malsupren laŭ la epoko]] Overton priskribas mapon da ideoj de "pli libera" ĝis "malpli libera" pri registara agado. Laŭ tio ke la fenestro ŝanĝas sian grandecon aŭ moviĝas, ideo en difinita loko povas fariĝi pli-malpli politike akceptebla. La akcepto-niveloj <ref>Ĉiutaga Kos-rakonto, [http://www.dailykos.com/storyonly/2006/5/9/205251/2950 "Kial la Dekstruloj venkas - kaj kial Dems Ne "] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303221046/http://www.dailykos.com/storyonly/2006/5/9/205251/2950 |date=2016-03-03 }} ({{en}})</ref> de publikaj ideoj estas proksimume kiel sekvas: * Nepensebla * [[Radikalo#politiko|Radikala]] * Akceptebla * [[Racio|Racieca]] * [[Populara kulturo|Populara]] * Politiko La fenestro de Overton estas alproksimiĝo por identigi ideojn difinantajn la areon de akceptebleco de eblaj registaraj politikoj en la kunteksto de [[demokratio]]. Subtenantoj de politikoj ekster la Overton-a fenestro celas persvadi aŭ eduki publikan opinion por ŝanĝi kaj/aŭ plilarĝigi la fenestron. Dum subtenantoj en la fenestro - subtenantaj aktualajn politikojn aŭ similajn - celas konvinki la publikan opinion, ke politikoj ekster la fenestro devas esti rigardataj kiel neakcepteblaj. == Ekzemplo == Oni ofte prezentas [[kanibalismo]]n kiel ekzemplon popularigitan de la rusa [[reĝisoro]] [[Nikita Miĥalkov]] por ilustri la funkciadon de la Overton-a fenestro. Ĉi tiu ekzemplo estas ja hipoteza. Tamen multaj nuntempaj ideoj, kiuj ŝajnis tute nekoncepteblaj antaŭ jardekoj, fariĝis tute akcepteblaj laŭ leĝo kaj por la socio; oni demandas sin ĉu ilia evoluo ne sekvis la ĉi-supran scenaron <ref name="fr.sputniknews.com">{{Citaĵo el la reto |lingvo=france |titolo=''La fenêtre d'Overton'' |url=https://nospensees.fr/la-fenetre-doverton/ |eldonejo=Nos Pensées |dato=2018-08-03 |alirdato=2019-07-20 }}.</ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunikado]] * [[Parolado]] * [[Paralogismo]] * [[Propagando]] * [[Retoriko]] * [[Sofismo]] * [[Subfosado]] (figure) {{Projektoj}} [[Kategorio:Paralogismoj]] [[Kategorio:Politikaj sciencoj]] [[Kategorio:Publika medio]] [[Kategorio:Socia psikologio]] 2i9l29jn4272n02pd2nlvrllx7eq6pp 0 675227 9371604 9339631 2026-05-12T17:59:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Fediverse_logo_proposal.svg|eta|Proponita emblemo de la Fediverso]] La '''Fediverso''' ([[vortokunfando]] inter "federacio" kaj "universo") aŭ '''Federujo''' estas reto de federaciitaj (interligitaj) serviloj, kiuj estas uzataj por [[TTT-ejo|TTT-eldonado]] (t.e. [[sociaj retoj]], mikroblogoj, blogoj aŭ [[retejo]]j) kaj dosiera gastigado. Kvankam sendepende gastigataj, ili povas reciproke interkomuniki. Sur malsamaj serviloj (nodoj), uzantoj povas krei tiel nomatajn identecojn. Ĉi tiuj identecoj estas kapablaj komuniki trans la limoj de la nodoj, ĉar la programaro, kiu funkcias sur la serviloj, subtenas unu aŭ pliajn [[Ret-komunika protokolo|komunikajn protokolojn]], kiuj sekvas la malferman normon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://mastoguide.info/Pages/fedFAQ.html|titolo=Mastodon User Guide|lingvo=en|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170409030653/http://mastoguide.info/Pages/fedFAQ.html|arkivdato=2017-04-09}}</ref> Kiel identeco sur la fediverso, uzantoj povas afiŝi tekston kaj dosierojn aŭ sekvi afiŝojn de aliaj identecoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://newatlas.com/what-is-the-fediverse/56385/|titolo=''What on Earth is the fediverse and why does it matter?'' (angle: "Kio damne estas Fediverso kaj kial ĝi gravas?")|lingvo=en}}</ref> En kelkaj kazoj, uzantoj povas eĉ permesi al aliaj identecoj redakti siajn datumojn (kiel kalendarojn aŭ adresajn librojn). == Historio == En 2008, la [[interkona retejo]] ''identi.ca'' fondiĝis de [[Evan Prodromou]]. Li eldonis la programaron ''[[GNU social]]'' sub [[libera permesilo]] (la GNU-Affera Ĝenerala Publika Permesilo, AGPL). Krom tiu servilo, ''identi.ca'', estis nur malmultaj aliaj okazoj ekzistantaj, funkciigataj de homoj por sia propra uzo. Tio ĉi ŝanĝiĝis en 2011/2012 kiam ''identi.ca'' ŝanĝis al alia programaro, nome ''pump.io''. Pluraj novaj nodoj de ''GNU social'' estis kreitaj. Samtempe kiel ''GNU social'', aliaj projektoj kiel Friendica, Hubzilla, [[Mastodon]] kaj Pleroma integrigis la protokolon OStatus, tiel etendante la fediverson.<ref name="Hubzilla gnusoc">{{Citaĵo el la reto|url=https://framagit.org/hubzilla/addons/tree/master/gnusoc|titolo=gnusoc · master · hubzilla / addons|lingvo=en}}</ref><ref name="Pleroma">{{Citaĵo el la reto|url=https://pleroma.social|titolo=Pleroma|lingvo=en}}</ref> Dume, aliaj komunikaj protokoloj evoluis, kiuj integriĝis diversmaniere en la platformoj. En januaro 2018, la [[Konsorcio de la Tut-Tera Teksaĵo|Konsorcio de TTT]] prezentis la protokolon ActivityPub, celante plibonigi la kunfunkcieblecon inter la platformoj. En aŭgusto 2018, ĉi tiu protokolo estas subtenata de dek tri platformoj. === Gab === La 4-an de julio 2019, la ekstremdekstra interkona retejo Gab, kiu ligiĝas al diversaj okazoj de [[blankula supereco|blankulsuperisma]] perforto, aliĝis al la Fediverso, ŝanĝante sian retejon al forko de Mastodon (nome ''Gab Social''). La Mastodon-projekto eldonis komunikaĵon kondamnante Gab kaj la plimulto el nodoj elektis bari Gab-on de federaciiĝo kun ili.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://blog.joinmastodon.org/2019/07/statement-on-gabs-fork-of-mastodon/|titolo=Deklaro de Mastodont pri la forko de Gab|lingvo=en}}</ref> == Komunikaj protokoloj uzataj en la Fediverso == [[Dosiero:Federated_social_media.png|eta|Kelkaj federaciitaj interkonaj platformoj kaj iliaj manieroj interligiĝi]] Ĉi tiuj [[Ret-komunika protokolo|komunikaj protokoloj]], kiuj realigas malfermajn normojn, estas uzataj en la Fediverso: * ActivityPub * DFRN<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://github.com/friendica/friendica/blob/master/spec/dfrn2.pdf|titolo=DFRN2|lingvo=en}}</ref> * Diaspora Network * OStatus * [[Extensible Messaging and Presence Protocol|XMPP]] * Zot kaj Zot/6<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://macgirvin.com/wiki/mike/Zot%2BVI/Home|titolo=Zot/6|alirdato=2020-01-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181228223255/https://macgirvin.com/wiki/mike/Zot+VI/Home|arkivdato=2018-12-28|lingvo=en}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://project.hubzilla.org/help/en/developer/zot_protocol|titolo=Zot Protocol|alirdato=2020-01-01|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180818020949/https://project.hubzilla.org/help/en/developer/zot_protocol|arkivdato=2018-08-18|lingvo=en}}</ref> == Fediversaj programaraj platformoj == La programaroj, kiuj konsistigas la Fediverson, ĉiuj estas [[Libera programaro|liberaj]].<ref>[https://www.heise.de/news/No-Spy-Konferenz-CryptoParties-sind-out-mehr-Fediverse-ist-in-4080443.html Monika Ermert: artikolo ''No-Spy Konferenz: CryptoParties sind out, mehr Fediverse ist in'' (germane: "sen-spioniga konferenco: kriptado eksmodas, pli da Fediverso ŝatatas")] la 18-an de junio 2018 en la retejo ''heise.de'' ({{de}})</ref> Kelkaj el ili stile similas al [[Twitter]] (ekzemple, [[Mastodon]], Misskey, [[GNU social]] kaj [[Pleromo|Pleroma]], kiuj estas similaj laŭ sia mikrobloga funkcio), dum aliaj inkludas pli da komunikado kaj transakciaj elektoj, kiuj estas anstataŭe kompareblaj al Google+ aŭ Facebook (kiel en la kazoj de Friendica kaj Hubzilla).<ref name="Pleroma"/><ref name="Misskey">{{Citaĵo el la reto|url=https://misskey.io|titolo=Misskey|lingvo=ja}}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Programaro de la Fediverso |- !scope="col"| Programo !scope="col"| Tipo !scope="col"| ActivityPub !scope="col"| Diaspora !scope="col"| OStatus !scope="col"| Zot/6 |- !scope="row"| Aardwolf-Social<ref name="Aardwolf-Social">{{cite web |last1=Aardwolf-Social |title=Aardwolf-Social |url=https://github.com/Aardwolf-Social |website=Aardwolf-Social (GitHub) |access-date=October 23, 2022}}</ref> | [[Socia retejo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Jes}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Akkoma<ref name="Akkoma">{{cite web |url=https://akkoma.social/ |title=akkoma.social |access-date=April 7, 2023}}</ref> |[[Etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Anfora | Bildgastigo | <!-- ActivityPub --> {{Ne1|Progresante}}<ref>{{cite web | work = Anfora|title=Implement mastodon API endpoints #23 | publisher = Git hub |url= https://github.com/anforaProject/anfora/issues/23|access-date=December 10, 2018}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| BookWyrm<ref name="BookWyrm">{{cite web |url=https://bookwyrm.social/ |author=bookwyrm|title=Bookwyrm |access-date=May 26, 2021}}</ref> | Libra Katalogado | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Jes}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Calckey<ref name="Calckey">{{cite web | url=https://codeberg.org/thatonecalculator/calckey | title=Calckey | access-date=November 9, 2022}}</ref> | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Castopod | Podkastoj | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web | title=Castopod features | url=https://docs.castopod.org/#features | access-date=November 7, 2022}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Diaspora* (software) | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Ne1}}<ref>{{cite web |author=diaspora*|title=Support ActivityPub #7422|website=[[GitHub]]|url=https://github.com/diaspora/diaspora/issues/7422|access-date=August 18, 2018}}</ref><ref>{{cite web |author=diaspora*|title=Let's talk about ActivityPub|date=May 13, 2017|url=https://discourse.diasporafoundation.org/t/lets-talk-about-activitypub/741|access-date=August 18, 2018}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Jes}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| distbin | Pastebin | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| [[Drupal]] | [[Blogo]], bilda kaj dosiera gastigo, [[socia retejo]], [[retpaĝo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{Cite web |last=Kristof |first=De Jaeger (swentel) |date=February 23, 2019 |title=ActivityPub |url=https://www.drupal.org/project/activitypub |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20220306102802/https://www.drupal.org/project/activitypub |archive-date=March 6, 2022 |access-date=March 6, 2022 |website=Drupal.org |language=en}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Jes}}<ref>{{Cite web |last=Jason |first=Chambers (rurri) |date=March 2, 2012 |title=Diaspora Pod |url=https://www.drupal.org/project/diaspora |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20220306113946/https://www.drupal.org/project/diaspora |archive-date=March 6, 2022 |access-date=March 6, 2022 |website=Drupal.org |language=en}}</ref> | <!-- OStatus --> {{Ne1|Progresante}}<ref>{{Cite web |last=Stefan |first=Auditor (sanduhrs) |date=April 19, 2011 |title=OStatus |url=https://www.drupal.org/sandbox/sanduhrs/1132580 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20220306114413/https://www.drupal.org/sandbox/sanduhrs/1132580 |archive-date=March 6, 2022 |access-date=March 6, 2022 |website=Drupal.org |language=en}}</ref> | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Epicyon | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Friendica<br />(f. Friendika; orig. Mistpark) | [[Socia retejo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Jes}} | <!-- OStatus --> {{Jes}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Funkwhale<ref name="Funkwhale">{{cite web |url=https://funkwhale.audio |author=funkwhale|title=Funkwhale |access-date=May 2, 2019}}</ref> | Aŭdio, muzikgastigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Gancio | Eventa kunigilo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| GNU MediaGoblin | Dosiera gastigo | <!-- ActivityPub --> {{Ne1|Proponita}}<ref>{{Cite web|author=GNU MediaGoblin|title=Move federation code to ActivityPub spec #5503|url=https://issues.mediagoblin.org/ticket/5503|access-date=August 18, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411162137/https://issues.mediagoblin.org/ticket/5503|archive-date=April 11, 2017|url-status=dead}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| [[GNU social]] | [[Socia retejo]], [[Blogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |author=GNU social|title=Milestone: ActivityPub - GNU Social v3|url=https://www.gnusocial.rocks/v3/milestone-activitypub.html|access-date=July 18, 2022}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Jes}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| GoToSocial<ref name="GoToSocial">{{cite web | url=https://github.com/superseriousbusiness/gotosocial | title=GoToSocial | website=[[GitHub]] | access-date=December 27, 2022}}</ref> | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Guppe | Grupoj | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |author=immers-space|title=Decentralized social groups for ActivityPub|website=[[GitHub]] |url=https://github.com/immers-space/guppe|access-date=November 22, 2022}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Honk | [[Socia retejo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Hubzilla | [[Content Management System|CMS]], [[Socia retejo]], [[blogo]], [[vikio]], dosiera gastigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Jes}} | <!-- OStatus --> {{Jes}}<ref name="Hubzilla gnusoc" /> | <!-- Zot/6 --> {{Jes}} |- !scope="row"| Inventaire | Libraj recenzoj | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{Cite web |date=December 7, 2021 |title=Inventaire toot |url=https://mamot.fr/@inventaire/107405333892235843 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828151206/https://mamot.fr/@inventaire/107405333892235843 |archive-date=August 28, 2022 |access-date=October 17, 2022 |website=mamot.fr}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Kibou | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Kbin | Ligila kunigilo, [[socia retejo]], [[retforumoj]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| [[Lemmy]]<ref>{{cite web |url=https://join-lemmy.org/ |title=join-lemmy.org |access-date=July 12, 2021}}</ref> | Ligila kunigilo, [[socia retejo]], [[retforumoj]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Libervia | [[Tujmesaĝilo]], [[etblogo]], [[blogo]], [[datena kunhavigo]], eventa administrado | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |title=Libervia progress note 2022-W45 |url=https://salut-a-toi.org/blog/view/goffi@goffi.org/@/id/libervia-progress-note-2022-w45-MTdL |website=salut-a-toi.org |date=November 2022 |accessdate=2023-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221225053345/https://salut-a-toi.org/blog/view/goffi@goffi.org/@/id/libervia-progress-note-2022-w45-MTdL |archivedate=2022-12-25 }}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Littr.me | Ligila kunigilo, [[socia retejo]] | <!-- ActivityPub --> {{Ne1|Progresanta}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| lotide<ref>{{cite web |url=https://sr.ht/~vpzom/lotide/ |title=lotide |access-date=October 29, 2020}}</ref> | Ligila kunigilo, [[socia retejo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| takahē<ref>{{cite web |url=https://jointakahe.org/ |title=takahē |access-date=December 27, 2022}}</ref> | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| [[Mastodon]] | [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |author=Mastodon|title=ActivityPub support #1557|website=[[GitHub]]|url=https://github.com/tootsuite/mastodon/issues/1557|access-date=August 18, 2018}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1|Forlasita}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Micro.blog<ref>{{cite web |url=https://micro.blog/|website=micro.blog|title=Micro.blog|access-date=December 19, 2022}}</ref> | [[etblogo]] [[blogo]], [[podkasto]]j | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |author=micro.blog|title=Mastodon and ActivityPub|website=[[micro.blog]]|url=https://help.micro.blog/t/mastodon-and-activitypub/95|access-date=December 19, 2022}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| microblog.pub | [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Misskey<ref>{{cite web |url= https://misskey.io/ |title=Misskey |access-date=May 2, 2019}}</ref> | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Mobilizon | Eventa kaj grupa administrado | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Nextcloud Social | Datena kunhavigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |author=Nextcloud|title=Nextcloud introduces social features, joins the fediverse|url=https://nextcloud.com/blog/nextcloud-introduces-social-features-joins-the-fediverse/|access-date=December 10, 2018}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| OStatus<ref name="OStatus">{{cite web |url=https://ostatus.net/about.php |author=ostatus |title=OStatus |access-date=October 29, 2020 }}{{404|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | [[Socia retejo]], [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Jes}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| OLKi<ref name="OLKi">{{cite web |url= https://olki.loria.fr/platform |title=olki |access-date= October 23, 2020}}</ref> | Dosiera gastigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Owncast<ref name="Owncast">{{cite web |url=https://owncast.online/releases/owncast-0.0.11 |title=Owncast v0.0.11 |date=March 5, 2022}}</ref> | Tujelsendoj | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| PeerPx | Bildgastigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| [[PeerTube]] | Filma Gastigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Pixelfed<ref name="Pixelfed">{{cite web |url=https://pixelfed.org|author=Pixelfed|title=Pixelfed|access-date=May 2, 2019}}</ref> | Bildgastigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |author=Pixelfed|title=Pixelfed federates now.|date=December 25, 2018|url=https://mastodon.social/@pixelfed/101301109645686324|access-date=December 31, 2018}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Pleroma<ref name="Pleroma.social">{{cite web |title=Pleroma — a lightweight fediverse server |url=https://pleroma.social/ |website=Pleroma |access-date=January 22, 2023}}</ref> | [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1|Forlasita}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Plume<ref name="Plume">{{cite web |url=https://joinplu.me |author=joinplu.me|title=Plume |access-date=May 2, 2019}}</ref> | [[Blogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Prismo | Ligila kunhavigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Pubcast | [[Podkasto]]j | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| pump.io | [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Ne1|Proponita}}<ref>{{cite web |author=pump.io|title=ActivityPub support #1241|website=[[GitHub]]|url=https://github.com/pump-io/pump.io/issues/1241|access-date=August 18, 2018}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1|Forlasita}}<ref>{{cite web |author=pump.io|title=OStatus #8|website=[[GitHub]]|url=https://github.com/pump-io/pump.io/issues/8|access-date=August 18, 2018}}</ref> | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Read.as | [[RSS]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{cite web |author=Read.as|title=Long-form ActivityPub-enabled reader|website=[[GitHub]]|url=https://github.com/writeas/Read.as|access-date=August 29, 2018}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Rebased (Soapbox-BE)<ref name="Rebased">{{cite web |url=https://github.com/soapbox-pub/rebased |title=rebased repo|access-date=April 7, 2023| publisher = Git hub}}</ref> | [[etblogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Socialhome | [[Retpaĝo]], [[Socia retejo]], [[etblogo]], [[blogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Jes}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1|Proponita}}<ref>{{cite web | url= https://git.feneas.org/socialhome/socialhome/issues/479 | title= Implementing Zot | first= Jason | last= Robinson | date= May 19, 2018 | accessdate= 2023-06-24 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20191026185028/https://git.feneas.org/socialhome/socialhome/issues/479 | archivedate= 2019-10-26 }}</ref> |- !scope="row"| Streams<ref>{{Cite web|url=https://codeberg.org/streams/streams|title=streams|website=codeberg.org|accessdate=November 2, 2022}}</ref> | [[Socia retejo]], [[blogo]], [[vikio]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Jes}} |- !scope="row"| [[Tumblr]] | [[Socia retejo]], [[etblogo]], [[blogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Ne1|Progresante}}<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=November 21, 2022 |title=Tumblr to add support for ActivityPub, the social protocol powering Mastodon and other apps |url=https://techcrunch.com/2022/11/21/tumblr-to-add-support-for-activitypub-the-social-protocol-powering-mastodon-and-other-apps/ |access-date=November 21, 2022 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| [[WordPress]] | [[Blogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}}<ref>{{Cite web|last=Pfefferle|first=Matthias|url=https://wordpress.org/plugins/activitypub/|access-date=November 28, 2022|title=ActivityPub – WordPress plugin {{!}} WordPress.org}}</ref> | <!-- Diaspora Network --> {{Jes}}<ref>{{Cite web|last=wordpress.org|url=https://wordpress.org/plugins/tags/diaspora/|access-date=November 28, 2022|title=Plugins categorized as diaspora {{!}} WordPress.org}}</ref> | <!-- OStatus --> {{Jes}}<ref>{{Cite web|last=Pfefferle|first=Matthias|url=https://wordpress.org/plugins/ostatus-for-wordpress/|access-date=November 28, 2022|title=OStatus – WordPress plugin {{!}} WordPress.org}}</ref> | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Write.as / WriteFreely | [[Blogo]] | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Ne1}} |- !scope="row"| Zap | [[Socia retejo]], [[blogo]], bilda kaj dosiera gastigo | <!-- ActivityPub --> {{Jes}} | <!-- Diaspora Network --> {{Ne1}} | <!-- OStatus --> {{Ne1}} | <!-- Zot/6 --> {{Jes}} |} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Retejoj aperintaj en 2008]] [[Kategorio:Sociaj retejoj]] [[Kategorio:Libera programaro]] [[Kategorio:Blogado]] gzoi6t6456gtkqb11oqqsausw1zqmyo 0 678410 9371954 9359046 2026-05-13T07:49:45Z Sj1mor 12103 9371954 wikitext text/x-wiki En [[psikologio]] '''subpremado''' ankaŭ nomata '''repuŝado''' estas la redirektado de propraj [[deziro]]j kaj tendencoj al plezuraj instinktoj ekskludante ilin el la [[konscio]] kaj tenante ilin aŭ kaŝante ilin en la [[nekonscio]]. Laŭ la teorio de [[psikoanalizo]], subpremado ludas gravan rolon en multaj [[Psika malsano|mensomalsanoj]], kaj eĉ en la psiko de la averaĝa persono.<ref> Laplanche pp. 390, 392 </ref> Subpremado estas ŝlosila koncepto de psikoanalizo, kie ĝi estas komprenata kiel defendomekanismo kiu "sekurigas, ke tio kio estas neakceptebla por la konscia menso, kaj kio, se oni memorigas ĝin, vekas [[anksio]]n, ne povu eniri en ĝi."<ref> Davis, Derek Russell (2004). Gregory, Richard L. (eld.). The Oxford Companion to the Mind, Second Edition. Oxford: Oxford University Press. p. 803. ISBN 978-0-19-866224-2. </ref> Estis debato ĉu (aŭ kiom ofte) la subpremado de la [[memoro]] reale okazas<ref> McNally, R.J. (2004). "The Science and Folklore of Traumatic Amnesia". Clinical Psychology Science and Practice. 11 (1): 29–33. doi:10.1093/clipsy/bph056. </ref> kaj ĉeftendenca psikologio asertas, ke la vera memorsubpremado okazas nur tre rare.<ref>[https://web.archive.org/web/20090123020602/http://caic.org.au/fms-sra/rmt.htm "Repressed Memories and Recovered Memory Therapy".] Jan Groenveld. Arkivita el la originalo en 2009-01-23. alirita la 23an de januaro 2020. </ref> Usonaj psikologoj ekklopodis studi subpremadon en eksperimenta laboratorio ĉirkaŭ 1930. Tamen, psikoanalizistoj estis dekomence neinteresataj en klopodoj studi subpremadon en laboratoria medio, kaj poste eĉ malakceptis ilin. Plej psikoanalizistoj konkludis, ke tiaj klopodoj misreprezentis la psikoanalizan koncepton de subpremado. == Bibliografio == * Boag, S. (2006). "Freudian repression, the common view, and pathological science". Review of General Psychology. 10 (1): 74–86. doi:10.1037/1089-2680.10.1.74. * Boag, S. (2012). [https://books.google.es/books/about/Freudian_Repression_the_Unconscious_and.html?id=xVm--43bE88C&redir_esc=y Freudian repression, the unconscious, and the dynamics of inhibition,] London: Karnac. * Jean Laplanche (1988). [https://books.google.es/books?id=DCpokE8C2WgC&redir_esc=y The language of psycho-analysis,] Origine publikigita en franca kiel Vocabulaire de la psychanalyse [1967]. * Rofé, Y. (2008). [http://img2.tapuz.co.il/CommunaFiles/28421076.pdf "Does Repression Exist? Memory, Pathogenic, Unconscious and Clinical Evidence (2008)"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200806131013/http://img2.tapuz.co.il/CommunaFiles/28421076.pdf |date=2020-08-06 }} (PDF). Review of General Psychology. 12 (1): 63–85. CiteSeerX 10.1.1.406.764. doi:10.1037/1089-2680.12.1.63. * Rofé, Y. (2010). "The Rational-Choice Theory of Neurosis". Journal of Psychotherapy Integration. 20 (2): 152–202. doi:10.1037/a0019767. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[politika subpremado]] * [[religia persekutado]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Psikoanaliza terminologio]] [[Kategorio:Psikodinamiko]] [[Kategorio:Defenda mekanismo]] tqamtuc2jt7u0crzk606dwyb1575h4t 0 685164 9371724 8174660 2026-05-12T20:55:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ferenc Callmeyer |dosiero = Callmeyer Ferenc 2009 Solymár 1.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Ferenc Callmeyer |naskonomo = }} '''[[Francisko|Ferenc]] Callmeyer,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Callmeyer Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], titulara universitata [[instruisto]], koresponda membro de Hungara Arta Akademio (2017). Ferenc Callmeyer<ref>http://www.mmakademia.hu/alkoto/-/record/MMA79674</ref> naskiĝis la {{daton|3|aprilo|1928}} en [[Miskolc]], li mortis la {{daton|3|oktobro|2020}}. [[Dosiero:Badacsony 1964, Tátika étterem (Callmeyer Ferenc). Fortepan 50776.jpg|eta|<center>Restoracio en Badacsony planita de Ferenc Callmeyer]] [[Dosiero:Bullet Holes from the Hungarian Revolution of 1956 in Budapest-003.jpg|eta|<center>Monumento pri [[hungara revolucio de 1956]] fare de Callmeyer (la ferkugloj demonstras la pafojn)]] == Biografio == Ferenc Callmeyer maturiĝis en minoritana [[gimnazio]], poste li akiris arkitekturan [[diplomo]]n en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknikuniversitato de Budapeŝto]] en [[1951]]. Post la diplomo li instruis samloke, krome li laboris en pluraj ŝtataj arkitekturaj oficejoj, sed li ankaŭ studis en majstrokurso (1953). Inter 1963-1965 li laboris en [[Londono]], poste inter 1965–1990 en arkitektura [[instituto]] en Budapeŝto. Ekde 1984 li estis titulara universitata instruisto en la teknikuniversitato. Depost fino de la [[socialismo]] (1990) li fondis propran arkitekturan [[firmao]]n. Li akiris sciencan gradon DLA. Li ricevis [[premio]]jn ekde 1956. == Elektitaj planoj == * [[restoracio]] kaj aliaj konstruaĵoj en [[Badacsony]] * restoracio kaj aliaj konstruaĵoj en [[Tihany]] * [[hotelo]] en [[Keszthely]] * pluraj lernejoj en Budapeŝto, [[Székesfehérvár]] * [[akvoturo]] en [[Püspökladány]] * pluraj [[uzino]]j * pluraj loĝdomoj, feriejoj * [[monumento]]j == Elektitaj ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1952) * [[Telki]] (2005, 2006) * [[Solymár]] (2009) == Elektitaj libroj == * ''Hétvégi házak – nyaralók'' (1972) * ''Clasp rendszerű iskolák'' (1986) * ''Telki ezer éve'' (2004) == Fontoj == * [https://www.mma.hu/test/-/event/10180/callmeyer-ferenc-egy-epitesznek-szerencsetlenseg-ha-tuleli-korat- hungarlingva biografio kun foto] * [http://yblegyesulet.hu/ybl-dij/ybl-dijas-epiteszek/1993-2/callmeyer-ferenc/ hungarlingva biografio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://miskolcimodern.hu/callmeyer-ferenc/ hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Callmeyer Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] my07z0z8hiqval470e9as17be79qtz1 0 685500 9372015 9360110 2026-05-13T09:45:14Z Crosstor 3176 /* B */ 9372015 wikitext text/x-wiki Jen listo de pli '''gravaj lernintoj en [[Universitato Semmelweis]]''' (memoru: la fondo okazis en [[1951]]): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Alánt]] * [[Piroska Anderlik]] * [[Géza Arató]] * [[Attila Árvay]] == B == * [[Pál Bács]] * [[Judit Balázs]] * [[Márta Balázs]] * [[Zoltán Balog]] * [[Éva Bánáty]] * [[Mihály Csaba Bánki]] * [[Miklós Baranyai]] * [[Lajos Barcza]] * [[Zoltán Bárdosi]] * [[Ervin Bellák]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Ernő Berentey (filo)]] * [[János Boda]] * [[András Bodnár (akvopilkisto)]] * [[József Borsy]] * [[Mátyás Börzsönyi]] * [[Sándor Bozsóky]] * [[Béla Buda]] * [[Sándor Buglya]] == C == * [[György Csaba]] * [[M. György Csákány]] * [[Gyula Császár]] * [[Katalin Cseh (politikisto)]] * [[András Csókay]] == E == * [[Károly Eke]] == F == * [[János Fehér]] * [[György Fekete (kuracisto)]] * [[Tamás Felkai]] * [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]] * [[Jenő Forrai]] * [[János Frühling]] * [[Márta Fülöp]] == G == * [[Sándor Pál Gábor]] * [[Ágnes Geréb]] * [[Ferenc Gimpl]] * [[Kinga Göncz]] * [[Judit Gönczi]] * [[György Gosztonyi]] * [[Ákos Görgényi]] * [[György Götz]] * [[Andrea Gyarmati]] * [[László Gyarmati]] == H == * [[Tamás Hacki]] * [[Pál Hadházy]] * [[Géza Haits]] * [[György Hajnóczky]] * [[László Hammerl]] * [[Balázs Hankó]] * [[László Harsányi]] * [[Eleonóra Hotovy]] * [[Csilla Hegedűs]] * [[Zsolt Hegedűs]] * [[Gábor Herendi]] * [[György Hidas]] * [[Ágnes Horváth]] * [[Ferenc Horváth (radiologo)]] * [[Zsolt Horváth (1964)]] * [[Ervin Hruby]] * [[Gábor Béla Huszár]] * [[Ilona Huszár]] * [[Kálmán Hüttl]] == I == * [[Zsolt Intődy]] * [[László Iván]] == J == * [[Tivadar Jakab]] == K == * [[Antal Káldor]] * [[Péter Kálmán (kardiologo)]] * [[Jenő Kamuthy]] * [[Alice Károlyi]] * [[György Kárpáti (reĝisoro)]] * [[István Kausz]] * [[Gábor Kendrey]] * [[Imre Kenyeres (patologo)]] * [[Éva Kis (radiologo)]] * [[László Levente Kocsis]] * [[János Kóka]] * [[Mihály Kökény]] * [[Tamás Kolos]] * [[Ferenc Konrád]] * [[Mária Kopp]] * [[Aladár Kovácsi]] * [[Zoltán Kőváry]] == L == * [[Mária Lengyel]] * [[Attila Lipcsey]] * [[László Littmann]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[László Gergely Lukács]] * [[Elvira Lux]] * [[György Luzsa]] == M == * [[Ágnes Marik]] * [[László Medve]] * [[Tamás Mendelényi]] * [[Béla Merkely]] * [[László Mihóczy]] * [[István Mikola]] == N == * [[Ambrus Nagy]] * [[Zoltán Nemere]] * [[Éva Novák]] == O == * [[Magda Osztovics]] * [[István Osztrics]] == P == * [[Ervin Paraicz]] * [[András Payer]] * [[Tamás Pentelényi]] * [[Rezső Pertorini]] == R == * [[Antal Renner]] * [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] * [[Botond Roska]] == S == * [[Tibor Schvarcz]] * [[István Seri]] * [[András Sirák]] * [[Endre Somogyi (kuracisto)]] * [[Beáta Sperlágh]] * [[Attila Sudár]] * [[László Surján]] * [[László Szabó (farmaciisto)]] * [[László Gyula Szabó]] * [[István Szára]] * [[Marianna Szatmári]] * [[Tamás Székely]] * [[Béla Szende (patologo)]] * [[Gábor Szendi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[Imre Szlovencsák]] * [[Albert Szobor]] * [[Csaba Szummer]] == T == * [[Károly Tagányi (anestezisto)]] * [[Gergely Tapolczai]] * [[Péter Tariska]] * [[Judit Temes]] * [[József Tímár (patologo)]] * [[István Török (kuracisto)]] * [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]] * [[Béla Töttössy]] * [[László Tringer]] * [[Zsolt Tulassay]] == U == * [[József Urbán]] == V == * [[András Veér]] * [[György Vikár]] * [[János Vizúr]] == W == * [[György Wéber (kirurgo)]] == Z == * [[Viktor Zsódi]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de instruistoj en Universitato Semmelweis]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] pqmi4b7zi28o4zl3ivi7o8y1dn0iyfy 0 689807 9372073 8432374 2026-05-13T11:40:45Z Alenia reyo 256800 Aldoneco de la nomo de la eklezio 9372073 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|malapero={{Dato|1|1|2017}}|regiono-ISO=FR-14|situo sur mapo2=Francio|bildo-priskribo=Eklezio San-Lorento de Roucamps}} '''Roucamps''' estas malaperinta [[Francio|franca]] {{Senapartligilo|komunumo (Francio)}} situanta en [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Calvados]], [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Normandio]]. Ĝiaj loĝantoj nomiĝas ''Roucampois''. Ĝi nun formas parton de [[Les Monts d'Aunay]]. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{-|maldekstre}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Calvados]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://lesmontsdaunay.fr/commune_et_mairie/roucamps/}} (Les Monts d'Aunay/Roucamps) [[Kategorio:Malaperintaj komunumoj de Calvados]] 9z24k3os44xxcsvvca7nkz4yn7mmewo 0 696467 9371843 9260127 2026-05-13T04:29:36Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371843 wikitext text/x-wiki {{Geokesto|Instituto pri Biologia Scienco-esplorado kaj Disvolviĝo|municipo=[[Rio-de-Ĵanejro]]|mapo_lokumilo=Brazilo <!--| mapo1_lokumilo = Centro Valo de Luaro-->|retpaĝo=https://portal.fiocruz.br/|destination actuelle=[[Ŝtataj organizaĵoj kun industria kaj komerca karaktero (Francio)|Ŝtata organizaĵo kun industria kaj komerca karaktero]]|destination initiale=résidence de chasse|establita1=|establita1_tipo=Konstrufino|establita=[[25-a de majo]] [[1900]]|establita_tipo=Konstrukomenco|tipo=Instituto pri biologia scienco-esplorado kaj disvolviĝo|konstruaĵo_tipo=Tipo de konstruaĵo|lando={{BRA}}|référence=|nomo=FioCruz|longitudo==59|long_EW=W|long_s=43|long_m=14|long_d=43|latitudo==64|lat_NS=S|lat_s=29|lat_m=52|lat_d=22|dosiero=Castelo fiocruz panoramico (cropped).jpg|devena_nomo=Instituto Oswaldo Cruz|regiono=Norda Zono}} La '''Fondaĵo Oswaldo Cruz''' ('''Fiocruz''') estas esplora institucio fondita en 1900 en [[Manguinhos]], [[Rio-de-Ĵanejro]], [[Brazilo]], de la [[Epidemiologio|epidemiologo]] [[Oswaldo Cruz]]. Ĝi estas konsiderata unu el la ĉefaj publikaj sansistemaj esplorinstitucioj de la mondo kaj la plej grava en [[Latinameriko]]<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cpqrr.fiocruz.br/pg/en/about-us/history/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190126134638/http://www.cpqrr.fiocruz.br/pg/en/about-us/history/ |arkivdato=2019-01-26 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://m.radioagencianacional.ebc.com.br/geral/audio/2016-12/fiocruz-comeca-produzir-teste-para-doencas-transmitidas-pelo-aedes-aegypti |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200705184922/http://m.radioagencianacional.ebc.com.br/geral/audio/2016-12/fiocruz-comeca-produzir-teste-para-doencas-transmitidas-pelo-aedes-aegypti |arkivdato=2020-07-05 }}</ref> == Historio == La institucio fondiĝis kiel Federacia Instituto de Seroterapio la [[25-a de majo|25an de majo]] [[1900]], kies celo estis fabriki [[serumo]]jn kaj [[vakcino]]jn kontraŭ bubona plago.<ref name=":0" /> La [[12-a de decembro|12an de decembro]] [[1907]], la Instituto de Eksperimenta Patologio de Manguinhos estis renomita kaj la [[19-a de marto|19an de marto]] [[1918]] honore al Oswaldo Cruz, ĝi estis renomita Instituto Oswaldo Cruz. En [[majo]] [[1974]], ĝi fariĝis Fundação Oswaldo Cruz, kun la akronimo Fiocruz.<ref name=":0" /> Ĝia ĉefa celo estas esplorado kaj kuracado de tropikaj malsanoj. Lia laboro ne limiĝis nur al [[Rio-de-Ĵanejro]] aŭ la esplorado kaj produktado de vakcinoj. En kampanjoj por kuraci urbojn plagitajn de epidemioj de [[flava febro]], [[variolo]] kaj [[bubona pesto]], ĝi devis alfronti fortan opozicion kaj popolan malfeliĉon. Traktante la vivkondiĉojn de la loĝantoj de la interno, ĝi naskis debatojn, kiuj rezultis en la kreado de la Nacia Departemento de Publika Sano en 1920.<ref name=":0" /> == FioCruz en [[Rio-de-Ĵanejro]] == [[Dosiero:Castelo_fiocruz_panoramico.jpg|eta|FioCruz en Manguinhos.]] La teknikaj-sciencaj unuoj situantaj en Rio-de-eiroanejro estas jenaj: * [http://www.bio.fiocruz.br Instituto de Teknologio en Immunobiologiaj (Bio-Manguinhos)]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; * Centro de Criação de Animais de Laboratório (CECAL); * Instituto de Comunicação e Informação Científica e Tecnológica em Saúde (ICICT); * Casa de Oswaldo Cruz (COC); * [http://www.ensp.fiocruz.br/portal-ensp/ Escola Nacional de Saúde Pública Sérgio Arouca (ENSP)]; * Escola Politécnica de Saúde Joaquim Venâncio (EPSJV); * Instituto de Tecnologia em Fármacos (Farmanguinhos); * Instituto Fernandes Figueira (IFF); * Instituto Nacional de Infectologia Evandro Chagas (INI); * Instituto Nacional de Controle e Qualidade em Saúde (INCQS); * Instituto Oswaldo Cruz (IOC). '''Subteno-fundamento:''' * Fundação para o Desenvolvimento Científico e Tecnológico em Saúde (Fiotec) == FioCruz ekster Rio de Janeiro == '''La teknikaj sciencaj unuoj situantaj ekster Rio-de-Janejro estas jenaj:''' * Instituto Aggeu Magalhães (IAM) - Fiocruz Pernambuco; * Instituto Gonçalo Moniz (IGM) - Fiocruz Bahia; * Instituto Leônidas e Maria Deane (ILMD) - Fiocruz Amazônia; * Instituto René Rachou (IRR) - Fiocruz Minas Gerais; * Instituto Carlos Chagas (ICC) - Fiocruz Paraná; * Gerência Regional de Brasília (Gereb) - Fiocruz Brasília; * Escritório Técnico Fiocruz Mato Grosso do Sul; * Escritório Técnico Fiocruz Rondônia; * Escritório Técnico Fiocruz Ceará; * Escritório Técnico Fiocruz Piauí; * Escritório Internacional em Moçambique - Fiocruz África. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Medicino}} {{Portalo|Brazilo}} [[Kategorio:Medicino]] [[Kategorio:Brazilo]] j5c5doy07fgf0l9565mg5cntkvoleia 0 696633 9372027 9049948 2026-05-13T10:04:53Z Sj1mor 12103 9372027 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Metodologio de historio''' (aŭ de la historiaj sciencoj) enhavas la aron de [[tekniko]]j, [[metodo]]j kaj proceduroj uzataj de la [[historiisto]]j por utiligi la unuarangajn fontojn kaj aliajn pruvojn ([[arkeologio]], [[arkiviko]], [[helpaj historiaj sciencoj]] ktp.) por esploradi okazaĵojn de la pasinteco elstaraj por la homaj socioj. Tiu metodologio celas la prilaboradon de la [[historiografio]] (aŭ historiografia produkto). La demando pri la naturo de la historia metodo kaj, eĉ, ties propra meditado kiel scienca metodo, estas studita de la [[epistemologio]] ([[filozofio de la scienco]], metodologio de la sociaj sciencoj) kaj la [[filozofio de la historio]] kaj iel de la historiologio (aŭ teorio de la historio). La ĉefaj ŝtupoj de la komuna proceduro fare de la historiistoj en sia laboro estas la jenaj: * Unue, la difino de la temo kaj ties limigo, nome oni formulas la demando(j)n (erotetiko) kaj oni difinas laborplanon. Kun bazo sur tio venas la [[heŭristiko]] (lokigo kaj rikolto de la [[Fonto (historio)|dokumentaj fontoj]], kiuj estas la [[krudmaterialo]] de la laboro de la historiisto). * Due, la analizo aŭ [[kritiko]] de tiuj fontoj (distingante du formojn de kritiko, kiuj referencas al la laboro kun la dokumentaj fontoj: nome ekstera kaj interna kritikoj). * Laste, la historiografia sintezo (kiu estas la fina produkto de la historiografio). Post la fino de tiu procezo, restas la publikigo, nepra paŝo por ke la scienca komunumo kunhavu kaj submetu la laboron al scienca debato kaj falsigklopodo (cele al la konfirmo de ties aŭtenteco) kaj [[Scienca popularigo|oni disvastigu]] ĝin inter la publiko por ke ties sciaro povu utili al la celoj de la historio. ==Kritiko de fontoj== ==Sintezo== == Bibliografio== * Gilbert J. Garraghan, ''A Guide to Historical Method'', Fordham University Press: New York (1946). ISBN 0-8371-7132-6. * Louis Gottschalk, ''Understanding History: A Primer of Historical Method'', Alfred A. Knopf: New York (1950). ISBN 0-394-30215-X. * Martha Howell and Walter Prevenier, ''From Reliable Sources: An Introduction to Historical Methods'', Cornell University Press: Ithaca (2001). ISBN 0-8014-8560-6. * C. Behan McCullagh, ''Justifying Historical Descriptions'', [[Cambridge University Press]]: New York (1984). ISBN 0-521-31830-0. * R. J. Shafer, ''A Guide to Historical Method'', The Dorsey Press: Illinois (1974). ISBN 0-534-10825-3. == Vidu ankaŭ == * [[Metodo historia-kritika]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historiografio]] pw1qv1scvfvsgn63th1vh8yowvyynbx 0 696872 9371576 9153288 2026-05-12T17:36:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371576 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo = |mote = |lando = |situo = |establita = |gviadanto = |regiono-ISO = BR |mapo lokumilo = iso |zomo = 14 |retejo = }} La '''Federacia Universitato de Uberlândia''' aŭ '''Federacia Universitato de Uberlandio''' (''Universidade Federal de Uberlândia'' <ref>[http://www.ufu.br/]</ref> en la portugala UFU) estas brazila publika supera edukada institucio, estante unu el la 63 federaciaj publikaj universitatoj en la lando kaj unu el la ĉefaj en la ŝtato Minas Gerais, en sudorienta Brazilo. Ĝi havas sian ĉefsidejon en la urbo [[Uberlândia]], kun kampusoj en la urboj [[Ituiutaba]], [[Monte Carmelo]] kaj [[Patos de Minas]]. La Universitata Rangado de la gazeto ''[[Folha de São Paulo]]'' (RUF en la portugala) lokis UFU kiel la 25-a plej bonkvalita universitato en la lando en 2019 (en tiu jaro ekzistis 197 universitatoj en Brazilo <ref>[http://portal.inep.gov.br/artigo/-/asset_publisher/B4AQV9zFY7Bv/content/dados-do-censo-da-educacao-superior-as-universidades-brasileiras-representam-8-da-rede-mas-concentram-53-das-matriculas/21206]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) kaj la 3-a plej bonkvalita en la ŝtato [[Minas-Ĝerajso]] <ref>[https://ruf.folha.uol.com.br/2019/ranking-de-universidades/principal/]</ref> . == Historio == La Federacia Universitato de Uberlândia estis kreita en la [[1950-aj jaroj]] kaj federaciigita en 1978 <ref>[http://www.ufu.br/linha-do-tempo]</ref>, ĝi estas publika institucio de supera edukado malferma al ĉiuj politikaj, ideologiaj kaj religiaj manifestiĝoj, kaj malsamaj pensoj. Situanta en la urbo Uberlândia, la misio de UFU estas trejni kvalifikitajn profesiulojn, produkti sciojn kaj disvastigi sciencon, teknologion, informojn, kulturon kaj arton en la socio per publika kaj senpaga esplorado kaj plilongiga edukado, celante plibonigon de la vivkvalito, disvastigon de etikaj kaj demokratiaj valoroj, de socia inkludo kaj de daŭripova disvolviĝo. Ĝi estis komence rajtigita funkcii la 14-an de aŭgusto [[1969]] per Dekreto-Leĝo n-ro 762 kiel Universitato de Uberlândia (UnU) kaj fariĝis Federacia Universitato per Leĝo Ne. 6,532, de la 24-a de majo 1978. La UnU tiam fariĝas Federacia Universitato de Uberlândia (UFU). Kiel dirite en la juro, la nova federacia universitato estis kunmetita, tiutempe, de la fakultatoj de Filozofio, Sciencoj kaj Leteroj (fondita en 1960), [[Juro]] (fondita en 1960), Inĝenierio (fondita en 1961), Ekonomiaj Sciencoj (fondita en 1963), krom la Muzika Konservatorio de Uberlândia (fondita en 1957) kaj la Lernejo de Medicino kaj Kirurgio (fondita en 1968 kaj embrio de la Fakultato de Medicino, kiu aliĝis al UFU en 1978). == Fakultatoj kaj institutoj == === Fakultatoj === * Fakultato de Arkitekturo, Urbanismo kaj Dezajno * Fakultato de Kontada Sciencoj * Fakultato de Integritaj Sciencoj de Pontal * Fakultato de Komputado * Fakultato de Juro * Fakultato de Edukado * Fakultato de Fizika Eduko * Fakultato de Civila Inĝenierado * Fakultato de Elektrotekniko * Fakultato de Mekanika Inĝenierado * Fakultato de Kemia Inĝenierado * Fakultato pri Komerco kaj Administrado * Fakultato de Matematikoj * Fakultato de Medicino * Fakultato de Odontologio === Institutoj === * Instituto de Artoj * Instituto de Biologio * Instituto de Agrikulturaj Sciencoj * Instituto de Biomedicinaj Sciencoj * Instituto de Sociaj Sciencoj * [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] * Instituto de Filozofio * Instituto de Fiziko * Instituto de Genetiko kaj Biokemio * Instituto de Geografio * Instituto de Historio * Instituto pri Leteroj kaj Lingvistiko * Instituto de Psikologio * Instituto de Kemio === Specialaj Unuoj === * Lingvo Centro - Celin * Centro por Instruado, Esploro, Etendaĵo kaj Servado en [[Speciala Edukado]] - Cepae * Universitata Sporta Centro - CEU * Lernejo de Baza Edukado - Eseba * Teknika Lernejo pri Sano - ESTES * Hospitalo de Klinikoj de Uberlândia - HCU * Kancera Hospitalo - HCA * Dentokuraca Hospitalo - HOUFU * Veterinara Hospitalo - HVU == Bibliotekoj == Biblioteka Sistemo de la Federacia Universitato de Uberlândia (SISBI / UFU) konsistas el naŭ bibliotekoj, nome <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.bibliotecas.ufu.br/numeros |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200812063936/https://www.bibliotecas.ufu.br/numeros |arkivdato=2020-08-12 }}</ref>: * Centra Biblioteko de Santa Mônica; * Sektora Biblioteko de Umuarama-kampuso; * Sektora Biblioteko de Fizika Eduka-Kampuso; * Sektora Biblioteko de Glória-Kampuso; * Sektora Biblioteko de Hospitalo de Klinikoj; * Sektora Biblioteko de la Lernejo de Baza Edukado (Eseba); * Sektora Biblioteko de Ituiutaba-Kampuso; * Sektora Biblioteko de Monte Carmelo-Kampuso; * Sektora Biblioteko de Patos de Minas-Kampuso. Datenoj rilataj al la kolekto de Biblioteko-Sistemo de UFU (ĝisdatigita en 2016): * Nombro de bibliotekoj: 9 * Grandeco: 11.676 m² * Presita kaj elektronika kolekto: 372.234 ekzempleroj * Specialaj Kolektoj: 8 * Gastigantaj urboj: 4 * Cifereca Biblioteko de Teatraj Pecoj: 1 == Amaskomunikilaro == La Direktora Socia Komunikado (Dirco) de la Federacia Universitato de Uberlândia (UFU) estas la unuo respondeca pri la komunikado kaj mediacio de la institucio inter la gazetaro kaj la universitato, kiu okazas per sugesto de publikaĵoj kun temoj de ĵurnalisma intereso kaj indiko de esploristoj.<ref>[http://www.comunica.ufu.br/conheca-a-dirco]</ref> === Uberlândia Eduka Radio kaj Televido-Fondaĵo - RTU <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rtu.ufu.br/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200707112339/http://www.rtu.ufu.br/ |arkivdato=2020-07-07 }}</ref> === Akreditita de la Ministerio pri Edukado kiel fundamento por subteni la Federacian Universitaton de Uberlândia, ĝi estas ĉefsidejita en Bloko 1S de la Santa Mônica Campus de UFU. En funkciado ekde 1988, RTU inkluzivas '''TV Universitária de Uberlândia''' (Uberlândia Universitata Televido), filiigita kun TV Cultura, kaj '''Rádio Universitária FM''' (Universitata Radio) <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rtu.ufu.br/sobre-fundacao |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-07-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200713174406/http://www.rtu.ufu.br/sobre-fundacao |arkivdato=2020-07-13 }}</ref> . === Ĵurnalo === La Jornal da UFU estis eldonita en presaĵo kaj preskaŭ ĝis junio 2018, entute 181 eldonoj.<ref name="comunica.ufu.br">[http://comunica.ufu.br/midias/jornal-da-ufu/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200715213647/http://comunica.ufu.br/midias/jornal-da-ufu/ |date=2020-07-15 }}</ref> Ekde la 12a de marto 2018, Jornal da UFU estis transformita en vivan novaĵon, elsenditan de lundo ĝis vendredo, je la 19a horo, en TV Universitária.<ref name="comunica.ufu.br"/> == Fotaro == <gallery> Dosiero:UFU LOGO.png|'''Logo de UFU''' Dosiero:CampiUFU.jpg| '''Kampusoj de UFU''': Centra Kampuso Santa Mônica, Kampuso Umuarama kaj Kampuso Fizika Edukado Dosiero:UFU HospVeterinario.jpg|'''Veterinara Hospitalo ĉe UFU''' </gallery><gallery showfilename="yes"> Dosiero:UFU HospitalCancer.jpg|'''Kancera Hospitalo de UFU''' Dosiero:Oficina na UFU sobre a Wikipédia - 5.JPG|'''Aŭditorio sur Santa Mônica-Kampuso''' Dosiero:5ª Jornada de Computação - Dacomp UFU (X).jpg|'''Aŭditorio sur Santa Mônica-Kampuso''' Dosiero:DireitoUFU.jpg|'''Fakultato de Juro sur Santa Mônica-Kampuso''' Dosiero:UFU EngCivil.jpg|'''Fakultato de Civila Inĝenierado sur Santa Mônica-Kampuso''' Dosiero:UFU AgronomiaGenBioq.jpg|'''Fakultato de Agronomio sur Santa Mônica-Kampuso''' </gallery> == Listo de referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj en Brazilo]] [[Kategorio:Brazilaj universitatoj]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1969]] eae4ez8e0pqm7ce6x490lmuoy3f1kil 0 697612 9371556 8941881 2026-05-12T16:20:00Z DidCORN 34571 9371556 wikitext text/x-wiki '''Steroida hormono''' estas [[steroido]] kiu agadas kiel [[hormono]]. La steroidaj hormonoj povas esti grupigitaj en kvin grupoj fare de la ricevanto al kiu ili kuniĝas: [[glukokortikoido]]j, mineralkortikoidoj, [[androgeno]]j, [[estrogeno]]j kaj [[progestageno]]j. Ekzistas ankaŭ alia grupo de steroidaj hormonoj, kiuj kuniĝas ricevantojn tipo 2, estas la jenaj: [[vitamino D|D]] kaj tiroidaj hormonoj. La steroidaj hormonoj helpas en la kontrolo de la [[metabolo]], de ŝveloj, por imunaj funkcioj, ekvilibro de salo kaj akvo, disvolvigo de seksaj karakteroj, kaj la kapablo rezisti malsanojn kaj vundojn. La termino ''steroido'' priskribas la hormonojn produktitajn de la korpo kaj la kuracilojn produktitajn artefarite, kiuj duobligas la agadon de la steroidoj de natura deveno. == Bibliografio == * Linda J. Heffner; Danny J. Schust (2010). [https://books.google.es/books?id=_2yd2b8ybNoC&pg=PA16&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Reproductive System at a Glance.] John Wiley and Sons. pp. 16-. ISBN 9781405194525. Konsultita la 28an de novembro 2010. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Steroidoj]] [[Kategorio:Hormonoj]] [[Kategorio:Biokemio]] qxq56x72w4jr6e8bm3rjs7u1wrxtcqy 9371950 9371556 2026-05-13T07:45:33Z DidCORN 34571 9371950 wikitext text/x-wiki '''Steroida hormono''' estas [[steroido]] kiu agadas kiel [[hormono]]. La steroidaj hormonoj povas esti grupigitaj en kvin grupoj fare de la ricevanto al kiu ili kuniĝas: [[glukokortikoido]]j, mineralkortikoidoj, [[androgeno]]j, [[estrogeno]]j kaj [[progestageno]]j. Ekzistas ankaŭ alia grupo de steroidaj hormonoj, kiuj kuniĝas ricevantojn tipo 2, estas la jenaj: [[vitamino D|D]] kaj [[tiroida hormono|tiroidaj hormonoj]]. La steroidaj hormonoj helpas en la kontrolo de la [[metabolo]], de ŝveloj, por imunaj funkcioj, ekvilibro de salo kaj akvo, disvolvigo de seksaj karakteroj, kaj la kapablo rezisti malsanojn kaj vundojn. La termino ''steroido'' priskribas la hormonojn produktitajn de la korpo kaj la kuracilojn produktitajn artefarite, kiuj duobligas la agadon de la steroidoj de natura deveno. == Bibliografio == * Linda J. Heffner; Danny J. Schust (2010). [https://books.google.es/books?id=_2yd2b8ybNoC&pg=PA16&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Reproductive System at a Glance.] John Wiley and Sons. pp. 16-. ISBN 9781405194525. Konsultita la 28an de novembro 2010. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Steroidoj]] [[Kategorio:Hormonoj]] [[Kategorio:Biokemio]] bjwyaid254rm2e74i52imxod88cbqza 0 699605 9371879 7551935 2026-05-13T05:36:26Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto flago |nomo =Flago de Podlaĥia provinco |lando =Pollando |bildo =POL województwo podlaskie flag.svg |kromnomo = |uzo = |proporcio =5:8 |priskribo = Kvar horizontalaj strioj en la kvar koloroj, de supre sinsekve: blanka, ruĝa, flava kaj blua. |oficialigo ={{dato|30|aŭgusto|2002}} |reoficialigo = |aŭtoro = }} '''Flago de la Podlaĥia provinco''' estas la simbolo de la [[Podlaĥia provinco]]. La flago estis adoptita per la rezolucio N-ro LIV/448/02 de la provinca konsilio [[30-a de aŭgusto|la 30-an]] de [[30-a de aŭgusto|aŭgusto]] [[2002]]. La flago de la Podlaĥia provinco havas la formon de rektangulo kun la proporcioj 5:8. Ĝi konsistas el kvar horizontalaj strioj de egala larĝo laŭ jenaj koloroj, sinsekve de supre: blanka, ruĝa, flava kaj blua. La supra blanka strio rilatas al la [[Blazono de Pollando|Blanka Aglo]] kaj [[Vytis|Kavaliro]], troviĝantaj en la [[Blazono de Podlaĥia provinco|blazono de la provinco]]; la ruĝo venas el la koloro de la [[Heraldikaj koloroj|heraldika]] ŝildo; la flava strio velas el la ora krono, la beko kaj la kruroj de la Aglo, la kruco sur la [[ŝildo]] de la Kavaliro, la glavo, la [[Sprono|spronoj]] de la Kavaliro kaj la [[Jungilaro|jungaĵo]]; la malsupra blua strio rilatas al la ŝildo, selo kaj [[ĉabrako]] de la Kavaliro. == Vidu ankaŭ == * [[Blazono de Podlaĥia provinco]] * [[Flago de Pollando]] == Eksteraj ligiloj == * [http://bip.umwp.wrotapodlasia.pl/wojewodztwo/symbole_wojewodztwa/insygnia_wo/flaga_woj.html Bulteno de Publika Informo de la Oficejo de Marŝalo de la Podlaĥia provinco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170708042024/http://bip.umwp.wrotapodlasia.pl/wojewodztwo/symbole_wojewodztwa/insygnia_wo/flaga_woj.html |date=2017-07-08 }} [[Kategorio:Podlaĥia provinco]] [[Kategorio:Flagoj de regionoj]] l1k2z7pnpc9oze6lcuyjyjyorfmxuls 0 706480 9372063 9250081 2026-05-13T11:13:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372063 wikitext text/x-wiki {{Informkesto militkonstruaĵo |nomo=Fortikaĵo Erevano|origina nomo=Երևանի բերդը |dosiero=Erivan1796.jpg |priskribo de dosiero=Ilustraĵo pri Erevano kaj ties fortikaĵo en 1796. |situo=[[Erevano]], [[Armenio]]. |tipo=Milita fortikaĵo |grandeco de dosiero=250px |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |regiono-ISO = AM-ER |situo sur mapo=Erevano |zomo=13 }} La '''Fortikaĵo Erevano''' ([[Armena lingvo|armene]]: '''Երեւանի բերդը''' ''Jerevani berdë''; [[Persa lingvo|perse]]: '''قلعه ایروان''' , ''Ghaleh-vi Iravân'', [[Azerbajĝana lingvo|azerbajĝane]]: ''İrəvan qalası'' - ايروان قالاسى; [[ruse]]: Эриванская крепость ''Jerivanskaja krepost'') estis fortikaĵo aŭ kastelo de la 16-a jarcento en Erevano, ĉefurbo de Armenio. == Historio == [[Dosiero:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|maldekstra|eta|250x250ra|Fortikaĵo Erevano sieĝita en 1827 de la rusaj fortoj gviditaj de [[Ivan Paskeviĉ]]. Pentraĵo de [[Franz Roubaud]].]] [[Dosiero:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|eta|maldekstre|250px|La ''Halo de Speguloj'' en la palaco de Sardaroj.]] La fortikaĵo estis konstruita dum la [[Otomana Imperio|otomana]] regado en 1582–1583 de Serdar Ferhat Paŝao. La fortikaĵo estis detruita de tertremo en 1679. Post la tertremo, la [[Safavidoj|safavida]] guberniestro de Erevano (tiam nomata ''Erivan''), Zal Ĥano, petis al la ŝaho helpon rekonstrui Erivanon, inkluzive de la fortikaĵo kaj la Palaco de la Sardaroj<ref>Arutyunyan, V. “Yerevan”, Moscow, 1968, p. 18</ref><ref name="noy1877.am">{{Cite web |url=http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |title=History of the Erivan Fortress |access-date=2010-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531154540/http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |archive-date=2011-05-31 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110531154540/http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |arkivdato=2011-05-31 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110531154540/http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |date=2011-05-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110531154540/http://www.noy1877.am/main.php?id=12 |arkivdato=2011-05-31 }}</ref>. La 12-an de julio 1679, la safavida vicreganto de [[Azerbajĝano (Irano)|Azerbajĝano]] (historia Azerbajĝano, ankaŭ konata kiel ''[[Azerbajĝano (Irano)|irana Azerbajĝano]]'' ), Mirza Ibrahim, vizitis Erevanon. Li estis komisiita reakiri la fortikaĵon, la sidlokon de la guberniestro de Erevano. Multaj vilaĝanoj de [[Ganĝo|Ganĝa]], Agulis kaj Daŝt ([[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko|Naĥiĉevano]]) estis senditaj al Erevano por rekonstrui la fortikaĵon. La deviga laboro daŭris ĝis vintro. Poste, la ŝaho permesis al ĉiuj reveni al siaj hejmoj. La rekonstruo de la Fortikaĵo Erevano ne finiĝis. Ĝi estis daŭrigita kaj finita en la sekvaj jaroj. En oktobro 1827, dum la [[Rusa-persa milito (1826–1828)|rusa-persa milito de 1826–1828]], la rusa armeo per la gvidado de [[Ivan Paskeviĉ]] kaptis Erevanon kaj la Fortikaĵo Erevano ne estis uzata por militaj celoj ekde tiam, ĝis ĝia kompleta detruo en la 1930-aj jaroj. En 1853, la fortikaĵo estis detruita de alia tertremo. En 1865 la teritorion de la fortikaĵo aĉetis Nerses Tairjanc, komercisto de la unua [[gildo]]. Poste en la 1880-aj jaroj, Tairjanc konstruis brandan fabrikon en la norda parto de la fortikaĵo. La fortikaĵo estis tute malkonstruita en la 1930-aj jaroj dum la sovetia regado, kvankam kelkaj partoj de la defendaj muroj ankoraŭ restas<ref>Hovhannes Shahkhatunyants, Ստորագրութիւն Կաթուղիկէ Էջմիածնի և հինգ գաւառացն Արարատայ, vol 2, p. 52</ref>. == Priskribo == La Fortikaĵo Erevano estis konsiderata urbeto aparta de la urbo. Ĝi estis apartigita de la urbo kun granda kaj neprilaborita spaco. La fortikaĵo estis rektangula kun perimetro de ĉirkaŭ 1,200 metroj. Ĝi estis murigita sur tri flankoj; sur la kvara (okcidenta) ĝi estis laŭflankita de la gorĝo de la rivero Zangu. La gorĝo sur la nordokcidenta parto de la fortikaĵo havis profundon de 640 metroj. Ĉar ĝi estis konsiderata neatingebla, ĝi ne estis ŝirmita per muroj. La termaso estis konsiderata muro. La Fortikaĵo Erevano havis tri enirejojn sur siaj duoblaj kreneloj: Tabrizo, Ŝirvan kaj Korpu. La muroj havis turojn kiel malnovaj orientaj kasteloj. Ĉiu muro havis feran pordegon, kaj ĉiu havis sian gardiston. La garnizono havis ĉirkaŭ 2,000 soldatojn. En la fortikaĵo estis 800 domoj. La konstantaj loĝantoj de la fortikaĵo estis nur lokaj islamanoj. Kvankam la armenoj rajtis labori en la bazaroj tage, ili devis fermi ilin kaj reveni al siaj hejmoj en Shahar (la ĉefa urbo) nokte<ref>{{ruse}} [http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm Прикосновение к истории] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181008051153/http://www.anl.az/down/medeniyyet2007/aprel/medeniyyet2007_aprel_495.htm |date=2018-10-08 }}</ref><ref>{{armene}} T. Kh. Hakobyan, The History of Yerevan ''(Երևանի պատմությունը (1801 — 1879 թթ.))'', pp. 240-42</ref> . == Interno == [[Dosiero:The plan of the Yerevan Fortress, 1827.png|eta|dekstre|250px|Plano de la fortikaĵo Erevano, 1827]] === Palaco de Sardar === La palaco estis en la nordokcidenta parto de la fortikaĵo. La palaco pendis sur la gorĝo de la [[rivero Hrazdan]]. Ĝi estis kvadrata larĝa konstruaĵo kun multaj sekcioj. La haremo estis unu el la plej grandaj sekcioj, ĝi mezuris 61 metrojn longa kaj 38 metrojn larĝa. Ĝi estis dividita en multajn ĉambrojn kaj koridorojn. Ĉi tiu palaco estis konstruita en 1798 dum la regado de la filo de Husejn-Ali, Mahmud. Ĉiuj palacoj konstruitaj antaŭe estis detruitaj kiam ajn la ĥanoj konstruis novan. La lasta estis konstruita en 1798 laŭ persa arkitektura stilo, enhavanta "Ŝuŝaband-ajvan" ("Halo de Speguloj"), kies kornico estis kovrita per bunta vitraĵo. La plafono estis ornamita per bildoj de brilantaj floroj. Kaj en la muroj de la halo estis ok bildoj desegnitaj sur la kanvaso: Fat′h-Ali Shah , Husejn-Ghuli kaj Hasan, Abbas Mirza, Faramarz, ktp<ref>{{Cite book|authorlink=Kamsar Avetiyan|script-title=hy:Հայրենագիտական Էտյուդներ|trans-title=Armenian etudes|url=http://armenianhouse.org/avetisyan/yerevan-1.html|year=1979|publisher=«Սովետական գրող»|location=Yerevan|language=Armenian|isbn=|pages=283–84}}</ref>. Post la kapto de Erevano de la rusoj, en unu el la salonoj de la palaco, la fama komedio de Aleksandr Gribojedov, ''Veo el sprito'', estis prezentita de la milita garnizono kun la apogo de la aŭtoro. Marmora memortabulo, kiu memorigas la prezentadon, troviĝas en la Vino-Fabriko de Erevano ''Ararat'', kiu nuntempe okupas la lokon, kie la fortikaĵo iam ekzistis. === Haremo kaj la banejo === [[Dosiero:Wall decoration of Erivan Sardar Palace.png|maldekstra|eta|Detalo de la ornamaĵoj de la palaco de Sardaroj]] [[Dosiero:The Hall of Mirrors in the Palace of the Sardar.jpg|maldekstra|eta|Halo de la Speguloj, palaco de Sardaroj.]] La internaj muroj de la haremo de la [[ĥano]] estis kovritaj de marmoro, kun buntaj tavoloj. Estis naĝejo (mezuroj estis 32 metroj) en longo, 9 metroj en larĝo kaj 2,1 metroj en profundo)<ref>[http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/PeriodicalReports/ArmeniaPR2_en.pdf European Charter for Regional or Minority Languages (ECRML) report for Armenia]</ref><ref>[http://www.gov.am/u_files/file/kron/8b%20%20Report%20Final.pdf Website of the Government of the Republic of Armenia]</ref>. === Moskeoj === [[Dosiero:Почтовая карточкаЭривань1917.jpg|eta|250px|Moskeo Abbas Mirza]] En la fortikaĵo Erevano estis du persaj moskeoj. Unu estis Moskeo Raĝab-Paŝao; la alia estis Moskeo Abbas Mirza. La ruinoj de la moskeo Raĝab-Paŝao restis ĝis la komenco de la rekonstruaj laboroj de Erevano en la 1930-aj jaroj. Nur unu muro de la moskeo Abbas Mirza restas staranta. ==== Raĝab-Paŝa Moskeo ==== Ĉi tiu moskeo estis konstruita en 1725 dum la regado de turka [[raĝo]] Raĝab-Paŝao. Ĝi estis 4-[[kolono|kolonita]] arkaĵa granda konstruaĵo kun bela ekstero. Dum la persa regado ĝi estis uzata kiel arsenalo, ĉar ĝi estis [[Sunaismo|sunaa]] [[moskeo]], kaj la novaj posedantoj, la persoj, estis [[Ŝijaismo|ŝijaismaj]] [[Islamo|islamanoj]]. En 1827, ĉi tiu moskeo transformiĝis je [[Rusa Ortodoksa Eklezio|rusa ortodoksa]] preĝejo, kaj ricevis la nomon de la [[Maria (patrino de Jesuo)|Sankta Virgulino]]<ref name="hakobyan">{{armene}} Hakobyan, Tadevos. [http://armenianhouse.org/hakobyan-t/yerevan/index.html ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ (1500–1800 ԹԹ.] (English: ''History of Yerevan (1500-1800''), 1979, Erevana Ŝtata Universitato. p. 370</ref>. ==== Moskeo de Sardar ==== Ĉi tiu moskeo estis ŝijaisma kaj estis konstruita en la komenco de la deknaŭa jarcento, dum la regado de la lasta ĥano de la [[Ĥanato de Erevano]] Husejn Ĥano. Ĝi estis ŝijaisma moskeo, nomata "Abbas Mirza Jami", nomumita laŭ la filo de Husejn Ĥano. La fasado estis kovrita de verda kaj blua vitro, kutime trovita en azer-irana stila arkitekturo. Post la kapto de Erevano fare de la rusoj, la moskeo estis uzata kiel arsenalo. Dum sovetiaj tempoj la moskeo, kune kun aliaj religiaj strukturoj (armenaj preĝejoj, temploj kaj monaĥejoj) estis forlasita kaj nuntempe nur la kadro de la moskeo konserviĝis<ref>Chopin, ''Historical monuments of the Armenian oblast'' (Исторический памятник Армянской области), p. 867</ref><ref>{{armene}} Gevont Alishan, Ayrarat. ''(Այրարատ)'', p. 311</ref><ref>Lynch, Harry F.B. ''Armenia, travels and studies, volume 1'', Longman, Green & Co., 1901, Harvard University, p. 283</ref><ref>{{armene}} Shahaziz, Yervand. ''Old Yerevan'' (Հին Երևանը), pp. 34-35, 182</ref>. {{Koord|40.173056|44.502778|type:landmark|display=inline}} == Vidu ankaŭ == * [[Erevano]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20180618203139/http://erebuni.am/ Oficiala retpaĝaro] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Fortikaĵoj en Armenio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Erevano]] [[Kategorio:Kaĝaroj|*]] 3m3ov3swlne0nb3t245d2tnqvb4gq38 0 707913 9371714 7653743 2026-05-12T20:18:23Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ferenc Abaffy |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1732]] |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Horná Lehota (distrikto Dolný Kubín)|Felsőlehota]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]]) |dato de morto = {{mortotago|1817|03|15}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} Felsőlehota (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio) }} '''[[Francisko|Ferenc]] Abaffy''' [abafi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Abaffy Ferenc,''' [[slovake]] '''František Abafi''' estis [[Hungario|hungara]]-[[slovaka]] departementa [[oficisto]], parlamenta [[deputito]], [[jakobeno]], bienulo. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''nagyabafalvi kaj felsőlehotai'' [nadjabafalvi felŝOlehotai]. Ferenc Abaffy<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM39371/066e1a2a-1bf1-40c6-85ff-163496d3e98a/solr/0/24/2/9/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis en [[1732]] en [[Horná Lehota (distrikto Dolný Kubín)|Felsőlehota]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra Imperio]], nuntempa [[Horná Lehota (distrikto Dolný Kubín)]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|15|marto|1817}} en Felsőlehota. == Biografio == Ferenc Abaffy akiris [[diplomo]]n en [[Jezuita Universitato de Nagyszombat]], Post siaj studoj li estis oficisto en [[Árva]], inter [[1766]] kaj [[1772]] li estis vicdepartementestro, poste li vojaĝis en Eŭropo. Li estis [[parlamentano]] en [[1790]] en [[Pozono]], kie li strebis sensukcese por rajtoj de protestantoj. Tiutempe supozeble li konatiĝis (aliĝis?) al la framasonoj, baldaŭ al la jakobenoj. Li estis partoprenanto en la [[konspiro]] de [[Ignác Martinovics]], en [[1795]] li estis akuzita kaj sidis en [[prizono]] duonjaron, sed poste li liberiĝis. Li estas konsiderata aŭtoro de la hungara kaj slovaka tradukoj de jakobena himno. Lia [[edzino]] naskis 7 [[filo|gefilojn]] inter 1760-1784. == Elektitaj kontribuoj == * ''Pro se Franciscus Abaffy a statibus comitatus Arvensis ad comitia deputatus'' (1790) * ''Declaratio statuum catholicorum. qui ad conventum catholicum die 30. novembris 1790. apud archiepiscorum Colocensem celebratum non influxerunt'' (anonime ankaŭ poste germane, 1791) * ''Observationes super legis religionariae paragrapho 13'' (anonime, 1790) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/a/a00008.htm hungarlingva biografio] * [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/a-a-744F8/abaffy-ferenc-74502/ hungarlingva biografio] * [http://www.kislexikon.hu/abaffy.html hungarlingva biografio] * [http://www.cojeco.cz/index.php?detail=1&id_desc=37&title=Abaffy&s_lang=2 ĉeĥlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200609133329/http://www.cojeco.cz/index.php?detail=1&id_desc=37&title=Abaffy&s_lang=2 |date=2020-06-09 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Abaffy Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj oficistoj]] [[Kategorio:Hungaraj jakobenoj]] 9kcggknkrk1z41qtdk5cp3jauj85idd 0 713381 9371930 8516842 2026-05-13T07:17:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371930 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Florence Ada KEYNES''' (denaske '''Brown'''; 10a de Marto 1861 – 13a de Februaro 1958) estis [[Angloj|angla]] [[verkisto]], [[historiisto]], sociala reformisto kaj [[politikisto]]. Kiel bonfaranto, ŝi okupiĝis pri junuloj kaj maljunuloj en malfacilaj situacioj, suferantoj pri [[tuberkulozo]], kaj la lokaj bonfaraj organizoj.<ref>[https://www.kings.cam.ac.uk/archive-centre/online-resources/online-exhibitions/mothers-of-kingsmen "Florence Ada Keynes (1861-1958) – part 1".]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alirita la 12an de Januaro 2021.</ref> Ŝi estis la unua virino magistrato de [[Kembriĝo]] kaj poste la dua virino kiu iĝis urbestro de Kembriĝo.<ref>[https://lostcambridge.wordpress.com/2017/02/28/mrs-keynes-elected-mayor-of-cambridge/ "Cambridge Independent Press"] (11 Nov 1932). 11a de Novembro 1932. Alirita la 12an de Januaro 2021.</ref> En 1882 ŝi edziĝis al [[John Neville Keynes]],<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://books.google.com/books?id=yEcuAAAAYAAJ&pg=PA981|titolo=Keynes, John Neville|jaro=1907|gazeto=Who's Who|volumo=59|paĝoj=980–981}}</ref> kiu estis [[ekonomikisto]] kaj [[filozofo]]. Ili havis du filojn kaj unu filinon: * [[John Maynard Keynes]] (1883–1946), la ekonomikisto. * [[Geoffrey Keynes]] (1887–1982), kirurgo. * [[Margaret Neville Keynes]] (1890–1974), kiu edziĝis al [[Archibald Hill]] (ricevinto en 1922 de la [[Nobel Premio por Fiziologio]]) en 1913. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Keynes, Florence Ada}} [[Kategorio:Britaj historiistoj]] [[Kategorio:Britaj verkistoj]] [[Kategorio:Urbestroj]] amdk0v95szcxh98du3y4bq312iylfn9 0 723812 9371889 9264724 2026-05-13T05:54:10Z Crosstor 3176 /* B */ 9371889 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de elektitaj instruistoj de [[Georgikon]]''' (la listo enhavas ankaŭ ĉiujn posteulajn lernejojn): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Mátyás András Angyalffy]] == B == * [[Mihály Babinszky]] * [[Zoltán Bacskay]] * [[Attila István Bartos]] * [[Sándor Belák (agronomo)]] * [[Gyula Bíró (agronomo)]] * [[Sándor Mihály Bordás]] * [[Román Brunkala]] == C == * [[Gusztáv Csanády]] * [[László Csíki (agronomo)]] == D == * [[László Dióssy]] * [[Lajos Dőry]] == E == * [[István Ecker]] == F == * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] == G == * [[László Gaál (agronomo)]] * [[János Giber (pli aĝa)]] == H == * [[János Hauser]] * [[Árpád Hensch]] * [[János Horn]] * [[Károly Hunyadi]] == J == * [[György Járányi]] * [[Árpád Jeszenszky]] == K == * [[Oszkár Keller]] * [[Lajos Kesztyűs]] * [[József Kiss (bestokuracisto)]] * [[Sándor Károly Klempa]] * [[Károly Kolbai]] == L == * [[Antal Lencsés]] == N == * [[János Nagyváthy]] == P == * [[Béla Pesthy]] (akademiestro) * [[Ferenc Pethe]] == R == * [[Károly György Rumy]] == S == * [[Mihály Pál Soós]] * [[Pál Sporzon (1831)]] * [[Vince Szekeres]] == T == * [[Sámuel Tessedik (pastoro, 1742–1820)]] == Z == * [[Zsigmond Zalka]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de studentoj de Georgikon]] == Fontoj == * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua}} [[Kategorio:Listoj de homoj]] kxkgmtvuhcqyfvznk89e9ijgpx9wk80 0 727292 9371781 9360254 2026-05-12T23:45:48Z Nvss132 224431 /* Tradukoj */ 9371781 wikitext text/x-wiki Jen listo de la libroj eldonitaj de [[The Esperanto Publishing Company Limited]] (EPC). En ĉiu kategorio ili estas ordigitaj laŭ la jaro, en kiu aperis la unua eldono ĉe [[EPC]]; kelkaj libroj aperis antaŭe ĉe alia eldonejo. == Originalaĵoj == * [[Edward S. Payson]]: [[Juneco kaj amo]] (1930) * [[K. R. C. Sturmer]]: [[Por recenzo!]] (1930) * [[John Merchant]]: [[Kompatinda Klem]] (1931) * [[Geoffrey Dalrymple Nash]]: [[Miniaturoj]] (1931) * Komuna kantlibro (1937; 1947) * [[Edmond Privat]]: [[Vivo de Zamenhof]] (1937; 1946; 1957; 1967; 1977) * [[Wilfrid M. Appleby]]: Ĉu vi scias? (1944) * [[Mason Stuttard]]: La virineto en bluo kaj aliaj rakontoj (1946) * [[Donald W. Munns]]: [[Londonanidoj]] (1946) * [[Frank Booth]]: Arboj de la arbaro kaj kampo (1947) * Premiaj romanetoj (1947) * Somera universitato: Malmö 1948 (1949) * [[František Omelka]]: [[La Alaska Stafeto]]; kaj Kaptitoj de la glacirokoj (1952) * [[J. H. Sullivan]]: La junaj detektivoj (1953) * [[Paul Neergard]]: [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] (1954) * [[Brendon Clark]]: Kien la poezio? (1957) * [[Kenneth G. Linton]]: Kanako el Kananam (1960) == Tradukoj == * [[H. Rider Haggard]]: [[Luno de Izrael]] (1928) * [[Arthur Keith]]: Pri la origino de l’ homo (1928) * [[H. G. Wells]]: [[La dormanto vekiĝas]] (1929) * [[Carlo Collodi]]: [[Pinokjo]] (1930) * [[Ivans]]: La viro el Francujo (1933?) * [[Henryk Sienkiewicz]]: [[Quo vadis?]] (1933?) * [[Edna Ferber]]: [[Fanny (libro)|Fanny]] (1934) * [[Charles Dickens]]: La vivo de nia sinjoro Jesuo (1934) * [[Olive Schreiner]]: [[Romano pri afrika bieno]] (1934) * [[H. Rider Haggard]]: [[Ŝi (romano)|Ŝi]] (1934?) * [[E. Phillips Oppenheim]]: La ora ŝtuparo (1935) * [[Erich Maria Remarque]]: [[La vojo returne]] (1935?) * [[E. Phillips Oppenheim]]: Riĉa kaj sen mono (1935?) * [[George Norway]]: [[La aventuroj de Marteno Drake]] (1936) * [[Upton Sinclair]]: [[Petrolo!]] (1936) * [[George Frederick Wates|Frederick George Wates]]: Progresado kaj la pasinteco (1936) * [[Ferenc Molnár]]: [[La knaboj de Paŭlo-strato]] (1937?) * [[G. K. Chesterton]]: La naiveco de Pastro Brown (1937) * [[Edward Grubb]]: La vivo kaj koncepto de la Societo de Amikoj (1937?) * [[Agatha Christie]]: [[Murdo en la Orienta Ekspreso]] (1937?) * [[Prosper Mérimée]]: [[Colomba]] (1938?) * [[George Frederick Wates|Frederick George Wates]]: De tutmonda perforto al tutmonda frateco (1938) * [[Dorothy Canfield Fisher]]: Infanoj kaj patrinoj (1938) * [[P. G. Wodehouse]]: [[La Princo kaj Betty]] (1938?) * [[H. G. Wells]]: [[La tempo-maŝino]]; La lando de la blinduloj (1938?) * [[Edgar Rice Burroughs]]: [[Princino de Marso]] (1938?) * [[Olive Schreiner]]: Undino (1938) * [[Karlo Aszlányi]]: Sep vangofrapoj (1943) * [[William Shakespeare]]: [[Romeo kaj Julieto]] (1945) * [[William Shakespeare]]: Antonio kaj Kleopatro (1947) * [[William Shakespeare]]: [[La gajaj edzinoj de Windsor]] (1948) * [[Freeman Wills Crofts]]: Morto de trajno (1948) * [[Stefan Zweig]]: Brulanta sekreto kaj aliaj rakontoj (1949) * [[I. F. Naĵivin]]: Kiso de la reĝino (1950) * [[Robert M. Ballantyne]]: [[La hundo Kruso]] (1951) * [[Karl Lebrecht Immermann]]: La karnavalo kaj la somnambulino (1952) * [[William Shakespeare]]: Trojlo kaj Kresida (1952) == Vortaroj == * [[Edward A. Millidge]]: The Esperanto-English dictionary (1942; 1947; 1956) * [[Fleming Fulcher|Fulcher]] kaj [[Bernard Long|Long]]: English-Esperanto dictionary (1949; 1963) * [[Louis Bastien]]: Naŭlingva etimologia leksikono de la lingvo Esperanto (1950) == En la angla pri Esperanto == * [[Bernard Long]]: Esperanto: its aims and claims (1930) * [[K. R. C. Sturmer]]: Esperanto literature: notes and impressions (1930) * [[Ernest Donald Durrant]]: The language problem, its history and solution (1943) == Lerniloj == * [[G. Gladstone Solomon]]: [[Esperanto por infanoj]] (1930; ...) * [[K. R. C. Sturmer]]: Facila legolibro (1932) * [[Montagu C. Butler]]: [[Step by step in Esperanto]] (1933; ...) * [[James Robbie]]: The Esperanto home-student (1934; ...) * [[Ferenc Szilágyi]]: A practical course in Esperanto (1936; ...) * [[Amy Waite]]: Mia unua Esperanta libro (1940?) * [[Amy Waite]]: Mia dua Esperanta libro (1940?) * [[F. F. Betts]]: Johano kaj Silvio (1943) * [[George Cox]]: Esperanto grammar and commentary (1944) * [[Paul E. Schwerin]]: Gaja leganto per Esperanto (1945; 1963?) * [[Aubrey George Batt]]: A school Esperanto course (1946; 1962) * [[Montagu C. Butler]]: First steps in Esperanto (1948?) * [[Ferenc Szilágyi]]: Curso práctico de Esperanto (1949) * [[C. A. Pruissen]]: [[Komercaj leteroj]] (1949) * [[Nenjo Rimanto]]: ABC libro (1950?) * [[Ferenc Szilágyi]]: Curso prático de Esperanto (1952) * [[L. L. Zamenhof]]: [[Fundamenta Krestomatio|Fundamenta krestomatio de la lingvo Esperanto]] (1954; 1969) * [[Mason Stuttard]]: The Esperanto teacher (1954; ...) == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=lsr09,contains,%22Esperanto%20Publ.%20Co.%22&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&mode=advanced&offset=0 Katalogo] de [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Esperanto]] [[Kategorio:Esperanto-libroj]] [[Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de The Esperanto Publishing Company Limited]] [[Kategorio:Esperantlingvaj romanoj|!]] [[Kategorio:Esperanto-lernolibroj]] [[Kategorio:Komerco per Esperanto]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo]] 5vtjgbwn9nrfpvlnng25lkfbowz521v 0 732810 9371838 8943206 2026-05-13T04:22:52Z Sj1mor 12103 En Esperanto aperis 9371838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}'''Undino'''<ref>[[PIV]], Parizo 2005, p. 1199</ref> (el la latina ''unda'', do ''ondo'') estas duondia [[Klasikaj elementoj|elementa]] fantomo en formo de belulino, akvofeino. Ŝi sopiras la unuiĝon kun ulo por atingi animon nemortontan punonte malfidelecon permorte. La historio rakontatas ankaŭ ĉe [[Paracelsus]]. Ekde la fabela novelo ''Undine'' de [[Friedrich de la Motte Fouqué]] de 1811 Undino estas [[nikso]]. Operojn ĉi prie verkis [[E.T.A. Hoffmann]] en 1816 kaj [[Albert Lortzing]] en 1845, dramon [[Jean Giraudoux]] en 1939. [[Dosiero:John William Waterhouse - Undine.JPG|eta|John William Waterhouse: ''Undine'', 1872]]Origine tiu ĉi figuro devenas el la sagao de la kavalirdinastio Staufenberg de ĉe Supra Rejnlando kaj konserviĝis en poemo de ĉ. 1320. Adaptitis la enhavo plurfoje. La asteroido [[92 Undino]] nomiĝis por ŝi. == Literaturo == * [[Francoise Ferlan]]: ''Le thème d’Ondine dans la littérature et l’opéra allemands au XIXème siècle.'' Publications universitaires européennes, Sér. 1: Langue et littérature allemandes, 992. Lang, Bern 1987. ISBN 3-261-03692-3 * Irmgard Roebling (eld.): ''Sehnsucht und Sirene. Vierzehn Abhandlungen zu Wasserphantasien.'' Centaurus, Pfaffenweiler 1992 * Anna Maria Stuby: ''Liebe, Tod und Wasserfrau. Mythen des Weiblichen in der Literatur.'' Wiesbaden 1992 * Mona El Nawab: ''Ingeborg Bachmanns „Undine geht“. Ein stoff- und motivgeschichtlicher Vergleich mit Friedrich de LaMotte-Fouqués „Undine“ und Jean Giraudoux' „Ondine“.'' Königshausen & Neumann, Würzburg 1993 ISBN 3-88479-764-6 * Ruth Fassbind-Eigenheer: ''Undine, oder Die nasse Grenze zwischen mir und mir. Ursprung und literarische Bearbeitungen eines Wasserfrauenmythos, von Paracelsus über Friedrich de la Motte Fouqué zu Ingeborg Bachmann.'' (=Stuttgarter Arbeiten zur Germanistik, 291) Heinz, Stuttgart 1994, ISBN 3-88099-295-9 * Gabriele Bessler: ''Von Nixen und Wasserfrauen.'' Köln 1995 * Andreas Kraß: ''Meerjungfrauen. Geschichten einer unmöglichen Liebe.'' Fischer, Frankfurt am Main 2010, ISBN 978-3-10-038195-8. * Irene Krieger: ''Undine, die Wasserfee. Friedrich de la Motte Fouqué's Märchen aus der Feder der Komponisten.'' Centaurus, Herbolzheim 2000. (=Reihe Musikwissenschaft, 6) ISBN 3-8255-0260-0 * Beate Otto: ''Unterwasser-Literatur. Von Wasserfrauen und Wassermännern.'' Würzburg 2001 * Antje Syfuss: ''Nixenliebe. Wasserfrauen in der Literatur.'' Haag + Herchen, Frankfurt 2006 ===En Esperanto aperis=== *[[Friedrich de la Motte Fouqué]]: '''Ondino''' trad. [[Karl Myslik]]. Eld. Esperanto-Buchhandiung, Vieno, 1911(?) *[[Olive Schreiner]]: '''Undino''' trad. [[Stephen Allen Andrew|Stephen A. Andrew]]. Esperanto Publishing Co. Ltd., 1939(?) ==== Pri Ondino ==== {{citaĵo|Tre prave en antaŭ parolo S-ro pastro K. Mvslik nomas la originalan verkon de li tradukitan « aminda rakonto » kaj « rava juvelo en la trezoro de la germana literaturo ». Ondino afektive estas la ĉefverko de [[Barono|B-ono]] de la Motte Fouque (1777-1843), germana verkisto, naskita de antikva franca [[nobelo|nobela familio]] elmigrinta el Francujo post la nuligo de la [[Nanta edikto|Nantes’a edikto]].<br> Kn tiu ĉarma fabela rakonto harmonie miksitas kaj kunfandigas homaro kaj naturo, realo kaj fantazio, paganismo kaj kristanismo, antikvaj kaj novaj superstitoj aŭ kredoj.<br> Tre simpla kaj mallonga estas la temo, se oni flankenmetas ĉiajn fabelajn detalojn.<br> La juna brava kavaliro Huldbrando, laŭ ordono de la bela kaprica Bertaldo, trarajdas malbonfaman arbaregon kaj fine atingas izolan kabanon, kie logas sur apudlaga terpinto du maljunaj gefiŝkaptistoj kun sia zorgatino 18 jara [[Ondino]].<br> Pro subita elbordigo de rivero la kavaliro devige restadas en la kabano, enamigas je Ondino kaj, dank’al bonŝanca alveno de pastro, edziĝas kun ŝi. Tuj post la edzigo la elbordiĝo finigas, la [[kavaliro]] kun sia edzino revenas urbon. Bertaldo post nedaŭra kolereto amikiĝas je Ondino, kiu sin gastigas en sia hejmkastelo. Ho ve ! kio devas okazi okazas! Iom post iom la koro de l’kavaliro forigas de Ondino kaj proksimigas al Bertaldo. Dum ŝipveturado sur [[Danubo]], Ondino, insultita de sia edzo, subakvigas en la riveregon. Post plurmonata vidveco kaj sincera ĉagreno, Huldbrando tamen edzigas kun Bertaldo, sed li subite mortas dum la edziga vespero.<br> Tiun sekan, prozecaj preskaŭ vulgaran temon la aŭtoro riĉigis per plej delikataj ornamoj, kiuj donas al tiu fabelo tute apartan kaj vere originalan karakteron. Li vivantigis, animigis, kvazaŭ diigis ĉiujn akvojn, arbojn, diversajn fenomenojn. Vivas la [[arbaro]], sentas la lago; torentoj, kaskadoj, [[fonto]]j estas logataj de diaĵoj aŭ estas mem diaĵoj. Ili estas nur la maldaŭra figuro de ia fantomo, demono, [[niksino]] aŭ [[koboldo]].<br> « Sciu, mia dolĉa karulo, ke en la elementoj ekzistas [[estaĵo]]j, kiuj havas preskaŭ saman aspekton kiel vi, kaj tamen nur malofte vidigas sin al vi. La flamoj brilegas kaj ludas strangaj [[salamandro]]j; profunde en la tero logas malgrasaj, insidemaj gnomoj, arbarojn travagas arbarfantomoj aeranaj, kaj en lagoj kaj riveroj kaj riveretoj vivas la multnombra gento de [[akvofantomo]]j. La sonantaj kristalaj haloj, tra kiuj la ĉielo enrigardas kun suno kaj steloj, oni logas bele; altaj koralarboj kuu bluaj kaj rugaj fruktoj brilas en [[ĝardeno]]j ; sur pura marsablo oni promenas kaj sur belaj multkoloraj konkoj; kaj kion ajn la antikva mondo posedis tiel belan, ke la nuna jam ne estas inela goji pri gi, tion la akvoj tegis per siaj sekretaj arĝentaj vualoj, kaj malsupre nun paradas la noblaj monumentoj, altaj kaj seriozaj kaj ĉarme rosataj de la amantaj akvoj, kiuj ellogas el ili belajn [[muskofloro]]jn kaj kronantajn faskojn de kano. Sed Ia tie logantoj havastre carman kaj amindan aspekton, pleje pli belan ol homoj. Kelka fiŝisto jam havis tiel bonan ŝancon, spioni gracian marvirinon, kiel si elpasas super la akvoj kaj kantas. Li do rakontis al aliaj pri ŝia beleco, kaj tiaj mirindaj virinoj estas nomataj de homoj Ondinoj. » (p. 24)<br> Kaj jen en la arbaro, en la kabano, sur la terpinto, sur la [[lago]], en la kastelo de Bingstetten, sur Danubo, tiuloke, fantomoj, strangaj aperoj ĉirkaŭludas la homojn. Jen vidigas grandokule longa viro negblanka, kiu senĉese balancas la kapon kaj subite farigas rivereto, kiu ŝaumante verbigas en la lagon. Ĉe la fenestro, dum la vespero, montrigas figurato, kiu el ekstere grimacas al la hejmanoj. Jen torento, kiu fluadas ermite kaj mediton tra la arbaro. Kelkfoje la tero fariĝas travidebla, kaj en gia profundo amaso ila koboldoj petolas kaj ludas per argento kaj oro. Kiam foje Huldbrando svingas sian akran glavon al la kapo de iu demono, li batas nur en kaskadan, kiu de alta krutajo apud li ŝaumas malsupren kaj subite lin superverŝas kun plandado sonanta kiel ridado. La akvomasoj incitetas la homojn, timigas la ĉevalojn, erarigas la migrantojn. Pri tiaj estajoj oni ne devas paroli tro multe; per piaj kantoj, per predoj kaj krucosignoj, per oferdonaeetoj oni povas ilin forigi aŭ mildigi. Tamen ne ĉiuj kontraŭstaras la kristanan religion :ĉiuj bonaj fantomoj laŭdas Dion !<br> Nun vi pli facile komprenos ke, en tiu mirindeca rakonto, Bertaldo, zorgatino de gedukoj, estas la filino de la gefiŝistoj antaŭlonge rajdta de Fontanulo, [[nikso]] de fontanoj. Ondino estas filino de la Reĝo de akvoj kaj nevino de Fontanulo. Ŝiaj ak vanaj gepatroj ŝin sendis for el la akvoregno sur la teron por ami, suferi, amatigi kaj per amo de homido akiri homan animon.<br> Bonkora, dolĉanima estas Ondino ; ŝi pardonas al la amikino, kiu ŝtelas de si la amon de Huldbrando; si pardonas al sia edzo, kiu, ne tute komprenante la grandanimecon de sia supernatura edzino, enamigas Bertaldon, kies koro estas pli homa, pli vulgara, pli proksima je la lia.<br> Ondino ne dronis en Danubo, ŝi estis tro malfelica meze inter la homoj; siaj gepatroj sin reakiris kaj rekondukis en siajn kristalajn palacojn. Sia blanka fantomo elirante el akvoj aperas antaŭ Bertaldo kaj Huldbrando. Sub siaj kispremoj kaj larmoj la kavaliro sufokigos kaj dolĉe mortas!<br> Post la enterigo de Huldbrando, blanka envualitino surgenuas lian tombon :<br> « Sur la loko, kie si estis surgenuinta, argentehcla rivereto ekfluis el la herboj; gi fluetis kaj flugadis, gis kiam gi preskaŭ tute ĉ irka ŭ ti u is la tombon de la kavaliro ; tiam ĝi forfluis kaj enigis en silentan lageton, kiu trovigis flanke de la [[tombejo]]. Eĉ en postaj tempoj la logantoj de la vilaĝo laŭdire montris tiun fonton kaj firme opiniis, ke ĝi estas la kompatinda forpuŝita Ondino, kiu tiamaniere ankoraŭ nun ĉirkaŭprenas sian karulon per afablaj brakoj »(p. 55) Per tiuj du citaĵoj oni povas juĝi pri la stilo de la traduko, kiun mi ne bezonas laŭdi. Tamen mi faros plurajn kritikojn. Kelkaj frazoj estas tro longaj, pezaj kaj neklaraj. Ofte la ordona modo estas uzata en neĝusta senco (kiam la propozicio estas nek ordona, nek cela nek dezira). Malkorekta estas la esprimo: pensi pri forlasi la kastelon (p. 37) Ne tre bonsona estas la [[frazero]]: estos ''tratrolita tien'' (p. li). Sur la paĝo 13^a estas trouzo de ''kontraŭ''. ''Danubio'' (kial ne Danubo?) k. t. p. <br> Mi sincere bedaŭras, ke la verkistoj de tiel gravaj — kaj ĝenerale bonaj — tradukoj aŭ originalejoj ne estas pli severaj pri la korekteco de la stilo kaj ne submetas siajn presprovajojn al la recenzo de spertaj (prefere alilingvaj) esperantistoj. Per tia metodo ni havus en nia literaturo pli grandan nombron da bonegaj neriproĉeblaj ĉefverkoj.|Verto|Esperanto n106 5 aug.1911 }} ==== Pri Undino ==== {{citaĵo|Pri la tradukado de ĉi tiu verko mi konfesas ioman perpleksiĝon. En iuj partoj la stilo fluas bele kaj ĝuige. Aliparte —bedaŭrinde, plejparte —la lingvo estas tia, ke mi devis min demandi, ĉu la provizo da manuskriptoj estas tiel malriĉa, ke [[eldonisto]]j devas akcepti kion ajn. Certe en neniu alia lingvo oni tolerus tian [[literaturaĵo]]n, kia estas ''Unudino''. Gramatikaj eraroj de elementa speco svarmas. Entute mi listigis pli ol 150 ! La plej ofta estas ĉe la kondicionalo. Ŝajne la tradukinto ne scias diferencigi inter la [[signifo]]j de ''should'' kaj ''would'', kaj preskaŭ ĉiufoje tradukas per kondicionalo anstataŭ per futuro aŭ preterito. Tradukaĵo devus speguli kiom eble la [[originalo]]n, sed nepre ne la patrolingvon de la tradukinto. En ĉi tiu verko anglaĵoj abundas, kaj frazoj kiaj ĝuste kiam ironta (p. 67), antaŭ ol renkontante (p. 178), kaj laŭvorta traduko de la angla nominativo absoluta, deprenas de la valoro de la [[tradukaĵo]]. Rilate la romanon, antaŭparola avizo, ke ĝi estis komencita kiam la aŭtorino havis nur dek ses jarojn, klarigas la alie nekompreneblan fenomenon, ke jen ĝi limtuŝas [[neverŝajneco]]n, kaj jen elvokas per mirindaj [[vortbildo]]j nian admiron kaj nian kunsenton. Facile estas kredi, ke, kiel ankaŭ [[Romano pri afrika bieno|Romano Pri Afrika Bieno]], ĉi tiu estas plejparte aŭtobiografia, ĉar la genio de O. Schreiner plej trafe sin montras en la psikanalizaj [[priskribo]]j pri la spiritaj konfuziĝoj de la turmentita animo de Undino. Kvankam Schreiner ĉi tie ne sukcesas vibrigi la pli sentemajn kordojn de nia [[naturo]] tiel respondige, kiel en la pli maturaj verkoj poste aperintaj, ŝi videbligas la [[ekĝermo]]n de tiu genio, kiu estis destinita fari ŝin unu el la plej eminentaj [[protagonisto]]j en la lukto por virina emancipiĝo. Kiel studo pri la disvolviĝo de la talento de la talento de Olive Schreiner, la verko estas interesa kaj bonveniginda. La libron ornamas fotografaĵo de la aŭtorino. Preso kaj bindo bonaj. |[[Mason Stuttard|MASON STUTTARD. ]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.zeno.org/Literatur/M/Fouqué,+Friedrich+de+la+Motte/Erzählungen/Undine Rakonto de Motte Fouqué] * [http://www.sagen.at/texte/sagen/oesterreich/wien/20_bezirk/donauweibchen.html ''Das Donauweibchen''] * [https://www.zazzerino.info/Lortzing/Oper/LoWV_064/index.shtml Opero de Lortzing] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210718165626/https://www.zazzerino.info/Lortzing/Oper/LoWV_064/index.shtml |date=2021-07-18 }} == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Fabeloj]] [[Kategorio:Niksoj]] [[Kategorio:Akvaj spiritoj]] {{Ĝermo|mitologio}} faaqc5igemgly1islyvqyiwnojk0r0s 0 734757 9371802 9371374 2026-05-13T02:58:02Z Arbarulo 135469 9371802 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Umberto BOCCIONI''' ([[Reggio di Calabria]], 19-a de Oktobro 1882 - Sorte, [[Verono]], 16-a de Aŭgusto 1916) estis itala [[pentristo]] kaj [[skulptisto]], teoriulo kaj ĉefa reprezentanto de la movadoj [[futurismo]] kaj [[impresionismo]]. == Biografio == Boccioni entreprenis longan esploran kaj studan laboron pri la lombarda pejzaĝo kaj kampolaboro, inspirite de la itala pejzaĝmajstro [[Francesco Filippini]], antaŭ ol reformuli siajn proprajn verkojn ene de la movado de la [[futurismo]], kiu tamen retenis tiun vidpunkton. La unuaj verkoj kreitaj de Boccioni inter [[1903]] kaj [[1907]] rekte devenas el la [[naturalismo (vidaj artoj)|naturalista]] tradicio aktiva en [[Lombardio]], precipe en [[Milano]], fine de la 19-a jarcento. Inter la plej rekoneblaj modeloj estas [[Francesco Filippini]], kies pentraĵoj estis vaste ekspoziciitaj en la artaj rondoj de Milano.<ref>V. Terraroli (red.), ''Francesco Filippini. Catalogo generale delle opere'', Skira, Milano, 1999.</ref> La horizontala konstruo de agrikulturaj [[pejzaĝismo|pejzaĝoj]], la uzo de [[lumo (arto)|atmosfera lumo]], kaj la prezento de la [[virino en arto|ina figuro]] en kamparaj kaj hejmaj kuntekstoj — inkluzive de patrinaj portretoj — montras klaran kontinuecon kun la artfluo konata kiel [[Filippinismo (arta movado)|Filippinismo]].<ref>M. Carrà, ''La pittura moderna in Italia'', Treves, Milano, 1919, paĝoj 34–38.</ref> Post alveni al Milano kaj renkontiĝi kun la [[Dividismo|dividistoj]] kaj kun [[Filippo Tommaso Marinetti]], li verkis, kun [[Carlo Carrà]], [[Luigi Russolo]], [[Giacomo Balla]] kaj [[Gino Severini]], la ''Manifeston de la futuristaj pentristoj'' (1910), al kiu sekvis la ''Manifesto de la futurismo'' (1910). Laŭ tiuj manifestoj, la moderna artisto devis liberiĝi disde la modeloj kaj la figurativaj tradicioj de la pasinto, pora centriĝi nur en la nuntempa mondo, kaj dinamikaj kaj en kontinua evoluo. Kiel artaj temoj ili proponis urbon, aŭtojn kaj la kaosan ĉiutagan [[Realo|realon]]. En siaj verkoj, Boccioni sukcesis esprimi majstre la movadon de la formoj kaj la konkretecon de la materio. Kvankam influita de la [[kubismo]], el kiu li malakceptis sian troan statismon, Boccioni evitis ĉiam en siaj pentraĵoj la [[Rekta linio|rektan linion]] kaj uzis la [[Komplementa koloro|komplementajn kolorojn]] por krei efikon de [[vibrado]]. En pentraĵoj kiel ''Dinamismo de biciklisto'' (''Dinamismo di un ciclista'', 1913), aŭ ''Dinamismo de futbalisto'' (''Dinamismo di un giocatore di calcio'', 1911), la reprezentoj de sama temo en sinsekvaj tempostadioj sugestas efike la ideon de la movado en la spaco. Similaj klopodoj dominas ankaŭ en lia [[skulptarto]], en kiu li malaprezis ofte la "noblajn" materialojn, kiel [[marmoro]] aŭ [[bronzo]], preferante [[ligno]]n, [[fero]]n kaj [[vitro]]n. Li interesiĝis nur por montri la interagadon de objekto en movado kun la ĉirkaŭa spaco. Inter liaj plej elstaraj pentraĵoj menciindas ''Tumulto en la galerio'' (''Rissa in Galleria'', 1910), ''Animstato n. 1a. La adiaŭoj'' (''Stati d'animo n. 1. Gli addii'', 1911) – en kiu la animstatoj estas esprimitaj pere de lumfulmoj, spiraloj kaj ondecaj linioj disponitaj diagonale, kaj ''Forze di una strada'' (1911), en kiu la urbo, preskaŭ [[Vivorganismo|viva organismo]], montras pli da gravo ol la homa apero. Unu el liaj plej popularaj verkoj estas [[Interbatiĝo en galerio]]. Li mortis en 1916, pro falo de ĉevalo en la ĉirkaŭaĵo de Verono. == Galerio == <gallery widths="180" heights="200" perrow="4"> dosiero:Umberto-Boccioni.jpg|Memportreto de Umberto Boccioni (1905) dosiero:Umbertoboccioni.jpg|eta|Anonima portreto. Oleo surtola, 1914, privata kolekto, Milano dosiero:'States of Mind III; Those Who Stay', oil on canvas painting by Umberto Boccioni, 1911.jpg|''Animstato 3a; kiuj restas'', 1911, [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] dosiero:Modern Idol by Umberto Boccioni, 1911 Estorick Collection.jpeg|''Moderna idolo'', 1911, Estorick Collection of Modern Italian Art, [[Islington]], London dosiero:Umberto Boccioni, 1911, The Street Enters the House, oil on canvas, 100 x 100.6 cm, Sprengel Museum.jpg|''La strato eniras en la domo'', 1911, Sprengel-Museum, [[Hanovro]] dosiero:Umberto Boccioni, 1912, Head + House + Light, sculpture destroyed.jpg|''Head + House + Light'', 1912, detruita skulptaĵo dosiero:Umberto Boccioni, Visioni simultanee (Simultanvisionen), oil on canvas, 60.5 × 60.5 cm, Von der Heydt Museum.jpg|''Visioni simultanee'', 1912, Von Der Heydt Museum, [[Wuppertal]] dosiero:L'antigrazioso by Umberto Boccioni, 1912.jpeg|''L'antigrazioso'', 1912, privata kolekto dosiero:Dynamism of a Man's Head by Umberto Boccioni, 1913.jpeg|''Dinamismo de homa kapo'', 1913, privata kolekto dosiero:WLA moma Umberto Boccioni Dynamism of a Soccer Player 1913.jpg|''Dinamismo de futbalisto'', [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] dosiero:'Development of a Bottle in Space', bronze sculpture by Umberto Boccioni, 1913, Metropolitan Museum of Art.jpg|''Disvolvigo de botelo en spaco'', 1913, [[Metropola Muzeo de Arto]] dosiero:Umberto Boccioni - Charge of the Lancers.jpg|''Atako de lancistoj'', 1915, kolekto de Riccardo kaj Magda Jucker, [[Milano]] dosiero:GUGG Dynamism of a Speeding Horse + Houses.jpg|''Dinamismo di un cavallo in corsa + case)'', 1915 dosiero:Horizontal Volumes by Umberto Boccioni, 1912.jpg|''Horizontal Volumes'', 1915, [[Solomon R. Guggenheim Museum]] dosiero:'Unique Forms of Continuity in Space', 1913 bronze by Umberto Boccioni.jpg|''Unikaj Formoj de Kontinueco en Spaco'', 1913, jen en la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko]] dosiero:20ec ita.png|kiu ankoraŭ nun bildigas ĉiun 20-cencan moneron de la [[italaj eŭro-moneroj]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Giovanni Lista, ''Futurisme : manifestes, documents, proclamations'', L'Age d'Homme, coll. "Avant-gardes", [[Lozano]] (''Lausanne''), 1973. * Umberto Boccioni, ''Dynamisme plastique'', textes réunis, annotés et préfacés par Giovanni Lista, traduction de Claude Minot et Giovanni Lista, L'Age d'Homme, coll. "Avant-gardes", Lausanne, 1975. * Giovanni Lista, "De la chromogonie de Boccioni à l'art spatial de Fontana", in ''Ligeia, dossiers sur l'art'', n° 77-78-79-80, juillet-décembre 2007, [[Parizo]]. * Giovanni Lista, ''Le Futurisme : création et avant-garde'', Éditions L'Amateur, Parizo, 2001. * Danih Meo, ''Della memoria di Umberto Boccioni'', Mimesis, Milano 2007. * Gino Zaccaria, ''The Enigma of Art. On the Provenance of Artistic Creation'', eldonejo [[Brill]], [[Leiden]]-[[Bostono]] 2021. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://archives2.getty.edu:8082/xtf/view?docId=ead/880380/880380.xml;query=;brand=default Umberto Boccioni papers, 1899–1986]. Getty Research Institute, Research Library. Los Angeles, California. * [https://cdm16028.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15324coll10/id/63590 Umberto Boccioni] – Ekspozicia katalogo (15-a de septembro 1988 ĝis 8-a de januaro 1989) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Boccioni, Umberto}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Italaj skulptistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Italaj impresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Futurismo]] gsfb1p516cz2u83f3qk7yhovri9zpbh 0 742357 9371944 8555958 2026-05-13T07:42:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371944 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | regiono-ISO = UY | bildo = | ŝanĝebla mapo=Urugvajo/Urugvajo | tipo1=reliefo | tipo2=normala }} '''Florida''' estas urba municipo de [[Urugvajo]]. Ĝi estas la administra centro de samnoma [[departemento Florida]] en la centra sudo de la lando. Laŭ la censo de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. <!-- por vikidatumoj: laŭ la censo de 2011 estis 33 639. --> == Eksteraj ligiloj == * [http://florida.gub.uy/ oficiala retejo de la departemento]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{es}}) {{projektoj}} {{ĝermo|Urugvajo}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Departemento Florida]] [[Kategorio:Urboj de Urugvajo]] 3so9bgijxbnnkj1069fhtjjc3pft6wz 2 747889 9371543 9366943 2026-05-12T15:48:21Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9371543 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[Aerkamerbloko]] · [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Valo de azaleoj]] · [[IE-Munde]] · [[Feliĉa primo]] · [[Lukiana skolo]] · [[Batalo sur Zengő]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[Jante]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Palmeros]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Artistkolonio (Miskolc)]] · [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[43-Vira Skuamiŝo]] · [[Lingva demokratio]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Il (dio)]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[Barmoodano]] · [[Blovado]] · [[Milvo]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Dvara]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Misrijaoj]] · [[Svingrajdado]] · [[Rajper]] · [[Tonsilabo]] · [[Belorusa listo de Katin]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Iögo]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Homoforo]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Chupa-chupa]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Zülags]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Sen:esepera]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Monario]] · [[Murlampo]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Breathanach]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Ko’ilidel]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭsono]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Konuoloĝio]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Horloĝistaro]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interreta rolludo]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Iranaj artistoj]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kantono Ferguson (Vaŝingtona Teritorio)]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Máté Göcsi]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolia vizo]] · [[Mongolio.info]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelcilindro]] · [[Muelejo de Haun]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Nĉumbuluoj]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Naxalitoj]] · [[Nazo-Teribo]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[NUN (retejo)]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[World English]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[Supra Algovio]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[TEJO-aktuale]] · [[Teknika redakto]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temesvári Újság]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[TRAKT]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[Sakarido]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silezia Esperanto-Asocio]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Ŝramanismo]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Berlina informilo]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Librejo Klimo]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verbigo senpera]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉi Tie Nun]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Litostrato]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Logos en la fino]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malriĉa en Spirito]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[MAMŰ]] · [[Mameshitogi]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Mekanika prilaboro]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metapedagogio]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Causa belli]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[Acidorezistado]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[ASK IR]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[1234-regulo]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radiadŝirma betono]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Rebato-Servo]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Dônage]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[Diaocha-lago]] · [[Dilatometria termoanalizo]] · [[Dinamika lingvo]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[Domaša]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Domkonstruado]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[Eŭrogloto]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[Enzim-efik-mekanismoj]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Komerca Servo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[EsPodkasto]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto Antaŭen]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto Eksport']] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo Bremen]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Framasona]] · [[Espero Kristana]] · [[Esplora universitato]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evangeliaj veoj]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Cetacoj kaj la homo]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Glittuba trumpeto]] · [[Gloraj virinoj]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Grimpoŝnuro]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[HP-SIR]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Rund um die Welt]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Colax (Plaŭto)]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Tavo]] · [[Latinida literaturo]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Primiera bovo]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Esperanto-televido]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Espoteko]] · [[Malespera tabulo]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Leppalúði]] · [[Skirmantas]] · [[Jasiro]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Herit]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[Breĉo]] · [[Filmstudaĵo]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Kongreslibro]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Faligpova vagono]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Muzeo Levi Strauss]] · [[Québec En Alerte]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[ISOSEK]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Suflorslipeto]] · [[Tervojo]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Hazanéző]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristana Glosaro]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kurteno de la Jerusalema Templo]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Lunduono]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[ONCSA]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Simila movo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Vilao Krüger kun parko]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Yerti]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Feliĉaj estas la pacigantoj, ĉar filoj de Dio ili estos nomataj]] · [[Feliĉaj estas tiuj, kiuj malsatas kaj soifas justecon, ĉar ili satiĝos]] · [[Feliĉaj mizerikordemuloj ĉar ili ricevos mizerikordon]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Jonastalverein]] · [[Jurisprudenco (Eŭropa Unio)]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[M1563S]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[Plugado]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Crveni Barjak]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Francezo]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Mas-stovo]] · [[Masakro en Gatumba]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Ținutul Sării]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Anĵeliko]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[D-AMO 01]] · [[D-AMO 02]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[G-horizonto]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Karolina skribo]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Telefonista telefono]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Kirumb]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[Remparo de Essen]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Retrosceno]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[SABRE-motoro]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Eostaro (Viko)]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Patro, pardonu ilin; ĉar ili ne scias, kion ili faras]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Instrumetodoj por Esperanto]] · [[Erfordia Latina]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[Bit Ĥilani]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Fasola notacio]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Individuigo]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mozelgovio]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Novmezurado]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Rodanalpa Esperanto-Federacio]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Verda reto]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[Walkin’Bag]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[BRINK]] · [[D-AMO 10]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Femura indekso]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Restreĉilo]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Muzeo pri agrikulturaj tekniko kaj laboro (Börry)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[-as]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[Averta letero]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Kolijoj]] · [[Nadimo-Puro-Taza naftogasa regiono]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Bastrubandoj]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Ora Sekcio]] · [[Platino]] · [[Prefektejo]] · [[Program]] · [[Rami]] · [[Sekurit]] · [[Sentenco]] · [[Tanajura]] · [[Tenilo]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Blindŝakto]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Derivado]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Elkarniĝo]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[Könyvesház]] · [[Karboferŝtono]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Memzorgado]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Penas]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Sensavido]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Sproso]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[Sobina minejo]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Lajavoĵa minejo]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Espach-parko]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Rudigero]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Luterana Teologia Akademio (Pozono)]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Angula domo]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Reversado]] · [[Diplomateco]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[Enciclopèdic]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[MondEtur]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Aelita]] · [[Dihok]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Lidérc]] · [[Militjuro]] · [[Ruffrè]] · [[Termoradiilo]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[La Gajulo]] · [[Militrakonto]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Imoskapo]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kaŭliklo]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Konsultejo]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Masonabelo]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Tirradiko]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Vuktila minejo]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Belarta rikolto]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Kalungao]] · [[Calumnia]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[La mirinda libro]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Revo lucida]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[VAZ-2702]] · [[Papilioj]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Izoflavonolo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[Tri satiroj]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Monosimetria]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Revuo Signos]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[SvisRaporto]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[FioCruz]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Esperanto-fondaĵo "Fernando Soler"]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[CRRER]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gardanteco]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Kainaj]] · [[La centjara Esperanto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Panĉaratro]] · [[Parque da Cultura]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[Afriko brilas]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Valencia Esperanto-Grupo]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Paŭlistanio]] · [[Fi-]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[Gaba enerxía]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[Esperaĵo]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[Izobuterilfentanilo]] · [[2-Kloro-indano]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[Duamidino]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Fina malvenko]] · [[Ŝablono:Ministraro de Ulf Kristersson]] · [[Ŝablono:Vikipediisto bn-p]] · [[Ĝermolisto de turkaj esperantistoj]] · [[Kategorio:Fikciuloj de la 11-a jarcento]] · [[Kategorio:Fikciuloj de la 10-a jarcento]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ fcii6wapc8aqjgqdlt9w6qt3uvt0smm 0 751132 9371819 9259575 2026-05-13T03:41:23Z Sj1mor 12103 9371819 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''Hebrea Antologio''''' (subtitolita "Poeziaĵoj de la biblia tempo ĝis nun") estas [[Esperanto|esperantlingva]] 268-paĝa [[antologio]] de [[hebrea lingvo|hebrelingvaj]] [[Poemo|poemoj]] kaj [[Novelo|noveloj]] de 80 verkistoj. Eldonis ĝin [[Esperanto-Ligo en Israelo]] en [[Tel-Aviv]] en la jaro [[1987]]. La libro enhavas [[Glosaro|glosaron]] kaj muziknotajn paĝojn por iuj el la poemoj kaj la portretojn kaj biografietojn de iuj el la aŭtoroj. Ĝi estis kompilita kaj tradukita de [[Josef Kohen-Cedek]]. == Noto de la eldoninto == {{Citaĵo|Ĉi-kolekto prezentas, kiel diras la tradukinto en sia enkonduko, ne ĉiujn skolojn kaj poetoj de la hebrea poezio. Fakte, ĝi estas nur kompilo de poeziaĵoj, tradukitaj dum ĉ. duona jarcento laŭ la plaĉo kaj konvinkoj de unu persono. Neniu planis eldoni ampleksan, emocie sendependan antologion. Por tio oni ja bezonus miloble pli da preparlaboro de granda kolektivo. Kie do trovi almenaŭ kelkajn elstarajn tradukantojn, benitajn je perfekta kono de pluraj lingvoj kaj samtempe je poezia esprimpovo? En nia lando ekzistas nur unu tia, nia kara, tre estimata [[dojeno]], prof. Josef Kohen Cedek, la kompilinto-tradukinto de tiu ĉi-poeziaro. Dum multaj jaroj li senlace laboris, kaj plu daŭrigas aktivi, pri tradukado kaj verkado de israelaj, esperantaj versaĵoj. Li sendube meritas, ke oni eldonu lian verkon en pli luksa formo. Bedaŭrinde, tre limigitaj rimedoj kaj la forta bezono eldoni ĝin ĉijare ne permesis aranĝon de pli estetika komposto. Mi certas, ke la legantoj kaj ĉefe s-ro Kohen-Cedek mem - komprenos kaj indulgos nin. Mi klopodos, ke la dua eldono, kiu eble aperos baldaŭ, estu teknike pli moderna kaj plaĉa. Fine indas esprimi koran dankon al la grafikistino Judit Epŝtejn, projektinta libervole la kovrilon. J.M. (La Redaktoro [[Josef Murĵan]]) }} == Enkonduko de la tradukinto == {{Citaĵo|La prezentata kolekto entenas nur unu guteton el la maro de la hebrelingva poezio, kreita dum daŭro de tri jarmiloj. Ĝi rezultis el tradukado farita dum multaj jaroj, unue sola por la propra plezuro. La pikantajn amversetojn mi tradukis sole por elvoki kontentmienan rideton kun ravaj ĉarmo-kavetoj sur la teneraj vangetoj de certa belulino. Sed poste sekvis tradukoj cele laŭtlegi ili en amika rondo. Parto el ili aperis en diverslandaj esperantistaj ĵurnaloj. El la lastaj, kelkiaj reaperas ĉi tie en reredaktita formo. La tradukinto neniam intencis bazi sian laboron laŭ metoda principo pri poŝtupa evoluo de hebrea poezio. La klasifikado okazis rezulte de kunordigo de la materialo; ordigo postulinta akompani ĝin per klarigaj skizoj pri ĉiu periodo. La kolekto ne prezentas ĉiujn skolojn de la hebrea poeziarto. Nek ĝuste la plej gravajn poetojn. Kaj eĉ ne la plej atentindajn verkojn de tiu, aŭ alia poeto. Ĝi neniel karakterizas la menciitajn aŭtorojn kaj ties verkadon. Mankas en ĝin granda ar ode altgravaj poetoj kaj precipe la ampleksaj ĉefverkoj de multaj aŭtoroj. La kolekto prezentas sole la elektitaĵojn, laŭ la individua gusto de la tradukinto, kaj laŭ ties povkapablo transmeti ilin en Zamenhofan lingvon. Le specifeco de hebrelingvaj esprimoj, ŝatantaj aludojn je bibliaj tekstoj kaj imitojn de ties vortfiguroj, por asocie elvoki en imago tradiciajn ide-nociojn, ofte ne ebligis tradukojn ĝuste identajn kun la originalo. Tial estu pardoninda la kelkloke plisimpligita, ne adekvata transdono de la komplikaj tekstoj. La tradukinto multe bedaŭras, se la legonto haste konkludos laŭbaze de tiu ĉi prezento, ke la hebrea poeziarto estas talentmanka. Pri tia impreso, fakte estus kulpa sole la tradukinto. Por plejeble amplekse reliefigi la spiriton de tiuj, aŭ aliaj versaĵoj, kaj cele prezenti la kulturan sinon, en kiu la poeziaĵoj estis kreita, la tradukinto provizis parton de la kantataj versaĵoj per ties muziknotoj. Por plisimpligi la tekst-komprenon, la tradukinto kutimis oftloke disigi la kunmetitajn vortonociojn per streketo. La tradukinto esprimas sian sinceran dankemon al s-ro [[Poul Thorsen]] por la afabla trarigardo de parto el tiu ĉi manuskripto (kiu poste estis pli ampleksigita) , kaj por liaj multvaloraj atentigoj pri la korektindaĵoj. Tajp-erarojn traserĉis la amikoj: D. Mager, J. Murĵan kaj M. Savir; kaj - la Diablo! - ili trovis multajn. Cetere ili "kulpas" pri la apero de tiu ĉi libreto. Dankon al ili kaj al la Esperanto-Ligo en Israelo, kiu konsentis aperigi tiun ĉi kolekton, kiun mi malhumile pretendas nomi: "Antalogio de la hebrelingva poezio" ... La tradukinto ([[Josef Kohen-Cedek]]). }} == El la Biblio == {{Citaĵo|La [[malnova testamento]], el kies sino ekkreskis la [[Nova Testamento|Testamento Nova]] kaj la [[Korano]], estas ne nur bazverko de Mosea religio, sed ankaŭ la ĉefverko de la hebrelingva belliteraturo. Kaj ne nur ties, la literatur-historio de preskaŭ ĉiuj eŭropaj lingvoj komenciĝis ekde la apero de bibli-tradukoj. Tiuj ĉi tradukoj influis je la plej rudimentaj literatur-provoj de la koncernaj nacioj. Iliaj unuaj originalaj verkoj imitis la biblian stilon, uzinte ankaŭ ĝian esprimmanieron kaj parolturnojn, kiuj multenombre svarmas en formo de [[Proverbo|proverboj]] kaj frapvortetoj eĉ en la nunaj eŭropaj lingvoj. La enhavo de la Biblio trovis sian esprimiĝon en ĉiuspecaj artoj: en [[Skulptarto|skulptado]], [[pentrado]], [[Teatro|teatro-prezentado]], [[baleto]] kaj [[muziko]] de ĉiuj kulturaj popoloj. Precipe danke al la abundeco de la altpoeziaj temoj en la Biblio, kaj danke al ties artplenaj pritraktoj. La biblia [[poetiko]] estas tre specifa laŭ sia karaktero kaj strukturo. Tial la diverslingvaj poetoj tradukadis biblifragmentojn laŭ la poetiko, kutime uzata en la koncernaj lingvoj. La samon faris la tradukinto esperanten, preferante respeguli la enhavon, pli ol la originalan [[Frazeologio|frazeologion]]. }} # La reveno al Cijon ([[Psalmo 126]], [[:he:תהילים_קכ"ו|...בשוב ה' את שיבת ציון]] ''Beŝuv Adonaj et ŝivat Cijon...'') # El "[[Alta Kanto de Salomono]]" (du fragmentoj) ## Kiu estas tiu, kiu respeguliĝas... (laŭ ĉap. sesa, verso deka... [https://he.wikisource.org/wiki/%D7%A7%D7%98%D7%92%D7%95%D7%A8%D7%99%D7%94:%D7%A9%D7%99%D7%A8_%D7%94%D7%A9%D7%99%D7%A8%D7%99%D7%9D_%D7%95_%D7%99 מי זאת הנשקפה], ''Mi zot haniŝkefa'') ## Metu min kiel sigelon sur via koro... (laŭ ĉap oka, verso sesa ...[https://he.wikisource.org/wiki/%D7%9E%22%D7%92_%D7%A9%D7%99%D7%A8_%D7%94%D7%A9%D7%99%D7%A8%D7%99%D7%9D_%D7%97_%D7%95 שימני כחותם על לבך], ''Simeni keĥo'tem al libĥa'') # La ideala edzino ([[Sentencoj de Salomono|Sentencoj]] 31, la deka verso ĝis fino, [[:he:אשת_חיל|אשת חיל מי ימצא]], ''E'ŝet ĥa'il mi imca'') # El "[[Predikanto]]" (el la unua ĉapitro, versoj 1-12, דברי קהלת בן דוד) == Postbiblia periodo == {{Citaĵo|Dum la lastaj jarcentoj [[antaŭ nia erao]] kaj dum la postaj, estis la hebrea lingvo elpuŝita el la uzo, fare de [[Aramea lingvo|lingvo aramea]]. La hebrea restis funkcii en la [[liturgio]] kaj en la religiaj lernejoj. Tamen la verkado en ĝi ne ĉesis. Aperis tre riĉa t.n. "[[Apokrifoj|apokrifa]]" literaturo, t.e. ne akceptita en la [[Kanono (regulo)|kanono]]. Ĝi konsistis el [[Prozo|prozaĵoj]], [[Novelo|noveloj]] [[Didaktiko|didaktaj]] kaj pseŭdohistoriaj rakontoj kaj verkoj poetikaj. Multaj el ili ne konserviĝis en la originalo, sed en alilingvaj tradukoj. La plej gravaj postbibliaj verkoj estas la [[Miŝno|Miŝnao]] kaj poste - en aramea lingvo - la [[Talmudo]]. Ambaŭ estas ampleksa [[enciklopedio]] pri juda tradicio, leĝaro, [[folkloro]] kaj [[biblikomentario]]. Ili enhavas multajn [[Beletro|beletrajn]] elementojn. Tiutempe aro da religie inspiritaj poetoj verkadis dislaŭdajn, preĝpetajn kaj sortplendajn poemojn, parte enirintajn en la preĝojn, ankoraŭ neregulajn laŭ [[Ritmo (poezio)|ritmo]] kaj parte senrimajn. La rimado disvolviĝis poiome. Unue en la versado regis la [[Akrostiko|akrostika]] formo, servinta kiel [[Mnemonikaĵo|mnemonika]] rimedo. Poŝtupe formiĝis la rimado laŭ komunaj [[Deklinacio (gramatiko)|deklinacioj]], aŭ [[Konjugacio|konjugaciaj]] finaĵoj de la vortoj. La rudimenteco de la tiama poeziarto konsistis el la tro ofta uzo de citaĵoj el [[Biblio]] kaj imitado de bibliaj parolturnoj. }} # Jeŝua Ben-Sira <ref>La libro de Ben Sira (Sirach), ankaŭ konata kiel "La Saĝo de Ben Sira" aŭ "Proverboj Ben Sira", estas unu el la plej konataj libroj inter la eksteraj libroj, kies verkado estas atribuita al Shimon ben Yeshua ben Elazar ben Sira en [[Jerusalemo]], en la [[dua jarcento a.K.]] La libro estis origine skribita en la hebrea.</ref>: Supera Saĝeco [https://benyehuda.org/read/25753 (כל חכמה מיי], ''Kol ĥoĥma me Adonaj'') # Rav <ref>"(rabeno Abba Bar-Ajvu), alinome Abba Ariĥa (Sura, [[Mezopotamio]]; [[2-a jarcento]]) El la fondintoj de la Talmuda Instruo, prezidis la jurakademion de Sura.</ref>: Laŭdu Dion ([[:he:עלינו_לשבח|עלינו לשבח לאדון הכל]], ''Ale'jnu leŝabeaĥ leadon hakol'') # Anonima aŭtoro (de la 3-a jarcento): Preĝo <ref>"(Por la 9-a tago de monato Av' - la funbro pri la templo-detruo)"</ref> ([[:he:תפילת_נחם|נחם אדוני אלוהינו]], ''Naĥem Adonaj Elohejnu'') # El la Talmudo: ## Du edzinoj (fablo) <ref>Talmudo. Parto "La unua Pordego" Traktaĵo 6</ref> ## Malfidelaj ĝardenistoj <ref>Talmudo. Parto "[[Sinedrio]]" Traktaĵo 11</ref> ## Talmudaj proverboj: ### AL VIROJ revenantaj pri fremda edzino: "Trinkante el propra pokal' familia, Ne revu pri fremda pokalo, alia!..." <ref>Talmudo. Parto "Votoj" Traktaĵo 2</ref> ### PRI VIRINOJ "Ĉu ŝi estas junulin' vulgara, Aŭ nobela damo, jam grizhara, Estas ĉiam preta por postkuro, Post [[trumpeto]], [[ŝalmo]], aŭ [[tamburo]]..."<ref>Talmudo. Parto "Festeto" Traktaĵo 1</ref> ### AL VIRO kiu edziĝas al divorculino, kies eksedzo vivas: "En fremda pot', kuiro ne decas al la viro!"<ref>Talmudo. Parto "Paskoj" Traktaĵo 112</ref> == La "Ora Epoko" == {{Citaĵo|La aŭtoroj de la liturgia poezio dum la postbiblia periodo, multe kontribuis al la pliricĝo de la hebrea lingvo, per kreadi de novaj nocioj kaj vortoj (el la ekzistintaj [[Radiko (lingvo)|radikoj]]) kaj de novaj gramatikaj formoj, - laŭ modelo de la aramea lingvo. Multe pli faris la subtilaj kaj la patetike emfazaj poetoj de la [[Malfru-mezepoka|dua mezepoka duono]]. Tial tiun tempon (inter la [[5-a jarcento|5-a]] kaj la [[15-a jarcento|15-a jarcentoj]]) oni nomis: "La Ora epoko". Ĝia ĉefa ag-areno estis la islamana, poste la kristana Hispanio. La novepokaj poetoj levis la hebrean poeziarton al pli alta nivelo, enversiginte filozofajn ideojn en la belartajn kaj bonsonajn tempprezentojn per forta esprimmaniero. Komence ili daŭrigis la rimadon per la samaj gramatikaj finaĵojn, ofte uzinte unusolan rimsonon tra la tuta, eĉ longa poemo. Ili enkondukis en la hebrean poeziarton la tre komplikan arablingvan versfaran metodon. Ambaŭ [[Ŝemida lingvaro|ŝemidaj lingvoj]] posedas duoblajn [[Vokalo|vokalojn]]: longajn kaj kurtajn. La araba ritmo-mezuro baziĝis je regula periodeco de longaj kaj kurtaj vokaloj, sendiference pri la vort-akcentado. La hebreaj poetoj ekimitis tiun ĉi metodon, malgraŭ tio, ke la hebrea lingvo, ĉesinta funkcii parole, fakte ĉesis diferenci inter la longaj kaj la kurtaj vokaloj en la lego-praktiko, kaj la diferenco restis nur en la gramatika teorio. La novenkondukita versfarado, danke al la tre multaj ritmaj kombinebloj, faris la hebreajn poeziaĵojn tre varipovaj. Sed la nova poetiko faris la poezion tre artifika. La poetoj de la Ora Epoko verkadis ne nur religiajn [[Himno|himnojn]], filozofe traktintaj la moraledifajn ideojn, sed ankaŭ plendojn pri la nacia sorto. Ilia poezio ampleksis plej diversajn, [[Sekulareco|sekularajn]] kaj universalajn temojn. Ili ne evitadis natur-priskribojn, tiujn pri homaj interrilatojn kaj kutimoj. Ili kritikis malbonajn kondutojn, sagpafis per [[satiro]]<nowiki/>j, [[Epigramo|epigramoj]] kaj eĉ prezentadis [[Erotiko|erotikajn]] temojn, eĉ se la aŭtoroj estis piaj [[Rabeno|rabenoj]]. Ili akceptis kelkajn eŭropajn versformojn kiel [[:en:Epode|epodo]], [[kanzono]], [[stanco]]. Same kelkajn arabajn, interalie la [[:en:Arabic_maqam|makamon]], k.e. ritma prozrakonto. Ili kreis novajn specife hebrelingvajn formojn de versaĵoj. Ekz., riminte per [[Homonimo|homonimoj]], kiuj abundas en la hebrea lingvo. Aŭ riminte tiel, ke la lasta stroflinio, aŭ la [[refreno]], nepre estu citaĵo el la Biblio. La korifeo de la mezepoka poezio estis, de [[H.Heine|H. Heine]] prikantita, rabeno [[Jehudah Halevi|Jehuda Ha-Levi]], tre esprimforta poeto de la [[10-a jarcento]], kies versaĵoj eniris en preĝlibrojn, Ekz. la [[Siduro]]. La Ora Epoko ne daŭris eĉ kvar jarcentojn. Ĝi finiĝis per la totalaj [[Forpelo de la judoj el Hispanio|elpeloj de judoj el Hispanio]] (1492) kaj el Portugalio (1497), krom tiuj, kiuj konsentis akcepti la [[Bapto|bapton]]. }} # Meŝulam Ben-Klonimus <ref>"La verŝajne aŭtoro: Meŝulam Ben-Klonimus Italio, 10-a jarcento."</ref>: L'aspekt' de [[Koheno]] <ref>El la liturgio de la Indulgpeta Fastotago. Originale - unurima akrostiko</ref> (מחזור ליום כיפור) # Donaŝ Ben Labrat <ref>"Donaŝ (Ha-Levi) Ben Labrat, [[Fez|Fes]] (Maroko) 920 - [[Kordovo (Hispanio)|Kordoba]] 990. Poeto, gramatikisto, astronomo"</ref>: ## Respondo je invito (libere, mallongigite, [https://benyehuda.org/read/321 תשובה על הזמנה למשתה יין: אל תשן! שתה יין], ''Al teŝan! ŝete jain'') ## Rekomendoj (fragmento el letero, [https://benyehuda.org/read/352 שיר תהילה לחסדאי אבן-שפרוט: דעה לבי, חכמה ובינה], ''Dea libi, ĥoĥma ubina'') # Ŝmuel Ha-Nagid <ref>"Rabbi Ŝmuel Ha-Nagid, [[Kordovo (Hispanio)|Kordovo]] 998 - [[Granado]] 1056 Filozofo, lingvisto, kaj poeto. Estis [[Veziro|ĉefveziro]], kaj armeestro de Badis, - la islama Reĝo de [[Malago|Malaga]] ŝtato"</ref>: ## Ampetoloj <ref>"Kiel ni jam avertis, en la hebrea kaj la araba poezi-arto dum la ora epoko, oni opiniis, ke la unurimeco de la versaĵo estas ĝia precipa ŝiko"</ref> ([https://benyehuda.org/read/22892 שיר אהבים: תרופה בפניה], ''Ŝir ahavim: Terufa befanejha'') ## Levu pokalojn k trinku! ([https://daat.ac.il/daat/sifrut/mivhar/6g.htm חטף ואשתי], ''Ĥatof veiŝti'') # Ŝelomo Eben Gebirol <ref>"Rabbi Ŝelomo (ben jehuda) EBEN- GEBIROL Malaga, 1020 (?) - [[Valencio|Valencia]], 1057 (?). Filozofo kaj poeto"</ref> (latine: [[Avicebron]]): ## Preĝo ([https://benyehuda.org/read/24568 שדי, אשר יקשיב לדל], ''Ŝedaj, aŝer jakŝiv ladal'') ## Maten-preĝo ([[:he:שחר_אבקשך|שחר אבקשך, צורי ומשגבי]], ''Ŝaĥar avakŝeĥa, curi umisgavi'') ## El "Edifoj" (fragmentoj; libere) ([https://benyehuda.org/read/24218 תוכחות: אדוני מה-אדם?], ''Toĥaĥot: Adoni ma-adam'') ## Pri la kredo (originale: akrostiko) ([https://benyehuda.org/read/4671 שלושה נוסדו יחד לעיני], ''Ŝeloŝa nosdu jaĥad leejnaj'') # Moŝe Even-Ezra <ref>"Rabbi Moŝe Even-Ezra, Granado 1055-1135 Poeto kaj literatur-historiisto"</ref>: En tombarejo ([https://benyehuda.org/read/7205 קברים מן זמן קדם ישנים], ''Kvarim min zman kadem'') # [[Jehudah Halevi|Jehuda Ha-Levi]] <ref>"Rabbi Jehuda (ben Ŝemuel) Ha-Levi [[Toledo]] 1080 - Jerusalemo (?) 1142. Filozofo, teologo. La plej granda hebrea poeto dum la mezepoko."</ref>: ## El "Amkantoj" ([https://benyehuda.org/read/8882 יום שעשעתיהו עלי ברכי], ''Jom ŝiaŝaatihu alaj birkaj'') ## Al la fianĉino (madrigalo) ([https://benyehuda.org/read/8827 ליל גלתה אלי צביה נערה], Lejl gilta elaj cvija naara) ## Omaĝe al Jerusalemo ([[:he:יפה_נוף_(שיר)|יפה נוף, משוש תבל]], ''Jafe nof, mesos tevel'') ## Nostalgio al Cijono ([[:he:לבי_במזרח|לבי במזרח ואנוכי]], ''Libi bamizraĥ vaanoĥi'') # Avraham Even-Ezra <ref>"Rabbi Avraham Even-Ezra [[Tudelo|Tudela]] (Hispanio) 1089 - 1164 Poeto, gramatikisto, ekzegezisto, filozofo, astrologo, kuracisto.</ref>: Malbonsorto ## [https://he.wikisource.org/wiki/%D7%92%D7%9C%D7%92%D7%9C_%D7%95%D7%9E%D7%96%D7%9C%D7%95%D7%AA גלגל ומזלות במעמדם], ''Galgal umazalot bemaamadam'' ## [https://he.wikisource.org/wiki/%D7%90%D7%A9%D7%9B%D7%99%D7%9D_%D7%9C%D7%91%D7%99%D7%AA_%D7%94%D7%A9%D7%A8 אשכים לבית השר], ''Aŝkim lebejt hasar'' # Jehuda Alĥarizi <ref>"Rabbi Jehuda Alĥarizi Toledo (?) 1170 - 1235 (?) Poeto kaj tradukisto"</ref>: ## Al Jerusalemo <ref>"La urbnomo Jerusalemo, hebree konsistas el kombino de du vortoj: paco kaj urbo."</ref> (שלום לעיר שלם, ''Ŝalom leir ŝalem'') ## Sentenco (מרחב ארצות צר) ## Epigramoj ### Kontraŭ hipokritulo (ראו זקן עולה להפיל תחנונים), ### Al riĉa maljunulino, kiu edziniĝis al junulo (נפלאת גבירת-חן בעניניך), ### Hagar' kaj Sara <ref>Hagar' - prapatrino de araboj; Sara - de judoj. Komparinte la malriĉon de l'hebrea poezio, kun la abunda araba</ref> (בנפשי עברה רוח קנאות) # Avraham Bar-Menaĥem <ref>"Rabbi Avraham Bar-Menaĥem vivis en Germanujo aŭ en Francujo dum la 12-a jarcento.</ref>: Litanio (אבן הראשה לעיים ולחרישה) # Ŝem-Tov Falakejra <ref>"Rabbi Ŝem-Tov Falakejra naskiĝis en Palquera (Hispanio, 1225 - mortis en [[Provenco|Provencio]] (Francujo), 1295. Filozofo, poeto kaj tradukisto.)"</ref>: ## Ne tasku laŭ aspekto (Sentenco) (נפש תוקיר נבזה) ## Valoras esti kuracisto (Epigramo) (אמר זמן לכסיל) == Periodo de Dekadenco == {{Citaĵo|Kiam en la itala literaturo naskiĝis la epoko de la [[renesanco]], en la hebrea, elsekve de elpeloj kaj [[Persekuto|persekutoj]], komenciĝis periodo de [[dekadenco]]. La judoj deprimitaj de severaj sortobatoj, serĉis [[konsolo]]n en [[Kabalo|kabalisma]] [[mistiko]] kaj en pseŭdomesiaj [[Utopia|utopiaj]] revoj. Nur en kelkaj vivkvietaj anguloj agis poetoj, daŭrigintoj de la orepoka tradicio. Kelkaj el ili restis [[Anonimeco|anonimuloj]]. Ĉar elsekve de vaste en Eŭropo praktikita forbruligo de hebreaj libroj, de multa poetoj restis sole unuopaj paĝoj, sen biografiaj indikoj pri ili. Immanuel Ha-Romi (La Romana), aŭtoro de neprudaj satiroj kaj frivolaj poemoj, ankoraŭ alte tenis la standardon de la antaŭaj literaturaj modeloj. Li perfektigis la t.n. "makamoj". t.e. prozajn novelojn rimite rakontitajn, kun tie aŭ aliloke dissemitaj versaĵetoj. Estas ĝi literatura formo adoptita el la arabaj fontoj dum la pasinta "Ora Epoko", transirinta en la [[Latinlingva literaturo|latinan literaturon]] de mezepoko, kaj de tie enirinta en la literaturojn de multaj eŭropaj lingvoj. Immanuel Ha-Romi, amiko de italaj poetoj, enkondukis en la hebrean la [[Soneto|soneton]]. Li verkis ankaŭ imiton al la "[[La Divina Commedia]]" de [[Dante Alighieri|Dante]]. }} # Immanuel Ha-Romi <ref>"Immanuel Ha-Romi Itale: Manoelo Romano Giudeo [[Romo]] 1261 - ie en Italio 1336"</ref>: ## Paradizon aŭ inferon ? (התפת והעדן) ## Maljuniĝinta eksamatino <ref>"Immanuel Ha-Romi ankoraŭ konsideris, ke la unurima versaĵo estas poetika ŝik-atingo."</ref> # Anonima aŭtoro (de la [[14-a jarcento]]): Ho, Di', Sinjor'! (preĝ-himno) (muziknotoj) ([[:he:אדון_עולם|אדון עולם אשר מלך]], ''Adon olam aŝer malaĥ'') # Jehuda Even-Jaĥja <ref>"Jehuda (ben-David) Even-Jaĥja (vivis dum la [[Forpelo de la judoj el Hispanio|elpelo el Iberio]])"</ref>: Lamentoj (שמעו כל עמים תוגתי, ''Ŝim'u kol amim tugati'') # Jaakov Fransiŝ <ref>"Jaakov Fransiŝ [[Mantova]] 1615 - [[Firenco|Firence]] 1667 verkadis hebree kaj portugale"</ref>: ## Pentoj <ref>"La kaŭzo de siaj pento, la aŭtoro klarigis e nalia versaĵo: dum juneco lin forlogis la filozofio, kiu algvidis lin al liberpensemo, dum li estis de ĉiuj konsiderata pia teologo."</ref> (חרטה- לי אמרו: מה אל ידיד שמים) ## Soneto (Al amiko priploranta la forpason de la edzino) (על מה תקלל, האויל יומך) # Immanuel Fransiŝ <ref>"Rabbi Immanuel Fransiŝ [[Livorno]], 1618 - Firence 1710 (Italio) pli juna frato de la antaŭa rabeno kaj poeto"</ref>: Epigramoj ## Tombo de stultulo (אדם שוטה נקבה בזה) ## Tombo de mia edzino (גל זה למשא, לא למצבה) == La Klerisma movado == {{Citaĵo|La t.n. "Klerisma epoko" en la eŭropa pensmaniero kaj en ĝia literaturo naskiĝis en [[Anglio|Anglujo]], sur la sojlo de la [[18-a jarcento]], kaj ĝi nomiĝis ''Enlightment'' ([[Thomas Hobbes]], [[John Locke]]). En [[Francio|Francujo]] ĝi nomiĝis "''Siecle des lumieres''" ([[Voltaire]], [[Diderot]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]]) kaj en [[Germanio|Germanujo]] oni nomis ĝin "''Aufklarung''" ([[Lessing]], [[Herder]]). La hebrea kaj juda klerismo nomiĝas ''[[Haskala]]''. La [[klerismo]] predikis [[Demokratiigo|demokratigi]] la socivivon, kun la ideoj pri [[politika liberalismo]], kun la [[leĝa egaleco]] inter ĉiuj civitanoj, en kadro de la [[ŝtato]]. Tiuj ĉi ideoj, disvastiĝinte en Eŭropo, trovis en la socie premitaj judoj, tre varmajn adeptojn. Por esti egalaj al la mastraj landpopoloj, devus la judoj, ne forlasante sian tradicion, aliĝi lingve kaj civilize al la ŝtata kulturvivo kaj transplanti en sian literaturon la atingojn de la Eŭropa kulturo. Tion postulis de ili la rabeno kaj filozofo [[Moses Mendelssohn|Moseo Mendelssohn]] (kiu ankaŭ estis la avo de la fama komponisto [[Felix Mendelssohn Bartholdy|Felikso Mendelssohn-Bartholdy]]). La propagando de Mendelssohn alportis fruktojn: la juda literatura agado poiome eliris el la kadroj de la hebrea lingvo kaj komencis aperadi en la lingvoj de la landpopoloj, perdinte laŭteme la judan vivarenon. Nur malmultaj literaturistoj restis fidela al la hebrea lingvo. La hebrelingvaj poetoj, anoj de la kleriga movado, kontestis la uzadon de la rabeneska prozo kaj de la hispan-araba metodo ritmigi versaĵojn laŭ la periodeco de longaj kaj kurtaj vokaloj. En prozo ili preferis la stilon de bibliaj kronikoj kaj en poezio ili enkondukis la t.n. "[[Silaba kantado|silaban]]" versfaradon. Tiutempe, en la germana poezio, la t.n. "[[Praromaniko|praromantika]] skolo" ("Früromantik") forpuŝis la pseŭdoklasikan. Inter la hebreaj poetoj, starintaj sursojle inter la du skoloj, parto imitadis la pseŭdoklasicismon, dum la aliaj preferis la trodolĉan, naive sentimentalan praromantikismon. La "Klerigismo" inter judoj de [[Suda Eŭropo|suda]], [[Okcidenta Eŭropo|okcidenta]] kaj [[Mezeŭropo|meza Eŭropo]] kaŭzis ilian aliĝon al la ŝtatalingva kulturo. Elsekve, post nelonge, venis altgrada [[Asimilado (sociologio)|asimilado]]. Kaj en venonta generacio - amasa renegatiĝo. La ekzemplo de la Mendelssohna familio estas modelo: la rabeno agadis je bono de sia propra popolo, verkadis por judoj. La filo, edukita kiel civitano de germana ŝtato estis tute indiferenta al sia deven-popolo. Kaj la gefilojn li mem alportadis al la ŝtata eklezio, por ke ili ekde naskiĝo estu [[Konvertito|konvertitaj]] kiel [[luteranoj]], nomiĝante Bartholdy... }} # Moŝe Ĥaim Luzzatto <ref>"Rabbi Moŝe Ĥaim LUZZATTO [[Padovo|Padova]] 1707 - [[Kefar-Jasif]] ([[Palestino]]) 1747 kabalisto, moralisto, poeto imagis sin mem - [[Mesio]]."</ref>: El la drama poemo "Agoj de Ŝimŝon" Akto 4 (Fragmento) (אבי, אבי, את חסדך אדרושה) # Naftali H. Vajzel <ref>"N. H. Vajzel [[Hamburgo|Hamburg]] 1725 - 1805 publicisto kaj poeto"</ref>: Teologio (יפעת עולם אש דת אופל תגיהי) # Efraim Luzzatto <ref>"Efraim Luzzatto (legu: Lucato) San-Daniele (Italio), 1729 - [[Lausanne]] (Svislando), 1792 kuracisto. Dumlonge vivis en [[Londono]]."</ref>: Mi kaj mia domo (Soneto) ([https://benyehuda.org/read/1799 מי אנכי ומי ביתי: ארצי הנשקפה, הנה נכונה]) # Icĥak Luzzatto <ref>"Icĥak Luzzatto (Italio: 1730 - 1803). pli juna frato de Efraim. Kuracisto kaj poeto."</ref>: Soneto (כלה, ייטיב צלמך לבות רואייך) # Jehuda Leib Ben-Zeev <ref>"Jehuda Leib Ben-Zeev [[Galicio]] 1764 - [[Vieno]] 1811 Gramatikisto kaj sentenc-verkisto"</ref>: Kvieto (במות אישתו שמח הבעל) # Ŝemuel Romanelli <ref>"Ŝemuel Romanelli poeto hebrea kaj itala [[Mantova]] 1757 - [[Casale Monferrato]] 1814"</ref>: Saviĝo (הים שקט, גליו במרוצת-נחת) # [[Moses Mendelssohn|Moŝe Mendelssohn]] <ref>"Moŝe MENDELSSOHN Hamburg 1780 - 1861 filozofo, publicisto kaj poeto"</ref>: Paŝtista vivo (השמש יצאה אל הארץ ודריה) # Ŝalom Ha-Kohen <ref>"Ŝalom Ha-Kohen [[Mézériat|Mezeriĉ]] (Pollando) 1772 - Hamburg 1845 poeto redaktoro, publicisto"</ref>: En epikura stilo (אשב בסוד רעים) # Dov Ginzburg <ref>"Dov Ginzburg Brody ([[Galicio]]) 1776 - 1811"</ref>: En lando Galileo (Balado) (שם בארץ הגליל) # Gabriel Berger <ref>"Gabriel Berger [[Prago|Praho]] (?) 1780 - ?. Lia biografio restis malklara. Ĉar li kristaniĝis cele ricevi la ŝtatan postenon (dum regado de la Aŭstria-Hungara monarkio), de la cenzuristo por hebreaj presataĵoj. Li estis aŭtoro de dramoj kaj poeziaĵoj pri bibliaj temoj."</ref>: Virina panegrio al amo (מראש האמיד) # Raĥel Morpurgo <ref>"Raĥel Morpurgo [[Triesto|Trieste]], 1790 - 1871"</ref>: Mia morna valo <ref>"'Morna Valo' laŭ la esprimoj de [[Hoŝea]] (2,15) kaj de [[Jesaja]] (55,10), bazitaj je okazo rakontita en [[Josuo (libro)|Josuo]] (7,26) fariĝis en la hebrea lingvo simbolo de malbona sorto. La poetino verkis la versaĵon dum sia longdaŭra malsano, kiu kaŭzis al ŝi la morton." </ref> ([https://benyehuda.org/read/5479 הו, עמק עכור, חושך ערפל]) # Adam HaKohen Lebenssohn <ref>"Adam HaKohen Lebenssohn [[Miĥaliŝki]] 1794 - [[Vilno]] 1878 instruisto de Rabena Institucio"</ref>: Metamorfozoj (התמורה: עפר יינק עשב) # Meir HaLevi Leteris <ref>"Meir HaLevi Leteris Galicio 1800 (1804?) - Vieno 1871 poeto kaj publicisto"</ref>: Kolombina plend-pepo <ref>"Rimarko: En la antikva hebrea poezio, servis la nocio 'Amiko' - aludo pri Dio, kaj 'Kolombino' simbolis la hebrean popolon."</ref> ([https://benyehuda.org/read/6938 יונה הומייה: אוי כי עוטיה אני]) # Hilel HaKohen De la Torre <ref>"Hilel HaKohen De la Torre [[Cunia]] 1805 - Padova 1871 rabeno, poeto, tradukisto, esploristo. Verkadis ankaŭ itale"</ref>: Kontraŭ asimilacio (satiro) (אך הדור זו) == La Romantika skolo == {{Citaĵo|La hebrea literaturo de la lastaj jarcentoj, disvolviĝis paralele al tiu, de la aliaj eŭropaj kulturlingvoj, sed kun certatempa malfruiĝo. La eŭropa [[romantikismo]] naskiĝis dum la fino de la 18-a jarcento, la hebrea aperis nur dum la mezo de la [[19-a jarcento|19-a]]. La [[Ribelo|ribele]] akirita [[Sendependeco|sendependecon]] de kelkaj, antaŭsubpremitaj nacioj, multe kontribuis al la apero de romantisma tendenco en la eŭropaj literaturoj. La hebrea romantika skolo pripentradis idealigitajn bildojn de la [[Nacia heroo|nacia heroa]] pasinteco, dum la biblia kaj la [[Makabea dinastio|makabea]] epokoj. Tial ĝi streĉigis kaj pliakrigis la popolajn sopirojn al sendependa vivo en la propra patrujo. Samtempe ĝi disvastigadis la klerigajn idealojn inter la ankoraŭ ne progresintaj judaj popolamasoj de la [[Caro|cara]] [[Ruslando]] (fakte temas pri la [[Rusia Imperio|rusia imperio]]). Tie ilin propagandis la plej grava poeto de la skolo [[J. L. Gordon]], fablisto kaj aŭtoro de biblitemaj poemoj, akra batalinto kontraŭ [[konservativismo]]. Sed resumante sian agadon dum la maljuniĝo, li esprimis seniluziiĝon pri la daŭra ekzistpovo de juda nacieco kaj de la hebrea lingvo, en la [[Tenajlo|tenajloj]] de subpremo kaj kaŭze de asimilado elvokita elsekve de la klerismaj ideoj, de li mem semitaj. Kontraŭ, aliaj romantikuloj kredis je estonteco kaj je la venko de idealoj, kiuj akompanis la ĵus komencitan judan kolonizan agadon en [[Palestino]]. }} # Jehuda Leib Gordon <ref>"Jehuda Leib Gordon Vilno 1829 - [[Peterburgo]] 1892 la plej grava poeto de la kleriga movado Romantikstila poeto"</ref>: ## Kune patroj kaj filoj <ref>"... Kun niaj junuloj kaj maljunuloj ni iros, kun niaj filoj kaj filinoj..." ([[Eliro]]; 10, 9)</ref> ([https://www.zemereshet.co.il/m/song.asp?id=2841 עם אחד היינו], ''Am eĥad hainu'') ## Por kiu mi penadas ([https://benyehuda.org/read/6156 למי אני עמל? עוד בת השירה אלי], ''Lemi ani amel?'') # Konstanten (Aŝer, Abba) Ŝapiro <ref>"Konstanten (Aŝer, Abba) Ŝapiro [[Grodno]] 1839 - Peterburgo, 1900. El pia familio, kontraŭinta sekularan klerecon. Forkuris studi Vienon. Reveninte Peterburgon sen rimedoj, kaj - kiel judo - sen loĝrajto, vivdanĝere ekmalsanis je tifo. Savita de rusa junulino, konvertiĝis, cele edziĝi al ŝi. La [[pogromoj de la 1880-aj jaroj]] revenigis lin al [[Juda problemo|juda problematiko]]. Kaj li versadis sopirplenajn baladojn kaj poemojn pri [[Izraela Lando|Israela Lando]] kaj ties glora pasinteco."</ref>: Davida tombo <ref>Rimarko: La balad-enhavo aperas proze en la Talmudo.</ref> (המלך דוד לא מת, אך) # Eljakim Cunzer <ref>"Eljakim Cunzer Vilno 1840 - [[Novjorko|New-Jork]] 1913 komponisto, popol-kantisto kaj poeto en la [[Jida lingvo|jida]] kaj en hebrea lingvoj."</ref>: La plugo (fragmento) (muziknotoj) ([[:he:במחרשתי|במחרשתי את אשרי ירשתי]], ''Bemaĥreŝti et aŝer jaraŝti'') # Ŝelomo Mandelkern <ref>"Ŝelomo Mandelkern Mlynow (Pollando) 1846 - [[Leipzig]] 1902 novelisto, poeto, [[Ekzegezo|ekzegezisto]], verkadis ankaŭ jide kaj ruse." </ref>: Mia kolombino (יונים הומות מתעלסות) # Naftali H. Imber <ref>"Naftali H. Imber Galicio 1856 - New York 1909 certan tempon vivis en Palestino"</ref>: ## [[Hatikva|La Espero]] (la nacia himno, esperantlingve versita dum [[1978]]) (muziknotoj) <ref>Rimarko de la tradukinto: Ciono, - la Jerusalema monteto, simbolas la tutan Sanktlandon. De ĝia nomo devenas la nocio "cionismo", - la strebado de judoj reveni en liberigitan patrujon. La supra teksto, - fragmento de longa versaĵo, disfamiĝinta laŭ la melodio de Ŝemuel Kohen, fariĝis la himno de l'Tutmonda Cionisma Movado. Dum la 1948-a jaro, ĝi estis agnoskita kiel oficiala himno de Israela ŝtato.</ref> (כל עוד בלבב פנימה, ''Kol od balevav'') ## En Kamp' de Bet-Leĥem <ref>"Voĉo estas aŭdata en Rama, ĝemado kaj maldolĉa plorado: Raĥel priploras siajn filiojn, ne volas konsoliĝi pri siaj infanoj, ĉar ili forestas..." [[Jeremia]] 31,15.</ref> ([[:he:בשדמות_בית_לחם|בשדמות בית לחם]], ''Beŝadmot bejt-leĥem'') # Menaĥem M. Dolickij <ref>"Menaĥem M. Dolickij, [[Bjalistoko|Bjalistok]] 1856 - [[Los Angeles]] 1931. Poeto kaj ĵurnalisto (en lingvoj hebrea kaj jida) Junaĝe lernis en la lernejo de [[Marko Zamenhof]]."</ref>: Sciu ([https://benyehuda.org/read/1684 שְׁאֵלָתִי וּבַקָּשָׁה: תחת שמי ציון הנוגה], ''Ŝeelati uvakaŝa'') # David Friŝman <ref>"David Friŝman [[Zgierz]] (Pollando) 1859 - [[Berlino|Berlin]] 1922 beletristo, eseisto, kritikisto kaj poeto"</ref>: ## Bat-Ŝua ([https://benyehuda.org/read/10889 !הנדבה: קול צוחה ופרץ, העילוי גוע], ''Hanedava'') ## Por la Mesio ([https://benyehuda.org/read/10879 בשביל המשיח: מול הירדן שם בית חרש], ''Biŝvil maŝiaĥ'') == La nacia movado == {{Citaĵo|Ĝis la fino de la 19-a jarcento, havis la judan koloniza agado en Palestino [[Filantropo|filantropian]] karakteron. En 1897, kunvokis d-ro [[Theodor Herzl]] en [[Bazelo]] la unuan kongreson, kiu fondis la tutmondan cionistan organizacion. La [[cionismo]] strebis per politikaj rimedoj establi en Palestino judan nacian hejmŝtaton, cele tie kunkolekti la judojn, kiu ne povas aŭ ne volas resti en [[diasporo]]. En la hebrea poezio, tra ĉiuj epokoj, ekde la [[Ekzilo babilona|ekzilo]] mem, regis la sama aspiro. Sed ĝis nun ĝi estis esprimita nur kiel neklara sopiro kaj [[Mesianismo|mesianisma]] revo, pri kies efektiviĝo oni povas nur preĝi. Ekde nun, ĝi ricevis karakteron de politika celo kaj tasko. La plej gravaj [[Bardo|bardoj]] de tiu idealo estis [[Ĥ. N. Bjalik]] kaj [[Ŝaul Ĉerniĥovskij|Ŝ Ĉerniĥovskij]]. Ĥ. N. Bjalik komencis verkadi dum la antaŭ periodo, sed al sia plejalto post la fondiĝo de la politika cionismo. Laŭ la forto de siaj esprim-maniero, simboloj, figuraj bildoj, pejzaĝ-prezentoj kaj romantika patoso, Ĥ. N. Bjalik atingis la gradon de la plej grava [[nacia poeto]] de la [[20-a jarcento]]. Liaj [[Profeto|profet]]-similaj "[[Jeremia (profeto)|jeremiadoj]]" pri [[Pogromo|pogromoj]], liaj pasiaj alvokoj al lukto kontraŭ subpremadoj, lia lukto kontraŭ pasiva humiliĝo, kun la emoci-plenaj lirikaĵoj, kaŭzis al elkresko de juda [[nacia konscio]]. Lia verkado stimulis la aperon de aliaj verkistoj, la pliriĉiĝon de la hebrea literaturo kaj la disvastiĝon kaj plimultiĝon de hebrelingva leganta publiko. Samtempe, la poetika kaj la proza verkado de Ĥ. N. Bjalik, kaŭzis la reformon de la hebrea lingvo. La lasta tute eliris el la lulaĝaj vindaĵoj de bibli-stila paroluzo, sintezinte ĉiujn ĝisnunajn lingvajn formojn: la biblian, la mezepokan, la raben-stilan kaj la ceterajn, je unueca moderna esprimuzo. Tiel kreiĝis la t.n. "novhebrea" esprim-maniero. Lia antaŭulo, J. L. Gordon plendis en la poemo "Por kiuj mi penadas?", ke li estas la lasta poeto de lingvo jam forgesata. Sed la apero de Ĥ. N. Bjalik kaŭzis renaskiĝon de la hebrea moderna literaturo. Kaj tiu ĉi fenomeno ebligis al instruistoj-idealistoj, fondi en Palestino kaj en [[Orienta Eŭropo|Orient-eŭropaj]] landoj de la diasporo (ĉefe temas pri [[Setla zono]]), popolajn lernejojn kun la hebrea lingvo kiel lingvo de la instruado de ĉiuj lern-objektoj. Tio siavice ebligis al [[Eliezer Ben-Jehuda|E. Ben Jehuda]] (1858-1922) en [[Jerusalemo]], pere de persista propagando, enkonduki en Palestino la paroluzon de la hebrea lingvo. Tiel okazis tiu ĉi, sociologie mirakla fenomeno - la reviviĝo por praktika paroluzo de lingvo, kiu dum pli ol du jarmiloj, estis konsiderata, kiel jam tute "[[mortinta lingvo]]". }} Ĥ. N. Bjalik <ref>"Ĥ. N. Bjalik Apud [[Ĵitomir]] 1873 - [[Tel-Avivo|Tel-Aviv]] 1934 poeto, eseisto, tradukisto kaj literatur-esploristo"</ref>: # Dum buĉado <ref>"Rimarko: Temas pri ondo de jud-buĉaj pogromoj okazintaj en Ukraino dum la [[1880-aj jaroj]]."</ref> ([[:he:על_השחיטה|על השחיטה]]: שמים בקשו רחמים עלי, ''Al haŝeĥita'') # Al hirundo (fragmentoj, muziknotoj) ([[:he:אל_הציפור|אל הצפור]]: שלום רב שובך צפורה, ''El hacipor'') # Kiel seka herbar' <ref>"Verdire, la popolo estas herbo." [[Jesaja]] 40,7</ref> ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%90%D7%9B%D7%9F_%D7%97%D7%A6%D7%99%D7%A8_%D7%94%D7%A2%D7%9D אכן, חציר העם, יבש], ''Aĥen, ĥacir haam'') # Via dezertiĝinta koro ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%A2%D7%9C_%D7%9C%D7%91%D7%91%D7%9B%D7%9D_%D7%A9%D7%A9%D7%9E%D7%9D על לבבכם ששמם], ''Al levavĥem ŝeŝamem'') # Kiam trolongaj, tede pasos ĉiuj tagoj [https://he.wikisource.org/wiki/%D7%95%D7%94%D7%99%D7%94_%D7%9B%D7%99_%D7%99%D7%90%D7%A8%D7%9B%D7%95_%D7%94%D7%99%D7%9E%D7%99%D7%9D (והיה כי יארכו], ''Vehaja ki jaariĥu'') # Filoj de elirintoj el Egiptio <ref>[[Nombroj]] 14, 29-36</ref> (fragmento, muziknotoj) ([[:he:מתי_מדבר_האחרונים|מתי מדבר האחרונים: קומו, תועי מדבר]], ''Matej midbar haaĥaronim'') # Soleca stelo ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%9B%D7%95%D7%9B%D7%91_%D7%A0%D7%93%D7%97 כוכב נידח אחד זרח], ''Koĥav nidaĥ eĥad zaraĥ'') # El "Vintraj versoj" ([https://benyehuda.org/read/7742 משירי החורף: צינת בוקר], ''Cinat boker'') # El folkloraj popolkantoj ## Larĝa pino (muziknotoj) [[:he:תרזה_יפה|(תרזה יפה ועבתה]], ''Tirza jafa veavta'') ## Aŭguroj (muziknotoj) [[:he:לא_ביום_ולא_בלילה|(לא ביום ולא בלילה]], ''Lo bajom velo balajla'') ## Sorĉinsulo (porinfana) ([[:he:מעבר_לים_(שיר)|מעבר לים, מעבר לים]], ''Mee'ver lajam'') == La nacia movado (daŭrigo) == {{Citaĵo|[[Ŝaul Ĉerniĥovskij]], samtempulo de Ĥ. N. Bjalik, estis poeto de pli universalaj tendeNcoj. Tamen lia poezio multe kontribuis al la formigo de la juda nacia konscio. En lia poezio temis pli ofte pri [[naturo]], homaj interrilatoj kaj [[amo]]. Sed la pogromoj en Ruslando kaj la nacia katastrofo kaŭzita de la [[naziismo]], elvokis lian protest-poezion. Origine li estis ŝatinto de [[Helena mitologio|helena]] kaj [[Romia mitologio|romia mitologiaj]] epokoj. Estinte [[poligloto]], li hebreigis [[Homero|homerajn]] [[Iliado|Iliadon]] kaj [[Odiseado|Odiseadon]], ''[[Reĝo Edipo]]'' de [[Sofoklo]], kaj lirikaĵojn de [[Anakreono]] kaj [[Horacio]]. El la klasika eposo li transiris al la nacia, - de la eŭropaj popoloj. Li hebreigis la [[Renardo la vulpo|Vulpon Reineko]] de [[Goethe]], la rusajn epikaĵojn, - la t.n. "bilionojn" kaj la finnan "[[Kalevala|kalevalon]]", por kio li estis premiita de la [[Suomi|Suomia]] registaro. Ankaŭ li tradukis hebreen la babilonan antikvan eposon "''[[Eposo pri Gilgameŝ|Agoj de Gilgameŝ]]''". Krom tio, li hebreigis multajn ĉefverkojn de diversnaciaj klasikaj poetoj. Multaj liaj originalaj poemoj rilatas rekte al la cionista agado kaj atingoj en Palestino. }} # [[Ŝaul Ĉerniĥovskij|Ŝ. Ĉerniĥovski]] <ref>"Ŝ. Ĉerniĥovskij (1875-1943) Nask. en Krimea vilaĝo; mortis en Jerusalemo. D-ro de medicino. Poeto kaj tradukisto. Poligloto."</ref>: ## "Credo" (muziknotoj) ([[:he:אני_מאמין_(שחקי_שחקי)|אני מאמין: שחקי שחקי על החלומות]], ''Ani maamin'') ## Sorĉ-rozujo ([https://benyehuda.org/read/1838 שושנת פלאים ברוכת אל], ''Ŝoŝnat plaim'') ## Tur-sonoriloj (balado, trad. libera) <ref>"Rimarko: [[Kadiŝo]] = funebra memor-preĝo, omaĝe de la mortinto(j)."</ref> ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%A9%D7%99%D7%A8%D7%99%D7%9D_(%D7%A9%D7%90%D7%95%D7%9C_%D7%98%D7%A9%D7%A8%D7%A0%D7%99%D7%97%D7%95%D7%91%D7%A1%D7%A7%D7%99)/%D7%A9%D7%99%D7%A8%D7%99%D7%9D_%D7%97%D7%93%D7%A9%D7%99%D7%9D/%D7%94%D7%A4%D7%A2%D7%9E%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D אל רעם פעמונים], El raam paamonim) ## Gardista Kanto ([https://benyehuda.org/read/6894 שירת שומר: מושבה נחה בעמק], ''Ŝirat ŝomer'') ## Maljuna reĝo (muziknotoj) ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%95%D7%99%D7%94%D7%99_%D7%91%D7%99%D7%A9%D7%95%D7%A8%D7%95%D7%9F_%D7%9E%D7%9C%D7%9A_(%D7%A9%D7%90%D7%95%D7%9C_%D7%98%D7%A9%D7%A8%D7%A0%D7%99%D7%97%D7%95%D7%91%D7%A1%D7%A7%D7%99) ויהי בישורון מלך], ''Vajehi bijeŝurun meleĥ'') ## Estas ie lando <ref>"Tiun versaĵon kunigis la komponistino N. Ŝemer el du variantoj de la poeto, por unu kanto. Rimarko de la tradukinto."</ref> (muziknotoj) ([[:he:אומרים_ישנה_ארץ|אומרים: ישנה ארץ]], ''Omrim: jeŝna erec'') ## Balado pri lupo ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%9B%D7%95%D7%9B%D7%91%D7%99_%D7%A9%D7%9E%D7%99%D7%9D_%D7%A8%D7%97%D7%95%D7%A7%D7%99%D7%9D/%D7%9E%D7%9F_%D7%94%D7%90%D7%93%D7%94_%D7%94%D7%90%D7%99%D7%A1%D7%9C%D7%A0%D7%93%D7%99%D7%AA/%D7%91%D7%9C%D7%93%D7%95%D7%AA_%D7%95%D7%99%D7%A8%D7%9E%D7%99%D7%96%D7%90 גדוד צלבנים נוסע], ''Gdud calbanim nosea'') ## Vendrede dum krepusko ([https://he.wikisource.org/wiki/%D7%A9%D7%99%D7%A8%D7%99%D7%9D_(%D7%A9%D7%90%D7%95%D7%9C_%D7%98%D7%A9%D7%A8%D7%A0%D7%99%D7%97%D7%95%D7%91%D7%A1%D7%A7%D7%99)/%D7%97%D7%96%D7%99%D7%95%D7%A0%D7%95%D7%AA_%D7%95%D7%9E%D7%A0%D7%92%D7%99%D7%A0%D7%95%D7%AA/%D7%A1%D7%A4%D7%A8_%D7%A8%D7%90%D7%A9%D7%95%D7%9F/%D7%91%D7%A9%D7%A9%D7%99_%D7%91%D7%99%D7%9F_%D7%A2%D7%A8%D7%91%D7%99%D7%9D בשישי בין ערבים], ''Beŝiŝi ben arbaim'') # Eliahu Halevi Levin <ref>"Elijahu Halevi Levin [[Dünaburg|Dunaburg]] 1875 - Vilno 1917 poeto, edukisto"</ref>: Kandeletoj de Makabeaj festotagoj (נרות חנוכה: עליזים רוקדים אתם יוקדים, ''Nerot ĥanuka'') == La unua periodo post Ĥ. N. Bjalik == {{Citaĵo|Preskaŭ ĉiujn poetojn de la sekvanta kolekto-parto, karakterizas la adepteco al la poezia tradicio, kiun establis Ĥ. N. Bjalik, pri uzado de la "sintetika" hebrea lingvo. Ankaŭ ilia komuna trajto estas, ke ili ĉiuj naskiĝis en Eŭropo kaj siatempe enmigris (krom kelkaj) Palestinon, cele partopreni la rekonstruon de la juda "nacia hejmo" en ĝi. Inter la kelkaj, kiuj nur vizitadis Palestinon, ne vivinte en ĝi konstante, apartenas la mult-talenta [[Zalman Ŝneur|Z. Ŝneur]]. Tial lia verkado enhavis pli universalajn, aŭ diasporajn motivojn. Tamen en unu versaĵo li pripentras la surmaran vojon de la "kontraŭleĝaj", kaŝaj migrintoj patrujon, spite al la brita malpermeso... Ankaŭ ne vivis en la lando, nur vizitinta ĝin, la bedaŭrinda [[Icĥak Kacenelson]], tragike pereinta en la [[koncentrejo]] de [[Auschwitz]]. En kelkaj versaĵoj temas pri la malfacilaj penoj de la pioniroj en la rekonstruo de la ankoraŭ ne sendependa patrujo. Unu el ili apartenas al la plumo de tiam ankoraŭ junaĝa [[Abraham Ŝlonski|A. Ŝlonskij]], kiu poste fariĝis la gvida figuro en la hebrea modernisma poeziarto, enkondukinte en ĝin la t.n. [[Futurismo|futurisman]] skolon. }} # [[Vladimir Ĵabotinskij|Z. Ĵabotinskij]] <ref>"Zeev (Vladimir) ĴABOTINSKI [[Odeso]] 1880 - [[Novjorko|New-York]] 1940. Poeto, romanisto, brila publicisto en multaj lingvoj, verkinta sub pseŭdonomo "ALTALENA" (Itale:"balancilo"). Elokventa oratoro, politika gvidinto. Oficiro de li mem fondita juda armeo dum la [[1-a Mondmilito|1-a mondmilito]], sub Brita standardo. Kondamnita pro kontraŭ-administra agado en Palestino, sidis en prizono. Liberigite, estis ekzilita el la lando. Inspiris la kontraŭ-britan reziston en Palestino (1938-1948). Pompe reentombigita en Jerusalemo en 1964."</ref>: Madrigalo al edzino ([https://benyehuda.org/read/17287 לי פעם שחת], ''Li paam saĥt'') # Jaakov Kohen <ref>"Jaakov Kohen [[Sluck]] ([[Belorusio|Blankrusujo]]) 1881, Tel Aviv' 1960. Eseisto, poeto, dramverkisto"</ref>: Pasas jaroj (muziknotoj) ([https://www.zemereshet.co.il/m/song.asp?id=3823 באים ימים, חולפים ימים], ''Baim jamim, ĥolfim jamim'') # Jaakov Fiĥman <ref>"Jaakov Fiĥman [[Bielci]] ([[Besarabio]]) 1882 - Tel Aviv 1958 poeto, eseisto, tradukisto, literaturkritikisto"</ref>: ## Kanto de vagabondo (לא בית לי וגורן, ''Lo bait li vagoren'') ## Fabelo (muziknotoj) [https://www.zemereshet.co.il/m/song.asp?id=1 (על שפת ים כנרת], ''Al sefat kineret'') # Jehuda Karni <ref>"Jehuda Karni [[Pinsko|Pinsk]] ([[Belorusio|Blankrusujo]]) 1884 - Tel Aviv 1949. Poeto kaj publicisto."</ref>: ## Kamparanina preĝo ([https://www.zemereshet.co.il/m/song.asp?id=14065 תפילת אשה: שמרני], ''Tefilat iŝa: Ŝamreni'') ## Azil' # David Ŝim'oni <ref>"David Ŝimoni [[Bobrujsk]] (Blankrusujo) 1884 - Tel Aviv 1956 Poeto, eseisto, pedagogo"</ref>: ## Hejmon (אל ביתי מה אתגעגע) ## Milito (fragmento el ciklo; libere) ## Kanto de vagabondo (muziknotoj) ([https://www.zemereshet.co.il/song.asp?id=743 שיר נודד: הה, מי יתנני עוף], ''Ŝir noded'') # [[Icĥak Kacenelson]] <ref>"Icĥak Kacenelson [[Koreliĉi]] (Blankrusujo) 1886 viktimo en Aŭschwitz 1944 Podagogo. Poeto hebrea kaj jida."</ref>: Jakob kaj Raĥel <ref>[[Genezo]] 29</ref> (muziknotoj) [https://shironet.mako.co.il/artist?type=lyrics&lang=1&prfid=1097&wrkid=18326 (רחל עמדה על העין], ''Raĥel amda al haain'') # [[Zalman Ŝneur]] <ref>"Zalman Ŝneur [[Ŝklov]] (Ukrainio) 1887 - New York 1959 Beletristo kaj poeto en jida kaj la hebrea."</ref>: ## Ondo (גלים: חמשי טייל גל ענק) ## Surmare (מחרשת-ים: גלילה וסערה אניה) ## [[Lekanto|Lekantoj]] (romano, muziknotoj) (מרגניות - "מארגאריטקעס" בחורשה, על אמת המים) ## Profeto Elija <ref>Laŭ versio de A. Avrunin</ref> (muziknotoj) (אליהו הנביא: יש לנו אב זקן, בנים) ## Blankulo (חודוד: בבית רבי לייזר, בין זוית) == La dua periodo post Ĥ. N. Bjalik == {{Citaĵo|La sekvinta periodo de la hebrea poezio post Ĥ. N. Bjalik, distingiĝis de la antaŭa, ke ĝi komplete estis kreita sur tereno de la [[Brita Mandato Palestino|brit-mandata Palestino]]. Ĝiaj poetoj, eĉ se ili naskiĝis en la diasporo, enmigris ili Palestinon dun sia junaĝo kaj ensorbis en sin la impresojn de tiea pejzaĝo, kultur-vivo kaj spirita etoso. La bedaŭrinde tro frue pasinta [[Rachel Bluwstein|poetino Raĥel]] kaj precipe la jam menciita A. Ŝlonskij nun ludis la plej gravan rolon. La lasta disfamiĝis kiel senkomparebla talentulo de la tradukarto, majstre elrusiginte la poem-romanon "''[[Eŭgeno Onegin]]''" de [[A.Puŝkin|A. Puŝkin]], elfranciginte "[[Tyl Ulenspegel|''Tyl Ulenspiegel'']]" de [[:en:Charles_De_Coster|Ch. De Coster]] kaj el la angla, la ''[[Hamleto]]''-n kaj la ''[[Reĝo Lear]]'' de [[Ŝekspiro]] - krom tradukoj de diversaj poeziaĵoj el aliaj lingvoj. Ĥ. N. Bjalik verkadis en lingvo lege-uzita, sed ne ankoraŭ parolita. Dum A. Ŝlonskij - en lingvo viviĝinta kaj libere parolata. Tial li estis dekatenita el la Bjalikaj [[Kliŝo|kliŝoj]], regintaj dum ties literatur-periodo, kaj kiujn li kontraŭis, predikante la plimoderniĝintan stilon. Li mem versadis ofte en futurisma stilo, akceptinte ĝin de siaj emitaj rusaj poetoj. Nur unu poeto de la nuna periodo, [[Ŝimŝon Melcer|Ŝ. Melcer]], ne povis liberiĝi de la diaspora-[[Geto|geta]] temaro. }} # Jelisaveta Ĵirkova, [[pseŭdonimo]] Eliŝeva <ref>"Eliŝeva (=pseŭdonomo). [[Rjazan|Rjazanj]], Rusujo 1888 - [[Tiberiado|Tiberio]], Israel 1949 Verdire: Jelisaveta Ĵirkova. Filino de grekortodoksa ruso kaj romankatolika irlandanino. Ruslingva poetino. Lernis hebrean kaj jidan. Edziniĝis al judo. De 1925 en Palestino. Verkadis versaĵojn, eseojn, romanojn." </ref>: ## Revoj ([https://www.youtube.com/watch?v=3XT0fyuX9k8 עוד ביום אני חולמת], ''Od bajom ani ĥolemet'') ## La reĝo vivas ([https://www.youtube.com/watch?v=xjCiOKNm-ZU המלך חי], ''hameleĥ ĥaj'') # [[Rachel Bluwstein|Raĥel]] <ref>"[[Rachel Bluwstein|Raĥel]] (Blovŝtein) [[Saratov]] 1890 - Kineret 1931 Land-rekonstrua pioniro, poetino, eseisto. Mortis de ftizo."</ref>: ## Al la patrujo ([[:he:אל_ארצי|אל ארצי]], ''El arci'') ## Lia edzino ([https://benyehuda.org/read/6466 אשתו], ''Iŝto'') ## Lia filino ([https://benyehuda.org/read/3328 בתו], ''Bito'') ## Miaj mortintoj <ref>"Nur la mortintoj ne mortos..." J. S. K.</ref> ([[:he:מתי_(שיר)|מתי]], ''Metaj'') # Avigdor Ha-Meiri <ref>"Avigdor Ha-Meiri 1890 - 1969 Berg ([[Krapatorusio]]) - Tel Aviv. Poeto, beletristo, publicisto"</ref>: Malespero (muziknotoj) (שיר יאוש, ''Ŝir jeuŝ'') # Ŝelomo Ŝpan <ref>"Ŝelomo Ŝpan [[Jarmolinci]] (Ukraino) 1898 Tel Aviv 1962 Edukisto, publicisto, poeto"</ref>: [[En-Gedi|Ejn-Gedi]] (soneto) (עין-גדי) # [[Abraham Ŝlonski|Abraham Ŝlonskij]] <ref>"Avraham Ŝlonskij [[Karjokov]] (Ukrainio) 1900 Tel-Aviv 1973 Poeto kaj tradukisto"</ref>: ## Ĝis tien ĉi <ref>"Tion versis la poeto veninte el diasporo en la landon kiel pioniro, - al montbazo de Gilboa. Por admoni la infanon al la lernivolo, oni kutimis ĵeti sur lin de supre monerojn, asertante, ke tion donacas al li la profeto Elio, kaŭze de la diligenteco. La vorto 'patro', hebree 'abba', konsistas el la du unuaj literoj: alfa kaj beta." </ref> ([http://shironet.mako.co.il/artist?type=lyrics&wrkid=3927&prfid=953&lang=1 עד הלום], ''Ad halom'') ## Rikoltista kanto ([https://www.zemereshet.co.il/song.asp?id=2735 שירת המעמרים], ''Ŝirat hameamrim'') ## * * * Okazo ordinara (מקרה רגיל, ''Mikre ragil'') # [[Ŝimŝon Melcer]] <ref>"Ŝimŝon Melcer Tlust (Galicio) 1908 nun en Tel Aviv Poeto kaj tradukisto"</ref>: Juĝ-verdikto (popol-legendo; trad. libera) ([https://benyehuda.org/read/11033 דין-תורה], ''Din tora'') == Periodo de Bataloj == {{Citaĵo|La versaĵoj de [[Vladimir Ĵabotinskij|Zeev Ĵabotinskij]], kiu vivis dum la agadtempo de Ĥ. N. Bjalik, estas translokigitaj el la antaŭa evolutempa kolekto al la sekvanta parto, ĉar li estis la inspirinto de la kontraŭbrita [[Rezistomovado|rezisto]]. La ribelo ekfloris el la sino de li fondinta junulara organizo ''[[Bejtar]]''. La ceteraj poetoj de tiu ĉi periodo, aŭ jam naskiĝis en la lando, aŭ estis venigitaj dum ilia frua junaĝo. En kelkaj sekvontaj versaĵoj estas prikantita la heroa epopeo pri la "kontraŭleĝa" juda enmigrado en la brit-mandatan Palestinon, kiam la tuta brituja militfloto kaperis la ŝipetojn de la rifuĝintoj, cele reŝlosi ilin en rifuĝintajn koncentrejojn apudlande en [[Cipro]] (1936-1948). Pri tio temas en la satiroj de [[Natan Alterman|N. Alterman]] kaj en versaĵoj de aliaj poetoj. La rezist-himno de [[Avraham Stern|A. Ŝtern]], ĉefo de la plej ekstrema rezist-grupo, [[Leĥi]], viktimo de sia agado, karakterizas la aspekton de la ribelo. La versaĵoj de [[Ĥaim Ĥefer|Ĥ. Ĥefer]] kaj [[Ĥaim Guri|Ĥ. Guri]] rakontas pri la milito kontraŭ la araba invado (kaj la [[Enlanda Milito dum la Mandato Palestino 1947-1949|enlanda milito]] kaj [[Arab-israela milito de 1948|araba-israela milito de 1948]]). En tiuj de [[Naomi Ŝemer]] kaj de aliuloj - pri la postaj militoj. La [[holokaŭsto]] estas ĉi tie respeguliĝanta sole en versaĵo de [[Abraham Brojdes|A. Brojdes]]. La plej bonaj kreitaĵoj pri tiu temo (kiel tiuj de [[Uri Zvi Grunberg|U. Z. Grunberg]], - la plej elstara poeto de post-bjalika periodo) apenaŭ estas tradukeblaj. Malgraŭ la milit-streĉoj, ne silentis la [[Muzoj|Muzo]] pri la naturbeleco, rav-sentoj kaj amo. }} # [[Vladimir Ĵabotinskij|Z. Ĵabotinskij]]: ## Bejtar' <ref>"Bejtar, Jotpato kaj [[Masada|Masado]], - citadeloj de antikva [[Judeo|Judea lando]], famaj pro ilia heroecaj ribel-bataloj kontraŭ la Romia jugo, - simbolas la sencedeman reziston. 'Bejtar' estas ankaŭ la nomo donita de Z. Ĵabotinskij al la junulara cionista movado, kiun li fondis, el kies sino eliris la kontraŭbrita rezisto. Tiu ĉi versaĵo unue servis kiel himno de la menciita junulara movado, sed poste fariĝis himno de la 'Organizacio de la Nacia Armeo', - la kerno de la rezisto (1936-1948)."</ref> (himno de la [[Rezistomovado|rezisto]], muziknotoj) ([[:he:שיר_בית"ר|בית"ר]]) ## Nia standardo (marŝkanto de organizacio "Bejtar") ([[:he:שיר_הדגל|שיר הדגל]], ''Ŝir hadegel'') ## La sugestinto (balado) (מורד-אור: אשמיעכם ספור רוסי) # Jonatan Ratoŝ <ref>"Jonatan Ratoŝ [[Varsovio]] 1909 Tel-Aviv 1980 Poeto kaj ideologo de literatura skolo."</ref>: Al rezist'! (libere) (מן המצר, ''Min hamecar'') # [[Natan Alterman|N. Alterman]] <ref>"Natan Alterman Varsovio 1910 Tel-Aviv 1970 Poeto, dramisto, tradukisto"</ref>: ## Matenleviĝo (muziknotoj) [https://www.youtube.com/watch?v=JeZKtjM6BH8 (שיר בוקר: בהרים כבר השמש מלהטת], ''Ŝir boker'') ## El ĉiuj popoloj (1942-1944) (trad. libera) ([[:he:מכל_העמים|מכל העמים]]: בבכות ילדינו בצל גרדומים, ''Mikol haamim'') ## La sveda lingvo ([[:he:הלשון_השוודית|הלשון השוודית]], ''Halaŝon haŝvedit'') ## Respondo al la itala kapitano ([[:he:נאום_תשובה_לרב-חובלים_איטלקי|נאום תשובה]], ''Neum teŝuva'') ## Ŝulamit <ref>"Ŝulamit - estas virina nomo, simbolanta belecon (Plej Alta Kanto 6). Dum la tempo de kontraŭbrita rezisto, pro cenzuraj kaŭzoj, cirkulis tiu kant-versaĵo, pri 'amo al Ŝulamit', en kiu alegorie temas pri la rezisto kontraŭ la land-administro."</ref> (muziknotoj) ([https://www.youtube.com/watch?v=ejigNGA_kJo שולמית]) ## Post batalfino <ref>"Tiam [[Saul]] prenis sian glavon kaj faligis sin sur ĝin..." ([[1-a libro de Samuel|1-a de Samuel]], 31, 4)</ref> ([https://www.youtube.com/watch?v=f__nqvy_94g הנה תמו יום קרב וערבו], ''Hine tamu jom karev veirvo'') ## Junulino ([https://www.youtube.com/watch?v=dYOHKnr-uaI דום טוותה העלמה בפלך]) ## Antikva motivo ([[:he:ניגון_עתיק|ניגון עתיק]], ''Nigun atik'') # [[Abraham Brojdes|A. Brojdes]] <ref>"Avraham Brojdes Vilno 1907 - Tel-Aviv 1972"</ref>: ## Vilno <ref>"Rimarko: [[Grafo]] Valentin Potocki (1719-1749), [[Prozelitismo|prozelito]] akceptinta judecon, de [[Jezuitoj|Jezuita]] [[Tribunalo (juro)|Tribunalo]] estas alkondamnita al publika forbruligo sur la Katedrala Placo. [[Esav]]' - frato de [[Jakob|Jaakov]]' kaj Amalek' - ties posteulo, simbolas la [[Antisemitismo|malamegon kontraŭ judoj]]. Vilno dum 400 j. estis kultura centro de judoj, estis de ili karese nomata: 'Litova Jerusalemo'." </ref> (וילנא) ## Obstina Gent' <ref>Rimarko: La versaĵo apartenas al serio da samtemaj, verkitaj dum jaroj 1938-1948, kiam la brita floto [[Kaperisto|kaperis]] la ŝipetojn de judaj rifuĝintoj el [[Nazia Germanio|hitlerujo]], naĝintaj [[Palestino|Palestinon]]. La tradukinto."</ref> ([https://www.zemereshet.co.il/m/song.asp?id=1355 אנחנו עדה עיקשת], ''Anaĥnu eda ike'ŝet'') # [[Avraham Stern|Avraham Ŝtern (Jair)]] <ref>"Avraham Ŝtern (Jair) [[Suvalkio|Suvalki]] (Pollando) 1907 Tel-Aviv 1942 Lidero de la rezista grupanaro: 'Batalantoj pro Libero Israela' Post longa ĉasado trovita kaj pafmortigita de britaj kaŝpolicistoj."</ref>: Anonimaj soldatoj (himno de la rezistgrupo, muziknotoj) ([[:he:חיילים_אלמונים|חיילים אלמונים]], ''Ĥajalim almonim'') # [[Lea Goldberg]] <ref>"Lea Goldberg [[Kovno]] 1911 Jerusalem 1970 Poetino, romanisto, prof. de literaturo."</ref>: ## El "Pri la lando de mia amo" [[:he:משירי_ארץ_אהבתי|(משירי ארץ אהבתי]], ''Miŝirej erec ahavati'') ## En lando de mia am' [[:he:בארץ_אהבתי_השקד_פורח|(בארץ אהבתי]], ''Berec ahavati'') # Jaakov Orland <ref>"Jaakov Orland [[Tetjev]] (Ruslando) 1914 - Tel-Aviv Poeto, dramverkisto, tradukisto"</ref>: ## Surmare ([https://www.youtube.com/watch?v=4-knQVYit3M שיר מעפילים: רוח ותורן רם], ''Ŝir maapilim'') ## Serenado (muziknotoj) ([[:he:עץ_הרימון_(שיר)|עץ הרימון נתן ריחו]], ''Ec harimon'') # Icĥak Ŝalev <ref>"Icĥak Ŝalev Jerusalemo 1919 Poeto, instruisto kaj bibliesploristo"</ref>: Filino de najbaro (בת השכן, ''Bat haŝaĥen'') # Moŝe Elimeleĥ Gijora <ref>"Moŝe Elimeleĥ Gijora [[Sofio|Sofia]] (Bulgario) 1919 - Tel-Aviv"</ref>: Maristoj (muziknotoj) ([https://www.zemereshet.co.il/song.asp?id=195 ספנים: הרחק מן החוף], ''Sapanim'') # Ĥaim Guri <ref>"Ĥaim Guri Tel-Aviv 1923"</ref>: Bab-El-Vad <ref>"'Bab-el-vad' - estas la araba nomo de 'Val-pordego', la [[Montpasejo|montfendejo]], tra kiu la vojo el Jerusalemo descendas en la Saronan Valon. Dum la [[Sieĝo de Jerusalemo (1948)|sieĝo de Jerusalemo]] fare de araboj (1947) tie estis forbruligitaj aŭtomobiloj kun judaj pasaĝeroj sub fajro de la embuskintaj araboj. Tie poste okazis la decidaj bataloj por liberigi la sieĝitan Jerusalemon, dum kiuj falis multaj batalintoj."</ref> (Trad. libera; muziknotoj) ([[:he:שער_הגיא#%D7%94%D7%A9%D7%99%D7%A8_%22%D7%91%D7%90%D7%91_%D7%90%D7%9C_%D7%95%D7%95%D7%90%D7%93%22|באב-אל-ואד]]) # [[Ĥaim Ĥefer|Ĥ. Ĥefer]] <ref>"Ĥaim Ĥefer [[Sosnowiec]] (Pollando) 1925 Tel Aviv"</ref>: Finĝan <ref>"'Finĝan' - estas konus-forma lada kruĉo por kaf-kuirado, kutime uzata en Mezoriento."</ref> (muziknotoj) ([[:he:הפינג'אן|פינג'אן]]) # Moŝe Ecjoni: Surmare ([https://www.zemereshet.co.il/song.asp?id=2044 בלב ים: רועש, גועש הים], ''Belev jam'') == La lasta Ĉapitro == {{Citaĵo|Ampleksas verkitaĵojn de poetoj kaj poetinoj, kiuj ĉiuj vivas kaj agas nuntempe (ĝis la [[1980-aj jaroj]]). La biografioj de kelkaj el ili ankoraŭ ne estis publikigitaj, kaj tial la tradukisto ne scias iliajn naskiĝdatojn, krom la fakto, ke ili ĉiuj naskiĝis en [[Israelo|Israellando]]. Tiu ĉi generacio jam liberiĝis de la milita temaro, tial la batala motivo aperas nur ĉe unu el ili. Iliaj poeziaj temoj estas ĝeneralaj, interhomaj kaj subjektive individuaj. Unu versaĵo aperanta en tiu ĉi ĉapitro apartenas jam al skolo, kiu liberigis sin el la katenoj de rimado, sed ne el la juĝo de la ritmo. Tamen, ĝenerale, en la nuntempa hebrea poezio ne plu regas la klasika vers-farado. Oni ne plu konstruas proporciajn strofojn kaj ne plu rimas. Longlongan linion povas postsekvi tre kurta kaj eĉ ne samritma. Postulenda estas sole la poetika enhavo laŭ la pens-esprimado poetik-forma. }} # Jedidja (Didi) Menusi <ref>"Jedidja Menusi Kibbuc Gev'a 1928 - Tel-Aviv"</ref>: Maristo ĉe botelo (muziknotoj) ([https://shironet.mako.co.il/artist?type=lyrics&lang=1&prfid=908&wrkid=3711 קול אורלוגין קורא חצות], ''Kol orlogin'') # Naomi Ŝemer <ref>"Naomi Ŝemer Kineret (et-kibbuco) - Tel Aviv Poetino, komponistino"</ref>: ## Jerusalem' de l'or (muziknotoj) ([[:he:ירושלים_של_זהב|ירושלים של זהב]], ''Jeruŝalaim ŝel zahav'') ## Promenas la nokt' en bulvard' (muziknotoj) ([https://zemer.nli.org.il/song/Bait_Lazemer003704136 הלילה הולך בשדרות], ''Halajla holeĥ basderot'') ## Super Cio (muziknotoj) ([[:he:על_כל_אלה|על כל אלה]], ''Al kol ele'') ## Ne amis mi ĝi sat'! (muziknotoj) ([[:he:עוד_לא_אהבתי_די|עוד לא אהבתי די]], ''Od lo ahavti daj'') # Jovav Katz: Ĉu vi plaras aŭ ridas? (1967) ([[:he:בתי_את_בוכה_או_צוחקת|האם את בוכה או צוחקת]], ''Haim at boĥa o coĥeket'') # Joram Terharlev: Balado pri Joel Salomon <ref>"kiel li, s-ro Joel Salomon, en la j. 1878 elektis aĉeti la maŝan ter-grundon, kie poste elkreskis la floranta urbo [[Petaĥ Tikva|Petaĥ-Tikva]], ĉe la [[Enfluejo|elfluejo]] de la rivereto [[Jarkon (rivero)|Jarkon]]."</ref> ([[:he:הבלדה_על_יואל_משה_סלומון|הבלדה על יואל-משה סלומון]], ''Habalada al joel moŝe salomon'') # [[Yehuda Gur-Arje|J. Gur-Arje]]: Ene en mi ([[:he:כפל_(שיר)|כפל]], ''Kefel'') # A. Ŝabataj: Balado pri stirist' kun krura protez' ([https://shironet.mako.co.il/artist?type=lyrics&lang=1&prfid=1800&wrkid=51142 בפונדק קטן, בנמל קטן], ''bepundak katan'') # Pua Ŝalev-Toren <ref>"Pua Ŝalev-Toren (Jerusalem) Poetino, desegnistino kaj tradukistino"</ref> ## Kor-pordegoj (שערי הלב, ''Ŝaarej halev'') ## Ruĝ-Ĉapetulino (כיפה אדומה, ''Kipa aduma'') # Ŝimrit Or: Al la vojo (muziknotoj) ([https://www.youtube.com/watch?v=ckpvfsi7sMk ושוב נצאה אל הדרך], ''veŝuv necea el hadereĥ'') == Aldono == Kelkaj versaĵoj originalaj <ref>"... Se oni volas verki multajn librojn, ne estas fino, kaj multe legi lacigas la korpon." La [[Predikanto]]; 12,12</ref> # Viv-Krepusko # David kaj Bat-Ŝeba <ref>"... Okazis, ke verpere [[David]] leviĝis de sia kuŝejo kaj ekpromenis sur tegmento de la reĝa domo; kaj li ekvidis de la tegmento virinon, kiu sinlavis; kaj la virino estis tre belaspekta... Kaj oni diris al li, ke ŝi estas [[Batŝeba|Bat-Ŝeba]]... edzino de Urija... Tiam David sendis senditojn por preni ŝin..." ([[2-a libro de Samuel|2-a de Samuelo]]; 11,2-5)</ref> # Omaĝe al miaj amataj <ref>"... En la tagoj de sia mizero kaj suferoj, Jerusalem rememoras ĉiujn ĉarmaĵojn, kiujn ĝi havis en la tempoj pasintaj..." "Foriĝis de filino de Cion ŝia tuta beleco!" Plorkanto de [[Jeremio]], 1.</ref> == Recenzoj == == Vidu ankaŭ == * [[Projekto Ben-Jehuda]] * [[Hebrelingva poezio]] * (nacilingvaj) [[Antologioj en Esperanto]] == Eksteraj ligiloj == * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Antologio%20de%20la%20hebrea%20poezio&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1987]] [[Kategorio:Esperanto-antologioj]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Esperanto-Ligo en Israelo]] cef11mdu2c48wjay03fxgypdfx36lhs 0 751418 9371916 9285105 2026-05-13T06:39:37Z Sj1mor 12103 9371916 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|Maro |priskribo de bildo= |mapo=Seto-Inland-Sea-Photo.jpg |mapo priskribo=Setinterna maro inter la tri insuloj [[Honŝuo]], [[Ŝikoku]], kaj [[Kjuŝuo]]. |regiono-ISO = JP |mapo lokumilo = iso |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Seto Inland Sea.jpg|eta|dekstre|250ra|Vidaĵo de Setinterna maro el insulo [[Icukuŝima]].]] La {{nihongo|'''Setinterna maro'''|瀬戸内海|Seto Naikai}}, foje mallongigita kiel '''Interna maro''', estas la akvejo kiu separas la insulojn [[Honŝuo]], [[Ŝikoku]], kaj [[Kjuŝuo]], tri el la kvar ĉefaj insuloj de [[Japanio]]. Ĝi utilas kiel [[akvovojo]] kiu konektas la akvojn de la [[Pacifika Oceano]] ĝis la [[Japana maro]]. Ĝi konektas kun la Osaka Golfeto kaj havigas martransportan ligilon kun la industriaj centroj de la regiono [[Kansajo]], kiel [[Osako]] kaj [[Kobe]]. Antaŭ la konstruado de la fervoja Ĉefa Linio de [[Sanĝo]], ĝi estis la ĉefa transporta ligilo inter Kansajo kaj Kjuŝuo. La gubernioj [[Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]], [[Gubernio Hiroŝimo|Hiroŝimo]], [[Gubernio Okajamo|Okajamo]], [[Gubernio Hiogo|Hiogo]], [[Gubernio Osaka|Osako]], [[Gubernio Vakajamo|Vakajamo]], [[Gubernio Kagavo|Kagavo]], [[Gubernio Ehime|Ehime]], [[Gubernio Tokuŝimo|Tokuŝimo]], [[Gubernio Fukuoka|Fukuoka]], kaj [[Gubernio Oitao|Oitao]] havas marbordojn en la Setinterna maro; ankaŭ la urboj [[Hiroŝimo]], [[Ivakuni]], [[Takamacu]], [[Macujama]], [[Kure]], [[Fukujama]], [[Kuraŝiki]], [[Himeĵi]], [[Osako]], [[Marugame]], [[Akaŝi]] estas en ĝi. La regiono Setouĉi enhavas la maron kaj la ĉirkaŭajn marbordajn areojn. Tiu regiono estas konata pro sia modera klimato, kun stabila tutjara temperaturo kaj relative malalta pluvokvanto. La maro estas fama pro sia periodaj {{nihongo|ruĝaj tajdoj|赤潮|akashio}} okazigitaj per densa grupigo de ia [[fitoplanktono]] kiu rezultas en la morto de grandaj nombroj de fiŝoj. Ekde la 1980-aj jaroj, la norda kaj suda bordoj de la maro estas konektitaj per la tri vojoj de la Honŝu–Ŝikoku Pontoprojekto, kiel la Granda Setoponto, kiu servas al trafiko de kaj fervojo kaj de aŭtomobiloj. {{Koord|34|10|N|133|20|E|region:JP_type:waterbody_scale:1300000|display=inline}} == Vidu ankaŭ == * [[Osaka golfo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.env.go.jp/park/setonaikai/ Nacia Parko de Setinterna maro. Oficiala retejo] {japana} * [http://ilovesetouchi.com I Love Setouchi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200809232128/http://ilovesetouchi.com/ |date=2020-08-09 }} - Setouchi Brand * [http://www.anchorage.jp/setouchi/index.html Enjoy the Setouchi of Japan: Setonaikai] - Yokoso! Japanio de Japana Nacia Turisma Organizaĵo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Marĝenaj maroj en la Pacifiko]] [[Kategorio:Geografio de Japanio]] 6g4uyb5wzkd6n2495pdezesqm9dqwqs 9371917 9371916 2026-05-13T06:40:13Z Sj1mor 12103 9371917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|Maro |priskribo de bildo= |mapo=Seto-Inland-Sea-Photo.jpg |mapo priskribo=Setinterna maro inter la tri insuloj [[Honŝuo]], [[Ŝikoku]], kaj [[Kjuŝuo]]. |regiono-ISO = JP |mapo1 lokumilo = iso |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Seto Inland Sea.jpg|eta|dekstre|250ra|Vidaĵo de Setinterna maro el insulo [[Icukuŝima]].]] La {{nihongo|'''Setinterna maro'''|瀬戸内海|Seto Naikai}}, foje mallongigita kiel '''Interna maro''', estas la akvejo kiu separas la insulojn [[Honŝuo]], [[Ŝikoku]], kaj [[Kjuŝuo]], tri el la kvar ĉefaj insuloj de [[Japanio]]. Ĝi utilas kiel [[akvovojo]] kiu konektas la akvojn de la [[Pacifika Oceano]] ĝis la [[Japana maro]]. Ĝi konektas kun la Osaka Golfeto kaj havigas martransportan ligilon kun la industriaj centroj de la regiono [[Kansajo]], kiel [[Osako]] kaj [[Kobe]]. Antaŭ la konstruado de la fervoja Ĉefa Linio de [[Sanĝo]], ĝi estis la ĉefa transporta ligilo inter Kansajo kaj Kjuŝuo. La gubernioj [[Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]], [[Gubernio Hiroŝimo|Hiroŝimo]], [[Gubernio Okajamo|Okajamo]], [[Gubernio Hiogo|Hiogo]], [[Gubernio Osaka|Osako]], [[Gubernio Vakajamo|Vakajamo]], [[Gubernio Kagavo|Kagavo]], [[Gubernio Ehime|Ehime]], [[Gubernio Tokuŝimo|Tokuŝimo]], [[Gubernio Fukuoka|Fukuoka]], kaj [[Gubernio Oitao|Oitao]] havas marbordojn en la Setinterna maro; ankaŭ la urboj [[Hiroŝimo]], [[Ivakuni]], [[Takamacu]], [[Macujama]], [[Kure]], [[Fukujama]], [[Kuraŝiki]], [[Himeĵi]], [[Osako]], [[Marugame]], [[Akaŝi]] estas en ĝi. La regiono Setouĉi enhavas la maron kaj la ĉirkaŭajn marbordajn areojn. Tiu regiono estas konata pro sia modera klimato, kun stabila tutjara temperaturo kaj relative malalta pluvokvanto. La maro estas fama pro sia periodaj {{nihongo|ruĝaj tajdoj|赤潮|akashio}} okazigitaj per densa grupigo de ia [[fitoplanktono]] kiu rezultas en la morto de grandaj nombroj de fiŝoj. Ekde la 1980-aj jaroj, la norda kaj suda bordoj de la maro estas konektitaj per la tri vojoj de la Honŝu–Ŝikoku Pontoprojekto, kiel la Granda Setoponto, kiu servas al trafiko de kaj fervojo kaj de aŭtomobiloj. {{Koord|34|10|N|133|20|E|region:JP_type:waterbody_scale:1300000|display=inline}} == Vidu ankaŭ == * [[Osaka golfo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.env.go.jp/park/setonaikai/ Nacia Parko de Setinterna maro. Oficiala retejo] {japana} * [http://ilovesetouchi.com I Love Setouchi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200809232128/http://ilovesetouchi.com/ |date=2020-08-09 }} - Setouchi Brand * [http://www.anchorage.jp/setouchi/index.html Enjoy the Setouchi of Japan: Setonaikai] - Yokoso! Japanio de Japana Nacia Turisma Organizaĵo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Marĝenaj maroj en la Pacifiko]] [[Kategorio:Geografio de Japanio]] 71uyxvb0qi38oygasnt3sydbr5c9f8h 9371918 9371917 2026-05-13T06:41:17Z Sj1mor 12103 9371918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|Maro |priskribo de bildo= |mapo=Seto-Inland-Sea-Photo.jpg |mapo priskribo=Setinterna maro inter la tri insuloj [[Honŝuo]], [[Ŝikoku]], kaj [[Kjuŝuo]]. |regiono-ISO = JP |mapo1 lokumilo = iso |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 5 |parenco = |parenco_tipo = }} [[Dosiero:Seto Inland Sea.jpg|eta|dekstre|250ra|Vidaĵo de Setinterna maro el insulo [[Icukuŝima]].]] La {{nihongo|'''Setinterna maro'''|瀬戸内海|Seto Naikai}}, foje mallongigita kiel '''Interna maro''', estas la akvejo kiu separas la insulojn [[Honŝuo]], [[Ŝikoku]], kaj [[Kjuŝuo]], tri el la kvar ĉefaj insuloj de [[Japanio]]. Ĝi utilas kiel [[akvovojo]] kiu konektas la akvojn de la [[Pacifika Oceano]] ĝis la [[Japana maro]]. Ĝi konektas kun la [[Osaka golfo]] kaj havigas martransportan ligilon kun la industriaj centroj de la regiono [[Kansajo]], kiel [[Osako]] kaj [[Kobe]]. Antaŭ la konstruado de la fervoja Ĉefa Linio de [[Sanĝo]], ĝi estis la ĉefa transporta ligilo inter Kansajo kaj Kjuŝuo. La gubernioj [[Gubernio Jamaguĉi|Jamaguĉi]], [[Gubernio Hiroŝimo|Hiroŝimo]], [[Gubernio Okajamo|Okajamo]], [[Gubernio Hiogo|Hiogo]], [[Gubernio Osaka|Osako]], [[Gubernio Vakajamo|Vakajamo]], [[Gubernio Kagavo|Kagavo]], [[Gubernio Ehime|Ehime]], [[Gubernio Tokuŝimo|Tokuŝimo]], [[Gubernio Fukuoka|Fukuoka]], kaj [[Gubernio Oitao|Oitao]] havas marbordojn en la Setinterna maro; ankaŭ la urboj [[Hiroŝimo]], [[Ivakuni]], [[Takamacu]], [[Macujama]], [[Kure]], [[Fukujama]], [[Kuraŝiki]], [[Himeĵi]], [[Osako]], [[Marugame]], [[Akaŝi]] estas en ĝi. La regiono Setouĉi enhavas la maron kaj la ĉirkaŭajn marbordajn areojn. Tiu regiono estas konata pro sia modera klimato, kun stabila tutjara temperaturo kaj relative malalta pluvokvanto. La maro estas fama pro sia periodaj {{nihongo|ruĝaj tajdoj|赤潮|akashio}} okazigitaj per densa grupigo de ia [[fitoplanktono]] kiu rezultas en la morto de grandaj nombroj de fiŝoj. Ekde la 1980-aj jaroj, la norda kaj suda bordoj de la maro estas konektitaj per la tri vojoj de la Honŝu–Ŝikoku Pontoprojekto, kiel la Granda Setoponto, kiu servas al trafiko de kaj fervojo kaj de aŭtomobiloj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.env.go.jp/park/setonaikai/ Nacia Parko de Setinterna maro. Oficiala retejo] {japana} * [http://ilovesetouchi.com I Love Setouchi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200809232128/http://ilovesetouchi.com/ |date=2020-08-09 }} - Setouchi Brand * [http://www.anchorage.jp/setouchi/index.html Enjoy the Setouchi of Japan: Setonaikai] - Yokoso! Japanio de Japana Nacia Turisma Organizaĵo {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Marĝenaj maroj en la Pacifiko]] [[Kategorio:Geografio de Japanio]] 3m7834exbrwcbcq9ibfifde17xqc5dl 0 752240 9371792 8963797 2026-05-13T01:40:57Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371792 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bahnhof Rottenbach 2.jpg|eta|La linio ankaŭ kromnomiĝas ''droŝko princa'']] La fervojlinio inter [[Rottenbach (Turingio)|Rottenbach]] kaj [[Katzhütte]] en Germanujo, kiu nomiĝas '''Schwarzatalbahn''', estas flanka linio en [[Turingio]]. Ĝi havas longecon de 25 kilometroj portante la nomon de la rivero [[Schwarza (rivero)|Schwarza]] ĉe [[Turingia Arbaro]]. Laŭlonge de ĝi sekvas la taluso disde [[Schwarzburg]] ĝisfine en Katzhütte. == Historio == [[Dosiero:Sitzendorf-Unterweißbach-Wasserturm.jpg|eta|Akvoturo ĉe la stacio Sitzendorf-Unterweißbach]] Por ekonomia ekspluato kaj turisma evoluigo de Schwarza-valo kun ties arbaroj kaj industrioj ligna, vitra, porcelana faris kontrakton en la 30.1.1896 la [[Reĝlando Prusio]] kun la Princujo [[Schwarzburg-Rudolstadt]]. Pro ke la ĉasadteritorioj de lia princa moŝto [[Guntero Viktoro (Schwarzburg-Rudolstadt)]] troviĝis en la malsupra ero de Schwarza-valo farotis plikosta kromvojo disde Rinne-valo tra altaĵo oriente de Schwarza-valo apud [[Bad Blankenburg]] (kie kondukas la strato de Bad Blankenburg al Schwarzburg; la unuaj planoj celis rektan trakfaron de [[Rudolstadt]] tra Bad Blankenburg al Schwarzburg. La unua liniero de Oberrottenbach, de kie estas korespondado al la [[Fervojlinio Arnstadt-Saalfeld|linio inter Arnstadt kaj Saalfeld]], ĝis [[Königsee (urbo)|Königsee]] tra Köditzberg malfermitis en la 16.12.1899. Ses monatojn pli poste, en la 27.6.1900 ekfunkciis la ero inter Köditzberg kaj [[Sitzendorf (Turingio)|Sitzendorf]]. En la 18-a de aŭgusto la kompleta linio pretis. Konstruon kaj tenadon prizorgis ĝis 1920 la Prusiaj ŝtataj fervojoj. Etendiĝo al [[Großbreitenbach]] por gajni konekton al la linio ĝis [[Ilmenau]] respektive tra [[Scheibe-Alsbach]] ĝis [[Eisfeld]] pro tro komplikaj topografiaj cirkonstancoj neniam realiĝis. Pro malfacilaj teritoriaj ecoj kaj regionpolitikaj kaŭzoj multe pridisputitis la lokigo de stacioj laŭlonge de la linio. Ankaŭ pro tio multas la nekutime granda kvanto da duoblaj nomoj de la stacioj. Senchava kompletiĝo venis en la 15.3.1923 per la malfermo de [[Montofervojo de Oberweißbach]] disde nova haltejo ĉe [[Obstfelderschmiede]]. En 1999 neglekto multjara igis ĉeson trafikan inter Obstfelderschmiede kaj Katzhütte kaj en la 28.5.2000 la saman sorton havis ankaŭ la restantaj kilometroj. En 2002 fonditis ''DB RegioNetz, Oberweißbacher Berg- und Schwarzatalbahn'' kaj okazis restaŭrado de la cirkuladejo. Reinaŭguro solena estis en la 15.12.2002. == Priskribo == La linio turniĝas okcidente de la stacidomo de Rottenbach sur ĉ. 280 metroj super mara nivelo disde la ĉefa linio Arnstadt-Saalfeld en suda direkto. Ĝi sekvas la kondukon de la federacia ŝoseo B 88 ĝis Unterköditz. Tie la trakaro turniĝas sud-orienten forlasonte la valo de Rinne-torento. Post [[Bechstedt]] ĉe ĉ. 400 meroj atingatas la kulminopunkto de la linio. La stacidomo de Schwarzburg situas ĉe norda deklivo de la kruta, en direkton orientan-okcidentan sterniĝanta Schwarza-valo en alteco de 305 metroj super marnivelo. La sekvaj 14 kilometroj ĝis la finstacio laŭlongas la riveron kiu ne malpli ol dek tri fojojn transveturatas. === Stacidomoj kaj haltejoj === * 0,000 km - Rottenbach * 2,480 km - Köditzberg (pereinta haltejo: iam de tie ĉi linio ĝis 4,6 km fora urbo Königsee) * 4,850 km - [[Bechstedt]]-[[Trippstein]] * 7,362 km - [[Schwarzburg]] * 10,634 km - [[Sitzendorf (Turingio)|Sitzendorf]]-[[Unterweißbach]] * 14,410 km - [[Obstfelderschmiede]] kun konekto al la funikularo sor ĝis [[Lichtenhain (Bergbahn)]] kaj [[Cursdorf]] * 16,442 km - [[Mellenbach-Glasbach]] * 18,380 km - [[Zirkel (Schwarzatal)|Zirkel]], pereinta haltejo * 22,028 km - [[Meuselbach-Schwarzmühle]] * 24,950 km - [[Katzhütte]] [[Dosiero:Oberweißbacher Berg- und Schwarzatalbahn logo.svg|eta|Emblemo de Oberweißbacher Berg- und Schwarzatalbahn]] == Trafiko == Komence estis po ses vagonaroj por tago kaj la vojaĝo daŭranta ĉ. 70 minutojn. La unuaj lokomotivoj estis la prusia T 15 kaj poste T 14. Fine de la 1960-aj jaroj venis ankoraŭ maŝinoj de la serio 83.10 de [[Deutsche Reichsbahn]]. En 1971 enkondukitis dizellokomotivservo (serio 110). Dum [[GDR]]-tempo ekzistis la eksprestrajno ''Bäder-Schnellzug D 900/903'', nome rekta kaj regula servo inter [[Dresdeno]] kaj Katzhütte tra [[Gera]] kaj Rudolstadt. Post Rudolstadt la vagonaro ne plu estis ekspresa sed regiona. Tiumaniere ankaŭ loĝantoj de vilaĝoj havis senprobleman aliron al granddistancaj linioj. Post [[Turniĝo]] kaj ĉesanta demando la eksprestrajno malekfunkciis. Ĉar vagontransportado en Orienta Germanujo ĉefe surrele estis la fervojlinio ekde la 1960-aj jaroj eĉ ekpligravis. Post 1990 ĉio tia kolapsis. Pro ke la pontoj transpontantaj Schwarza-rivero nur por ne tro grandaj vagonoj taŭgas oni iam ankaŭ uzis lokomotivoj de la DR-serio 119. En 1989 vojaĝo daŭris ne tute duonan horon por la po kvin trajnparoj. Ekde la mezo de la 1990-aj jaroj la tuta trafiko sekurigitis de [[trajnunuo]]j ekskluzive. De repreno trafika en 2002 [[Navedado|pendolveturas]] inter Rottenbach kaj Katzhütte (kun daŭro de 43 minutoj) du trajnunuoj de la DB-serio 641. Ĉiu horo komenciĝas servo kun kruciĝo antaŭ la stacidomo Sitzendorf-Unterweißbach. Tria trajno estas rezervo. Ĝis marto 2019 uzatas ankaŭ du trajnunuoj de la historia DR-serio 2.09 kion oni ĉesigis pro vandalismo.<ref>[https://www.lok-report.de/news/deutschland/mit-der-kamera-notiert/item/10335-zum-letzenmal-ein-ferkel-zwischen-rottenbach-und-katzhuette-im-plandienst.html "Zum letzenmal ein Ferkel zwischen Rottenbach und Katzhütte im Plandienst."] LOK Report, 30.3.2019</ref> En 2015 cirkulis somere sabate ''Schwarzatalexpreß'' disde [[Jena]]-Saalbahnhof al Katzhütte. Antaŭe la regionaj vagonaroj el Lepsiko kaj Gera cirkulis rekte ĝis Katzhütte. Por tio utiligitis vagonaroj de la serio BR 650 de [[Erfurter Bahn]]. En 2020 faritis okaze de diversaj eventoj specialaj kromaj vojaĝoj. Vartrafiko sur la [[funikularo]] inter Obstfelderschmiede kaj Lichtenhain ekzistis ĝis 1966.<ref>''Klein – aber fein'' (=eisenbahn-magazin, 2/2018; p. 52; ISSN 0342-1902</ref> <gallery> Haltepunkt Obstfelderschmiede 3.jpg|Haltejo Obstfelderschmiede kun konekto funikulara BahnhofMellenbachGlasbach2009.jpg|Stacidomo Mellenbach-Glasbach (2009) Bahnhof Sitzendorf-Unterweißbach 2.jpg|Stacidomo Sitzendorf-Unterweißbach (2014) kiu ankaŭ kromnomiĝas ''Kristnaska stacidomo'' Bahnhof Katzhütte 2.jpg|fina stacidomo en Katzhütte -18 Bahnhof Schwarzburg.jpg|Stacidomo mira de Schwarzburg Bahnhof Meuselbach-Schwarzmühle 1.jpg|Atendejo en la stacidomo de Meuselbach-Schwarzmühle </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.raanzer.de Der Raanzer – Die Schwarzatalbahn im Thüringer Wald]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.oberweissbacher-bergbahn.com Hejmpaĝo de Oberweißbacher Berg- und Schwarzatalbahn] * [https://www.schwarzatalbahn.de Oberweißbacher Berg- und Schwarzatalbahn ĉe DB-paĝoj]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=0CCR7dNoDAM&feature=colike Rekta kunveturo kun la lokomotivestro, filmigate] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fervojlinioj en Turingio|Schwarzatalbahn]] [[Kategorio:Distrikto Saalfeld-Rudolstadt]] 8azf86abrj0rsdsr6dndn9jl3ayyoxd 0 761784 9371577 9327030 2026-05-12T17:38:27Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9371577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto insulo |nomo = Cabrera |dosiero1 = localització de Cabrera.png |priskribo de dosiero1 = Loko de Cabrera en la Balearoj |dosiero2 = 2017.10-458-119ap Cabrera Island(Balearic Islands),ES sat07oct2017-1739h(UTC+2).jpg |priskribo de dosiero2 = |akvejo = [[Mediteranea Maro]] |insularo = [[Balearaj insuloj]] |latitudo = 39.141944 |longitudo = 2.945833 |regiono-ISO = ES-IB |zomo = 11 }} [[Dosiero:Port de Cabrera.jpg|eta|maldekstre|250px|Haveno de Cabrera.]] '''Cabrera''' [kaBREra] ('Kapra Insulo') estas unu el la plej malgrandaj el la [[Balearaj insuloj]] apartenantaj al [[Hispanio]]. Ĝi situas sude de [[Majorko]] en la [[Mediteranea Maro]] kaj estas la plej granda el pluraj rokaj antaŭinsuletoj sude de la la insulo Majorko. Administre, la insularo Cabrera apartenas al la majorka ĉefurbo [[Palma de Majorko]], specife al la distrikto ''Centro'' aŭ la urba zono ''Ciutat Antiga''. Militistigo ekde 1916 ebligis la konservadon de la ekosistemo ĝis nuntempe, kaj ĝi apartenas el 29a de Aprilo 1991 al martera nacia parko Archipiélago de Cabrera, pere de la Leĝo 14/1991. ==Historio== La nomo ('Kapra Insulo' aŭ 'Kaprejo') rilatas al [[Pirenea kapro|naturaj kaproj]] kiuj vivis en la insulo, nuntempe malaperintaj. Estas onidiroj, ke la kartagano [[Hanibal Barka|Hanibalo]] naskiĝis en unu el la insuletoj de la insularo nome [[Conejera]]. Alia legendo temas pri mezepoka [[monaĥejo]] kiu estis fermita pro maldeca vivo de siaj monaĥoj. En la [[14-a jarcento]] oni konstruis gvatokastelon por eviti, ke islamaj piratoj uzu ties {{N|natura haveno}} kontraŭ Majorko. [[Dosiero:Castell de Cabrera.jpg|eta|maldekstre|300px|Kastelo de Cabrera.]] ===Koncentrejo=== Ekde 1808 okazis la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] kaj post la hispana venko en la [[Batalo de Bailén]], multaj francaj soldatoj estis kaptitaj kaj malliberigitaj (ĉirkaŭ 18 000) kaj suferis tre diversan estontecon. La oficiroj estis resenditaj al Francio, ke ili suferis la koleron de Napoleono. Grupo de ĉirkaŭ 4000 militprizonuloj estis portitaj al Kanarioj, kie multaj integriĝis. Sed la plej parto (ĉirkaŭ 9000) estis portitaj al Cabrera, post malsukceso de interŝanĝo kontraŭ hispanaj militprizonuloj. Jam survoje el la 9a de Aprilo 1809 el Kadizo startis penoj pro troa amasigo kaj malbona veteroj, kio rezultis en malsanoj. Tiel Cabrera iĝis la unua [[koncentrejo]] de la historio.<ref> SMITH, Denis. ''Els presoners de Cabrera'', Lleonard Muntaner. ISBN 84-96242-04-8 </ref> En la insulo estis nek ajna manĝo nek ajna ŝirnejo kaj la prizono estis la insulo mem. Malmultaj manĝaĵoj estis liverita el Majorko ĉiun kvaran tagon, sed foje vetero malpermesis eĉ tion; iam la malsategaj prizonuloj atakis malsukcese la boaton kaj la liveristoj malakceptis reveni, kio rezultis en preskaŭ tri monatoj sen manĝoliverado. Okazis [[malsatego]] kaj eble [[kanibalismo]] kaj [[koprofagio]]<ref>[https://www.diariodemallorca.es/mallorca/2009/03/25/tropas-francesas-vuelven-cabrera-4219843.html Las tropas francesas vuelven a Cabrera] Alirita la 14an de Marto 2022.</ref>. Tiu situacio finiĝis en 1814 post pactraktato. El ĉiu kvaropo da prizonuloj mortis tri kaj survivis nur ĉirkaŭ 3600 personoj el 9000 alvenintoj, inter kiuj kelkaj alportitaj el aliaj napoleonaj militoj, kiuj suferis samajn malfacilaĵojn. Tiu historio estis la temo de romano "Cabrera" de Jesús Fernández Santos. ==Poste== Dum la 19-a jarcento la insulo estis privata posedo kaj en 1916 estis ŝtatigita kadre de la [[Unua Mondmilito]] kaj ebla uzado fare de germanaj submarŝipoj. Tiu ŝtatigo rezultis en longdaŭra proceso kiu finfine estis malsukcesa por iamaj posedantoj. En tiu epoko kunvivis eta militista roto kaj familio de kamparanoj kiu kultivis vitejon. Kadre de la [[Hispana Enlanda Milito]] inter julio kaj aŭgusto 1936 okazis diversaj konfliktoj kaj mortigoj, dum Majorko jam estis teritorio de frankistoj dum Menorko de respublikanoj. Dum la 1970-aj kaj [[1980-aj jaroj]] militistoj ankoraŭ faris trejnpafoperacojn, [[troa fiŝkaptado]] dekonigis la {{JN|natura resurso}}, eksterleĝaj fi-arkeologoj rabadis havaĵojn de dronintaj antikvaj ŝipoj kaj eĉ pli malbone riĉuloj svarmis per siaj distroŝipoj rompante la iaman trankvilecon de la natura areo. Sekve estiĝis protestoj de ekologiistoj kiuj rezultis en demarŝoj de la regiona parlamento en 1987 kaj la deklaro de [[nacia parko]] protektita en 1991, spite fortajn kontraŭstarojn de la riĉaj ŝipposedantoj, de parto de la reganta socialisma partio kaj ŝajne eĉ de la tiama reĝo mem.<ref>Joan Mayol, "Cabrera, la historia de un éxito", [[Quercus]], 363, Majo 2016, pp. 10-11.</ref> ==Notoj== {{referencoj}} ==Bibliografio== * Jesús Fernández Santos (1981). Cabrera. Plaza & Janés. * Pellisier kaj Phelipieau (1990). Los franceses en Cabrera. Aucadena. * [[Pedro Zarraluki]], ''[[Un encargo difícil]]'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.marcabrera.com/es/cabrera-parque-nacional Cabrera y su entorno] * [https://web.archive.org/web/20090824024753/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12482318682354844198846/catalogo12/04%20inve.pdf El proyecto de poblar la Isla de Cabrera a fines del siglo XVIII] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Protektitaj areoj en Hispanio]] [[Kategorio:Insuloj en Hispanio]] [[Kategorio:Geografio de la Balearoj]] 8aq628s6x3fznzumxpzteh0vgkqphn8 0 769349 9371887 9267563 2026-05-13T05:51:49Z Crosstor 3176 /* B */ 9371887 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj mortis en [[Keszthely]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == B == * [[Károly Bakonyi (vitisto)]] * [[agronomo]] [[Attila István Bartos]] * agronomo [[Sándor Belák (agronomo)|Sándor Belák]] * agronomo [[László Berzsenyi-Janosits]] * [[pastro]] [[Dezső Bita]] * toksologo [[Sándor Mihály Bordás]] == C == * arkeologo [[Árpád Csák]] * agronomo [[László Csíki (agronomo)|László Csíki]] == D == * agronomo [[Lajos Dőry]] == E == * [[apotekisto]] [[Lajos Ejury]] * agronomo [[István Ecker]] * agronomo [[Adolf Érkövy]] == F == * agronomo [[György Festetics (agronomo)|György Festetics]] * [[militestro]] [[József Festetics]] * [[Miklós Farkas (premonstrato)]] == G == * [[instruisto]] [[Pál Gerics]] * [[inĝeniero]] [[Gábor Groffits]] == H == * agronomo [[Károly Hunyadi]] == K == * [[kemiisto]] [[Iván Korcsmáros]] * [[kanoniko]] [[Adolf Kunc]] == L == * [[ornitologo]] [[Sándor Lovassy]] == M == * [[farmaciisto]] [[Gyula Magyary-Kossa]] * agronomo [[Ferenc Malatinszky]] == P == * [[Sándor Palkó (ornitologo)]] * [[pentristo]]j [[Piroska Péczely]] * agronomo [[Béla Pesthy]] == R == * [[poeto]] [[József Rájnis]] == S == * agronomo [[Gyula Sáringer]] * pentristo [[Ferenc Szablya-Frischauf]] * [[bestokuracisto]] [[Vince Szekeres]] == V == * inĝeniero [[Endre Vladár]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Keszthely]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|Keszthely]] [[Kategorio:Keszthely]] 199ybn5ye4uek1skmy1vtd2satcapjp 0 775558 9371921 9323822 2026-05-13T06:49:47Z ~2026-28759-84 256793 9371921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Kaj CHYDENIUS''' ([[16-an de oktobro]] [[1939]] - [[20-an de aprilo]] [[2024]]) estis [[Svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlanda]] komponisto. Liaj konataj muzikpecoj estas ekzemple ''Nuoruustango'' (junectango) kaj ''Sinua, sinua rakastan'' (vin, vin mi amas). Li faris politikan muzikon en 1970-aj jaroj. Sian unuan komponon li faris en 1964. Li estis ankaŭ redaktoro en [[Hufvudstadsbladet]]. {{Projektoj}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Chydenius, Kaj}} [[Kategorio:Finnaj komponistoj]] 9dze81bkwmjpwarib385xlo2kzfi3aw 1 778086 9371683 9371378 2026-05-12T19:13:49Z Moldur 2507 /* Ĉu vandalaĵo? */ 9371683 wikitext text/x-wiki Dum korektado de tiu artikolo mi forigis frazojn ĉu nekompreneblajn, ĉu diskutindajn pro personaj komparoj kun impresionismo, ĉu enhavintajn erarojn aŭ itallingvajn partojn. Mi ĉiuokaze dubas pri la enciklopedieco de tiu koncepto de itala pentrarto, kiu ne aperas en ekzemple itala vikipedio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 4 jul. 2022 (UTC) :Mi komprenas la dubon, sed kompreneble, la itala vikipedio ne estas kompleta, kaj se esperantlingve estas pli da engaĝitaj artemuloj ol itallingve, ne estas maleble ke la esperanta teksto estas pli avancita ol aliaj nacilingvaj versioj - ankaŭ la hispana teksto nun estas pli konciza. Mi en la teksto trovis iujn restojn de katalunlingvaj frazeroj, kiujn la origina metinto forgesis traduki. Tio strangas, ĉar teksto en la kataluna nun tute ne ekzistas. Sed en vikidatumoj eblas vidi, ke '''nur en marto 2025''' oni buĉis tekstojn en almenaŭ '''kvin''' lingvoversioj: " paĝo ĉe [ruwiki] foriĝis: Филиппинизм, paĝo ĉe [cawiki] foriĝis: Filippinism, paĝo ĉe [elwiki] foriĝis: Φιλιππινισμός, paĝo ĉe [viwiki] foriĝis: Filippinismo kaj paĝo ĉe [frwiki] foriĝis: Filippinisme". Mi ne scias, kiel aspektis tiuj paĝoj, povas eti ke ili simple estis malmaturaj kaj ne konvinkis. Sed tiu ĉi teksto, kaj tiu pli konciza en la hispana vikipedio, aspektas decaj kaj laŭ mi '''ne foriru'''. :Tio malgraŭ ke necesas konstati ke pri la esperanta vorto "Filippinismo" (kun iom strangeta duobla konsonanto, sed sen tio amasus miskomprenoj ke temus pri iu ideologio de la [[Filipinoj]]) ne estas esperanta ekstervikipedia referenco kaj supozeble neniam estos. Kaj eĉ la sola nun citata rekte legebla itala ekstera referenco [https://stilearte.it/francesco-filippini-e-monet-dalla-francia-il-pittore-bresciano-importo-nuova-pittura/ de la retejo ''stilarte.it''] ne pruvas ekziston de itala vorto "Filippinismo". Kaj due (nur teknika detalo), certe estas fuŝa la ruĝa ligilo [[Brera Akademio de Belartoj]]. Mi unue mise supozis ke devus temi pri "Breŝa Akademio de Belartoj", pri kiu tamen ne ekzistas teksto en ajna lingvo (tia akademio ''"Accademia di Belle Arti di Brescia"'' entute ne ekzistas). Sed montriĝas ke temas pri tio kio en la itala vikipedio estas la [[:it:Accademia di belle arti di Brera|"Accademia di belle arti di Brera"]], kiu havas tiun nomon nur ĉar ĝi situas en la urba strato ''via Brera'' de [[Milano]]. Do la nuna nomo de la ruĝa ligilo [[Brera Akademio de Belartoj]] misgvidas, ĉar oni komprenas ke "brera" estas simpla adjektivo de subjekto "brero", kaj tiu vorto [https://vortaro.net/#brero_kd ne ekzistas] en Esperanto. Plej bona solvo kompreneble estus krei kompletan artikolon en Esperanto, sed kompromiso estas meti la nomon en formon Akademio de Belartoj "Brera", sen ruĝa ligilo, kaj piednote aldoni duonfrazon pri kiu vere temas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:51, 8 jul. 2025 (UTC) == Ĉu vandalaĵo? == Notu: Ekzistas suspekto ke tiu tuta temo eble estas inventaĵo de konata falsisto (vidu [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|ĉi tie]]), kiu jam elfantaziis tutan temaron pri Natoli, Polli, Lierna ktp. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:21, 4 sep. 2025 (UTC) La teksto dufoje diskutiĝis, en * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2022/Julio]] kaj en * [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj/Arkivo/2025/Septembro]]. Finfine oni decidis forigi ĝin, ne ĉar la temo entute estus dubinda, sed ĉar la konkreta teksto, kiel indikis Moldur supre, estis "inventaĵo de konata falsisto", kaj ne sukcesis tiom reverki ĝin, ke tiu manko estus tute forigita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:53, 12 maj. 2026 (UTC) :Bone. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:13, 12 maj. 2026 (UTC) daxxx7m9xlbjui710xrpiv3zl1u5gjp 0 794044 9371809 9216985 2026-05-13T03:16:23Z Arbarulo 135469 lingva poluro 9371809 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|emas pri municipo en distrikto České Budějovice. Pri parto de municipo Křelovice temas artikolo [[Mydlovary (Křelovice)]]. Eble vi serĉas: albumon de muzika grupo [[Tři sestry]].}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mydlovary | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mydlovary | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kaple Nejsvětější Trojice v Mydlovarech (2).JPG | dosiero_priskribo = Kapelo de La plej sankta Triunuo en la municipo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Mydlovary prapor.gif | blazono = Mydlovary CZ CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = [[Distrikto České Budějovice|České Budějovice]] | municipo = Zliv | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | orogenezo = Ĉeskobudejovica baseno | orogenezo_tipo = Baseno <!-- *** Situo *** --> | situo = Mydlovary | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 05 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 21 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.12 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Mydlovary u Dívčic <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1368 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 373 49 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ031 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0311 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0311 535281 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Mydlovary CB CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mydlovary.cz www.mydlovary.cz] | commons = Mydlovary | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mydlovary''' estas municipo troviĝanta en [[distrikto České Budějovice]] en [[Ĉeĥio]] proksimume 3&nbsp;km nordokcidente de [[Zliv]] kaj 16&nbsp;km de [[České Budějovice]]. Vivas tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Mydlovary estas unu el naŭ historiaj vilaĝoj de la t.n. [[Zbudovská Blata]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skriba mencio pri la vilaĝo venas de la jaro [[1368]]. En la jaro 1960 aliĝis al la municipo [[Zbudov (Dívčice)|Zbudov]]. Je la 14-a de junio 1964 Mydlovary kaj Zbudov enmembriĝis sub municipo [[Dívčice]], Mydlovary poste denove memstariĝis la 24-an de novembro 1990. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo de La plej sankta Triunuo * Monumento al viktimoj de la 1-a mondmilito == Pluaj fotoj == <gallery> Mydlovary ( okres České Budějovice ) (3).jpg|Mydlovary Mydlovary 08.jpg|Mydlovary Mydlovary 12.jpg|Mydlovary Mydlovary 10.jpg|Mydlovary </gallery> {{Municipoj de Sudbohemia regiono|Distrikto České Budějovice}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeskobudejovica baseno]] 9psh8logpemxh16nf5liddxzbijfeai 9371810 9371809 2026-05-13T03:17:10Z Arbarulo 135469 9371810 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|emas pri municipo en distrikto České Budějovice. Pri parto de municipo Křelovice temas artikolo [[Mydlovary (Křelovice)]]. Eble vi serĉas: albumon de muzika grupo [[Tři sestry]].}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mydlovary | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mydlovary | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kaple Nejsvětější Trojice v Mydlovarech (2).JPG | dosiero_priskribo = Kapelo de La plej sankta Triunuo en la municipo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Mydlovary prapor.gif | blazono = Mydlovary CZ CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = [[Distrikto České Budějovice|České Budějovice]] | municipo = Zliv | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | orogenezo = Ĉeskobudejovica baseno | orogenezo_tipo = Baseno <!-- *** Situo *** --> | situo = Mydlovary | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 05 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 21 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.12 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Mydlovary u Dívčic <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1368 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 373 49 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ031 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0311 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0311 535281 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Mydlovary CB CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mydlovary.cz www.mydlovary.cz] | commons = Mydlovary | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mydlovary''' estas municipo troviĝanta en [[distrikto České Budějovice]] en [[Ĉeĥio]] proksimume 3&nbsp;km nordokcidente de [[Zliv]] kaj 16&nbsp;km de [[České Budějovice]]. Vivas tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Mydlovary estas unu el naŭ historiaj vilaĝoj de la t.n. [[Zbudovská Blata]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skriba mencio pri la vilaĝo venas de la jaro [[1368]]. En la jaro 1960 aliĝis al la municipo [[Zbudov (Dívčice)|Zbudov]]. La 14-an de junio 1964 Mydlovary kaj Zbudov enmembriĝis sub municipo [[Dívčice]], Mydlovary poste denove memstariĝis la 24-an de novembro 1990. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo de La plej sankta Triunuo * Monumento al viktimoj de la 1-a mondmilito == Pluaj fotoj == <gallery> Mydlovary ( okres České Budějovice ) (3).jpg|Mydlovary Mydlovary 08.jpg|Mydlovary Mydlovary 12.jpg|Mydlovary Mydlovary 10.jpg|Mydlovary </gallery> {{Municipoj de Sudbohemia regiono|Distrikto České Budějovice}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeskobudejovica baseno]] 6zbt60xfvxldjyzrmtrj8gta8feujts 9371826 9371810 2026-05-13T03:58:40Z Arbarulo 135469 9371826 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|emas pri municipo en distrikto České Budějovice. Pri parto de municipo Křelovice temas artikolo [[Mydlovary (Křelovice)]]. Eble vi serĉas: albumon de muzika grupo [[Tři sestry]].}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mydlovary | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mydlovary | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kaple Nejsvětější Trojice v Mydlovarech (2).JPG | dosiero_priskribo = Kapelo de La plej sankta Triunuo en la municipo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Mydlovary prapor.gif | blazono = Mydlovary CZ CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = [[Distrikto České Budějovice|České Budějovice]] | municipo = Zliv | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | orogenezo = Ĉeskobudejovica baseno | orogenezo_tipo = Baseno <!-- *** Situo *** --> | situo = Mydlovary | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 05 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 21 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.12 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Mydlovary u Dívčic <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1368 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 373 49 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ031 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0311 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0311 535281 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Mydlovary CB CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mydlovary.cz www.mydlovary.cz] | commons = Mydlovary | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mydlovary''' estas municipo troviĝanta en [[distrikto České Budějovice]] en [[Ĉeĥio]] proksimume 3&nbsp;km nordokcidente de [[Zliv]] kaj 16&nbsp;km de [[České Budějovice]]. Vivas tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Mydlovary estas unu el naŭ historiaj vilaĝoj de la t.n. [[Zbudovská Blata]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skriba mencio pri la vilaĝo venas de la jaro [[1368]]. En la jaro 1960 ĝi aliĝis al la municipo [[Zbudov (Dívčice)|Zbudov]]. La 14-an de junio 1964 Mydlovary kaj Zbudov enmembriĝis sub municipo [[Dívčice]], Mydlovary poste denove memstariĝis la 24-an de novembro 1990. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo de La plej sankta Triunuo * Monumento al viktimoj de la 1-a mondmilito == Pluaj fotoj == <gallery> Mydlovary ( okres České Budějovice ) (3).jpg|Mydlovary Mydlovary 08.jpg|Mydlovary Mydlovary 12.jpg|Mydlovary Mydlovary 10.jpg|Mydlovary </gallery> {{Municipoj de Sudbohemia regiono|Distrikto České Budějovice}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeskobudejovica baseno]] r20aga7z5cd6gj63aqlsbabo78spzzz 9371828 9371826 2026-05-13T03:59:12Z Arbarulo 135469 9371828 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|emas pri municipo en distrikto České Budějovice. Pri parto de municipo Křelovice temas artikolo [[Mydlovary (Křelovice)]]. Eble vi serĉas: albumon de muzika grupo [[Tři sestry]].}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mydlovary | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mydlovary | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kaple Nejsvětější Trojice v Mydlovarech (2).JPG | dosiero_priskribo = Kapelo de La plej sankta Triunuo en la municipo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Mydlovary prapor.gif | blazono = Mydlovary CZ CoA.png <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Sudbohemia regiono | distrikto = [[Distrikto České Budějovice|České Budějovice]] | municipo = Zliv | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | ŝoseo = | montaro = | orogenezo = Ĉeskobudejovica baseno | orogenezo_tipo = Baseno <!-- *** Situo *** --> | situo = Mydlovary | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 405 | lat_d = 49 | lat_m = 05 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 14 | long_m = 21 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.12 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Mydlovary u Dívčic <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1368 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 373 49 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ031 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0311 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0311 535281 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Mydlovary CB CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mydlovary.cz www.mydlovary.cz] | commons = Mydlovary | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mydlovary''' estas municipo troviĝanta en [[distrikto České Budějovice]] en [[Ĉeĥio]] proksimume 3&nbsp;km nordokcidente de [[Zliv]] kaj 16&nbsp;km de [[České Budějovice]]. Vivas tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). Mydlovary estas unu el naŭ historiaj vilaĝoj de la t.n. [[Zbudovská Blata]]. {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unua skriba mencio pri la vilaĝo venas de la jaro [[1368]]. En la jaro 1960 ĝi aliĝis al la municipo [[Zbudov (Dívčice)|Zbudov]]. La 14-an de junio 1964 Mydlovary kaj Zbudov enmembriĝis sub municipo [[Dívčice]], Mydlovary poste denove memstariĝis la 24-an de novembro 1990. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapelo de La Plej Sankta Triunuo * Monumento al viktimoj de la 1-a mondmilito == Pluaj fotoj == <gallery> Mydlovary ( okres České Budějovice ) (3).jpg|Mydlovary Mydlovary 08.jpg|Mydlovary Mydlovary 12.jpg|Mydlovary Mydlovary 10.jpg|Mydlovary </gallery> {{Municipoj de Sudbohemia regiono|Distrikto České Budějovice}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto České Budějovice]] [[Kategorio:Setlejoj en Ĉeskobudejovica baseno]] 56coksc0jmhhvaqpvx8rauw3wwpuc5o 0 806252 9371631 9277090 2026-05-12T18:29:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371631 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} {{TemasPri|subkulturo pri homformaj bestoj|[[felo]]}}{{Informkesto rolulo}} '''Felkostumoj''' estas laŭmende faritaj best-kostumoj, kiuj estas posedataj kaj portataj de [[Kosplejo|rolkostumuloj]] kaj membroj de la [[felanaro]], tio estas "felanoj"; felano, kiu portas felkostumon, estas nomata felkostumulo.<ref name="Riggs" />{{rp|13}} Oni kredas, ke la vorto estis stampita en 1993 de Roberto King. Malkiel kostumoj de [[maskoto]]j, kiuj ofte estas filiigitaj al teamo aŭ organizo, felkostumoj reprezentas [[Fikciulo|originalajn personojn]], kiuj estas kreataj de tiu, kiu vestas ĝin, kaj ofte estas pli bone sidantaj kaj pli komplike faratan, kun elstaraĵoj, ekzemple movebla makzelo.<ref name=":3" /> Felkostumoj estas farataj en vasta nombro de fasonon, ekde desegnoj ĝis multe plia realismo. == Historio == Oni povas spuri la ideon de felkostumo al jardekoj antaŭ ol la vorto "felkostumo" fabrikiĝis, almenaŭ pli frue ol 1947, kiam kostumo de germanaj ŝafhundoj estis la kerno de la intrigo de ''Three Ways to Mecca'' de [[Edwin Corle]].<ref name="Corle"/> Unu frua felkostumo, kiu estis portata de eks-Disney-maskotisto Robert Hill, kaj kiu baziĝis sur la rolulino "Hilda la Bamboid", estis prezentata en la unua [[felkongreso]], [[ConFurence]] 0, en 1989, sed la plejparto el felanoj siatempe nur portis bestorelojn kaj vostojn, pro ilia influo de la komunecoj de [[animeo]] kaj [[sciencfikcio]].<ref name=":3" /> Dum la 1990-aj jaroj, gvidoj pri la fabrikanto de felkostumoj estis oftaj.<ref name=":4"/> Felkostumoj ne fariĝis vaste konataj ĝis la mezaj 1990aj jaroj kaj la populareco de la Interreto, kio iniciatis la disvastigon de ideoj pri la fabrikado de kostumoj.<ref name=":3"/> Laŭ ''The Daily Dot'', dum la sama jardeko, felkostume sekso estis ofta.<ref name=":4" /> Plej da fabrikadoj de fruaj felkostumoj estis farataj de tiu, kiu vestas ĝin, laŭ gvidoj, kiuj estis skribitaj de membroj de la felanaro, kaj unu da plej eminenta estis ''Critter Costuming'', kiu estis manlibro, kiu estis verkita en 2004 de Adam Riggs. Tamen, ĝis la mezaj 2000-aj jaroj, la postuloj de altkvalitaj felkostumoj estis sufiĉe grandaj, kaj la fabrikado de felkostumoj fariĝis viviva negoco.<ref name=":3" /> Felanoj komisiiĝis el specialistoj pro diaj propraj desegnadoj aŭ nedecidataj petoj. Inklude malnovajn felkostumojn, la industrio nun vendas milionojn da dolaroj de felkostumoj jare, kaj organizoj, ekzemple sportaj teamoj, laŭgrade kreskigas komisii laŭmendajn felkostumojn pro iliaj maskotoj.<ref name=":3" /> Laŭ [[Forbes]] en 2018, dum lastaj jaroj iom da felkostumistoj akiris pli vasta merkato per la fabrikanto de maskotoj pro malniĉaj organizoj.<ref name="Hay"/> == Konstruado de felkostumoj == [[Dosiero:Furry Character Sheet.jpg|dekstra|eta|250px|Referenca flugfolio, kiu estas parto de desegnado kaj fabrikprocezo pro konstrui felkostumon.]] Felkostumoj estiĝis per la desaponteco de la kvalito de [[Amasproduktado|amasprodukta]] maskot-kostumoj.<ref name=":2" /> La farado de felkostumoj estas kreskanta industrio, kaj novaj kostumistoj, kiuj manfaras laŭmendajn kostumojn, eniras la industrion ĉiu semajne.<ref name=":0" /> Iom dekduoj da ĉi tiu faristoj estas plej respektata, kaj ili povas peti prezojn ĝis $4,500 aŭ pli per plenfelkostumo,<ref name=":3" /> sed estas centoj, kiuj postulis malpli, ofte inter $600 kaj $1,000. Iom da ili, tamen, estas malfidinda aŭ faras malkvalitajn kostumojn, kio kaŭzi felkostumajn recenzajn retejojn multiĝi por elsarki ilin.<ref name=":3" /> Ĉi tiu malgrandaj faristoj venas kaj revenas, kaj nur triono da ili povas postvivi pro la intensa laboro de farado, kaj la bezono de uniko stilo kaj sekvantaro.<ref name=":3" /> Homoj ankaŭ kelkfoje fabrikas felkostumojn dekomence kiel ŝatokupo sen komenci negocon.<ref name=":1"/> Por bone sidigi felkostumojn, multe da felkostumistoj uzas "[[Duktobendo|duktobenda]] [[montrofenestra pupo]]", kiu farata laŭ la korpo de la kliento.<ref name="Vice2017"/> Felkostumojn estas farata el [[falsa pelto]], kiu kelkfoje fontiĝi el lokoj kiel la [[Los Angeles Fashion District]].<ref name=":0" /> Unuopa felkostumo povas bezoni pli ol 200 horaj da laboro kaj vendi por miloj da [[Usona dolaro|dolaroj]].<ref name=":2" /><ref name=":0" /><ref name="WTAE2006"/> Felkostumoj povas bezoni intensan laboron por lavi,<ref name='fluffpiece'/> tamen multe da modernaj felkostumoj povas esti lavataj en lavmaŝino.<ref name=":0"/> == Specoj de felkostumoj == Krom la tipa plenkorpa kostumo, la parta kostumo, en kiu normalaj vetaĵoj estas vestata ankoraŭ la korpo de la kostumo, estas populara vario. Tri-kvarona kostumoj nur ampleksas parton de la korpo, ekzemple la torso aŭ la kruroj, kio ŝajnas [[komika besto|komika besta]] personon.<ref name="Riggs" /> La kvarfelkostumoj estas unu el plej malfacila kaj multekosta speco de kostumo por fari, kaj kiu postulas la felkostumulo piediri sur tuta kvar membroj kun brakaj plilongigoj por krei la iluzion de reala besto.<ref name="Parker"/> Pluŝkostumo estas kostumo, kiu estas farata por ŝajni [[pluŝaĵo]].<ref name="skypro"/> Ankaŭ estas felkostumoj, kiu estas farata el aliaj materioj, ekzemple [[elastano]] aŭ [[laktosuko]].<ref name="scaleworx"/> Felkostumoj povas ŝajni ekde desegnitan ĝis hiper-realisman.<ref name=":2" /> La plej popularaj bestoj de felkostumoj estas baziĝi sur hundoj kaj [[Panteroj]].<ref name=":0" /> Felkostumoj ankaŭ povas baziĝi sur [[Ĥimero|hibridoj]] de fictiaj bestoj.<ref name=":0" /> Iom da kostumoj povas ampleksi teknikon, kiel [[Lum-eliganta diodo|LED]] lumojn kaj programatajn esprimplenajn okulojn.<ref name=":0" /> Felkostumoj de seksa naturo estas konataj en la angla kiel "murrsuits",<ref name="murrsuit"/> kaj povas havi laŭmendajn modifoj pro la intenco. Vesti tian kostumon estas iomete [[tabuo|tabua]] en la felanaro, sed fariĝis pli allasata dum lastaj jaroj, tamen iom da felkostumistoj havas klaŭzojn pri tiaj uzoj.<ref name="Valens"/> == En popola kulturo == Felkostumoj estas tre asociataj kun la felanaro laŭ la publiko, malgraŭ la fakto, ke nur ĉirkaŭ 15 percento da felanoj posedas felkostumon, ĉefe pro ilia kosto esti ekscese alta.<ref name=":1" /> Ili ŝajnus, de publiko, esti nekaŝite seksa pro negativa rakontaĵo el telefilmoj tiel ''[[CSI: Crime Scene Investigation|CSI]]'', tamen tio ne tipe estas vero.<ref name=":3" /> Laŭ studaĵo en 2019, nur 8.8% da felanoj havis [[Fetiĉo (amoro)|amorfetiĉo]] por felkostumoj.<ref name=":21"/> Courtney Plante diris en 2015, ke la plej plejmulto da felanoj "ne volas aŭdi pri sekso en felkostumoj, kaj eĉ se ili ne malakceptus vin, ili ne volas scii."<ref name="FurReal"/> Felanoj, kiu posedas felkostumon, ofte bazas ilin sur "[[felpersono]]", kiu estas antropomorfa persono, kiu prezentas ilin.<ref name=":2" /> Fervoraj felkostumuloj povas posedi tiom kiom dudek felkostumoj, kiu baziĝas sur malsamaj personoj.<ref name=":3" /> eĉ se ili estas stigmatizataj kiel "bizara", multe da felanoj aspiras esti la plej alta salajruloj en la socio, parte por elporti la koston de multekostaj felkostumoj kaj la felana arto de tiu persono.<ref name="newstatesman"/> Felkostumoj kutime estas vestata en [[felkongreso]]j kiel [[Midwest FurFest]] kaj [[Anthrocon]].<ref name=":2"/> Iom da felkostumoj de praekzistantaj personoj estas farataj pro [[kosplejo]], kaj estas portataj al [[Animea kongreso|animeaj]] aŭ [[Luda kongreso|ludaj]] kongresoj. Felkostumoj ankaŭ estas portataj publike, tamen tio ofte bezonas gvatiston aŭ asistanton por sekurigi la felkostumuluon de aferoj kiel tumultaj homoj, ellaĉigo, aŭ akcidentoj pro la limoj de vidado. Ĉampiono de [[elektronika sporto]] [[SonicFox]] fariĝis rimarkata en la ludsocio pro partopreni en, kaj gajni, turnirojn de batalaludoj dum ili{{noto|La subjekto de ĉi tiu pronomo havas [[neduuma genro]], kaj uzas pronomon 'ili'.}} portis partan felkostumon de sia felpersono, kiu estas farata de felkostumisto Yamishizen. Ili tiam komisiis du novajn plenfelkostumojn de la sama felkostumisto.<ref name="Ashcraft"/> == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="200"> File:Furnal Equinox IMG 1463.jpg|Sciura felkostumulo. File:Fursuit.jpg|Hunda felkostumulo. File:Furry Parade @ Eurofurence 19 - Flickr - tm-md.jpg|Geparda felkostumulo. File:Amaterasu, cosplay by Milkysaur 10.jpg|Lupa felkostumulo, kiu rolkostumas Amaterasun de ''[[Ōkami]]''. File:Fursuiter français timduru.jpg|Surikata felkostumulo. File:Two fursuiters sitting.jpg|Draka felkostumulo, sidante sur lutrena felkostumulo. File:Two fursuiters hugging.jpg|Arbara marmota felkostumulo, brakumante lupan felkostumulon. File:Fursuiter and star wars characters.jpg|Leoparda felkostumulo kun iom da personoj el Star Wars. File:Fursuiter-francais-ray-bleiz.jpg|Lupa felkostumulo. File:French protogen fursuit fluburtur.jpg|[[Protoĝeno|Protoĝena]] felkostumulo. File:Fursuiter francais kopa.jpg|Lupa felkostumulo. File:Fursuiter français saphiros.jpg|Draka felkostumulo. File:French fursuiter silou in snow.jpg|Neĝleoparda felkostumulo. File:Fursuiter français erixalu.jpg|Lupa felkostumulo. File:Fursuiter goupyl.jpg|Vulpa felkostumulo. File:Realistic crow fursuit at fbl.jpg|Realisma korva felkostumulo. File:Photo Taiga Pink 02.jpg|Roza tigro kun fiŝo. File:Photo Akha 01.jpg|Granda ruĝa kaj nigra demon-lupo. File:Blue Cloud fursuit 01.jpg|Blua "Dutch"-anĝela drako. File:A gryphon fursuiter at BLFC.jpg|Grifa felkostumulo. File:Two fursuiters at Midwest Furfest.jpg|[[Digimon|Renamona]] felkostumulo kaj sergala felkostumulo. File:Soaringjupiter wolf fursuiter.jpg|Lupa felkostumulo. </gallery> == Notoj == <references group="noto"/> == Referencoj == <references> <ref name="Riggs">{{Cite book|last=Riggs|first=Adam|year=2004|title=[[WikiFur:Critter Costuming: Making Mascots and Fabricating Fursuits|Critter Costuming: Making Mascots and Fabricating Fursuits]]|publisher=Ibexa Press|isbn=0-9678170-7-2}}</ref> <ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.vice.com/en_us/article/7x9njz/who-makes-those-intricate-expensive-furry-suits|title=Who Makes Those Intricate, Expensive Furry Suits?|date=July 27, 2017|work=Vice|access-date=2018-02-06|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200421214647/https://www.vice.com/en_us/article/7x9njz/who-makes-those-intricate-expensive-furry-suits|archive-date=April 21, 2020|language=en-us}}</ref> <ref name="Corle">{{Citaĵo el libro|titolo=Three Ways to Mecca|familia nomo=Corle|persona nomo=Edwin|jaro=1947|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Duell, Sloan, and Pearce}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web|date=November 27, 2019|title=Bad Dragon's kingdom of fantasy sex toys is caged by 'queer' capitalism|url=https://www.dailydot.com/irl/bad-dragon/|access-date=2021-12-15|website=The Daily Dot|language=en-US}}</ref> <ref name="Hay">{{Cite web|last=Hay|first=Mark|title=Furry Suit Makers Go Mainstream Making Mascot Suits|url=https://www.forbes.com/sites/markhay/2018/11/30/furry-suit-makers-go-mainstream-making-mascot-suits/|access-date=2021-12-11|website=Forbes|language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.terrain.org/2017/nonfiction/the-fursuit-of-happiness/|titolo=The Fursuit of Happiness|alirdato=2017-07-30|familia nomo=Brown|persona nomo=Meg|dato=2017-03-26|lingvo=en-US|verkaĵo=Terrain.org: A Journal of the Built + Natural Environments}}</ref> <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/fashion/2016/feb/04/furry-fandom-subculture-animal-costumes|title=It's not about sex, it's about identity: why furries are unique among fan cultures|last=Wall|first=Kim|date=February 4, 2016|work=The Guardian|access-date=2017-07-17|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_ca/article/nznqvz/its-not-a-fetish-an-interview-with-one-of-the-worlds-leading-furry-researchers|title='It's Not a Fetish': An Interview with One of the World's Leading Furry Researchers|website=Vice|language=en-ca|access-date=2017-07-17}}</ref> <ref name="Vice2017">{{Cite web|url=https://www.vice.com/sv/article/vvkzb8/furries-tell-us-how-they-figured-out-they-were-furries|title=Furries Tell Us How They Figured Out They Were Furries|website=Vice|language=en-ca|access-date=2017-07-17}}</ref> <ref name="WTAE2006">{{cite news|url=http://www.thepittsburghchannel.com/news/9383594/detail.html |title='Furries' Descend On Golden Triangle |publisher=[[WTAE-TV]] |date=June 16, 2006 |access-date=2006-06-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060703043424/http://www.thepittsburghchannel.com/news/9383594/detail.html |archive-date=July 3, 2006 }}</ref> <ref name='fluffpiece'>{{cite news | first=Dave | last=Maass | title=Fluff Piece | date=October 7, 2007 | publisher=Santa Fe Reporter | url=http://sfreporter.com/stories/fluff_piece/1966/ | archive-url=https://archive.today/20130202051125/http://sfreporter.com/stories/fluff_piece/1966/ | url-status=dead | archive-date=2013-02-02 | access-date=2008-04-03 }} {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130202051125/http://sfreporter.com/stories/fluff_piece/1966/ |date=2013-02-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://sfreporter.com/stories/fluff_piece/1966/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-12-23 |arkivurl=https://archive.is/20130202051125/http://sfreporter.com/stories/fluff_piece/1966/ |arkivdato=2013-02-02 }}</ref> <ref name="Parker">{{Cite web|url=https://www.racked.com/2015/7/9/8913071/inside-fursuits-anthropomorphic-cosplay-costumes|title=The Fursuit of Happiness: High Fashion in Furry Fandom|last=Parker|first=Sydney|date=July 9, 2015|website=Racked|access-date=2017-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210327083941/https://www.racked.com/2015/7/9/8913071/inside-fursuits-anthropomorphic-cosplay-costumes|archivedate=2021-03-27}}</ref> <ref name="skypro">{{Citaĵo el la reto|url=https://www.skyprocostumes.com/ordering|titolo=Ordering}}</ref> <ref name="scaleworx">{{cite web |url=http://www.scaleworx.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624154233/http://www.scaleworx.org/ |url-status=dead |archive-date=June 24, 2018 |website=Scaleworx |title=Scaleworx Creations |access-date=October 11, 2019}}</ref> <ref name="murrsuit">{{cite web |url=https://en.wikifur.com/wiki/Murrsuit |title=Murrsuit |website=WikiFur|access-date=2022-12-23}}</ref> <ref name="Valens">{{Cite web|last=Valens|first=Ana|date=September 9, 2020|title=What's a fursuit, and what does it have to do with a murrsuit?|url=https://www.dailydot.com/irl/fursuit-murrsuit-furry-guide/|access-date=2021-12-16|website=The Daily Dot|language=en-US}}</ref> <ref name=":21">{{Cite web|title=Furscience 2019 Studies|url=https://furscience.com/research-findings/appendix-1-previous-research/furscience-2019/|url-status=live|access-date=2021-11-30|website=FurScience|publisher=International Anthropomorphic Research Project|language=en-US}}</ref> <ref name="FurReal">{{Cite web|title=Fur Real|url=https://www.northcoastjournal.com/humboldt/fur-real/Content?oid=2823305|access-date=2022-02-03|website=North Coast Journal|language=en-us}}</ref> <ref name="newstatesman">{{Cite web|url=https://www.newstatesman.com/science-tech/social-media/2019/02/lives-worlds-richest-furries-who-fuel-the-one-fur-cent-what-is-a-rich-furry|title=The one fur cent: inside the lives of the world's richest furries|website=www.newstatesman.com|date=February 14, 2019|language=en|access-date=2019-03-11}}</ref> <ref name="Ashcraft">{{Cite web|last=Ashcraft|first=Brian|date=May 4, 2020|title=SonicFox Got Not One But Two New Fursuits|url=https://www.kotaku.com.au/2020/05/sonicfox-got-not-one-but-two-new-fursuits/|url-status=live|access-date=2021-03-06|website=Kotaku Australia|language=en-AU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510215103/https://www.kotaku.com.au/2020/05/sonicfox-got-not-one-but-two-new-fursuits/|archivedate=2020-05-10}}</ref> </references> {{Referencoj|2}} * {{Tradukita|lingvo=en|artikolo=Fursuit|revizio=1128766755}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Felanaro| ]] [[Kategorio:Sciencfikciaj-fantastaj temoj]] [[Kategorio:Subkulturoj]] gjff80fzauti3gev62ebdje1t0hjdm7 0 808570 9371726 8740014 2026-05-12T21:03:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Francisko|Ferenc]] Csík''' [ĉIk], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Csík Ferenc [[Ludoviko|Lajos]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[naĝado|naĝisto]], olimpiano, olimpika ĉampiono, [[kuracisto]]. Lia origina familia nomo estis ''Lengvári'' aŭ ''Lengváry'', sed post duonorfiĝo kun adopto li uzis la familian nomon ''Csík'' aŭ ''Csik''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM50332 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|12|decembro|1913}} en [[Kaposvár]], li mortis la {{daton|29|marto|1945}} en [[Sopron]]. [[Dosiero:Szabados László & Csik Ferenc & Lengyel Árpád & Gróf Ödön.jpg|eta|maldekstre|{{centre|{{paĝonomo}} (maldekstre la dua)}}]] [[Dosiero:Ferenc Csik (olympic champion swimmer), plaque in Keszthely, 2016 Hungary.jpg|eta|{{centre|Memorejo pri {{paĝonomo}}}}]] [[Dosiero:Statue of Ferenc Csik by Dávid Tóth & Dorka Borbás (2014) in Keszthely, 2016 Hungary.jpg|eta|{{centre|Statuo pri {{paĝonomo}}}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[premonstratoj|premonstrata]] [[gimnazio]] en [[Keszthely]]. Li akiris medicinan diplomon en [[1937]] en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]], poste li laboris en la universitata [[kliniko]]. Pro la ricevita medalo la kontraŭjudaj juĝoj ne estis validaj al li. En 1944 li soldatiĝis kiel armea kuracisto. Dum kuracado li mortis pro bombatako. Lia [[edzino]] naskis 2 gefilojn. Li ricevis [[premio]]jn en 1935, 1936 kaj postmorte en 2005. === Sporta kariero === {{Paĝonomo}} ŝatis naĝi en la [[Balatono]] ĉe Keszthely, mallonge li estis ano ankaŭ en la loka sportklubo. Inter 1931-1938 li estis naĝisto en ĉefurba sportklubo. Li estis hungara ĉampiono 19-foje inter 1933-1938. Li estis olimpiano en la [[Somera Olimpiko 1936]] kun ora kaj bronza medaloj, krome en eŭropa ĉampionumo li estis la unua dufoje en 1934. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1938, poste li havis postenon en la hungara akvasporta vivo. == Memorigiloj == * promenejoj en Kaposvár kaj Keszthely * [[statuo]] en Kaposvár (1936) * [[strato]] en Sopron * memortabulo en Budapeŝto * lernejo en Budapeŝto == Fontoj == * [https://sopronanno.hu/bejegyzes/csik-ferenc-1913-1945 hungarlingva biografio kun foto]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/c-cs-74E9A/csik-ferenc-74FDC/ hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.sopronmedia.hu/cikkek/108-eve-szuletett-csik-ferenc hungarlingva biografio kun fotoj] * [https://musz.hu/dt_team/csik-ferenc/ datenoj kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230118065757/https://musz.hu/dt_team/csik-ferenc/ |date=2023-01-18 }} * [https://somogy.hu/eletrajzok/csik-ferenc.html hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230118065803/https://somogy.hu/eletrajzok/csik-ferenc.html |date=2023-01-18 }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Hungario en la Somera Olimpiko 1936]] [[Dosiero:Keszthely- Balaton parton - Csík Ferenc - Túri Török Tibor alkotása.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Memorejo pri {{paĝonomo}}}}]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Csik Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj naĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj]] [[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} aimlmhm912j9nqgqbmvv5o1cjzcrbc3 0 809523 9371729 9332281 2026-05-12T21:12:18Z Näin on näreet 255377 /* Historio */ 9371729 wikitext text/x-wiki La '''[[sveda lingvo]] en Finnlando''' estas unu el la du oficialaj lingvoj tie - la alia estas la [[finna lingvo|finna]]. Ambaŭ lingvoj estas naciaj lingvoj laŭ la finnlanda konstitucio. La svedan parolas kiel gepatra lingvo nuntempe nur proksimume 5 % el la finnlandanoj kaj granda parto el tiu minoritato estas praktike dulingva (parolas kiel gepatra lingvo ankaŭ la finnan), sed por politikaj kaj historiaj kialoj ankaŭ la sveda havas tian pozicion. La sveda havas vere fortan rolon en la historio de la lando. Nuntempe la sveda estas deviga en la plej multaj lernejoj en Finnlando, kaj pri tio devo oni disputis multe. La [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] estas preskaŭ ĉiam en la registaro. Ĝi havas multe da lingvopolitika forto. La ŝtato, kaj tiuj finnlandaj komunumoj kiuj estas oficiale dulingvaj, devas servi al siaj civitanoj en ambaŭ lingvoj, kvankam eĉ en la ĉiuj tiaj komunumoj ne multe loĝas svedlingvanoj – ekzemple en [[Vantaa]] nur 2–3 %. Ankaŭ ekzemple la cxiuj kuracistoj en tiuj komunumoj devas kapabli servi en la ambaŭ lingvoj. En tiuj municipoj la strataj signoj devas esti dulingvaj (finna kaj sveda). En la tuta lando en la ĉiuj produktaj pakoj devas esti tekstoen la ambaŭ lingvoj, sed nuntempe la svedlingva rubriko estas ofte ofte pli malgranda ol la finnlingva. El la televidaj programoj de [[Yleisradio]] (ŝtata radia kaj televida entrepreno) estas svedlingvaj multe pli granda relativa parto ol estas la relativa parto de la denaskaj svedlingvuloj el la loĝantaro. Escepto de tiu dulingveco estas la aŭtonoma regiono [[Alando]], kiu estas unulingve sveda. Multaj ŝtataj kaj universitataj postenoj postulas la konon de ambaŭ lingvoj. La pozicio de la sveda peris multajn disputojn en la historio de Finnlando. La svedlingvanoj de [[Uusimaa]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]] estas precipe lingva malplimulto (svedparolantaj finnoj), sed la svedlingvanoj de la nuna provinco [[Ostrobotnio]] kaj insularo de Origina Finnlando kaj speciale Alando estas klare ankaŭ aliel diversaj ol la finnparolantoj. Tio, ke do eta minoritata lingvo, kiu ne estas internacie grava (uzata aliloke en la mondo preskaŭ nur en unu najbara lando), havas do fortan rolon (speciale la deviga lerneja instruo kaj la postuloj por ke ricevi laboron) peras fortajn, grandparte emociajn opiniojn kaj postulojn por kaj kontraŭ. Iuj, ekzemple la partio [[Veraj finnoj]], volus igi la svedan nur normala maplimulta lingvo, sed la Sveda Popola Partio de Finnlando postulas fortigon de la pozicio de la sveda. Nuntempe, alimaniere ol antaŭe, la argumentoj por kaj kontraŭ estas precipe ideologiaj. Politikistoj, kiuj ideologie diskutis pri la afero, estas ekzemple la malapogantoj [[Timo Soini]], [[Laura Huhtasaari]] kaj [[Sampo Terho]] kaj la apogantoj [[Björn Månsson]] kaj [[Anna-Maja Henriksson]]. Jam en la 1990-aj jaroj, finnaj gazetoj prenis pozicion kaj por kaj kontraŭ la deviga sveda lingvo, inkluzive de pedagogiaj kialoj. Plu en la 2010-aj jaroj la devon je pedagogiaj kialoj apogis almenau [[Mikaela Nylander]]. == Diferencoj inter la finnlanda sveda kaj svedlanda sveda == Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale la sveda estas iomete tonala lingvo kaj ekzemple la vortoj ''andel'' (anaso) kaj ''andel'' (spirito) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj [[svedlingvaj finnlandanoj]]. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple [[Ida Asplund]] en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton ''muminspråk'' (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri [[mumintroloj]], kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel [[Haaparanta]] kaj [[Komunumo Övertorneå]] havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. == Historio == La sveda estis la sola oficiala lingvo kiam Finnlando estis parto de Svedio, kaj plu dum la erao de [[grandprinclando Finnlando]] eĉ ĝis [[1892]]. Ekzistis grandega lingvopolitika konflikto, demando pri la oficiala lingvo. La regado de Rusio rekomendis, ke la oficialaj lingvoj de la grandprinclando estu la finna kaj la rusa. La svekomanoj volis konservi la nuran oficialan lingvan pozicion de la sveda, sed la fennomanoj apogis ŝanĝigi la oficialan lingvon al la finna. Je la sendependiĝo de Finnlando en [[1917]], la sveda ankoraŭ havis fortan rolon en ŝtataj kaj universitataj strukturoj. La unua prezidanto [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] apogis la finnan kiel nura oficiala lingvo. En la konstitucio en 1919 kaj la finna kaj la sveda estis difinata oficialaj. La lerni la svedan ne tamen estis deviga por ĉiuj pre la lerneja reformo 1972 - 1981. Dum la epoko de la sveda regado estis svedparolantoj el la finnlandanoj eble kvinono kaj en 1900 la sveda malplimulto konsistigis 13 % de la finna populacio, sed post ondoj de finna naciismo, finnlingva forta movo al eksaj svedlingvaj areoj, miksaj geedzecoj kaj elmigrado dum la 2-a mondmilito, ilia proporcio falis al 5,1 % hodiaŭ.<ref>[https://sprachmittler.eu/2010/08/schwierige-lage-des-schwedischen-in-finnland/ Radim Sochorek: ''Schwierige Lage des Schwedischen in Finnland'' (germane: "Malfacila situacio de la sveda en Finnlando")] en la retejo ''sprachmittler.eu'' aŭguste 2010 {{de}}</ref> Ankaŭ la absoluta nombro longe malkreskis. La sveda lingvo estis dum longa tempo la ĉefa lingvo de supera edukado en Finnlando. Dum la sveda regado, sekundara kaj supera edukado estis establita nur en la sveda. Dum ili fariĝis pli kleraj, multaj finnlingvaj familioj kaj kelkaj familioj de rusa origino, kiuj translokiĝis al Finnlando, fariĝis svedlingvaj. Ankaŭ la plej multaj finnlandaj judoj estis svedlingvanoj. La unuaj finnlingvaj doktoraj disertaĵoj estis akceptitaj en la 1860-aj jaroj, sed nur en 1921 la finna lingvo estis adoptita kiel la instrulingvo ĉe la Universitato de Helsinko kune kun la sveda kaj iĝis la ĉefa instrulingvo en la universitato en 1937. == Deviga instruo de la sveda == La sveda estas nuntempe deviga fako en Finnlando en la jaroj 6 - 9 de la bazlernejo, en la ĉiuj mezlernejoj kaj en la ĉiuj faklernejoj, universitatoj kaj fakaltlernejoj en la ĉiuj kampoj kaj en la polica lernejo kaj parte armee. Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando. Kontraŭe al populara kredo, deviga sveda edukado ne estas difinita en la finna konstitucio, sed ekzistas tiom da ordinaraj leĝoj, kiuj postulus amendon por abolicii devigan edukadon, ke estas neverŝajne, ke ĝi estos aboliciita en la proksima venonteco. La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Ofte oni apogas la devon dirante, ke Finnlando estas dulingva lando. Aliflanke oni povas kritiki tian argumenton je tio, ke Finnlando estis dulingva jam pre la absoluta devo lerni la svedan kaj je tio, ke ankoraux ekzistas ankaux tiaj dulingvaj landoj, kie ne ekzistas samtipa devo por la lingva plejo lerni la alian oficialan lingvon, sed kiel konstitucie dulingva lando Finnlando estas escepta tiel, ke unu el la du lingvaj grupoj estas relative do malgranda. Iuj kiel [[Mikaela Nylander]] taksas, ke praktike la deviga sveda estas necesa por tio, ke la finnlandan oficialan dulingvismon oni povas konservi. En la lastaj jardekoj, du forte lingvo- kaj etnonaciismaj partioj forte subtenis la sintenojn pri deviga instruado de la sveda lingvo: la Sveda Popola Partio de Finnlando kiel defendanta partio kaj la Veraj Finnoj kiel la kontraŭa partio. La Finna Sveda Popola Partio estas subtenata de la asocio [[Finlandssvensk samling]] kaj la Finna Partio de la [[Ligo de Finneco]]. La unumenciita Partio ankaŭ ricevas fortan subtenon de la Asocio de la instruistoj de la sveda en Finnlando. Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. ''Oppikoulu'' konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''/''läroverk''. En tiu sistemo la porfinnlingvana devo lerni la svedan lerneje ne estis absoluta (en la finnlingvaj lernejoj ''kansakoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' oni ne normale instruis lingvojn krom la finna), sed en ''oppikoulu'' la sveda estis deviga por la finnlingvanoj kaj en ''keskikoulu'' kaj en ''lukio''. En ''keskikoulu'' oni devis lerni ankaŭ unu alia ol enlanda lingvo. Tiu alia lingvo estis normale la germana krom ekde fino de la 1950-aj jaroj normale la angla. En ''lukio'' oni devis daŭrigi lerni la lingvojn, kiujn oni lernis en ''keskikoulu'' kaj lerni unu alian lingvon, kiu en la lastaj tempoj de tiu lerneja sistemo estis plej ofte la germana. La instruo de la sveda ĉe la lernejo "oppikoulu" estis altkvalita - la plimulto de nunaj emeritiĝ-aĝaj finnoj (naskitaj antaŭ proksimume la jaro 1958) ne lernis la svedan lingvon, sed tiuj, kiuj ja lernis ĝin, lernis ĝin bone - en la paralera lerneja sistemo la instruo de la sveda estis altkvalita. En la 1960-aj jaroj oni multe planis reformon, kie la lernejoj ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' unuiĝu kiel nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola'' kaj ''lukio'' iĝu aparta trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj iru el ''peruskoulu''. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj apogis, ke en la finnlingva lernejo ''peruskoulu'' la angla estu deviga fako kaj en la tri lastaj jaroj ekzistu libervola instruo de la sveda kaj eventuale ankaŭ libervola instruo en iuj aliaj lingvoj kiel la germana kaj la franca. Sed laŭ la planoj de tiuj komitatoj lingvoscio de la sveda estu tamen postulo por ke iri al ''lukio''. Do tiuj planoj estis tiel problemaj, ke la lernantoj de ''peruskoulu'' devus jarojn pre la fino de la ''peruskoulu'' decidi, ĉu ili provos iri al ''lukio''. "Kvankam lernejaj fakuloj argumentis por unusola fremda lingvo, la angla, la parlamento voĉdonis kun 137 kontraŭ 24 voĉoj ke ĉiu lernejano studu apud sia gepatra lingvo devige du lingvojn, unu fremdan kaj kiel la alian la "enlandan lingvon", t.e. la svedan. Multaj finnlingvaj politikistoj motivigis la decidon per la dulingveco de la lando, egaleco kaj la nordia kunlaboro. La plej grava argumento estis la [[Nordia Konsilantaro|nordia kunlaboro]]. La sveda lingvo pruvis ke Finnlando apartenis al la nordiaj landoj, do al la Okcidento, kio dum la [[Malvarma Milito]] multe gravis. La logiko de la Malvarma Milito tiel diktis la lingvopolitikan direkton."<ref name="undervisningshistoria">[https://undervisningshistoria.se/svenska-som-obligatoriskt-amne-i-finland/ Janne Väistö: "La sveda kiel deviga lernfako en Finnlando"], 4-a de novembro 2017 en retejo ''undervisningshistoria.se'' pri historio de edukado {{sv}}</ref>. Speciale [[Johannes Virolainen]] uzis tiajn argumentojn. Pre tio li el [[J. K. Paasikivi]] adoptis la argumenton ''lännen turva'' (sekuro de okcidento), la penson, laŭ kiu por la sveda kaj ĝiaj parolantoj oni devas en Finnlando agi vere bone, por ke Svedio havu motivon helpi Finnlandon kontraŭ Rusio (Sovetunio). Dum preskaŭ dudek jaroj estis trankvile, preskaŭ neniuj disputoj aŭdiĝis publike pri la lingvopolitiko<ref name="undervisningshistoria"/>. Ekde la [[1980-aj jaroj]] aŭdiĝis pli da kritiko kontraŭ la deviga sveda, kaj la finna parlamento en [[1993]] malpliigis la elementlernejan devigan svedan kaj en [[2004]] forigis la svedan kiel deviga fako en la gimnazi-fina ekzameno. Marte 2011, okazis manifestacio antaŭ la finna parlamento por fini la devigan svedan instruadon. Aliflanke, estis kontraŭmanifestaciantoj.<ref>https://yle.fi/a/3-5335265</ref> En 2015, la parlamento malakceptis civitanan iniciaton por igi la svedan instruadon laŭvola<ref>https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/eduskunta-hylkasi-kansalaisaloitteen-pakkoruotsi-jatkuu/4846920</ref>. En 2019 la Sveda Popola Partio de Finnlando preskaŭ sukcesis rekonstruigi la mezlernejfinan ekzamenan devigan svedan, sed tio peris do multe koleron en la popolo, ke oni ne kuraĝis realigi la decidon. Lingvonaciisma politikisto [[Anna-Maja Henriksson]] protestis.<ref>https://lansi-uusimaa.fi/uutissuomalainen/4675735</ref> Aliflanke estis decidita, ke la semajnaj lekcionoj de la sveda en la sepa bazlerneja deviga sveda estos pliigata el 2 al tri. Tio realigis en 2024.<ref>https://yle.fi/a/7420063866</ref><ref>https://oph.fi/fi/koulutus-ja-tutkinnot/b1-kielten-uudet-opetussuunnitelman-perusteet</ref> Sekvantjare la Sveda Popola Partio postulis, ke oni kreu infangardenan devigan svedan<ref>https://yle.fi/a/74/20141342</ref>. Ekde 1987 al la ĉiuj universitataj ekzamenoj apartenas deviga finekzameno de la sveda, "virkamiesruotsi" (oficista sveda). Poste ĝi estis vastigita al multaj aliaj altlernejoj. Ekde la 1990-aj jaroj ankaŭ en la ĉiuj faklernejoj, komercaj lernejoj, faklernejoj kaj fakaltlernejoj kaj ekde 2007 en la polica lernejo la sveda estas deviga. Armee la sveda estas deviga por tiuj, kiuj ricevos gvidpozicion. Laŭ intervjuoj, kiuj estas farita jam pli ol 35 jarojn, proksimume 65 - 75 % el la finnlanda loĝantaro malapogas la devon. Post forigo de la deviga ekzameno de la sveda en la mezlernejfina ekzameno (''ylioppilaskirjoitukset''/''studentexamen'') la lingvoscio de la sveda en Finnlando multe malfortigxis - la mezlernejanoj ne lernas la svedan do forte ol antaŭe<ref>https://savonsanomat.fi/paikalliset3053314</ref>. Alia kialo por la malfortiĝo estas, ke en 2016 parto el la bazlerneja deviga sveda estis movita al la 6-a lerneja jaro, por tiuj klasoj estas malfacile trovi instruiston de la sveda kaj tial la bazlernejan devigan svedan instruas nun parte klasinstruistoj, kiuj eble forgesis grandparte sian lingvoscion de la sveda. La bazlernejoj en Finnlando estas normale tiaj, kiuj inkludas nur la klasoj 1–6 aŭ 7–9. Kelkaj municipoj havas vojaĝantan svedan instruiston, kiu instruas la svedan lingvon al la sesaklasanoj de ĉiuj kompletaj lernejoj en la municipo. Instruistoj de la sveda anoncis, ke tiu ŝanĝo en 2016 estis malbona.<ref>https://mtvuutiset.fi/opettajat/ruotsin-taito-heikkeni-kun-opetus-varhennettiin-alkamaan-alakoulussa/8276714</ref> Multaj studoj restas nekompletaj en finnaj universitatoj ĉar la postulo pri sveda scipovo en universitato estas alta, male al elementlerneje kaj gimnazie. [[Dosiero:Pois pakkoruotsi.svg|eta|dekstra|180ra|{{centre|Logotipo ''Pois pakkoruotsi'' ("For la trudsvedan"), uzata de la [[Ligo de finneco]]. La litero '''[[Å]]''' simbolas la svedan lingvon.}}]] Multaj finnlingvaj civitanoj, ĉefe en la nordaj kaj orientaj regionoj, apenaŭ iam ajn havas bezonon por la sveda lingvo. Kontraŭantoj de la sveda lingvoinstruado nomas ĝin malŝate "trudsveda" (finne ''pakkoruotsi'', svede ''tvångssvenska'') kaj postulas ĝian forigon, inter ili la [[Ligo de finneco]] kaj la politika partio [[Veraj finnoj]]. La malan pozicion reprezentas la [[Sveda Popola Partio]], kiu volas konservi aŭ eĉ plifortigi la statuson de la sveda lingvo. Pri tio ekestis kelkfoje polemikaj kaj emociaj konfliktoj. En lastaj jardekoj la plej gravaj apogantoj de la deviga sveda estis du virinpolitikistoj de la Sveda Popola Partio de Finnlando: [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]]. Iliaj argumentoj estas grandparte diversaj: Henriksson estas finn-sveda lingvonaciisto, kaj Nylander, kiu estas pri sia identeco finno, timas, ke forigo de la deviga sveda estus danĝera por la svedlingvaj finnlandanoj. La 30-an de novembro 2010 en finna televido programo ''[[Ajankohtainen kakkonen]]'' (en Esperanto proksimume "Aktuala numero du") aranĝis longan diskutan programon ''Pakkoruotsi-ilta'' ("Vespero pri la trudsveda"), kie la plej grava apoganto de la deviga sveda estis politikisto [[Mikaela Nylander]] kaj la plej grava malapoganto ''Heikki Tala'', prezidanto de [[Suomalaisuuden liitto]], la Ligo de finneco. La programo estis unu el la plej spektataj finnaj televidprogramoj de la jaro. La [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando radikaliĝis. En la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, la partio postulis, ekzemple, ke la studo de la sveda estu antaŭenigita en la bazlernejo (tio efektive okazis) kaj ke la sveda estu deviga por infanoj jam sub lerneja aĝo kaj estu aranĝitaj aparte multe lingvobanoj. Kroma postulo estis, ke la devo de svedlingvaj funkciuloj bone paroli la finnan estu forigata.<ref>[[Anna-Maja Henriksson]]: [https://sfp.fi/fi/artikkelit/rkp-ja-ruotsalainen-eduskuntaryhma-esittelevat-toimenpideohjelmaa-kaksikielisyyden-vahvistamiseksi-suomessa/ "la Sveda Popola Partio kaj la sveda parlamenta grupo prezentas programon de rimedoj por plifortigi dulingvismon en Finnlando", finne fine de aŭgusto 2022 en la partia retejo]</ref> En la du unuaj jardekoj de la tria jarmilo estis en orienta Finnlando multaj postulis, ke la rusa estu lerneje alternativo de la sveda. Tio estis pravigita, ekzemple, per la fakto, ke butikoj, kies pagantaj klientoj estis rusaj turistoj, ne bezonus dungi rusojn el Rusio kiel klientservajn agentojn. Sed poste la Milito de Ukraino plinegativiĝis pensadon pri la rusa kaj la orienta landlimo de Finnlando estas fermita kaj turismo inter Finnlando kaj Rusio vere multe malpliiĝis kaj tial ne nun en 2026 supozeble estas en Finnlando multe da fervoro lerni la rusan. Sed radikaliĝis ankaŭ la kontraŭuloj de la deviga sveda: en la eŭropa gazetaro aparte eĥis ekzemple informo de septembro 2013, kiam la svedlingva finna radioprezentistino ''Bettina Sågbom'' de nekonatulo ricevis skriban minacon pri murdo, se ŝi ne sukcesos en sian programon inviti parolistojn de la finnaj naciistoj, kiuj per la programo volis laŭte postuli forigon de la deviga sveda.<ref>[https://www.weser-kurier.de/politik/viele-finnen-wollen-kein-schwedisch-mehr-lernen-doc7e4anvyao87tevlimbv artikolo ''Viele Finnen wollen kein Schwedisch mehr lernen - Morddrohung per E-Mail'' (germane: "Multaj finnoj ne plu volas lerni la svedan - mortminaco per retpoŝto"] en la germana gazeto ''Weser-Kurier'', [[Bremeno]], septembre 2013 {{de}}</ref> Ekzistas areaj malsimiloj en la afero. Ekzemple en la nuna provinco [[Ostrobotnio]] (kiu estas multe malpli vasta ol [[Ostrobotnio (historia)|historia Ostrobotnio]] kaj en la Finnlanda insularo la deviga svedinstruo estas en la plej multaj kazoj funkcia kaj kredas normale fortan lingvoscion de la sveda, sed en plejo de la lando ĝi estas simbola afero kaj la lernejaj taskoj ne estas do pezaj kiel en areoj de funkcia deviga sveda. Ĝia celo en siaj simbolaj areoj estas grandparte simboli, ke Finnlando apartenas al la okcidento kaj Nordio kaj estas proksima speciale kun Svedio. En tiaj areoj la plejo el la loĝantaro parolas pli bone la anglan ol la svedan kaj parolas ofte la anglan ankaŭ kun svedaj vizitantoj. Iam oni uzas la vortojn ''pakkosuomi'' kaj ''tvångsfinska'' pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en [[Uusimaa]], ekzemple [[Helsinko]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]], ekzemple [[Turku]], eĉ pli ol 85 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en [[Uusimaa]], estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna ''modersmålsinriktad finska'' (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo ''mofi'', kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. Unu argumento uzata en Svedio por apogi la devigan instruadon de la sveda en Finnlando estas, ke dum longa tempo la sveda funkciis kiel la ĉefa lingvo de la finnlanda administracio kaj alta kulturo, kaj tial ĝia regado fortigas la ligojn de finnoj al sia propra historio. Estas multe da finnoj kiuj parolas la finnan lingvon kaj devenas de svedlingvanoj, kiuj siavice devenas de finlingvanoj. Argumentoj kontraŭ la devo estas ekzemple tio, ke ĝi peras nacian humiligon kaj tio, ke ĝi unuflankigas la lingvoscion en la lando. Ekzistas en Finnlando, alimaniere ol en Svedio, vere malmultaj spertuloj de ekzemple la hispana. Kun lingvoinstruaj argumentoj en la 1960- aj kaj 1970-aj jaroj granda plejo ekzemple el popollernejaj instruistoj malapogis forte la devigan svedan. Ĉefministro [[Mauno Koivisto]] dubis, ke la Sveda Popola Partio miksis lingvopolitikon al pedagogiko. Laŭ profezoro [[Kari Sajavaara]] la motivo de la Sveda Popola Partio estis volo malpliigi tempon kaj energion de finnlingvanoj. Esploroj montras, ke la deviga sveda ne en la plej multaj kazoj eĉ peras bonan lingvoscion de la sveda - kvankam preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj post proksimume la jaro 1962 lernis la svedan minimume tri jarojn kaj preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj en la 1980-aj jaroj kaj poste, lernis la svedan minimume ses jarojn, ne la plejo el la loĝantaro de Finnlando ankoraŭ en 2026 kapablas bone uzi la svedan. Unu argumento de la kritikantoj estas ankaŭ tio, ke la devo apogas Svedion koste de Finnlando.La devon oni kritikis eĉ en Svedio. Ekzemple laŭ sveda lingvisto [[Lars Melin]] ĝi kreis en Finnlando ne-necesan konflikton. La devo peras ankaŭ koleron kaj eĉ perforton kontraŭ svedlingvaj finnlandanoj. == Vidu ankaŭ == *[[Sveda lingvo#La sveda en Finnlando]] *[[Johannes Virolainen#Virolainen kaj la sveda lingvo]] *[[svekomanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Kalle Kniivilä]]: [https://www.glasnost.se/2010/la-sveda-lingvo-sankta-bovino-en-finna-politiko/ artikolo "Sveda lingvo – tabuo en la finna politiko" en la retejo glastnost.se] {{eo}} * [https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/allt-yngre-finska-barn-lar-sig-svenska-i-skolan artikolo "Allt yngre finska barn lär sig svenska i skolan'', "Pli kaj pli junaj finnaj infanoj lernas la svedan en la lernejo"], retejo de la Sveda Televido, 20-an de februaro 2017 {{sv}} * [https://www.suomenuutiset.fi/kansalaisaloitteelle-jarean-tason-taustatukea-pakkoruotsille-ei-ole-jarkiperusteita/ artikolo ''Kansalaisaloitteelle järeän tason taustatukea – “Pakkoruotsille ei ole järki perusteita”'', "Granda nivelo de fona subteno por la Civitana Iniciato - “Por deviga sveda, ne ekzistas raciaj kialoj”"], retejo ''Suomen uutiset'' (Finnaj novaĵoj) {{fi}} * [https://jennifersandstrom.se/hatet-mot-svensktalande-finland Jennifer Sandström: artikolo ''Hatet mot svensktalande i Finland?'', "Ĉu svedlingvanoj en Finnlando malamatas?"], 7-a de septembro 2016 {{sv}} [[Kategorio:Sveda lingvo]] [[Kategorio:Lingvoj de Finnlando]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] [[Kategorio:politiko de Finnlando]] [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] 0setvmyigac6gq9ah81tvq1p1zhe2ea 9371732 9371729 2026-05-12T21:17:58Z Näin on näreet 255377 /* Historio */ 9371732 wikitext text/x-wiki La '''[[sveda lingvo]] en Finnlando''' estas unu el la du oficialaj lingvoj tie - la alia estas la [[finna lingvo|finna]]. Ambaŭ lingvoj estas naciaj lingvoj laŭ la finnlanda konstitucio. La svedan parolas kiel gepatra lingvo nuntempe nur proksimume 5 % el la finnlandanoj kaj granda parto el tiu minoritato estas praktike dulingva (parolas kiel gepatra lingvo ankaŭ la finnan), sed por politikaj kaj historiaj kialoj ankaŭ la sveda havas tian pozicion. La sveda havas vere fortan rolon en la historio de la lando. Nuntempe la sveda estas deviga en la plej multaj lernejoj en Finnlando, kaj pri tio devo oni disputis multe. La [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] estas preskaŭ ĉiam en la registaro. Ĝi havas multe da lingvopolitika forto. La ŝtato, kaj tiuj finnlandaj komunumoj kiuj estas oficiale dulingvaj, devas servi al siaj civitanoj en ambaŭ lingvoj, kvankam eĉ en la ĉiuj tiaj komunumoj ne multe loĝas svedlingvanoj – ekzemple en [[Vantaa]] nur 2–3 %. Ankaŭ ekzemple la cxiuj kuracistoj en tiuj komunumoj devas kapabli servi en la ambaŭ lingvoj. En tiuj municipoj la strataj signoj devas esti dulingvaj (finna kaj sveda). En la tuta lando en la ĉiuj produktaj pakoj devas esti tekstoen la ambaŭ lingvoj, sed nuntempe la svedlingva rubriko estas ofte ofte pli malgranda ol la finnlingva. El la televidaj programoj de [[Yleisradio]] (ŝtata radia kaj televida entrepreno) estas svedlingvaj multe pli granda relativa parto ol estas la relativa parto de la denaskaj svedlingvuloj el la loĝantaro. Escepto de tiu dulingveco estas la aŭtonoma regiono [[Alando]], kiu estas unulingve sveda. Multaj ŝtataj kaj universitataj postenoj postulas la konon de ambaŭ lingvoj. La pozicio de la sveda peris multajn disputojn en la historio de Finnlando. La svedlingvanoj de [[Uusimaa]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]] estas precipe lingva malplimulto (svedparolantaj finnoj), sed la svedlingvanoj de la nuna provinco [[Ostrobotnio]] kaj insularo de Origina Finnlando kaj speciale Alando estas klare ankaŭ aliel diversaj ol la finnparolantoj. Tio, ke do eta minoritata lingvo, kiu ne estas internacie grava (uzata aliloke en la mondo preskaŭ nur en unu najbara lando), havas do fortan rolon (speciale la deviga lerneja instruo kaj la postuloj por ke ricevi laboron) peras fortajn, grandparte emociajn opiniojn kaj postulojn por kaj kontraŭ. Iuj, ekzemple la partio [[Veraj finnoj]], volus igi la svedan nur normala maplimulta lingvo, sed la Sveda Popola Partio de Finnlando postulas fortigon de la pozicio de la sveda. Nuntempe, alimaniere ol antaŭe, la argumentoj por kaj kontraŭ estas precipe ideologiaj. Politikistoj, kiuj ideologie diskutis pri la afero, estas ekzemple la malapogantoj [[Timo Soini]], [[Laura Huhtasaari]] kaj [[Sampo Terho]] kaj la apogantoj [[Björn Månsson]] kaj [[Anna-Maja Henriksson]]. Jam en la 1990-aj jaroj, finnaj gazetoj prenis pozicion kaj por kaj kontraŭ la deviga sveda lingvo, inkluzive de pedagogiaj kialoj. Plu en la 2010-aj jaroj la devon je pedagogiaj kialoj apogis almenau [[Mikaela Nylander]]. == Diferencoj inter la finnlanda sveda kaj svedlanda sveda == Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale la sveda estas iomete tonala lingvo kaj ekzemple la vortoj ''andel'' (anaso) kaj ''andel'' (spirito) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj [[svedlingvaj finnlandanoj]]. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple [[Ida Asplund]] en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton ''muminspråk'' (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri [[mumintroloj]], kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel [[Haaparanta]] kaj [[Komunumo Övertorneå]] havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. == Historio == La sveda estis la sola oficiala lingvo kiam Finnlando estis parto de Svedio, kaj plu dum la erao de [[grandprinclando Finnlando]] eĉ ĝis [[1892]]. Ekzistis grandega lingvopolitika konflikto, demando pri la oficiala lingvo. La regado de Rusio rekomendis, ke la oficialaj lingvoj de la grandprinclando estu la finna kaj la rusa. La svekomanoj volis konservi la nuran oficialan lingvan pozicion de la sveda, sed la fennomanoj apogis ŝanĝigi la oficialan lingvon al la finna. Je la sendependiĝo de Finnlando en [[1917]], la sveda ankoraŭ havis fortan rolon en ŝtataj kaj universitataj strukturoj. La unua prezidanto [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] apogis la finnan kiel nura oficiala lingvo. En la konstitucio en 1919 kaj la finna kaj la sveda estis difinata oficialaj. La lerni la svedan ne tamen estis deviga por ĉiuj pre la lerneja reformo 1972 - 1981. Dum la epoko de la sveda regado estis svedparolantoj el la finnlandanoj eble kvinono kaj en 1900 la sveda malplimulto konsistigis 13 % de la finna populacio, sed post ondoj de finna naciismo, finnlingva forta movo al eksaj svedlingvaj areoj, miksaj geedzecoj kaj elmigrado dum la 2-a mondmilito, ilia proporcio falis al 5,1 % hodiaŭ.<ref>[https://sprachmittler.eu/2010/08/schwierige-lage-des-schwedischen-in-finnland/ Radim Sochorek: ''Schwierige Lage des Schwedischen in Finnland'' (germane: "Malfacila situacio de la sveda en Finnlando")] en la retejo ''sprachmittler.eu'' aŭguste 2010 {{de}}</ref> Ankaŭ la absoluta nombro longe malkreskis. Pri la svedlingvanoj ekzistas en Finnlando stereotipioj pri "sinjorpopolo", riĉa grupo, kiu regas kaj difinas sin pli bona ol la aliaj. Tia stereotipiaro estas troigita kaj parte malaktualigita. Nuntempe la riĉeca diverseco inter la du lingvogrupoj ne estas plu ega. Tamen la Sveda Popola Partio havas escepte fortan pozicion en la finnlanda politiko. La sveda lingvo estis dum longa tempo la ĉefa lingvo de supera edukado en Finnlando. Dum la sveda regado, sekundara kaj supera edukado estis establita nur en la sveda. Dum ili fariĝis pli kleraj, multaj finnlingvaj familioj kaj kelkaj familioj de rusa origino, kiuj translokiĝis al Finnlando, fariĝis svedlingvaj. Ankaŭ la plej multaj finnlandaj judoj estis svedlingvanoj. La unuaj finnlingvaj doktoraj disertaĵoj estis akceptitaj en la 1860-aj jaroj, sed nur en 1921 la finna lingvo estis adoptita kiel la instrulingvo ĉe la Universitato de Helsinko kune kun la sveda kaj iĝis la ĉefa instrulingvo en la universitato en 1937. == Deviga instruo de la sveda == La sveda estas nuntempe deviga fako en Finnlando en la jaroj 6 - 9 de la bazlernejo, en la ĉiuj mezlernejoj kaj en la ĉiuj faklernejoj, universitatoj kaj fakaltlernejoj en la ĉiuj kampoj kaj en la polica lernejo kaj parte armee. Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando. Kontraŭe al populara kredo, deviga sveda edukado ne estas difinita en la finna konstitucio, sed ekzistas tiom da ordinaraj leĝoj, kiuj postulus amendon por abolicii devigan edukadon, ke estas neverŝajne, ke ĝi estos aboliciita en la proksima venonteco. La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Ofte oni apogas la devon dirante, ke Finnlando estas dulingva lando. Aliflanke oni povas kritiki tian argumenton je tio, ke Finnlando estis dulingva jam pre la absoluta devo lerni la svedan kaj je tio, ke ankoraux ekzistas ankaux tiaj dulingvaj landoj, kie ne ekzistas samtipa devo por la lingva plejo lerni la alian oficialan lingvon, sed kiel konstitucie dulingva lando Finnlando estas escepta tiel, ke unu el la du lingvaj grupoj estas relative do malgranda. Iuj kiel [[Mikaela Nylander]] taksas, ke praktike la deviga sveda estas necesa por tio, ke la finnlandan oficialan dulingvismon oni povas konservi. En la lastaj jardekoj, du forte lingvo- kaj etnonaciismaj partioj forte subtenis la sintenojn pri deviga instruado de la sveda lingvo: la Sveda Popola Partio de Finnlando kiel defendanta partio kaj la Veraj Finnoj kiel la kontraŭa partio. La Finna Sveda Popola Partio estas subtenata de la asocio [[Finlandssvensk samling]] kaj la Finna Partio de la [[Ligo de Finneco]]. La unumenciita Partio ankaŭ ricevas fortan subtenon de la Asocio de la instruistoj de la sveda en Finnlando. Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. ''Oppikoulu'' konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''/''läroverk''. En tiu sistemo la porfinnlingvana devo lerni la svedan lerneje ne estis absoluta (en la finnlingvaj lernejoj ''kansakoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' oni ne normale instruis lingvojn krom la finna), sed en ''oppikoulu'' la sveda estis deviga por la finnlingvanoj kaj en ''keskikoulu'' kaj en ''lukio''. En ''keskikoulu'' oni devis lerni ankaŭ unu alia ol enlanda lingvo. Tiu alia lingvo estis normale la germana krom ekde fino de la 1950-aj jaroj normale la angla. En ''lukio'' oni devis daŭrigi lerni la lingvojn, kiujn oni lernis en ''keskikoulu'' kaj lerni unu alian lingvon, kiu en la lastaj tempoj de tiu lerneja sistemo estis plej ofte la germana. La instruo de la sveda ĉe la lernejo "oppikoulu" estis altkvalita - la plimulto de nunaj emeritiĝ-aĝaj finnoj (naskitaj antaŭ proksimume la jaro 1958) ne lernis la svedan lingvon, sed tiuj, kiuj ja lernis ĝin, lernis ĝin bone - en la paralera lerneja sistemo la instruo de la sveda estis altkvalita. En la 1960-aj jaroj oni multe planis reformon, kie la lernejoj ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' unuiĝu kiel nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola'' kaj ''lukio'' iĝu aparta trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj iru el ''peruskoulu''. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj apogis, ke en la finnlingva lernejo ''peruskoulu'' la angla estu deviga fako kaj en la tri lastaj jaroj ekzistu libervola instruo de la sveda kaj eventuale ankaŭ libervola instruo en iuj aliaj lingvoj kiel la germana kaj la franca. Sed laŭ la planoj de tiuj komitatoj lingvoscio de la sveda estu tamen postulo por ke iri al ''lukio''. Do tiuj planoj estis tiel problemaj, ke la lernantoj de ''peruskoulu'' devus jarojn pre la fino de la ''peruskoulu'' decidi, ĉu ili provos iri al ''lukio''. "Kvankam lernejaj fakuloj argumentis por unusola fremda lingvo, la angla, la parlamento voĉdonis kun 137 kontraŭ 24 voĉoj ke ĉiu lernejano studu apud sia gepatra lingvo devige du lingvojn, unu fremdan kaj kiel la alian la "enlandan lingvon", t.e. la svedan. Multaj finnlingvaj politikistoj motivigis la decidon per la dulingveco de la lando, egaleco kaj la nordia kunlaboro. La plej grava argumento estis la [[Nordia Konsilantaro|nordia kunlaboro]]. La sveda lingvo pruvis ke Finnlando apartenis al la nordiaj landoj, do al la Okcidento, kio dum la [[Malvarma Milito]] multe gravis. La logiko de la Malvarma Milito tiel diktis la lingvopolitikan direkton."<ref name="undervisningshistoria">[https://undervisningshistoria.se/svenska-som-obligatoriskt-amne-i-finland/ Janne Väistö: "La sveda kiel deviga lernfako en Finnlando"], 4-a de novembro 2017 en retejo ''undervisningshistoria.se'' pri historio de edukado {{sv}}</ref>. Speciale [[Johannes Virolainen]] uzis tiajn argumentojn. Pre tio li el [[J. K. Paasikivi]] adoptis la argumenton ''lännen turva'' (sekuro de okcidento), la penson, laŭ kiu por la sveda kaj ĝiaj parolantoj oni devas en Finnlando agi vere bone, por ke Svedio havu motivon helpi Finnlandon kontraŭ Rusio (Sovetunio). Dum preskaŭ dudek jaroj estis trankvile, preskaŭ neniuj disputoj aŭdiĝis publike pri la lingvopolitiko<ref name="undervisningshistoria"/>. Ekde la [[1980-aj jaroj]] aŭdiĝis pli da kritiko kontraŭ la deviga sveda, kaj la finna parlamento en [[1993]] malpliigis la elementlernejan devigan svedan kaj en [[2004]] forigis la svedan kiel deviga fako en la gimnazi-fina ekzameno. Marte 2011, okazis manifestacio antaŭ la finna parlamento por fini la devigan svedan instruadon. Aliflanke, estis kontraŭmanifestaciantoj.<ref>https://yle.fi/a/3-5335265</ref> En 2015, la parlamento malakceptis civitanan iniciaton por igi la svedan instruadon laŭvola<ref>https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/eduskunta-hylkasi-kansalaisaloitteen-pakkoruotsi-jatkuu/4846920</ref>. En 2019 la Sveda Popola Partio de Finnlando preskaŭ sukcesis rekonstruigi la mezlernejfinan ekzamenan devigan svedan, sed tio peris do multe koleron en la popolo, ke oni ne kuraĝis realigi la decidon. Lingvonaciisma politikisto [[Anna-Maja Henriksson]] protestis.<ref>https://lansi-uusimaa.fi/uutissuomalainen/4675735</ref> Aliflanke estis decidita, ke la semajnaj lekcionoj de la sveda en la sepa bazlerneja deviga sveda estos pliigata el 2 al tri. Tio realigis en 2024.<ref>https://yle.fi/a/7420063866</ref><ref>https://oph.fi/fi/koulutus-ja-tutkinnot/b1-kielten-uudet-opetussuunnitelman-perusteet</ref> Sekvantjare la Sveda Popola Partio postulis, ke oni kreu infangardenan devigan svedan<ref>https://yle.fi/a/74/20141342</ref>. Ekde 1987 al la ĉiuj universitataj ekzamenoj apartenas deviga finekzameno de la sveda, "virkamiesruotsi" (oficista sveda). Poste ĝi estis vastigita al multaj aliaj altlernejoj. Ekde la 1990-aj jaroj ankaŭ en la ĉiuj faklernejoj, komercaj lernejoj, faklernejoj kaj fakaltlernejoj kaj ekde 2007 en la polica lernejo la sveda estas deviga. Armee la sveda estas deviga por tiuj, kiuj ricevos gvidpozicion. Laŭ intervjuoj, kiuj estas farita jam pli ol 35 jarojn, proksimume 65 - 75 % el la finnlanda loĝantaro malapogas la devon. Post forigo de la deviga ekzameno de la sveda en la mezlernejfina ekzameno (''ylioppilaskirjoitukset''/''studentexamen'') la lingvoscio de la sveda en Finnlando multe malfortigxis - la mezlernejanoj ne lernas la svedan do forte ol antaŭe<ref>https://savonsanomat.fi/paikalliset3053314</ref>. Alia kialo por la malfortiĝo estas, ke en 2016 parto el la bazlerneja deviga sveda estis movita al la 6-a lerneja jaro, por tiuj klasoj estas malfacile trovi instruiston de la sveda kaj tial la bazlernejan devigan svedan instruas nun parte klasinstruistoj, kiuj eble forgesis grandparte sian lingvoscion de la sveda. La bazlernejoj en Finnlando estas normale tiaj, kiuj inkludas nur la klasoj 1–6 aŭ 7–9. Kelkaj municipoj havas vojaĝantan svedan instruiston, kiu instruas la svedan lingvon al la sesaklasanoj de ĉiuj kompletaj lernejoj en la municipo. Instruistoj de la sveda anoncis, ke tiu ŝanĝo en 2016 estis malbona.<ref>https://mtvuutiset.fi/opettajat/ruotsin-taito-heikkeni-kun-opetus-varhennettiin-alkamaan-alakoulussa/8276714</ref> Multaj studoj restas nekompletaj en finnaj universitatoj ĉar la postulo pri sveda scipovo en universitato estas alta, male al elementlerneje kaj gimnazie. [[Dosiero:Pois pakkoruotsi.svg|eta|dekstra|180ra|{{centre|Logotipo ''Pois pakkoruotsi'' ("For la trudsvedan"), uzata de la [[Ligo de finneco]]. La litero '''[[Å]]''' simbolas la svedan lingvon.}}]] Multaj finnlingvaj civitanoj, ĉefe en la nordaj kaj orientaj regionoj, apenaŭ iam ajn havas bezonon por la sveda lingvo. Kontraŭantoj de la sveda lingvoinstruado nomas ĝin malŝate "trudsveda" (finne ''pakkoruotsi'', svede ''tvångssvenska'') kaj postulas ĝian forigon, inter ili la [[Ligo de finneco]] kaj la politika partio [[Veraj finnoj]]. La malan pozicion reprezentas la [[Sveda Popola Partio]], kiu volas konservi aŭ eĉ plifortigi la statuson de la sveda lingvo. Pri tio ekestis kelkfoje polemikaj kaj emociaj konfliktoj. En lastaj jardekoj la plej gravaj apogantoj de la deviga sveda estis du virinpolitikistoj de la Sveda Popola Partio de Finnlando: [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]]. Iliaj argumentoj estas grandparte diversaj: Henriksson estas finn-sveda lingvonaciisto, kaj Nylander, kiu estas pri sia identeco finno, timas, ke forigo de la deviga sveda estus danĝera por la svedlingvaj finnlandanoj. La 30-an de novembro 2010 en finna televido programo ''[[Ajankohtainen kakkonen]]'' (en Esperanto proksimume "Aktuala numero du") aranĝis longan diskutan programon ''Pakkoruotsi-ilta'' ("Vespero pri la trudsveda"), kie la plej grava apoganto de la deviga sveda estis politikisto [[Mikaela Nylander]] kaj la plej grava malapoganto ''Heikki Tala'', prezidanto de [[Suomalaisuuden liitto]], la Ligo de finneco. La programo estis unu el la plej spektataj finnaj televidprogramoj de la jaro. La [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando radikaliĝis. En la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, la partio postulis, ekzemple, ke la studo de la sveda estu antaŭenigita en la bazlernejo (tio efektive okazis) kaj ke la sveda estu deviga por infanoj jam sub lerneja aĝo kaj estu aranĝitaj aparte multe lingvobanoj. Kroma postulo estis, ke la devo de svedlingvaj funkciuloj bone paroli la finnan estu forigata.<ref>[[Anna-Maja Henriksson]]: [https://sfp.fi/fi/artikkelit/rkp-ja-ruotsalainen-eduskuntaryhma-esittelevat-toimenpideohjelmaa-kaksikielisyyden-vahvistamiseksi-suomessa/ "la Sveda Popola Partio kaj la sveda parlamenta grupo prezentas programon de rimedoj por plifortigi dulingvismon en Finnlando", finne fine de aŭgusto 2022 en la partia retejo]</ref> En la du unuaj jardekoj de la tria jarmilo estis en orienta Finnlando multaj postulis, ke la rusa estu lerneje alternativo de la sveda. Tio estis pravigita, ekzemple, per la fakto, ke butikoj, kies pagantaj klientoj estis rusaj turistoj, ne bezonus dungi rusojn el Rusio kiel klientservajn agentojn. Sed poste la Milito de Ukraino plinegativiĝis pensadon pri la rusa kaj la orienta landlimo de Finnlando estas fermita kaj turismo inter Finnlando kaj Rusio vere multe malpliiĝis kaj tial ne nun en 2026 supozeble estas en Finnlando multe da fervoro lerni la rusan. Sed radikaliĝis ankaŭ la kontraŭuloj de la deviga sveda: en la eŭropa gazetaro aparte eĥis ekzemple informo de septembro 2013, kiam la svedlingva finna radioprezentistino ''Bettina Sågbom'' de nekonatulo ricevis skriban minacon pri murdo, se ŝi ne sukcesos en sian programon inviti parolistojn de la finnaj naciistoj, kiuj per la programo volis laŭte postuli forigon de la deviga sveda.<ref>[https://www.weser-kurier.de/politik/viele-finnen-wollen-kein-schwedisch-mehr-lernen-doc7e4anvyao87tevlimbv artikolo ''Viele Finnen wollen kein Schwedisch mehr lernen - Morddrohung per E-Mail'' (germane: "Multaj finnoj ne plu volas lerni la svedan - mortminaco per retpoŝto"] en la germana gazeto ''Weser-Kurier'', [[Bremeno]], septembre 2013 {{de}}</ref> Ekzistas areaj malsimiloj en la afero. Ekzemple en la nuna provinco [[Ostrobotnio]] (kiu estas multe malpli vasta ol [[Ostrobotnio (historia)|historia Ostrobotnio]] kaj en la Finnlanda insularo la deviga svedinstruo estas en la plej multaj kazoj funkcia kaj kredas normale fortan lingvoscion de la sveda, sed en plejo de la lando ĝi estas simbola afero kaj la lernejaj taskoj ne estas do pezaj kiel en areoj de funkcia deviga sveda. Ĝia celo en siaj simbolaj areoj estas grandparte simboli, ke Finnlando apartenas al la okcidento kaj Nordio kaj estas proksima speciale kun Svedio. En tiaj areoj la plejo el la loĝantaro parolas pli bone la anglan ol la svedan kaj parolas ofte la anglan ankaŭ kun svedaj vizitantoj. Iam oni uzas la vortojn ''pakkosuomi'' kaj ''tvångsfinska'' pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en [[Uusimaa]], ekzemple [[Helsinko]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]], ekzemple [[Turku]], eĉ pli ol 85 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en [[Uusimaa]], estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna ''modersmålsinriktad finska'' (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo ''mofi'', kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. Unu argumento uzata en Svedio por apogi la devigan instruadon de la sveda en Finnlando estas, ke dum longa tempo la sveda funkciis kiel la ĉefa lingvo de la finnlanda administracio kaj alta kulturo, kaj tial ĝia regado fortigas la ligojn de finnoj al sia propra historio. Estas multe da finnoj kiuj parolas la finnan lingvon kaj devenas de svedlingvanoj, kiuj siavice devenas de finlingvanoj. Argumentoj kontraŭ la devo estas ekzemple tio, ke ĝi peras nacian humiligon kaj tio, ke ĝi unuflankigas la lingvoscion en la lando. Ekzistas en Finnlando, alimaniere ol en Svedio, vere malmultaj spertuloj de ekzemple la hispana. Kun lingvoinstruaj argumentoj en la 1960- aj kaj 1970-aj jaroj granda plejo ekzemple el popollernejaj instruistoj malapogis forte la devigan svedan. Ĉefministro [[Mauno Koivisto]] dubis, ke la Sveda Popola Partio miksis lingvopolitikon al pedagogiko. Laŭ profezoro [[Kari Sajavaara]] la motivo de la Sveda Popola Partio estis volo malpliigi tempon kaj energion de finnlingvanoj. Esploroj montras, ke la deviga sveda ne en la plej multaj kazoj eĉ peras bonan lingvoscion de la sveda - kvankam preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj post proksimume la jaro 1962 lernis la svedan minimume tri jarojn kaj preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj en la 1980-aj jaroj kaj poste, lernis la svedan minimume ses jarojn, ne la plejo el la loĝantaro de Finnlando ankoraŭ en 2026 kapablas bone uzi la svedan. Unu argumento de la kritikantoj estas ankaŭ tio, ke la devo apogas Svedion koste de Finnlando.La devon oni kritikis eĉ en Svedio. Ekzemple laŭ sveda lingvisto [[Lars Melin]] ĝi kreis en Finnlando ne-necesan konflikton. La devo peras ankaŭ koleron kaj eĉ perforton kontraŭ svedlingvaj finnlandanoj. == Vidu ankaŭ == *[[Sveda lingvo#La sveda en Finnlando]] *[[Johannes Virolainen#Virolainen kaj la sveda lingvo]] *[[svekomanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Kalle Kniivilä]]: [https://www.glasnost.se/2010/la-sveda-lingvo-sankta-bovino-en-finna-politiko/ artikolo "Sveda lingvo – tabuo en la finna politiko" en la retejo glastnost.se] {{eo}} * [https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/allt-yngre-finska-barn-lar-sig-svenska-i-skolan artikolo "Allt yngre finska barn lär sig svenska i skolan'', "Pli kaj pli junaj finnaj infanoj lernas la svedan en la lernejo"], retejo de la Sveda Televido, 20-an de februaro 2017 {{sv}} * [https://www.suomenuutiset.fi/kansalaisaloitteelle-jarean-tason-taustatukea-pakkoruotsille-ei-ole-jarkiperusteita/ artikolo ''Kansalaisaloitteelle järeän tason taustatukea – “Pakkoruotsille ei ole järki perusteita”'', "Granda nivelo de fona subteno por la Civitana Iniciato - “Por deviga sveda, ne ekzistas raciaj kialoj”"], retejo ''Suomen uutiset'' (Finnaj novaĵoj) {{fi}} * [https://jennifersandstrom.se/hatet-mot-svensktalande-finland Jennifer Sandström: artikolo ''Hatet mot svensktalande i Finland?'', "Ĉu svedlingvanoj en Finnlando malamatas?"], 7-a de septembro 2016 {{sv}} [[Kategorio:Sveda lingvo]] [[Kategorio:Lingvoj de Finnlando]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] [[Kategorio:politiko de Finnlando]] [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] posc9khjgy7339za6s5w1cuhl6u9uxw 9371734 9371732 2026-05-12T21:23:55Z Näin on näreet 255377 9371734 wikitext text/x-wiki La '''[[sveda lingvo]] en Finnlando''' estas unu el la du oficialaj lingvoj tie - la alia estas la [[finna lingvo|finna]]. Ambaŭ lingvoj estas naciaj lingvoj laŭ la finnlanda konstitucio. La svedan parolas kiel gepatra lingvo nuntempe nur proksimume 5 % el la finnlandanoj kaj granda parto el tiu minoritato estas praktike dulingva (parolas kiel gepatra lingvo ankaŭ la finnan), sed por politikaj kaj historiaj kialoj ankaŭ la sveda havas tian pozicion. La sveda havas vere fortan rolon en la historio de la lando. Nuntempe la sveda estas deviga en la plej multaj lernejoj en Finnlando, kaj pri tio devo oni disputis multe. La [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] estas preskaŭ ĉiam en la registaro. Ĝi havas multe da lingvopolitika forto. La ŝtato, kaj tiuj finnlandaj komunumoj kiuj estas oficiale dulingvaj, devas servi al siaj civitanoj en ambaŭ lingvoj, kvankam eĉ en la ĉiuj tiaj komunumoj ne multe loĝas svedlingvanoj – ekzemple en [[Vantaa]] nur 2–3 %. Ankaŭ ekzemple la cxiuj kuracistoj en tiuj komunumoj devas kapabli servi en la ambaŭ lingvoj. En tiuj municipoj la strataj signoj devas esti dulingvaj (finna kaj sveda). En la tuta lando en la ĉiuj produktaj pakoj devas esti tekstoen la ambaŭ lingvoj, sed nuntempe la svedlingva rubriko estas ofte ofte pli malgranda ol la finnlingva. El la televidaj programoj de [[Yleisradio]] (ŝtata radia kaj televida entrepreno) estas svedlingvaj multe pli granda relativa parto ol estas la relativa parto de la denaskaj svedlingvuloj el la loĝantaro. Escepto de tiu dulingveco estas la aŭtonoma regiono [[Alando]], kiu estas unulingve sveda. Multaj ŝtataj kaj universitataj postenoj postulas la konon de ambaŭ lingvoj. La pozicio de la sveda peris multajn disputojn en la historio de Finnlando. La svedlingvanoj de [[Uusimaa]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]] estas precipe lingva malplimulto (svedparolantaj finnoj), sed la svedlingvanoj de la nuna provinco [[Ostrobotnio]] kaj insularo de Origina Finnlando kaj speciale Alando estas klare ankaŭ aliel diversaj ol la finnparolantoj. Tio, ke do eta minoritata lingvo, kiu ne estas internacie grava (uzata aliloke en la mondo preskaŭ nur en unu najbara lando), havas do fortan rolon (speciale la deviga lerneja instruo kaj la postuloj por ke ricevi laboron) peras fortajn, grandparte emociajn opiniojn kaj postulojn por kaj kontraŭ. Iuj, ekzemple la partio [[Veraj finnoj]], volus igi la svedan nur normala maplimulta lingvo, sed la Sveda Popola Partio de Finnlando postulas fortigon de la pozicio de la sveda. Nuntempe, alimaniere ol antaŭe, la argumentoj por kaj kontraŭ estas precipe ideologiaj. Politikistoj, kiuj ideologie diskutis pri la afero, estas ekzemple la malapogantoj [[Timo Soini]], [[Laura Huhtasaari]] kaj [[Sampo Terho]] kaj la apogantoj [[Björn Månsson]] kaj [[Anna-Maja Henriksson]]. Jam en la 1990-aj jaroj, finnaj gazetoj prenis pozicion kaj por kaj kontraŭ la deviga sveda lingvo, inkluzive de pedagogiaj kialoj. Plu en la 2010-aj jaroj la devon je pedagogiaj kialoj apogis almenau [[Mikaela Nylander]]. == Diferencoj inter la finnlanda sveda kaj svedlanda sveda == Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale la sveda estas iomete tonala lingvo kaj ekzemple la vortoj ''andel'' (anaso) kaj ''andel'' (spirito) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj [[svedlingvaj finnlandanoj]]. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple [[Ida Asplund]] en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton ''muminspråk'' (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri [[mumintroloj]], kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel [[Haaparanta]] kaj [[Komunumo Övertorneå]] havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. == Historio == La sveda estis la sola oficiala lingvo kiam Finnlando estis parto de Svedio, kaj plu dum la erao de [[grandprinclando Finnlando]] eĉ ĝis [[1892]]. Ekzistis grandega lingvopolitika konflikto, demando pri la oficiala lingvo. La regado de Rusio rekomendis, ke la oficialaj lingvoj de la grandprinclando estu la finna kaj la rusa. La svekomanoj volis konservi la nuran oficialan lingvan pozicion de la sveda, sed la fennomanoj apogis ŝanĝigi la oficialan lingvon al la finna. Je la sendependiĝo de Finnlando en [[1917]], la sveda ankoraŭ havis fortan rolon en ŝtataj kaj universitataj strukturoj. La unua prezidanto [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] apogis la finnan kiel nura oficiala lingvo. En la konstitucio en 1919 kaj la finna kaj la sveda estis difinata oficialaj. La lerni la svedan ne tamen estis deviga por ĉiuj pre la lerneja reformo 1972 - 1981. Dum la epoko de la sveda regado estis svedparolantoj el la finnlandanoj eble kvinono kaj en 1900 la sveda malplimulto konsistigis 13 % de la finna populacio, sed post ondoj de finna naciismo, finnlingva forta movo al eksaj svedlingvaj areoj, miksaj geedzecoj kaj elmigrado dum la 2-a mondmilito, ilia proporcio falis al 5,1 % hodiaŭ.<ref>[https://sprachmittler.eu/2010/08/schwierige-lage-des-schwedischen-in-finnland/ Radim Sochorek: ''Schwierige Lage des Schwedischen in Finnland'' (germane: "Malfacila situacio de la sveda en Finnlando")] en la retejo ''sprachmittler.eu'' aŭguste 2010 {{de}}</ref> Ankaŭ la absoluta nombro longe malkreskis. Pri la svedlingvanoj ekzistas en Finnlando stereotipioj pri "sinjorpopolo", riĉa grupo, kiu regas kaj difinas sin pli bona ol la aliaj. Tia stereotipiaro estas troigita kaj parte malaktualigita. Nuntempe la riĉeca diverseco inter la du lingvogrupoj ne estas plu ega. Tamen la Sveda Popola Partio havas escepte fortan pozicion en la finnlanda politiko. La sveda lingvo estis dum longa tempo la ĉefa lingvo de supera edukado en Finnlando. Dum la sveda regado, sekundara kaj supera edukado estis establita nur en la sveda. Dum ili fariĝis pli kleraj, multaj finnlingvaj familioj kaj kelkaj familioj de rusa origino, kiuj translokiĝis al Finnlando, fariĝis svedlingvaj. Ankaŭ la plej multaj finnlandaj judoj estis svedlingvanoj. La unuaj finnlingvaj doktoraj disertaĵoj estis akceptitaj en la 1860-aj jaroj, sed nur en 1921 la finna lingvo estis adoptita kiel la instrulingvo ĉe la Universitato de Helsinko kune kun la sveda kaj iĝis la ĉefa instrulingvo en la universitato en 1937. Ekzistas termo ''kielirauha'' (lingvotrankvilo) pri la situacio, kiu iĝis, kiam la finna, la granda pleja lingvo, ricevis ankaŭ en la administro sed la sveda konservis fortan pozicion kiel grava dua lingvo en tio. La lingva paco finis, kiam fine de la 1960-aj jaroj komencis nova lingva konflikto, kiun peras la deviga lerneja instruo de la sveda. == Deviga instruo de la sveda == La sveda estas nuntempe deviga fako en Finnlando en la jaroj 6 - 9 de la bazlernejo, en la ĉiuj mezlernejoj kaj en la ĉiuj faklernejoj, universitatoj kaj fakaltlernejoj en la ĉiuj kampoj kaj en la polica lernejo kaj parte armee. Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando. Kontraŭe al populara kredo, deviga sveda edukado ne estas difinita en la finna konstitucio, sed ekzistas tiom da ordinaraj leĝoj, kiuj postulus amendon por abolicii devigan edukadon, ke estas neverŝajne, ke ĝi estos aboliciita en la proksima venonteco. La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Ofte oni apogas la devon dirante, ke Finnlando estas dulingva lando. Aliflanke oni povas kritiki tian argumenton je tio, ke Finnlando estis dulingva jam pre la absoluta devo lerni la svedan kaj je tio, ke ankoraux ekzistas ankaux tiaj dulingvaj landoj, kie ne ekzistas samtipa devo por la lingva plejo lerni la alian oficialan lingvon, sed kiel konstitucie dulingva lando Finnlando estas escepta tiel, ke unu el la du lingvaj grupoj estas relative do malgranda. Iuj kiel [[Mikaela Nylander]] taksas, ke praktike la deviga sveda estas necesa por tio, ke la finnlandan oficialan dulingvismon oni povas konservi. En la lastaj jardekoj, du forte lingvo- kaj etnonaciismaj partioj forte subtenis la sintenojn pri deviga instruado de la sveda lingvo: la Sveda Popola Partio de Finnlando kiel defendanta partio kaj la Veraj Finnoj kiel la kontraŭa partio. La Finna Sveda Popola Partio estas subtenata de la asocio [[Finlandssvensk samling]] kaj la Finna Partio de la [[Ligo de Finneco]]. La unumenciita Partio ankaŭ ricevas fortan subtenon de la Asocio de la instruistoj de la sveda en Finnlando. Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. ''Oppikoulu'' konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''/''läroverk''. En tiu sistemo la porfinnlingvana devo lerni la svedan lerneje ne estis absoluta (en la finnlingvaj lernejoj ''kansakoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' oni ne normale instruis lingvojn krom la finna), sed en ''oppikoulu'' la sveda estis deviga por la finnlingvanoj kaj en ''keskikoulu'' kaj en ''lukio''. En ''keskikoulu'' oni devis lerni ankaŭ unu alia ol enlanda lingvo. Tiu alia lingvo estis normale la germana krom ekde fino de la 1950-aj jaroj normale la angla. En ''lukio'' oni devis daŭrigi lerni la lingvojn, kiujn oni lernis en ''keskikoulu'' kaj lerni unu alian lingvon, kiu en la lastaj tempoj de tiu lerneja sistemo estis plej ofte la germana. La instruo de la sveda ĉe la lernejo "oppikoulu" estis altkvalita - la plimulto de nunaj emeritiĝ-aĝaj finnoj (naskitaj antaŭ proksimume la jaro 1958) ne lernis la svedan lingvon, sed tiuj, kiuj ja lernis ĝin, lernis ĝin bone - en la paralera lerneja sistemo la instruo de la sveda estis altkvalita. En la 1960-aj jaroj oni multe planis reformon, kie la lernejoj ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' unuiĝu kiel nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola'' kaj ''lukio'' iĝu aparta trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj iru el ''peruskoulu''. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj apogis, ke en la finnlingva lernejo ''peruskoulu'' la angla estu deviga fako kaj en la tri lastaj jaroj ekzistu libervola instruo de la sveda kaj eventuale ankaŭ libervola instruo en iuj aliaj lingvoj kiel la germana kaj la franca. Sed laŭ la planoj de tiuj komitatoj lingvoscio de la sveda estu tamen postulo por ke iri al ''lukio''. Do tiuj planoj estis tiel problemaj, ke la lernantoj de ''peruskoulu'' devus jarojn pre la fino de la ''peruskoulu'' decidi, ĉu ili provos iri al ''lukio''. "Kvankam lernejaj fakuloj argumentis por unusola fremda lingvo, la angla, la parlamento voĉdonis kun 137 kontraŭ 24 voĉoj ke ĉiu lernejano studu apud sia gepatra lingvo devige du lingvojn, unu fremdan kaj kiel la alian la "enlandan lingvon", t.e. la svedan. Multaj finnlingvaj politikistoj motivigis la decidon per la dulingveco de la lando, egaleco kaj la nordia kunlaboro. La plej grava argumento estis la [[Nordia Konsilantaro|nordia kunlaboro]]. La sveda lingvo pruvis ke Finnlando apartenis al la nordiaj landoj, do al la Okcidento, kio dum la [[Malvarma Milito]] multe gravis. La logiko de la Malvarma Milito tiel diktis la lingvopolitikan direkton."<ref name="undervisningshistoria">[https://undervisningshistoria.se/svenska-som-obligatoriskt-amne-i-finland/ Janne Väistö: "La sveda kiel deviga lernfako en Finnlando"], 4-a de novembro 2017 en retejo ''undervisningshistoria.se'' pri historio de edukado {{sv}}</ref>. Speciale [[Johannes Virolainen]] uzis tiajn argumentojn. Pre tio li el [[J. K. Paasikivi]] adoptis la argumenton ''lännen turva'' (sekuro de okcidento), la penson, laŭ kiu por la sveda kaj ĝiaj parolantoj oni devas en Finnlando agi vere bone, por ke Svedio havu motivon helpi Finnlandon kontraŭ Rusio (Sovetunio). Dum preskaŭ dudek jaroj estis trankvile, preskaŭ neniuj disputoj aŭdiĝis publike pri la lingvopolitiko<ref name="undervisningshistoria"/>. Ekde la [[1980-aj jaroj]] aŭdiĝis pli da kritiko kontraŭ la deviga sveda, kaj la finna parlamento en [[1993]] malpliigis la elementlernejan devigan svedan kaj en [[2004]] forigis la svedan kiel deviga fako en la gimnazi-fina ekzameno. Marte 2011, okazis manifestacio antaŭ la finna parlamento por fini la devigan svedan instruadon. Aliflanke, estis kontraŭmanifestaciantoj.<ref>https://yle.fi/a/3-5335265</ref> En 2015, la parlamento malakceptis civitanan iniciaton por igi la svedan instruadon laŭvola<ref>https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/eduskunta-hylkasi-kansalaisaloitteen-pakkoruotsi-jatkuu/4846920</ref>. En 2019 la Sveda Popola Partio de Finnlando preskaŭ sukcesis rekonstruigi la mezlernejfinan ekzamenan devigan svedan, sed tio peris do multe koleron en la popolo, ke oni ne kuraĝis realigi la decidon. Lingvonaciisma politikisto [[Anna-Maja Henriksson]] protestis.<ref>https://lansi-uusimaa.fi/uutissuomalainen/4675735</ref> Aliflanke estis decidita, ke la semajnaj lekcionoj de la sveda en la sepa bazlerneja deviga sveda estos pliigata el 2 al tri. Tio realigis en 2024.<ref>https://yle.fi/a/7420063866</ref><ref>https://oph.fi/fi/koulutus-ja-tutkinnot/b1-kielten-uudet-opetussuunnitelman-perusteet</ref> Sekvantjare la Sveda Popola Partio postulis, ke oni kreu infangardenan devigan svedan<ref>https://yle.fi/a/74/20141342</ref>. Ekde 1987 al la ĉiuj universitataj ekzamenoj apartenas deviga finekzameno de la sveda, "virkamiesruotsi" (oficista sveda). Poste ĝi estis vastigita al multaj aliaj altlernejoj. Ekde la 1990-aj jaroj ankaŭ en la ĉiuj faklernejoj, komercaj lernejoj, faklernejoj kaj fakaltlernejoj kaj ekde 2007 en la polica lernejo la sveda estas deviga. Armee la sveda estas deviga por tiuj, kiuj ricevos gvidpozicion. Laŭ intervjuoj, kiuj estas farita jam pli ol 35 jarojn, proksimume 65 - 75 % el la finnlanda loĝantaro malapogas la devon. Post forigo de la deviga ekzameno de la sveda en la mezlernejfina ekzameno (''ylioppilaskirjoitukset''/''studentexamen'') la lingvoscio de la sveda en Finnlando multe malfortigxis - la mezlernejanoj ne lernas la svedan do forte ol antaŭe<ref>https://savonsanomat.fi/paikalliset3053314</ref>. Alia kialo por la malfortiĝo estas, ke en 2016 parto el la bazlerneja deviga sveda estis movita al la 6-a lerneja jaro, por tiuj klasoj estas malfacile trovi instruiston de la sveda kaj tial la bazlernejan devigan svedan instruas nun parte klasinstruistoj, kiuj eble forgesis grandparte sian lingvoscion de la sveda. La bazlernejoj en Finnlando estas normale tiaj, kiuj inkludas nur la klasoj 1–6 aŭ 7–9. Kelkaj municipoj havas vojaĝantan svedan instruiston, kiu instruas la svedan lingvon al la sesaklasanoj de ĉiuj kompletaj lernejoj en la municipo. Instruistoj de la sveda anoncis, ke tiu ŝanĝo en 2016 estis malbona.<ref>https://mtvuutiset.fi/opettajat/ruotsin-taito-heikkeni-kun-opetus-varhennettiin-alkamaan-alakoulussa/8276714</ref> Multaj studoj restas nekompletaj en finnaj universitatoj ĉar la postulo pri sveda scipovo en universitato estas alta, male al elementlerneje kaj gimnazie. [[Dosiero:Pois pakkoruotsi.svg|eta|dekstra|180ra|{{centre|Logotipo ''Pois pakkoruotsi'' ("For la trudsvedan"), uzata de la [[Ligo de finneco]]. La litero '''[[Å]]''' simbolas la svedan lingvon.}}]] Multaj finnlingvaj civitanoj, ĉefe en la nordaj kaj orientaj regionoj, apenaŭ iam ajn havas bezonon por la sveda lingvo. Kontraŭantoj de la sveda lingvoinstruado nomas ĝin malŝate "trudsveda" (finne ''pakkoruotsi'', svede ''tvångssvenska'') kaj postulas ĝian forigon, inter ili la [[Ligo de finneco]] kaj la politika partio [[Veraj finnoj]]. La malan pozicion reprezentas la [[Sveda Popola Partio]], kiu volas konservi aŭ eĉ plifortigi la statuson de la sveda lingvo. Pri tio ekestis kelkfoje polemikaj kaj emociaj konfliktoj. En lastaj jardekoj la plej gravaj apogantoj de la deviga sveda estis du virinpolitikistoj de la Sveda Popola Partio de Finnlando: [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]]. Iliaj argumentoj estas grandparte diversaj: Henriksson estas finn-sveda lingvonaciisto, kaj Nylander, kiu estas pri sia identeco finno, timas, ke forigo de la deviga sveda estus danĝera por la svedlingvaj finnlandanoj. La 30-an de novembro 2010 en finna televido programo ''[[Ajankohtainen kakkonen]]'' (en Esperanto proksimume "Aktuala numero du") aranĝis longan diskutan programon ''Pakkoruotsi-ilta'' ("Vespero pri la trudsveda"), kie la plej grava apoganto de la deviga sveda estis politikisto [[Mikaela Nylander]] kaj la plej grava malapoganto ''Heikki Tala'', prezidanto de [[Suomalaisuuden liitto]], la Ligo de finneco. La programo estis unu el la plej spektataj finnaj televidprogramoj de la jaro. La [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando radikaliĝis. En la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, la partio postulis, ekzemple, ke la studo de la sveda estu antaŭenigita en la bazlernejo (tio efektive okazis) kaj ke la sveda estu deviga por infanoj jam sub lerneja aĝo kaj estu aranĝitaj aparte multe lingvobanoj. Kroma postulo estis, ke la devo de svedlingvaj funkciuloj bone paroli la finnan estu forigata.<ref>[[Anna-Maja Henriksson]]: [https://sfp.fi/fi/artikkelit/rkp-ja-ruotsalainen-eduskuntaryhma-esittelevat-toimenpideohjelmaa-kaksikielisyyden-vahvistamiseksi-suomessa/ "la Sveda Popola Partio kaj la sveda parlamenta grupo prezentas programon de rimedoj por plifortigi dulingvismon en Finnlando", finne fine de aŭgusto 2022 en la partia retejo]</ref> En la du unuaj jardekoj de la tria jarmilo estis en orienta Finnlando multaj postulis, ke la rusa estu lerneje alternativo de la sveda. Tio estis pravigita, ekzemple, per la fakto, ke butikoj, kies pagantaj klientoj estis rusaj turistoj, ne bezonus dungi rusojn el Rusio kiel klientservajn agentojn. Sed poste la Milito de Ukraino plinegativiĝis pensadon pri la rusa kaj la orienta landlimo de Finnlando estas fermita kaj turismo inter Finnlando kaj Rusio vere multe malpliiĝis kaj tial ne nun en 2026 supozeble estas en Finnlando multe da fervoro lerni la rusan. Sed radikaliĝis ankaŭ la kontraŭuloj de la deviga sveda: en la eŭropa gazetaro aparte eĥis ekzemple informo de septembro 2013, kiam la svedlingva finna radioprezentistino ''Bettina Sågbom'' de nekonatulo ricevis skriban minacon pri murdo, se ŝi ne sukcesos en sian programon inviti parolistojn de la finnaj naciistoj, kiuj per la programo volis laŭte postuli forigon de la deviga sveda.<ref>[https://www.weser-kurier.de/politik/viele-finnen-wollen-kein-schwedisch-mehr-lernen-doc7e4anvyao87tevlimbv artikolo ''Viele Finnen wollen kein Schwedisch mehr lernen - Morddrohung per E-Mail'' (germane: "Multaj finnoj ne plu volas lerni la svedan - mortminaco per retpoŝto"] en la germana gazeto ''Weser-Kurier'', [[Bremeno]], septembre 2013 {{de}}</ref> Ekzistas areaj malsimiloj en la afero. Ekzemple en la nuna provinco [[Ostrobotnio]] (kiu estas multe malpli vasta ol [[Ostrobotnio (historia)|historia Ostrobotnio]] kaj en la Finnlanda insularo la deviga svedinstruo estas en la plej multaj kazoj funkcia kaj kredas normale fortan lingvoscion de la sveda, sed en plejo de la lando ĝi estas simbola afero kaj la lernejaj taskoj ne estas do pezaj kiel en areoj de funkcia deviga sveda. Ĝia celo en siaj simbolaj areoj estas grandparte simboli, ke Finnlando apartenas al la okcidento kaj Nordio kaj estas proksima speciale kun Svedio. En tiaj areoj la plejo el la loĝantaro parolas pli bone la anglan ol la svedan kaj parolas ofte la anglan ankaŭ kun svedaj vizitantoj. Iam oni uzas la vortojn ''pakkosuomi'' kaj ''tvångsfinska'' pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en [[Uusimaa]], ekzemple [[Helsinko]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]], ekzemple [[Turku]], eĉ pli ol 85 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en [[Uusimaa]], estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna ''modersmålsinriktad finska'' (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo ''mofi'', kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. Unu argumento uzata en Svedio por apogi la devigan instruadon de la sveda en Finnlando estas, ke dum longa tempo la sveda funkciis kiel la ĉefa lingvo de la finnlanda administracio kaj alta kulturo, kaj tial ĝia regado fortigas la ligojn de finnoj al sia propra historio. Estas multe da finnoj kiuj parolas la finnan lingvon kaj devenas de svedlingvanoj, kiuj siavice devenas de finlingvanoj. Argumentoj kontraŭ la devo estas ekzemple tio, ke ĝi peras nacian humiligon kaj tio, ke ĝi unuflankigas la lingvoscion en la lando. Ekzistas en Finnlando, alimaniere ol en Svedio, vere malmultaj spertuloj de ekzemple la hispana. Kun lingvoinstruaj argumentoj en la 1960- aj kaj 1970-aj jaroj granda plejo ekzemple el popollernejaj instruistoj malapogis forte la devigan svedan. Ĉefministro [[Mauno Koivisto]] dubis, ke la Sveda Popola Partio miksis lingvopolitikon al pedagogiko. Laŭ profezoro [[Kari Sajavaara]] la motivo de la Sveda Popola Partio estis volo malpliigi tempon kaj energion de finnlingvanoj. Esploroj montras, ke la deviga sveda ne en la plej multaj kazoj eĉ peras bonan lingvoscion de la sveda - kvankam preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj post proksimume la jaro 1962 lernis la svedan minimume tri jarojn kaj preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj en la 1980-aj jaroj kaj poste, lernis la svedan minimume ses jarojn, ne la plejo el la loĝantaro de Finnlando ankoraŭ en 2026 kapablas bone uzi la svedan. Unu argumento de la kritikantoj estas ankaŭ tio, ke la devo apogas Svedion koste de Finnlando.La devon oni kritikis eĉ en Svedio. Ekzemple laŭ sveda lingvisto [[Lars Melin]] ĝi kreis en Finnlando ne-necesan konflikton. La devo peras ankaŭ koleron kaj eĉ perforton kontraŭ svedlingvaj finnlandanoj. == Vidu ankaŭ == *[[Sveda lingvo#La sveda en Finnlando]] *[[Johannes Virolainen#Virolainen kaj la sveda lingvo]] *[[svekomanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Kalle Kniivilä]]: [https://www.glasnost.se/2010/la-sveda-lingvo-sankta-bovino-en-finna-politiko/ artikolo "Sveda lingvo – tabuo en la finna politiko" en la retejo glastnost.se] {{eo}} * [https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/allt-yngre-finska-barn-lar-sig-svenska-i-skolan artikolo "Allt yngre finska barn lär sig svenska i skolan'', "Pli kaj pli junaj finnaj infanoj lernas la svedan en la lernejo"], retejo de la Sveda Televido, 20-an de februaro 2017 {{sv}} * [https://www.suomenuutiset.fi/kansalaisaloitteelle-jarean-tason-taustatukea-pakkoruotsille-ei-ole-jarkiperusteita/ artikolo ''Kansalaisaloitteelle järeän tason taustatukea – “Pakkoruotsille ei ole järki perusteita”'', "Granda nivelo de fona subteno por la Civitana Iniciato - “Por deviga sveda, ne ekzistas raciaj kialoj”"], retejo ''Suomen uutiset'' (Finnaj novaĵoj) {{fi}} * [https://jennifersandstrom.se/hatet-mot-svensktalande-finland Jennifer Sandström: artikolo ''Hatet mot svensktalande i Finland?'', "Ĉu svedlingvanoj en Finnlando malamatas?"], 7-a de septembro 2016 {{sv}} [[Kategorio:Sveda lingvo]] [[Kategorio:Lingvoj de Finnlando]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] [[Kategorio:politiko de Finnlando]] [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] dv6geut4le8bqwbtmfsc0nuue8f9fkb 9371737 9371734 2026-05-12T21:32:46Z Näin on näreet 255377 /* Diferencoj inter la finnlanda sveda kaj svedlanda sveda */ 9371737 wikitext text/x-wiki La '''[[sveda lingvo]] en Finnlando''' estas unu el la du oficialaj lingvoj tie - la alia estas la [[finna lingvo|finna]]. Ambaŭ lingvoj estas naciaj lingvoj laŭ la finnlanda konstitucio. La svedan parolas kiel gepatra lingvo nuntempe nur proksimume 5 % el la finnlandanoj kaj granda parto el tiu minoritato estas praktike dulingva (parolas kiel gepatra lingvo ankaŭ la finnan), sed por politikaj kaj historiaj kialoj ankaŭ la sveda havas tian pozicion. La sveda havas vere fortan rolon en la historio de la lando. Nuntempe la sveda estas deviga en la plej multaj lernejoj en Finnlando, kaj pri tio devo oni disputis multe. La [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] estas preskaŭ ĉiam en la registaro. Ĝi havas multe da lingvopolitika forto. La ŝtato, kaj tiuj finnlandaj komunumoj kiuj estas oficiale dulingvaj, devas servi al siaj civitanoj en ambaŭ lingvoj, kvankam eĉ en la ĉiuj tiaj komunumoj ne multe loĝas svedlingvanoj – ekzemple en [[Vantaa]] nur 2–3 %. Ankaŭ ekzemple la cxiuj kuracistoj en tiuj komunumoj devas kapabli servi en la ambaŭ lingvoj. En tiuj municipoj la strataj signoj devas esti dulingvaj (finna kaj sveda). En la tuta lando en la ĉiuj produktaj pakoj devas esti tekstoen la ambaŭ lingvoj, sed nuntempe la svedlingva rubriko estas ofte ofte pli malgranda ol la finnlingva. El la televidaj programoj de [[Yleisradio]] (ŝtata radia kaj televida entrepreno) estas svedlingvaj multe pli granda relativa parto ol estas la relativa parto de la denaskaj svedlingvuloj el la loĝantaro. Escepto de tiu dulingveco estas la aŭtonoma regiono [[Alando]], kiu estas unulingve sveda. Multaj ŝtataj kaj universitataj postenoj postulas la konon de ambaŭ lingvoj. La pozicio de la sveda peris multajn disputojn en la historio de Finnlando. La svedlingvanoj de [[Uusimaa]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]] estas precipe lingva malplimulto (svedparolantaj finnoj), sed la svedlingvanoj de la nuna provinco [[Ostrobotnio]] kaj insularo de Origina Finnlando kaj speciale Alando estas klare ankaŭ aliel diversaj ol la finnparolantoj. Tio, ke do eta minoritata lingvo, kiu ne estas internacie grava (uzata aliloke en la mondo preskaŭ nur en unu najbara lando), havas do fortan rolon (speciale la deviga lerneja instruo kaj la postuloj por ke ricevi laboron) peras fortajn, grandparte emociajn opiniojn kaj postulojn por kaj kontraŭ. Iuj, ekzemple la partio [[Veraj finnoj]], volus igi la svedan nur normala maplimulta lingvo, sed la Sveda Popola Partio de Finnlando postulas fortigon de la pozicio de la sveda. Nuntempe, alimaniere ol antaŭe, la argumentoj por kaj kontraŭ estas precipe ideologiaj. Politikistoj, kiuj ideologie diskutis pri la afero, estas ekzemple la malapogantoj [[Timo Soini]], [[Laura Huhtasaari]] kaj [[Sampo Terho]] kaj la apogantoj [[Björn Månsson]] kaj [[Anna-Maja Henriksson]]. Jam en la 1990-aj jaroj, finnaj gazetoj prenis pozicion kaj por kaj kontraŭ la deviga sveda lingvo, inkluzive de pedagogiaj kialoj. Plu en la 2010-aj jaroj la devon je pedagogiaj kialoj apogis almenau [[Mikaela Nylander]]. == Diferencoj inter la finnlanda sveda kaj svedlanda sveda == Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale la sveda estas iomete tonala lingvo kaj ekzemple la vortoj ''andel'' (anaso) kaj ''andel'' (spirito) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj [[svedlingvaj finnlandanoj]]. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple [[Ida Asplund]] en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. Ekzistas vario ene en la alanda sveda: komunan kun la finnlanda sveda havas orienta alanda sveda pli ol okcidenta alanda sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton ''muminspråk'' (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri [[mumintroloj]], kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel [[Haaparanta]] kaj [[Komunumo Övertorneå]] havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. == Historio == La sveda estis la sola oficiala lingvo kiam Finnlando estis parto de Svedio, kaj plu dum la erao de [[grandprinclando Finnlando]] eĉ ĝis [[1892]]. Ekzistis grandega lingvopolitika konflikto, demando pri la oficiala lingvo. La regado de Rusio rekomendis, ke la oficialaj lingvoj de la grandprinclando estu la finna kaj la rusa. La svekomanoj volis konservi la nuran oficialan lingvan pozicion de la sveda, sed la fennomanoj apogis ŝanĝigi la oficialan lingvon al la finna. Je la sendependiĝo de Finnlando en [[1917]], la sveda ankoraŭ havis fortan rolon en ŝtataj kaj universitataj strukturoj. La unua prezidanto [[Kaarlo Juho Ståhlberg]] apogis la finnan kiel nura oficiala lingvo. En la konstitucio en 1919 kaj la finna kaj la sveda estis difinata oficialaj. La lerni la svedan ne tamen estis deviga por ĉiuj pre la lerneja reformo 1972 - 1981. Dum la epoko de la sveda regado estis svedparolantoj el la finnlandanoj eble kvinono kaj en 1900 la sveda malplimulto konsistigis 13 % de la finna populacio, sed post ondoj de finna naciismo, finnlingva forta movo al eksaj svedlingvaj areoj, miksaj geedzecoj kaj elmigrado dum la 2-a mondmilito, ilia proporcio falis al 5,1 % hodiaŭ.<ref>[https://sprachmittler.eu/2010/08/schwierige-lage-des-schwedischen-in-finnland/ Radim Sochorek: ''Schwierige Lage des Schwedischen in Finnland'' (germane: "Malfacila situacio de la sveda en Finnlando")] en la retejo ''sprachmittler.eu'' aŭguste 2010 {{de}}</ref> Ankaŭ la absoluta nombro longe malkreskis. Pri la svedlingvanoj ekzistas en Finnlando stereotipioj pri "sinjorpopolo", riĉa grupo, kiu regas kaj difinas sin pli bona ol la aliaj. Tia stereotipiaro estas troigita kaj parte malaktualigita. Nuntempe la riĉeca diverseco inter la du lingvogrupoj ne estas plu ega. Tamen la Sveda Popola Partio havas escepte fortan pozicion en la finnlanda politiko. La sveda lingvo estis dum longa tempo la ĉefa lingvo de supera edukado en Finnlando. Dum la sveda regado, sekundara kaj supera edukado estis establita nur en la sveda. Dum ili fariĝis pli kleraj, multaj finnlingvaj familioj kaj kelkaj familioj de rusa origino, kiuj translokiĝis al Finnlando, fariĝis svedlingvaj. Ankaŭ la plej multaj finnlandaj judoj estis svedlingvanoj. La unuaj finnlingvaj doktoraj disertaĵoj estis akceptitaj en la 1860-aj jaroj, sed nur en 1921 la finna lingvo estis adoptita kiel la instrulingvo ĉe la Universitato de Helsinko kune kun la sveda kaj iĝis la ĉefa instrulingvo en la universitato en 1937. Ekzistas termo ''kielirauha'' (lingvotrankvilo) pri la situacio, kiu iĝis, kiam la finna, la granda pleja lingvo, ricevis ankaŭ en la administro sed la sveda konservis fortan pozicion kiel grava dua lingvo en tio. La lingva paco finis, kiam fine de la 1960-aj jaroj komencis nova lingva konflikto, kiun peras la deviga lerneja instruo de la sveda. == Deviga instruo de la sveda == La sveda estas nuntempe deviga fako en Finnlando en la jaroj 6 - 9 de la bazlernejo, en la ĉiuj mezlernejoj kaj en la ĉiuj faklernejoj, universitatoj kaj fakaltlernejoj en la ĉiuj kampoj kaj en la polica lernejo kaj parte armee. Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando. Kontraŭe al populara kredo, deviga sveda edukado ne estas difinita en la finna konstitucio, sed ekzistas tiom da ordinaraj leĝoj, kiuj postulus amendon por abolicii devigan edukadon, ke estas neverŝajne, ke ĝi estos aboliciita en la proksima venonteco. La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Ofte oni apogas la devon dirante, ke Finnlando estas dulingva lando. Aliflanke oni povas kritiki tian argumenton je tio, ke Finnlando estis dulingva jam pre la absoluta devo lerni la svedan kaj je tio, ke ankoraux ekzistas ankaux tiaj dulingvaj landoj, kie ne ekzistas samtipa devo por la lingva plejo lerni la alian oficialan lingvon, sed kiel konstitucie dulingva lando Finnlando estas escepta tiel, ke unu el la du lingvaj grupoj estas relative do malgranda. Iuj kiel [[Mikaela Nylander]] taksas, ke praktike la deviga sveda estas necesa por tio, ke la finnlandan oficialan dulingvismon oni povas konservi. En la lastaj jardekoj, du forte lingvo- kaj etnonaciismaj partioj forte subtenis la sintenojn pri deviga instruado de la sveda lingvo: la Sveda Popola Partio de Finnlando kiel defendanta partio kaj la Veraj Finnoj kiel la kontraŭa partio. La Finna Sveda Popola Partio estas subtenata de la asocio [[Finlandssvensk samling]] kaj la Finna Partio de la [[Ligo de Finneco]]. La unumenciita Partio ankaŭ ricevas fortan subtenon de la Asocio de la instruistoj de la sveda en Finnlando. Pre granda lerneja reformo de Finnlando en la 1970-aj jaroj la bazlernejoj en la lando estis normale sesjaraj popollernejoj (''kansakoulu'', ''folkskola''). Ili estis ses- aŭ sepjaraj, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo ''oppikoulu''/''läroverk'' estis en popollernejo normale nur kvar aŭ kvin jaroj. ''Oppikoulu'' konsistis el kvinjara (por knabinoj eble sesjara) ''keskikoulu''/''mellanskola'' kaj trijara ''lukio''/''gymnasium''. En la lastaj tempoj de tiu sistemo (pararela lerneja sistemo) ekzistis krom ''kansakoulu'' kaj ''oppikoulu'' dujara civitana lernejo, kiu estis deviga por tiuj, kiuj ne iris al ''oppikoulu''/''läroverk''. En tiu sistemo la porfinnlingvana devo lerni la svedan lerneje ne estis absoluta (en la finnlingvaj lernejoj ''kansakoulu'' kaj ''kansalaiskoulu'' oni ne normale instruis lingvojn krom la finna), sed en ''oppikoulu'' la sveda estis deviga por la finnlingvanoj kaj en ''keskikoulu'' kaj en ''lukio''. En ''keskikoulu'' oni devis lerni ankaŭ unu alia ol enlanda lingvo. Tiu alia lingvo estis normale la germana krom ekde fino de la 1950-aj jaroj normale la angla. En ''lukio'' oni devis daŭrigi lerni la lingvojn, kiujn oni lernis en ''keskikoulu'' kaj lerni unu alian lingvon, kiu en la lastaj tempoj de tiu lerneja sistemo estis plej ofte la germana. La instruo de la sveda ĉe la lernejo "oppikoulu" estis altkvalita - la plimulto de nunaj emeritiĝ-aĝaj finnoj (naskitaj antaŭ proksimume la jaro 1958) ne lernis la svedan lingvon, sed tiuj, kiuj ja lernis ĝin, lernis ĝin bone - en la paralera lerneja sistemo la instruo de la sveda estis altkvalita. En la 1960-aj jaroj oni multe planis reformon, kie la lernejoj ''kansakoulu'', ''kansalaiskoulu'' kaj ''keskikoulu'' unuiĝu kiel nauxjara ''peruskoulu''/''grundskola'' kaj ''lukio'' iĝu aparta trijara lernejo, al kiu parto el la finnlandaj junuloj iru el ''peruskoulu''. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj apogis, ke en la finnlingva lernejo ''peruskoulu'' la angla estu deviga fako kaj en la tri lastaj jaroj ekzistu libervola instruo de la sveda kaj eventuale ankaŭ libervola instruo en iuj aliaj lingvoj kiel la germana kaj la franca. Sed laŭ la planoj de tiuj komitatoj lingvoscio de la sveda estu tamen postulo por ke iri al ''lukio''. Do tiuj planoj estis tiel problemaj, ke la lernantoj de ''peruskoulu'' devus jarojn pre la fino de la ''peruskoulu'' decidi, ĉu ili provos iri al ''lukio''. "Kvankam lernejaj fakuloj argumentis por unusola fremda lingvo, la angla, la parlamento voĉdonis kun 137 kontraŭ 24 voĉoj ke ĉiu lernejano studu apud sia gepatra lingvo devige du lingvojn, unu fremdan kaj kiel la alian la "enlandan lingvon", t.e. la svedan. Multaj finnlingvaj politikistoj motivigis la decidon per la dulingveco de la lando, egaleco kaj la nordia kunlaboro. La plej grava argumento estis la [[Nordia Konsilantaro|nordia kunlaboro]]. La sveda lingvo pruvis ke Finnlando apartenis al la nordiaj landoj, do al la Okcidento, kio dum la [[Malvarma Milito]] multe gravis. La logiko de la Malvarma Milito tiel diktis la lingvopolitikan direkton."<ref name="undervisningshistoria">[https://undervisningshistoria.se/svenska-som-obligatoriskt-amne-i-finland/ Janne Väistö: "La sveda kiel deviga lernfako en Finnlando"], 4-a de novembro 2017 en retejo ''undervisningshistoria.se'' pri historio de edukado {{sv}}</ref>. Speciale [[Johannes Virolainen]] uzis tiajn argumentojn. Pre tio li el [[J. K. Paasikivi]] adoptis la argumenton ''lännen turva'' (sekuro de okcidento), la penson, laŭ kiu por la sveda kaj ĝiaj parolantoj oni devas en Finnlando agi vere bone, por ke Svedio havu motivon helpi Finnlandon kontraŭ Rusio (Sovetunio). Dum preskaŭ dudek jaroj estis trankvile, preskaŭ neniuj disputoj aŭdiĝis publike pri la lingvopolitiko<ref name="undervisningshistoria"/>. Ekde la [[1980-aj jaroj]] aŭdiĝis pli da kritiko kontraŭ la deviga sveda, kaj la finna parlamento en [[1993]] malpliigis la elementlernejan devigan svedan kaj en [[2004]] forigis la svedan kiel deviga fako en la gimnazi-fina ekzameno. Marte 2011, okazis manifestacio antaŭ la finna parlamento por fini la devigan svedan instruadon. Aliflanke, estis kontraŭmanifestaciantoj.<ref>https://yle.fi/a/3-5335265</ref> En 2015, la parlamento malakceptis civitanan iniciaton por igi la svedan instruadon laŭvola<ref>https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/eduskunta-hylkasi-kansalaisaloitteen-pakkoruotsi-jatkuu/4846920</ref>. En 2019 la Sveda Popola Partio de Finnlando preskaŭ sukcesis rekonstruigi la mezlernejfinan ekzamenan devigan svedan, sed tio peris do multe koleron en la popolo, ke oni ne kuraĝis realigi la decidon. Lingvonaciisma politikisto [[Anna-Maja Henriksson]] protestis.<ref>https://lansi-uusimaa.fi/uutissuomalainen/4675735</ref> Aliflanke estis decidita, ke la semajnaj lekcionoj de la sveda en la sepa bazlerneja deviga sveda estos pliigata el 2 al tri. Tio realigis en 2024.<ref>https://yle.fi/a/7420063866</ref><ref>https://oph.fi/fi/koulutus-ja-tutkinnot/b1-kielten-uudet-opetussuunnitelman-perusteet</ref> Sekvantjare la Sveda Popola Partio postulis, ke oni kreu infangardenan devigan svedan<ref>https://yle.fi/a/74/20141342</ref>. Ekde 1987 al la ĉiuj universitataj ekzamenoj apartenas deviga finekzameno de la sveda, "virkamiesruotsi" (oficista sveda). Poste ĝi estis vastigita al multaj aliaj altlernejoj. Ekde la 1990-aj jaroj ankaŭ en la ĉiuj faklernejoj, komercaj lernejoj, faklernejoj kaj fakaltlernejoj kaj ekde 2007 en la polica lernejo la sveda estas deviga. Armee la sveda estas deviga por tiuj, kiuj ricevos gvidpozicion. Laŭ intervjuoj, kiuj estas farita jam pli ol 35 jarojn, proksimume 65 - 75 % el la finnlanda loĝantaro malapogas la devon. Post forigo de la deviga ekzameno de la sveda en la mezlernejfina ekzameno (''ylioppilaskirjoitukset''/''studentexamen'') la lingvoscio de la sveda en Finnlando multe malfortigxis - la mezlernejanoj ne lernas la svedan do forte ol antaŭe<ref>https://savonsanomat.fi/paikalliset3053314</ref>. Alia kialo por la malfortiĝo estas, ke en 2016 parto el la bazlerneja deviga sveda estis movita al la 6-a lerneja jaro, por tiuj klasoj estas malfacile trovi instruiston de la sveda kaj tial la bazlernejan devigan svedan instruas nun parte klasinstruistoj, kiuj eble forgesis grandparte sian lingvoscion de la sveda. La bazlernejoj en Finnlando estas normale tiaj, kiuj inkludas nur la klasoj 1–6 aŭ 7–9. Kelkaj municipoj havas vojaĝantan svedan instruiston, kiu instruas la svedan lingvon al la sesaklasanoj de ĉiuj kompletaj lernejoj en la municipo. Instruistoj de la sveda anoncis, ke tiu ŝanĝo en 2016 estis malbona.<ref>https://mtvuutiset.fi/opettajat/ruotsin-taito-heikkeni-kun-opetus-varhennettiin-alkamaan-alakoulussa/8276714</ref> Multaj studoj restas nekompletaj en finnaj universitatoj ĉar la postulo pri sveda scipovo en universitato estas alta, male al elementlerneje kaj gimnazie. [[Dosiero:Pois pakkoruotsi.svg|eta|dekstra|180ra|{{centre|Logotipo ''Pois pakkoruotsi'' ("For la trudsvedan"), uzata de la [[Ligo de finneco]]. La litero '''[[Å]]''' simbolas la svedan lingvon.}}]] Multaj finnlingvaj civitanoj, ĉefe en la nordaj kaj orientaj regionoj, apenaŭ iam ajn havas bezonon por la sveda lingvo. Kontraŭantoj de la sveda lingvoinstruado nomas ĝin malŝate "trudsveda" (finne ''pakkoruotsi'', svede ''tvångssvenska'') kaj postulas ĝian forigon, inter ili la [[Ligo de finneco]] kaj la politika partio [[Veraj finnoj]]. La malan pozicion reprezentas la [[Sveda Popola Partio]], kiu volas konservi aŭ eĉ plifortigi la statuson de la sveda lingvo. Pri tio ekestis kelkfoje polemikaj kaj emociaj konfliktoj. En lastaj jardekoj la plej gravaj apogantoj de la deviga sveda estis du virinpolitikistoj de la Sveda Popola Partio de Finnlando: [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]]. Iliaj argumentoj estas grandparte diversaj: Henriksson estas finn-sveda lingvonaciisto, kaj Nylander, kiu estas pri sia identeco finno, timas, ke forigo de la deviga sveda estus danĝera por la svedlingvaj finnlandanoj. La 30-an de novembro 2010 en finna televido programo ''[[Ajankohtainen kakkonen]]'' (en Esperanto proksimume "Aktuala numero du") aranĝis longan diskutan programon ''Pakkoruotsi-ilta'' ("Vespero pri la trudsveda"), kie la plej grava apoganto de la deviga sveda estis politikisto [[Mikaela Nylander]] kaj la plej grava malapoganto ''Heikki Tala'', prezidanto de [[Suomalaisuuden liitto]], la Ligo de finneco. La programo estis unu el la plej spektataj finnaj televidprogramoj de la jaro. La [[Sveda Popola Partio]] de Finnlando radikaliĝis. En la 2010-aj kaj 2020-aj jaroj, la partio postulis, ekzemple, ke la studo de la sveda estu antaŭenigita en la bazlernejo (tio efektive okazis) kaj ke la sveda estu deviga por infanoj jam sub lerneja aĝo kaj estu aranĝitaj aparte multe lingvobanoj. Kroma postulo estis, ke la devo de svedlingvaj funkciuloj bone paroli la finnan estu forigata.<ref>[[Anna-Maja Henriksson]]: [https://sfp.fi/fi/artikkelit/rkp-ja-ruotsalainen-eduskuntaryhma-esittelevat-toimenpideohjelmaa-kaksikielisyyden-vahvistamiseksi-suomessa/ "la Sveda Popola Partio kaj la sveda parlamenta grupo prezentas programon de rimedoj por plifortigi dulingvismon en Finnlando", finne fine de aŭgusto 2022 en la partia retejo]</ref> En la du unuaj jardekoj de la tria jarmilo estis en orienta Finnlando multaj postulis, ke la rusa estu lerneje alternativo de la sveda. Tio estis pravigita, ekzemple, per la fakto, ke butikoj, kies pagantaj klientoj estis rusaj turistoj, ne bezonus dungi rusojn el Rusio kiel klientservajn agentojn. Sed poste la Milito de Ukraino plinegativiĝis pensadon pri la rusa kaj la orienta landlimo de Finnlando estas fermita kaj turismo inter Finnlando kaj Rusio vere multe malpliiĝis kaj tial ne nun en 2026 supozeble estas en Finnlando multe da fervoro lerni la rusan. Sed radikaliĝis ankaŭ la kontraŭuloj de la deviga sveda: en la eŭropa gazetaro aparte eĥis ekzemple informo de septembro 2013, kiam la svedlingva finna radioprezentistino ''Bettina Sågbom'' de nekonatulo ricevis skriban minacon pri murdo, se ŝi ne sukcesos en sian programon inviti parolistojn de la finnaj naciistoj, kiuj per la programo volis laŭte postuli forigon de la deviga sveda.<ref>[https://www.weser-kurier.de/politik/viele-finnen-wollen-kein-schwedisch-mehr-lernen-doc7e4anvyao87tevlimbv artikolo ''Viele Finnen wollen kein Schwedisch mehr lernen - Morddrohung per E-Mail'' (germane: "Multaj finnoj ne plu volas lerni la svedan - mortminaco per retpoŝto"] en la germana gazeto ''Weser-Kurier'', [[Bremeno]], septembre 2013 {{de}}</ref> Ekzistas areaj malsimiloj en la afero. Ekzemple en la nuna provinco [[Ostrobotnio]] (kiu estas multe malpli vasta ol [[Ostrobotnio (historia)|historia Ostrobotnio]] kaj en la Finnlanda insularo la deviga svedinstruo estas en la plej multaj kazoj funkcia kaj kredas normale fortan lingvoscion de la sveda, sed en plejo de la lando ĝi estas simbola afero kaj la lernejaj taskoj ne estas do pezaj kiel en areoj de funkcia deviga sveda. Ĝia celo en siaj simbolaj areoj estas grandparte simboli, ke Finnlando apartenas al la okcidento kaj Nordio kaj estas proksima speciale kun Svedio. En tiaj areoj la plejo el la loĝantaro parolas pli bone la anglan ol la svedan kaj parolas ofte la anglan ankaŭ kun svedaj vizitantoj. Iam oni uzas la vortojn ''pakkosuomi'' kaj ''tvångsfinska'' pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en [[Uusimaa]], ekzemple [[Helsinko]] kaj kontinenta parto de [[Origina Finnlando]], ekzemple [[Turku]], eĉ pli ol 85 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en [[Uusimaa]], estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna ''modersmålsinriktad finska'' (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo ''mofi'', kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. Unu argumento uzata en Svedio por apogi la devigan instruadon de la sveda en Finnlando estas, ke dum longa tempo la sveda funkciis kiel la ĉefa lingvo de la finnlanda administracio kaj alta kulturo, kaj tial ĝia regado fortigas la ligojn de finnoj al sia propra historio. Estas multe da finnoj kiuj parolas la finnan lingvon kaj devenas de svedlingvanoj, kiuj siavice devenas de finlingvanoj. Argumentoj kontraŭ la devo estas ekzemple tio, ke ĝi peras nacian humiligon kaj tio, ke ĝi unuflankigas la lingvoscion en la lando. Ekzistas en Finnlando, alimaniere ol en Svedio, vere malmultaj spertuloj de ekzemple la hispana. Kun lingvoinstruaj argumentoj en la 1960- aj kaj 1970-aj jaroj granda plejo ekzemple el popollernejaj instruistoj malapogis forte la devigan svedan. Ĉefministro [[Mauno Koivisto]] dubis, ke la Sveda Popola Partio miksis lingvopolitikon al pedagogiko. Laŭ profezoro [[Kari Sajavaara]] la motivo de la Sveda Popola Partio estis volo malpliigi tempon kaj energion de finnlingvanoj. Esploroj montras, ke la deviga sveda ne en la plej multaj kazoj eĉ peras bonan lingvoscion de la sveda - kvankam preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj post proksimume la jaro 1962 lernis la svedan minimume tri jarojn kaj preskaŭ ĉiuj adoltaj finnoj naskiĝintaj en la 1980-aj jaroj kaj poste, lernis la svedan minimume ses jarojn, ne la plejo el la loĝantaro de Finnlando ankoraŭ en 2026 kapablas bone uzi la svedan. Unu argumento de la kritikantoj estas ankaŭ tio, ke la devo apogas Svedion koste de Finnlando.La devon oni kritikis eĉ en Svedio. Ekzemple laŭ sveda lingvisto [[Lars Melin]] ĝi kreis en Finnlando ne-necesan konflikton. La devo peras ankaŭ koleron kaj eĉ perforton kontraŭ svedlingvaj finnlandanoj. == Vidu ankaŭ == *[[Sveda lingvo#La sveda en Finnlando]] *[[Johannes Virolainen#Virolainen kaj la sveda lingvo]] *[[svekomanio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Kalle Kniivilä]]: [https://www.glasnost.se/2010/la-sveda-lingvo-sankta-bovino-en-finna-politiko/ artikolo "Sveda lingvo – tabuo en la finna politiko" en la retejo glastnost.se] {{eo}} * [https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/allt-yngre-finska-barn-lar-sig-svenska-i-skolan artikolo "Allt yngre finska barn lär sig svenska i skolan'', "Pli kaj pli junaj finnaj infanoj lernas la svedan en la lernejo"], retejo de la Sveda Televido, 20-an de februaro 2017 {{sv}} * [https://www.suomenuutiset.fi/kansalaisaloitteelle-jarean-tason-taustatukea-pakkoruotsille-ei-ole-jarkiperusteita/ artikolo ''Kansalaisaloitteelle järeän tason taustatukea – “Pakkoruotsille ei ole järki perusteita”'', "Granda nivelo de fona subteno por la Civitana Iniciato - “Por deviga sveda, ne ekzistas raciaj kialoj”"], retejo ''Suomen uutiset'' (Finnaj novaĵoj) {{fi}} * [https://jennifersandstrom.se/hatet-mot-svensktalande-finland Jennifer Sandström: artikolo ''Hatet mot svensktalande i Finland?'', "Ĉu svedlingvanoj en Finnlando malamatas?"], 7-a de septembro 2016 {{sv}} [[Kategorio:Sveda lingvo]] [[Kategorio:Lingvoj de Finnlando]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] [[Kategorio:politiko de Finnlando]] [[Kategorio:Edukado en Finnlando]] hokp4dizps9mizf54hf56dsi908c93u 0 810576 9371716 9085776 2026-05-12T20:20:48Z Stefangrotz 91903 forigis rompitan bildon 9371716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro|origina nomo=Intercourse|aŭtoro=Andrea Dworkin|ilustristo=|lingvo=English|isbn=0-684-83239-9}} '''''Sekskuniĝo''''' (angle ''Intercourse'') estas verko kiu estis publikigita en 1987 fare de [[Andrea Dworkin]], en kiu Dworkin ofertas [[Radikala feminismo|radikalan feminisman]] analizon de [[Amoro|seksaj rilatoj]] kiel ili estas reprezentitaj en literaturo kaj socio. Dworkin esploras la perceptojn de viroj kaj virinoj pri sekskuniĝo, kaj utiligas klasikajn tekstojn por malfermi ideojn kiujn iliaj verkistoj ne intencis pli malfermi kaj malkaŝi. Kiam ŝi ekzamenas verkojn de [[Lev Tolstoj|Tolstoj]], [[Gustave Flaubert|Flaubert]], [[Isaac Bashevis Singer|Bashevis-Singer]], kaj aliaj, ŝi citas ilin kiel ekzemplojn, ne kiel fontojn, kaj konkludas ke en socio kiu rekomendas [[Patriarkeco|masklan superecon]], seksaj rilatoj inter viroj kaj virinoj estas grava faktoro en la subigo de virinoj al viroj. Estas ofte dirite ke ŝi argumentas ke "ĉiu [[Aliseksemo|aliseksema]] seksumado estas seksperforto", bazita sur la linio de la libro kiu diras, "Seksa perforto estas sinonimo por sekskuniĝo." Tamen, Dworkin neis ĉi tiun interpreton, deklaranta, "Kion mi pensas estas tio ke sekso ne devas meti virinojn en suba pozicio. Ĝi devas esti reciproka kaj ne ago de agresemo de viro rigardanta nur kontentigi lin mem. Tio estas mia punkto." <ref>{{cite web|url=http://www.snopes.com/quotes/mackinnon.asp|title=Rape Seeded|website=Snopes.com|first=Barbara|last=Mikkelson|date=28 September 2007|access-date=25 June 2015}}</ref> == Tezo == En ''Sekskuniĝo'', Dworkin vastigas ŝiajn antaŭajn analizojn de [[pornografio]] en diskuton de [[Aliseksemo|aliseksemaj]] seksaj rilatoj ĝenerale. En verkoj kiel ekzemple ''Mizoginio'' kaj ''Pornography: Women Owned by Men'', (Pornografio: Virinoj posedataj de Viroj) Dworkin argumentis ke pornografio kaj erotika literaturo en patriarkeca socio konstante erotikigas la seksan kontrolon de virinoj fare de viroj, kaj ofte ankaŭ evidentajn agojn de ekspluato aŭ perforto. En ''Sekskuniĝo'', ŝi asertas ke tiu seksa subigo de virinoj estas centra al la seksa travivaĵo de kaj viroj kaj virinoj, kaj ke ĝi estas plifortigita en ĉiuj tavoloj de la [[ĉeftendenco]], ne nur tra pornografio, sed ankaŭ en klasikaj verkoj de la literatura kanono en kiujn viroj dominas. Dworkin diskutas verkojn kiel ekzemple la ''[[La Sonato de Kreutzer|Kreutzer Sonato]]'' (de Tolstoj), ''[[Madame Bovary]]'', kaj la rolulo de ''[[Drakulo]] ,'' kaj eĉ rilatas al religiaj tekstoj, laŭleĝa interpreto, kaj pornografio. Ŝi argumentas ke bildigoj de sekskuniĝo en ĉefa arto kaj kulturo konstante emfazas alisekseman sekson kiel la nura aŭ "vera" formo de sekso; kaj tiu sekso estas priskribita en ili per perfortaj aŭ enpenetraj terminoj; ke ili prezentas perforton kaj invademon kiel centrajn al [[erotiko]]; kaj ke ili ofte estas ligitaj al la malestima sinteno de viroj, kaj abomeno al, kaj eĉ [[murdo]], de seksaj virinoj. Ŝi asertas, ke ĉi tiuj specoj de priskriboj eternigas androcentran kaj potencan aliron al sekseco, kaj ke la kombinaĵo de tiuj aliroj kun la kondiĉoj de la vivo de virinoj en seksisma socio igas la alisekseman sperton de sekso esenca parto de la subpreso de virinoj kaj ilia submetiĝo al viroj. Tiu sperto estas por virinoj travivaĵo de "konkero",<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://www.nostatusquo.com/ACLU/dworkin/IntercourseI.html|titolo=Chapter 7, "Occupation/Collaboration"|familia nomo=Dworkin|persona nomo=Andrea|jaro=1987|publikaĵo=Intercourse|eldoninto=Basic Books; republished at NoStatusQuo.com}}</ref> kiu en la sama tempo laŭsupoze estas plezura, kaj difinas ilian statuson mem kiel virinoj. {{rp|122–124|Andrea Dworkin}} Dworkin priskribas tiun aliron al sekso per tiun diro: {{Citaĵo |Ĉi tio estas aŭ [[nihilismo]] - aŭ [[vero]]. Ĝi devas enpuŝi preter la limo. La konturo de la korpo estas klara; derompita. Lia tuteco estas [[iluzio]], tragika trompo, ĉar inter la kruroj estas kaŝita fendo kiu devas enpremi ĝin. Neniu reala privateco de la korpo povas ekzisti samtempe kun sekskuniĝo: kun esti penetrita. La [[vagino]] mem estas muskola, kaj oni devas puŝi inter ĉi tiuj muskoloj por apartigi ilin. La puŝo estas daŭra [[invado]]. Ŝi estas malfermita, etendita en sia mezo. Ŝi estas okupata – en sia korpo, en sia interno, en sia privateco... Nenie kaj inter iu ajn homa grupo estas ĉi tiu sperto nekomparebla – homoj, kiuj estis kreitaj por celo: por penetro, eniro, konkero. Ne en okupataj landoj, ne inter sklavigitaj rasoj, ne inter malliberigitaj reĝimoj-kontraŭuloj, ne en kulturoj, kiuj viktimiĝis de [[koloniismo]], ne en la obeemo de infanoj al plenkreskuloj, kaj ne en la abomenaĵoj kiuj lasis sian spuron en la [[20-a jarcento]], komencante de [[Auschwitz]] inkluzive de la [[Gulago]]j. Estas nenio ekzakte simila al ĝi, kaj ne ĉar la politika invado kaj la graveco de la sekskuniĝo estas bagatela kompare kun la hierarkioj kaj aliaj agoj de krueleco. Sekskuniĝo estas unika realaĵo por virinoj kiel filinoj de malsupera statuso; kaj ĝi inkluzivas interalie la rompon de limoj, transprenon, okupon, detruon de privateco – ĉar ĉio ĉi estas komprenata kiel normala kaj eĉ esenca por la kontinueco de la homa ekzisto. Nenio farita al alia malsupera homa grupo estas komparebla laŭ sia signifo kaj sekvoj, eĉ kiam seksa havebleco, aliseksema aŭ samseksema, estas trudita al tiuj homoj. Sklavigitaj popoloj, ekzemple, povas esti devigitaj amori kun siaj regantoj, sed la neekzistanta [[Dio]] ne kondiĉigis la homan ekziston entute je ilia plenumado. La politika signifo de la sekskuniĝo por virinoj estas fundamenta demando de [[feminismo]] kaj [[libereco]]: ĉu okupata popolo - fizike okupata de interne, invadita - povas esti libera; ĉu tiuj, kies privateco estas fundamente malobservita, povas havi [[memdeterminado]]n; ĉu tiuj, al kiuj mankas biologia korpa integreco, povas havi memrespekton? }} == Polemiko == La kritikistoj de Dworkin argumentis ke la centra tezo de ''Sekskuniĝo'' estas ke "ĉiu aliseksema sekso estas seksperforto." Tamen, ne ekzistas tia frazo en la verko, kaj la aserto baziĝas sur la frazo en la verko "Seksperforto estas sinonimo por sekskuniĝo". Sed en la verko, la komparo inter aliseksa sekso kaj konkero, proprieto, Kunlaborismo ktp., estas farita en la kunteksto de diskutoj pri la maniero kiel seksaj rilatoj estas priskribitaj "en la diskurso de vira vero - en literaturo, scienco, filozofio, pornografio." <ref name="Int">{{Citaĵo el libro|titolo=Intercourse|familia nomo=Dworkin|persona nomo=Andrea|jaro=1987|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=Basic Books|ISBN=978-0465017522|paĝoj=154}}</ref>, kaj la devigo de la konceptoj tra la socia potenco kiun viroj tenas super virinoj. Dworkin mem malaprobis tiun interpreton, kiel terura miskompreno de ŝia laboro. {{Refn|{{Cite web|url=http://www.nostatusquo.com/ACLU/dworkin/LieDetect.html|title=The Lie Detector: The Andrea Dworkin Online Library|publisher=Pushing Buttons/[[Usona Asocio por Civilaj Liberecoj|ACLU]]}}}} Demandite pri tio en intervjuo, ŝi klarigis: {{Citaĵo|Ne, mi ne skribis [ke ĉiu aliseksa sekso estas seksperforto], kaj mi ne diris tion, ne tiam, kaj neniam... La tuta afero de sekskuniĝo kiel la finfina esprimo de maskla kontrolo en ĉi tiu kulturo fariĝis pli kaj pli kaj pli interesa por mi. En ''Sekskuniĝo'', mi decidis alproksimigi la temon el la direkto de socia praktiko, fizika realo. Eble ĝi estas mia historio, sed mi pensas, ke la socia klarigo por la aserto "ĉiu sekso estas seksperforto" estas malsama kaj verŝajne sufiĉe simpla. Plej multaj viroj kaj signifa nombro da virinoj sentas seksan plezuron en la kadro de malegaleco. Ĉar la [[paradigmo]] de sekso estis unu el konkero, potenco kaj profanado, mi pensas, ke multaj viroj opinias, ke ili bezonas maljustan avantaĝon, kiu en ĝia ekstrema manifestiĝo nomiĝas seksperforto. Mi ne pensas, ke ili vere bezonas ĝin. Mi pensas, ke kaj taŭgeco kaj seksa plezuro povas postvivi egalecon, kaj ja ili faros. Ankaŭ estas grave diri, krome, ke la produktantoj de pornografio, kaj precipe [[Playboy]], publikigis plurfoje dum jaroj ĉi tiun [[kalumnio]]n, ke "ĉiu sekso estas seksperforto" kaj ĝi disvastiĝis al aliaj, kiel [[Times]], kiuj, demandite provizi fonton kaj referencoj por tio, ne povas. }} Ĵurnalisto Kathy Young skribis ke ĉu aŭ ne Dworkin signifis precize la deklaron atribuitan al ŝi, la ĝenerala sinteno de Dworkin estas ke aliseksa sekso estas perforta, kaj tio estas la samo, kaj ke "ne grave kion ŝia defendantoj diras, Dworkin estis efektive kontraŭ-seksa." <ref>[https://reason.com/2005/04/17/the-dworkin-whitewash/ The Dworkin Whitewash]  Cathy Young | 4.17.2005 reason</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Homa sekseco]] [[Kategorio:Anglalingvaj libroj]] [[Kategorio:Usonaj malfikciaj libroj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1987]] 800iovo58jebbj9otndbr0z5l8w2a88 0 812700 9371671 8738531 2026-05-12T18:58:05Z ThomasPusch 1869 /* Graveco */ 9371671 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Heinz Dopsch Aufnahme von Werner Maleczek.jpg |priskribo=Heinz Dopsch, 2003 }} '''Heinz DOPSCH''' (naskiĝinta la {{daton|1|11|1942}} en [[Vieno]], mortinta la {{Daton|31|7|2014}} en [[Maria Wörth]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] historiisto. Li profesoris inter 1984 kaj 2011 ĉe la [[Salcburga universitato]]. == Vivo == Estante nepo de la historiisto [[Alfons Dopsch]] kaj la pranepo de [[Julius von Ficker]] li studis ekde 1961 historion kaj [[klasika filologio|klasikan filologion]]. Doktoriĝo sukcesis en januaro 1969 ĉe [[Karl Lechner]] pri la temo ''Landherren, Herrenbesitz und Herrenstand in der Steiermark 1100–1400''. En 1968/69 li asistantis ĉe [[Friedrich Hausmann]] dum novfaro de [[stirio|stiria]] dokumento-katalogo. En 1969 li edziĝis; kun sia edzino li havis du filinojn kaj filon. Inter 1969 kaj 1980 li astistantis ĉe [[Hans Wagner]] ĉe la katedro pri aŭstria historio ĉe la [[Salcburga universitato]] kie li habilitiĝis en 1977 pri [[mezepoko]] kaj kompara landohistorio defendinte la verkon ''Das Erzstift Salzburg im Mittelalter''. En 1980 li iĝis eksterorda profesoro en Salcburgo rifuzonte en 1997 iri [[Munkeno]]n. Inter 1991 kaj 1993 Dopsch filozofifakultate dekanis kaj inter 1999 kaj 2003 li plenumis la rolon de profesorara porparolanto en la senato. Retiriĝo estis en oktobro 2011. == Graveco == Dopsĉ prezentis pli ol 200 publicaĵoj eldonante, parte kun aliaj fakuloj, kronikojn de urboj kaj vilaĝoj. Ege gravis la verkego ''Geschichte Salzburgs – Stadt und Land'' kiu aperis (kunlaboris [[Hans Spatzenegger]]) inter 1981 kaj 1991 en ok volumoj. Ĉi-tio digne posteulis la ĝistiaman fundamentan verkon pri salcburgia historio de [[Hans Widmann (historiisto)|Hans Widmann]], ''Landesgeschichte Salzburgs''. Samrange valoras ''Die Geschichte der Stadt Salzburg'', verko farita kune kun [[Robert Hoffmann]] de 1996. Praktika kompendio skribiĝis de li en 2009 kun la titolo ''Kleine Geschichte Salzburgs''. Dopsch estis ankaŭ kuneldoninto de trivoluma historio de [[Berchtesgaden]]. Pri la klerulo [[Paracelso]] li organizis du kongresojn kaj eldonis du kolektojn. Kromaj de li moderigitaj kunvenoj de fakuloj estis pri la rolo de Salcburgio ene de la eŭropa historio ''(Salzburg in der europäischen Geschichte)'' en 1977, [[Virgilio de Salcburgo]] (1984), pri Sankta [[Cirilo kaj Metodo|Metodio]] (1985), pri ''1200 Jahre Erzbistum Salzburg'' (ĝenerala historio de Salcburgio, 1998) kaj pri ''Das Tauerngold im europäischen Vergleich'' (ekspluatado de oro en salcburgiaj montoj kaj la komercado per ĝi, 2000). Krome li eldonis la festolibron por [[Kurt Reindel]]<small>^[?]</small> okaze de ties 75-a datreveno naskiĝtaga kie temis pri la rilatoj inter [[Bavario]] kaj [[Italio]] inter la 8-a kaj la 15-a jarcentoj. Dopsch esploris pri la potencstrukturo de la arkidiocezo de Salcburgo kaj la misioj en [[Karantanio]] en la 8-a/9-a jarcentoj kies konkludojn li publikigis en 1991.<ref>Heinz Dopsch: ''Das Erzbistum Salzburg und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter unter besonderer Berücksichtigung der Salzburger Slawenmission.'' Ĉe: Günther Hödl, Johannes Grabmayer (eld.): ''Karantanien und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter.'' Wien 1993, p. 101–150.</ref> == Honoroj == * 1988: eksterorda membro de Komisiono de Bavaria Landohistorio * 1994: koresponda membro de ''Österreichische Akademie der Wissenschaften'' * festolibro okaze de la 58-a datreveno naskiĝtaga * Goldenes Verdienstzeichen des Landes Salzburg * Ehrenring der Stadt Salzburg * 2011: Paracelsusring * Ehrenbecher des Landes Salzburg.<ref>Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Che: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p. 637–644, konkrete: p. 643.</ref> == Verkoj == Listo de la verkoj de inter 1968 kaj 2000: [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München u. a. 2001, p.&nbsp;489–506. ;Monografioj * ''Kleine Geschichte Salzburgs. Stadt und Land.'' Tria eldono. Pustet, Salzburg 2014, ISBN 978-3-7025-0738-1. * kun Karl Brunner kaj Maximilian Weltin: ''1122–1278. Die Länder und das Reich. Der Ostalpenraum im Hochmittelalter'' (=Österreichische Geschichte, 3). Ueberreuter, Wien 1999, ISBN 3-8000-3525-1. * kun Robert Hoffmann: ''Geschichte der Stadt Salzburg.'' Pustet, Salzburg 1996, ISBN 3-7025-0340-4. ;Eldoniste * ''Bayern und Italien. Politik, Kultur, Kommunikation (8.–15. Jahrhundert). Festschrift für Kurt Reindel zum 75. Geburtstag'' (= ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte.'' Band 18). Beck, München 2001, ISBN 3-406-10818-0. * ''Paracelsus und Salzburg. Vorträge bei den internationalen Kongressen in Salzburg und Badgastein anläßlich des Paracelsus-Jahres 1993'' (=Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, 14). Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, Salzburg 1994. * ''Vom Stadtrecht zur Bürgerbeteiligung'' (=Jahresschrift. Salzburger Museum Carolino Augusteum, 33). Salzburger Museum Carolino Augusteum, Salzburg 1987. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gerhard Ammerer, Christian Rohr, Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München 2001, ISBN 3-486-56542-7. * Reinhard. R. Heinisch: ''Em.o.Univ.-Prof. Dr. phil. Heinz Dopsch 1. November 1942 – 31. Juli 2014.'' Ĉe: ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde'' 2010/2011, p.&nbsp;154–155 ([https://www.zobodat.at/biografien/Dopsch_Heinz_MGSL_154-155_0002-0007.pdf interrete]). * Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Ĉe: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p.&nbsp;637–644. * Joachim Wild: ''Heinz Dopsch (1942–2014).'' Ĉe: ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte'' 77 (2014), p.&nbsp;968–971 ([https://daten.digitale-sammlungen.de/0013/bsb00138974/images/index.html?id=00138974&groesser=&fip=193.174.98.30&no=&seite=268 interrete]). * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch †.'' Ĉe: ''Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung.'' 123/2015, p.&nbsp;295–297. * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch (* 1. November 1942, † 31. Juli 2014).'' Ĉe: ''Blätter für deutsche Landesgeschichte.'' 150-a jarkolekto, 2014, p.&nbsp;587–590. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|122952197}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122952197 ligiloj ĉe DDB] * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/autoren.php?name=Dopsch%2C+Heinz publikigitaj aferoj de Dopsch] ĉe Opac/Regesta Imperii {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dopsch, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Salcburgianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] 4k8w1tagyvplj99o0z8gj1hu7ms96bw 9371673 9371671 2026-05-12T19:00:15Z ThomasPusch 1869 /* Verkoj */ 9371673 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Heinz Dopsch Aufnahme von Werner Maleczek.jpg |priskribo=Heinz Dopsch, 2003 }} '''Heinz DOPSCH''' (naskiĝinta la {{daton|1|11|1942}} en [[Vieno]], mortinta la {{Daton|31|7|2014}} en [[Maria Wörth]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] historiisto. Li profesoris inter 1984 kaj 2011 ĉe la [[Salcburga universitato]]. == Vivo == Estante nepo de la historiisto [[Alfons Dopsch]] kaj la pranepo de [[Julius von Ficker]] li studis ekde 1961 historion kaj [[klasika filologio|klasikan filologion]]. Doktoriĝo sukcesis en januaro 1969 ĉe [[Karl Lechner]] pri la temo ''Landherren, Herrenbesitz und Herrenstand in der Steiermark 1100–1400''. En 1968/69 li asistantis ĉe [[Friedrich Hausmann]] dum novfaro de [[stirio|stiria]] dokumento-katalogo. En 1969 li edziĝis; kun sia edzino li havis du filinojn kaj filon. Inter 1969 kaj 1980 li astistantis ĉe [[Hans Wagner]] ĉe la katedro pri aŭstria historio ĉe la [[Salcburga universitato]] kie li habilitiĝis en 1977 pri [[mezepoko]] kaj kompara landohistorio defendinte la verkon ''Das Erzstift Salzburg im Mittelalter''. En 1980 li iĝis eksterorda profesoro en Salcburgo rifuzonte en 1997 iri [[Munkeno]]n. Inter 1991 kaj 1993 Dopsch filozofifakultate dekanis kaj inter 1999 kaj 2003 li plenumis la rolon de profesorara porparolanto en la senato. Retiriĝo estis en oktobro 2011. == Graveco == Dopsĉ prezentis pli ol 200 publicaĵoj eldonante, parte kun aliaj fakuloj, kronikojn de urboj kaj vilaĝoj. Ege gravis la verkego ''Geschichte Salzburgs – Stadt und Land'' kiu aperis (kunlaboris [[Hans Spatzenegger]]) inter 1981 kaj 1991 en ok volumoj. Ĉi-tio digne posteulis la ĝistiaman fundamentan verkon pri salcburgia historio de [[Hans Widmann (historiisto)|Hans Widmann]], ''Landesgeschichte Salzburgs''. Samrange valoras ''Die Geschichte der Stadt Salzburg'', verko farita kune kun [[Robert Hoffmann]] de 1996. Praktika kompendio skribiĝis de li en 2009 kun la titolo ''Kleine Geschichte Salzburgs''. Dopsch estis ankaŭ kuneldoninto de trivoluma historio de [[Berchtesgaden]]. Pri la klerulo [[Paracelso]] li organizis du kongresojn kaj eldonis du kolektojn. Kromaj de li moderigitaj kunvenoj de fakuloj estis pri la rolo de Salcburgio ene de la eŭropa historio ''(Salzburg in der europäischen Geschichte)'' en 1977, [[Virgilio de Salcburgo]] (1984), pri Sankta [[Cirilo kaj Metodo|Metodio]] (1985), pri ''1200 Jahre Erzbistum Salzburg'' (ĝenerala historio de Salcburgio, 1998) kaj pri ''Das Tauerngold im europäischen Vergleich'' (ekspluatado de oro en salcburgiaj montoj kaj la komercado per ĝi, 2000). Krome li eldonis la festolibron por [[Kurt Reindel]]<small>^[?]</small> okaze de ties 75-a datreveno naskiĝtaga kie temis pri la rilatoj inter [[Bavario]] kaj [[Italio]] inter la 8-a kaj la 15-a jarcentoj. Dopsch esploris pri la potencstrukturo de la arkidiocezo de Salcburgo kaj la misioj en [[Karantanio]] en la 8-a/9-a jarcentoj kies konkludojn li publikigis en 1991.<ref>Heinz Dopsch: ''Das Erzbistum Salzburg und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter unter besonderer Berücksichtigung der Salzburger Slawenmission.'' Ĉe: Günther Hödl, Johannes Grabmayer (eld.): ''Karantanien und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter.'' Wien 1993, p. 101–150.</ref> == Honoroj == * 1988: eksterorda membro de Komisiono de Bavaria Landohistorio * 1994: koresponda membro de ''Österreichische Akademie der Wissenschaften'' * festolibro okaze de la 58-a datreveno naskiĝtaga * Goldenes Verdienstzeichen des Landes Salzburg * Ehrenring der Stadt Salzburg * 2011: Paracelsusring * Ehrenbecher des Landes Salzburg.<ref>Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Che: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p. 637–644, konkrete: p. 643.</ref> == Verkoj == Listo de la verkoj de inter 1968 kaj 2000: Gerhard Ammerer, Christian Rohr, Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München u. a. 2001, p.&nbsp;489–506. ;Monografioj * ''Kleine Geschichte Salzburgs. Stadt und Land.'' Tria eldono. Pustet, Salzburg 2014, ISBN 978-3-7025-0738-1. * kun Karl Brunner kaj Maximilian Weltin: ''1122–1278. Die Länder und das Reich. Der Ostalpenraum im Hochmittelalter'' (=Österreichische Geschichte, 3). Ueberreuter, Wien 1999, ISBN 3-8000-3525-1. * kun [[Robert Hoffmann]]: ''Geschichte der Stadt Salzburg.'' Pustet, Salzburg 1996, ISBN 3-7025-0340-4. ;Eldoniste * ''Bayern und Italien. Politik, Kultur, Kommunikation (8.–15. Jahrhundert). Festschrift für Kurt Reindel zum 75. Geburtstag'' (= ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte.'' Band 18). eldonejo C. H. Beck, [[Munkeno]] 2001, ISBN 3-406-10818-0. * ''Paracelsus und Salzburg. Vorträge bei den internationalen Kongressen in Salzburg und Badgastein anläßlich des Paracelsus-Jahres 1993'' (=Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, 14). Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, Salzburg 1994. * ''Vom Stadtrecht zur Bürgerbeteiligung'' (=Jahresschrift. Salzburger Museum Carolino Augusteum, 33). Salzburger Museum Carolino Augusteum, Salzburg 1987. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gerhard Ammerer, Christian Rohr, Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München 2001, ISBN 3-486-56542-7. * Reinhard. R. Heinisch: ''Em.o.Univ.-Prof. Dr. phil. Heinz Dopsch 1. November 1942 – 31. Juli 2014.'' Ĉe: ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde'' 2010/2011, p.&nbsp;154–155 ([https://www.zobodat.at/biografien/Dopsch_Heinz_MGSL_154-155_0002-0007.pdf interrete]). * Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Ĉe: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p.&nbsp;637–644. * Joachim Wild: ''Heinz Dopsch (1942–2014).'' Ĉe: ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte'' 77 (2014), p.&nbsp;968–971 ([https://daten.digitale-sammlungen.de/0013/bsb00138974/images/index.html?id=00138974&groesser=&fip=193.174.98.30&no=&seite=268 interrete]). * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch †.'' Ĉe: ''Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung.'' 123/2015, p.&nbsp;295–297. * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch (* 1. November 1942, † 31. Juli 2014).'' Ĉe: ''Blätter für deutsche Landesgeschichte.'' 150-a jarkolekto, 2014, p.&nbsp;587–590. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|122952197}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122952197 ligiloj ĉe DDB] * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/autoren.php?name=Dopsch%2C+Heinz publikigitaj aferoj de Dopsch] ĉe Opac/Regesta Imperii {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dopsch, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Salcburgianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] 409gh75vujlp7nnwxdo9bcxiuez6bdh 9371803 9371673 2026-05-13T03:02:17Z Arbarulo 135469 9371803 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Heinz Dopsch Aufnahme von Werner Maleczek.jpg |priskribo=Heinz Dopsch, 2003 }} '''Heinz DOPSCH''' (naskiĝinta la {{daton|1|11|1942}} en [[Vieno]], mortinta la {{Daton|31|7|2014}} en [[Maria Wörth]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] historiisto. Li profesoris inter 1984 kaj 2011 ĉe la [[Salcburga universitato]]. == Vivo == Estante nepo de la historiisto [[Alfons Dopsch]] kaj la pranepo de [[Julius von Ficker]] li studis ekde 1961 historion kaj [[klasika filologio|klasikan filologion]]. Doktoriĝo sukcesis en januaro 1969 ĉe [[Karl Lechner]] pri la temo ''Landherren, Herrenbesitz und Herrenstand in der Steiermark 1100–1400''. En 1968/69 li asistantis ĉe [[Friedrich Hausmann]] dum novfaro de [[stirio|stiria]] dokumento-katalogo. En 1969 li edziĝis; kun sia edzino li havis du filinojn kaj filon. Inter 1969 kaj 1980 li astistantis ĉe [[Hans Wagner]] ĉe la katedro pri aŭstria historio ĉe la [[Salcburga universitato]] kie li habilitiĝis en 1977 pri [[mezepoko]] kaj kompara landohistorio defendinte la verkon ''Das Erzstift Salzburg im Mittelalter''. En 1980 li iĝis eksterorda profesoro en Salcburgo rifuzonte en 1997 iri [[Munkeno]]n. Inter 1991 kaj 1993 Dopsch filozofifakultate dekanis kaj inter 1999 kaj 2003 li plenumis la rolon de profesorara porparolanto en la senato. Retiriĝo estis en oktobro 2011. == Graveco == Dopsĉ prezentis pli ol 200 publicaĵoj eldonante, parte kun aliaj fakuloj, kronikojn de urboj kaj vilaĝoj. Ege gravis la verkego ''Geschichte Salzburgs – Stadt und Land'' kiu aperis (kunlaboris [[Hans Spatzenegger]]) inter 1981 kaj 1991 en ok volumoj. Ĉi-tio digne posteulis la ĝistiaman fundamentan verkon pri salcburgia historio de [[Hans Widmann (historiisto)|Hans Widmann]], ''Landesgeschichte Salzburgs''. Samrange valoras ''Die Geschichte der Stadt Salzburg'', verko farita kune kun [[Robert Hoffmann]] de 1996. Praktika kompendio skribiĝis de li en 2009 kun la titolo ''Kleine Geschichte Salzburgs''. Dopsch estis ankaŭ kuneldoninto de trivoluma historio de [[Berchtesgaden]]. Pri la klerulo [[Paracelso]] li organizis du kongresojn kaj eldonis du kolektojn. Kromaj de li moderigitaj kunvenoj de fakuloj estis pri la rolo de Salcburgio ene de la eŭropa historio ''(Salzburg in der europäischen Geschichte)'' en 1977, [[Virgilio de Salcburgo]] (1984), pri Sankta [[Cirilo kaj Metodo|Metodio]] (1985), pri ''1200 Jahre Erzbistum Salzburg'' (ĝenerala historio de Salcburgio, 1998) kaj pri ''Das Tauerngold im europäischen Vergleich'' (ekspluatado de oro en salcburgiaj montoj kaj la komercado per ĝi, 2000). Krome li eldonis la festolibron por [[Kurt Reindel]]<small>^[?]</small> okaze de ties 75-a datreveno naskiĝtaga kie temis pri la rilatoj inter [[Bavario]] kaj [[Italujo]] inter la 8-a kaj la 15-a jarcentoj. Dopsch esploris pri la potencstrukturo de la arkidiocezo de Salcburgo kaj la misioj en [[Karantanio]] en la 8-a/9-a jarcentoj kies konkludojn li publikigis en 1991.<ref>Heinz Dopsch: ''Das Erzbistum Salzburg und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter unter besonderer Berücksichtigung der Salzburger Slawenmission.'' Ĉe: Günther Hödl, Johannes Grabmayer (eld.): ''Karantanien und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter.'' Wien 1993, p. 101–150.</ref> == Honoroj == * 1988: eksterorda membro de Komisiono de Bavaria Landohistorio * 1994: koresponda membro de ''Österreichische Akademie der Wissenschaften'' * festolibro okaze de la 58-a datreveno naskiĝtaga * Goldenes Verdienstzeichen des Landes Salzburg * Ehrenring der Stadt Salzburg * 2011: Paracelsusring * Ehrenbecher des Landes Salzburg.<ref>Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Che: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p. 637–644, konkrete: p. 643.</ref> == Verkoj == Listo de la verkoj de inter 1968 kaj 2000: [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München u. a. 2001, p.&nbsp;489–506. ;Monografioj * ''Kleine Geschichte Salzburgs. Stadt und Land.'' Tria eldono. Pustet, Salzburg 2014, ISBN 978-3-7025-0738-1. * kun Karl Brunner kaj Maximilian Weltin: ''1122–1278. Die Länder und das Reich. Der Ostalpenraum im Hochmittelalter'' (=Österreichische Geschichte, 3). Ueberreuter, Wien 1999, ISBN 3-8000-3525-1. * kun [[Robert Hoffmann]]: ''Geschichte der Stadt Salzburg.'' Pustet, Salzburg 1996, ISBN 3-7025-0340-4. ;Eldoniste * ''Bayern und Italien. Politik, Kultur, Kommunikation (8.–15. Jahrhundert). Festschrift für Kurt Reindel zum 75. Geburtstag'' (= ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte.'' Band 18). eldonejo C. H. Beck, [[Munkeno]] 2001, ISBN 3-406-10818-0. * ''Paracelsus und Salzburg. Vorträge bei den internationalen Kongressen in Salzburg und Badgastein anläßlich des Paracelsus-Jahres 1993'' (=Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, 14). Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, Salzburg 1994. * ''Vom Stadtrecht zur Bürgerbeteiligung'' (=Jahresschrift. Salzburger Museum Carolino Augusteum, 33). Salzburger Museum Carolino Augusteum, Salzburg 1987. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Gerhard Ammerer, Christian Rohr, Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München 2001, ISBN 3-486-56542-7. * Reinhard. R. Heinisch: ''Em.o.Univ.-Prof. Dr. phil. Heinz Dopsch 1. November 1942 – 31. Juli 2014.'' Ĉe: ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde'' 2010/2011, p.&nbsp;154–155 ([https://www.zobodat.at/biografien/Dopsch_Heinz_MGSL_154-155_0002-0007.pdf interrete]). * Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Ĉe: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p.&nbsp;637–644. * Joachim Wild: ''Heinz Dopsch (1942–2014).'' Ĉe: ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte'' 77 (2014), p.&nbsp;968–971 ([https://daten.digitale-sammlungen.de/0013/bsb00138974/images/index.html?id=00138974&groesser=&fip=193.174.98.30&no=&seite=268 interrete]). * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch †.'' Ĉe: ''Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung.'' 123/2015, p.&nbsp;295–297. * Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch (* 1. November 1942, † 31. Juli 2014).'' Ĉe: ''Blätter für deutsche Landesgeschichte.'' 150-a jarkolekto, 2014, p.&nbsp;587–590. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|122952197}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122952197 ligiloj ĉe DDB] * [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/autoren.php?name=Dopsch%2C+Heinz publikigitaj aferoj de Dopsch] ĉe Opac/Regesta Imperii {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dopsch, Heinz}} [[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]] [[Kategorio:Aŭstraj klasikaj filologoj]] [[Kategorio:Salcburgianoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]] [[Kategorio:Salcburga universitato]] btu8fu9wx449g88nkoj757w500ykhv5 0 820691 9371685 8361587 2026-05-12T19:17:31Z ThomasPusch 1869 9371685 wikitext text/x-wiki {{orfa|politiko}} {{Informkesto politikisto}} '''Adolf SCHEMEL''' (naskiĝinta la {{Daton|30|6|1880}} en [[Salcburgo]], mortinta samloke la {{Daton|27|6|1961}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] politikisto kaj juristo. De majo 1945 ĝis jarfino de 1945 li estis ministroprezidanto de [[Salcburgio]]. == Vivo== Estante filo de majoro August Schemel von Kühnritt li doktoriĝis kaj deĵoris ekde 1903 ĉe la salcburgia landa registaro. En 1934 li iĝis vica ministroprezidanto, landa financresponsulo kaj ano de la [[Federacia Konsilio (Aŭstrio)|Federacia Konsilio]]. Post [[Anschluss]] li estis tuj maldungita fare de la [[nazioj]] kaj dum ilia regado li sume sep monatojn estis en malliberejo.<ref>[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?apm=0&aid=svz&datum=19490630&seite=3 "Hofrat Dr. Schemel begeht 70. Geburtstag".] - Ĉe: [[Salzburger Volkszeitung]], 30.6.1949, p. 3</ref> Post la [[Dua mondmilito]] anoj de [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|SPÖ]], de [[Komunista Partio de Aŭstrio|KPÖ]] kaj [[Aŭstria Popola Partio|kristansocialuloj]] proponis al la [[usono|usonaj okupantoj]] ke ili nomumu lin estro de la landa registaro. En la 23.5.1945 tio estis konfirmita oficiale kaj li tiufunkcie restis ĝis la unua kunveno de la freŝe elektitaj landparlamentanoj je jarfino 1945. Poste li estis ĝis 1949 vica ministroprezidanto. Li havis honoran membrecon ene de [[Mittelschüler-Kartell-Verband|MKV]] ĉe ''K.ö.St.V. Almgau Salzburg'' (ekde 1925) kaj ene de [[Österreichischer Cartellverband|ÖCV]] ĉe ''K.Ö.St.V. Austria Wien''. == Literaturo == * Gertrude Enderle-Burcel: ''Christlich – ständisch – autoritär. Mandatare im Ständestaat 1934–1938''. Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes 1991, ISBN 3-901142-00-2, p. 207. == Notoj== <references /> {{DEFAULTSORT:Schemel, Adolf}} [[Kategorio:Aŭstraj juristoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Mortintoj en 1961]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Salcburgo]] [[kategorio:Mortintoj en Salcburgo]] [[kategorio:Konservativistoj]] e05c9qlhme6mvblvn7si4v5w1k8mkhy 9371686 9371685 2026-05-12T19:18:05Z ThomasPusch 1869 9371686 wikitext text/x-wiki {{orfa|politiko}} {{Informkesto politikisto}} '''Adolf SCHEMEL''' (naskiĝinta la {{Daton|30|6|1880}} en [[Salcburgo]], mortinta samloke la {{Daton|27|6|1961}}) estis [[aŭstrio|aŭstra]] politikisto kaj juristo. De majo 1945 ĝis jarfino de 1945 li estis ministroprezidanto de [[Salcburgio]]. == Vivo== Estante filo de majoro August Schemel von Kühnritt li doktoriĝis kaj deĵoris ekde 1903 ĉe la salcburgia landa registaro. En 1934 li iĝis vica ministroprezidanto, landa financresponsulo kaj ano de la [[Federacia Konsilio (Aŭstrio)|Federacia Konsilio]]. Post [[Anschluss]] li estis tuj maldungita fare de la [[nazioj]] kaj dum ilia regado li sume sep monatojn estis en malliberejo.<ref>[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?apm=0&aid=svz&datum=19490630&seite=3 "Hofrat Dr. Schemel begeht 70. Geburtstag".] - Ĉe: [[Salzburger Volkszeitung]], 30.6.1949, p. 3</ref> Post la [[Dua mondmilito]] anoj de [[Socialdemokratia Partio de Aŭstrio|SPÖ]], de [[Komunista Partio de Aŭstrio|KPÖ]] kaj [[Aŭstria Popola Partio|kristansocialuloj]] proponis al la [[usono|usonaj okupantoj]] ke ili nomumu lin estro de la landa registaro. En la 23.5.1945 tio estis konfirmita oficiale kaj li tiufunkcie restis ĝis la unua kunveno de la freŝe elektitaj landparlamentanoj je jarfino 1945. Poste li estis ĝis 1949 vica ministroprezidanto. Li havis honoran membrecon ene de [[Mittelschüler-Kartell-Verband|MKV]] ĉe ''K.ö.St.V. Almgau Salzburg'' (ekde 1925) kaj ene de [[Österreichischer Cartellverband|ÖCV]] ĉe ''K.Ö.St.V. Austria Wien''. == Literaturo == * Gertrude Enderle-Burcel: ''Christlich – ständisch – autoritär. Mandatare im Ständestaat 1934–1938''. Dokumentationsarchiv des österreichischen Widerstandes 1991, ISBN 3-901142-00-2, p. 207. == Notoj== {{referencoj}} {{vivtempo|Schemel, Adolf}} [[Kategorio:Aŭstraj juristoj]] [[Kategorio:Ministroprezidantoj de Salcburgio]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1880]] [[Kategorio:Mortintoj en 1961]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Salcburgo]] [[kategorio:Mortintoj en Salcburgo]] [[kategorio:Konservativistoj]] 5cq0hn54o7tyubdvu350q6m34634nst 0 820999 9371725 9371065 2026-05-12T20:59:27Z Näin on näreet 255377 9371725 wikitext text/x-wiki '''Yrjö''' ([yrjø], en [[Ostrobotnio (historia)|Ostrobotnio]] eventuale [yriø]) estas finna vira persona nomo, kiu korespondas al la internacia nomo [[Georgo]]. Aparte proksime ĝi rilatas al la [[germana]] formo ''Jürgen'', la dialekta [[platgermana]] formo ''Jörn'', la sveda formo ''Yrjan'' (kiu ŝanĝis al ''Örjan'') la [[estona]] formo ''Jüri'' kaj la [[litova]] variaĵo ''Jurgis''. ''Yrjö'' estas unu el la du plej gravaj finnaj formoj de Georgo. La alia estas ''[[Jyrki]]''. Ordinara kromnomo por Yrjö estas ''Ykä''. Ankaŭ la nomo ''Ylermi'' aperas ankaŭ kiel kromnomo de Yrjö. == Etimologio == La nomo Yrjö estas formita el la nomformo Yrjänä (same kiel, ekzemple, Juho estas formita el la formo Juhani aŭ Juhana), kiu estas formita el la sveda nomformo Yrjan, laŭ la sama principo kiel Juhana kaj Juhani el la sveda formo Johan (Johan nun estas prononcata ju:han aŭ ju:an, sed antaŭe estis prononcata juhan), sed la a ŝanĝiĝis al ä pro la influo de finna vokala harmonio. En la Mezepoko, la formo Yrjä ankaŭ estis vaste uzata en Finnlando (Yrjänä, Yrjö kaj Yrjä, kp. Juhana aŭ Juhani, Juho kaj Juha), sed la formo Yrjä preskaŭ mortis. == Disvastiĝo == La nomo Yrjö estas nur ofta en [[Finnlando]].<ref>[https://www.vornamen-weltweit.de/vorname.php?eintrag=4471 artikolo "Yrjö" en la retejo ''vornamen-weltweit.de'' (antaŭnomoj tutmonde), vidita je 2023-06-31] ({{de}})</ref> Ĝi estis tre ofte donita al infano fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento. Hodiaŭ ankaŭ en Finnlando nur tre malmultaj personoj ricevas tiun antaŭnomon. La nomo Yrjö aperas nun preskaŭ kiel nomo de finnaj pensioaĝaj viroj.<ref>[https://verkkopalvelu.vrk.fi/Nimipalvelu/default.asp?L=1 Digi- ja väestötietovirasto (cifereca kaj populacia informa agentejo), 2022-05-31] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230822110919/https://verkkopalvelu.vrk.fi/nimipalvelu/default.asp?L=1 |date=2023-08-22 }} ({{fi}})</ref> Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n. En pasintaj tempoj Yrjö estis la plej ordinara finna varianto de la nomo Georgo, sed en komunumoj, kie ortodoksuloj estis majoritato, tiun formon donis nur luteranoj. Ortodoksuloj uzis la formon ''Jyrki''. Post la dua mondmilito ankaŭ luteranoj multe donis la formon Jyrki, speciale en la 1960-aj jaroj. En tiu tempo, male ol pre la milito, en Finnlando oni donis pli la nomformon ''Jyrki'' ol ''Yrjö''. Nuntempe en la lando ne estas populara formo de la nomo Georgios. Yrjö estas en la finna lingvo uzata ankaŭ kiel traduko de nomoj de reĝoj Georgo. Sankta Georgo povas esti en la finna pyhä Yrjö, pyhä Yrjänä aŭ pyhä Georgios. === Kiel nomo de vomaĵo === La vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. ''yrjöpussi'' estas vomsako, ''yrjötauti'' voma malsano ktp.. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto.<ref>https://yle.fi/a/3-10669296</ref> La plej fruaj skribaj mencioj pri la slanga signifo troveblas meze de la 20-a jarcento. En la 1960-aj kaj 1980-aj jaroj, la vorto establiĝis, precipe en junulara lingvo kaj ĉiutaga parolmaniero. Hodiaŭ, "heittää yrjöt" aŭ "yrjötä" (la ambaŭ signifas "vomi") estas ofte komprenataj parolmanieroj. Ĉar Ykä estas ordinara kromnomo de Yrjö, ankaŭ ykä komencis signifi vomaĵon. == Nomtago == Yrjö estas unu el la plej longe (ekde la jaro [[1865]]) [[nomtago]]n havintaj finnlingvaj nomformoj (la finnlanda nomtaga kalendaro tiutempe inkludis precipe latinajn kaj svedajn nomformojn). Ĝia nomtago estas la 23-a de aprilo, en la tradicia memortago de sankta Georgo. Ĝi estis aldonita en la finnlanda nomtaga kalendaro sub influo de [[Georg Zacharias Forsman]] (pri sia verkistnomo Yrjö Koskinen, malantaŭe nobeligite pri sia oficiala nomo Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen). Aliaj nomformoj en la sama tago en la finnlingva nomtagokalendaro estas Jyrki (ekde 1929), Jyri, Yrjänä (ekde 1950) kaj Jori (ekde 1984). En la svedlingva finnlanda kalendaro estas en la sama tago Georg, Göran kaj Jörn. == Konataj portantoj == *[[Yrjö Jylhä]] (1903-1956), poeto *[[Yrjö Jyrinkoski]] (1920-1981), deklamisto *[[Yrjö Karilas]] (1891-1982), faranto de kristana porknaba laboro kaj verkisto de nefikcio *[[Yrjö Kokko]] (1903-1977), verkisto *[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] (antaŭe Georg Zacharias Forsman, 1830-1903), verkisto kaj politikisto *[[Yrjö Väisälä]] (1891-1971), deklamisto *[[Yrjö Nikkanen]] (1914-1985), lancojxetisto *[[Yrjö Kuorikoski]] (1903–1969), jxurnalisto === Esperantistoj === *Karilas *Väisälä *Kuorikoski == Vidu ankaŭ == *[[Jorma]], alia samtipa kazo {{projektoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Finnlando}} [[kategorio:Personaj nomoj]] j2hcqhiee7sqwybzlfwwpkqf3ungw7a 0 822140 9371999 9259512 2026-05-13T09:17:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371999 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Viljandifestival.jpg|eta|dekstre|La folkfestivalo de [[Viljandi]], [[Estonio]], de 2007.]] '''Folkmuziko''' estas termino uzata por [[muzikĝenro]] kiu inkludas kaj tradician folkmuzikon kaj nuntempan ĝenron kiu evoluis el la unua dum la folkrevivigo de la [[20-a jarcento]]. Kelkaj tipoj de folkmuziko povas esti nomataj [[mondomuziko]]. Tradicia folkmuzio estis difinita diversmaniere: kiel [[muziko]] dissendita parole, muziko kun nekonata komponisto, muziko kiu estas ludita per tradiciaj [[muzikinstrumento]]j, muziko pri kultura aŭ landa identeco, muziko kiu trairas inter generacioj (folkproceszo, muziko asocia kun la popola [[folkloro]], aŭ muziko ludita laŭ [[konvencio]] laŭ longa tempoperiodo. Ĝin oni kontrastis kun komercaj kaj [[Altkultura muziko|klasikaj stiloj]]. La termino originiĝis en la 19-a jarcento, sed folkmuziko etendiĝas transe. Starte en la mezo de la 20-a jarcento, nova formo de popola folkmuziko evoluis el la tradicia folkmuziko. Tiu procezo kaj periodo estas nomita la (dua) folkrevivigo kaj atingis pinton en la 1960-aj jaroj. Tiu formo de muziko estas foje nomita nuntempa folkmuziko aŭ folkreviva muziko por distingi ĝin disde la plej fruaj folkformoj.<ref>Ruehl, Kim. [https://www.liveabout.com/what-is-folk-music-1322534 "Folk Music".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161122200209/http://folkmusic.about.com/od/glossary/g/FolkMusic.htm |date=2016-11-22 }} Difino de About.com. Alirita la 18an de Aŭgusto, 2011.</ref> Pli malgrandaj, similaj revivigoj okazis aliloke en la mondo en aliaj epokoj, sed la terminon "folkmuziko" oni ne aplikis ĝenerale al la nova muziko kreita dum tiuj revivigoj. Tiu tipo de folkmuziko inkludas ankaŭ fuziajn ĝenrojn kiel ''folk rock'', ''folk metal'', kaj aliaj. Kvankam nuntempa folkmuziko estas ĝenro ĝenerale diferenca disde la tradicia folkmuziko, tre ofte oni uzas la ĝeneralan terminon por ambaŭ, kaj ofte ili kunhavas la samajn artistojn, eventojn kaj tendencojn. == Karakteroj == [[Dosiero:Korean music-Nongak-03.jpg|eta|Koreaj tradiciaj muzikistoj.]] El historia vidpunkto, tradicia folkmuziko havis jenajn trajtojn:<ref name="Mills" > Mills, Isabelle (1974). [https://cjtm.icaap.org/content/2/v2art5.html "The Heart of the Folk Song".] ''Canadian Journal for Traditional Music''. 2. </ref> * Ĝi estis transsendita pere de [[parola tradicio]]. Antaŭ la 20-a jarcento, ordinaraj homoj estis kutime nelegipovaj; ili akiris kantojn parkere. Unuarange, tio ne estis helpita per libroj aŭ registraĵoj. Kantistoj povus ampleksigi siajn repertoriojn uzante muzikfoliojn aŭ [[kantaro]]jn, sed tiuj duarangaj plibonigoj estis nur helpiloj al la rekta kantolernado. * Tiu muziko ofte rilatas al [[Kulturo|nacia kulturo]]. Ĝi estis kulture partikulara; el aparta regiono aŭ kulturo. En la kunteksto de enmigranta grupo, folkmuziko akiras kroman dimension por socia koherigo. Tio aparte evidentas en enmigrantaj socioj, en kiuj aŭstraliaj [[grekoj]], usonaj [[somaloj]], kanadaj [[panĝaboj]], kaj aliaj emfazas siajn diferencojn el la ĉeftendenco. Ili lernas kantojn kaj dancojn kiuj originiĝis el la landoj de kiuj iliaj prauloj devenis. * Ili rememoras historiajn kaj personajn okazaĵojn. Je certaj tagoj de la jaro, kiel ĉe ferioj kiel Kristnasko, Pasko, Majtago, apartaj kantoj celebras la jarciklon. Ankaŭ naskiĝtagojn, nuptojn kaj funebrojn oni celebras per kantoj, dancoj kaj specialaj vestaĵoj. Religiaj [[festivalo]]j ofte havas folkmuzikan enhavon. [[Ĥoro|Ĥora muziko]] ĉe tiuj eventoj metas infanojn kaj neprofesiajn kantistojn partopreni publike, aldonante emocian ligon kiu ne rilatas al la estetikajn kvalitojn de la muziko. * La kantojn oni ludas laŭ [[konvencio]] laŭ longa tempoperiodo, kutime de kelkaj [[generacio]]j. Kiel flanka efiko, ankaŭ jenaj trajtoj foje funkcias: * Ne estas [[kopirajto]] en la kantoj. Centoj de folkkantoj el la 19-a jarcento havis konatajn aŭtorojn sed ili pluis en parola tradicio ĝis la punkto ke ili estas konsiderataj tradiciaj cele al muzikpublikigo. Tio malpli oftis ekde la 1940-aj jaroj. Nuntempe, preskaŭ ĉiu folk-kanto estas registrita kun aranĝisto. * Fuzio de kulturoj: ĉar kulturoj interagas kaj ŝanĝiĝas laŭlonge de la tempo, evoluo de tradiciaj kantoj povas aligi kaj montri influojn el apartaj kulturoj. Ĉefaj faktoroj povas esti instrumentaro, [[Agordo (muziko)|agordaro]], [[Akordmetado (ĵazo)|voĉaro]], [[frazigo]], temaro, kaj eĉ produktometodoj. == Laŭ mondoregionoj == * [[Afrika muziko]] * [[Ĉina muziko]] * [[Kaĵunmuziko]] * [[Nordia popolmuziko]], [[Jojko]] * [[Nova latinamerika kanto]] == Vidu ankaŭ == * [[Kontreo]] == Referencoj == {{Referencoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Folk music|revizio=1154012218}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Popola muziko]] ludllc0ke7hpvblw0igebbxyit9yy8p 2 835615 9371473 9371262 2026-05-12T12:34:11Z Thomas Guibal 1348 /* Canon de la Bible hébraïque */ 9371473 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj sanktaj de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] konfesioj. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la diskutoj inter [[rabeno]]j daŭris ĝis la [[4-a jarcento]], sed laŭ certaj teorioj, la listo estis preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semitan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Livres deutérocanoniques === Aux {{nobr|39 livres}} qui se retrouvent dans le Tanakh, l'Église catholique en ajoute sept, appelés [[livres deutérocanoniques]]. ''Deutéro'' vient d'un mot grec qui signifie « deuxième » ; cela sert à montrer que ces livres font partie d'un second canon de livres qui ne sont pas acceptés par les juifs. Ces sept livres sont plus récents que ceux du Tanakh et ont été écrits en grec, ou bien, s'ils ont été auparavant écrits en hébreu, il ne reste que leur traduction grecque<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Ces sept livres sont appelés apocryphes, et ne sont donc pas reconnus comme inspirés, par les protestants mais sont souvent, dans les premiers temps du mouvement, placés entre l'Ancien et le Nouveau Testament<ref name=ska123/>. Ils font partie des ''[[antilegomena]]'', terme générique qui inclut aussi les livres d'inspiration chrétienne mais qui ne font pas partie du canon<ref name=ska143144/>. L'opinion ancienne des biblistes était que le canon chrétien, avec les livres deutérocanoniques, était issu du choix des livres en cours dans la communauté juive d'Alexandrie. Ce dernier aurait donc compris plus de livres que le canon resserré qu'on trouvait à Jérusalem. La découverte des manuscrits de la mer Morte a entraîné la remise en cause de cette théorie puisque certains de ces livres, comme le ''[[Siracide]]'' ou le ''[[livre de Tobie]]'', étaient présents à Qumrân. Il semble donc que plusieurs « canons » coexistaient dans les lieux où vivaient les communautés juives. Cette idée est renforcée par le fait que des choix textuels de la Bible des Septante se retrouvent dans les Bibles découvertes à Qumrân<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Les chrétiens auraient gardé ces textes deutérocanoniques pour deux raisons. La première est que les livres auraient été utilisés pour montrer que la venue du Christ était annoncée dans plusieurs livres du Tanakh<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La seconde était de faire le lien entre l'histoire des hébreux et la nouvelle alliance. Les textes de ''Tobie'', ''Judith'' et des ''Maccabées'' permettent de ne pas arrêter l'histoire des Hébreux à la reconstruction du Temple et à [[Esdras]] et de montrer que le christianisme naissant s'intègre au récit historique des Hébreux. Les textes sapientiaux comme le ''[[livre de la Sagesse]]'' montrent quant à eux que l'inspiration divine n'a pas cessé avec la réforme d'Esdras, alors que c'était la position dominante chez les juifs<ref name=ska144/>. Un dernier point qui peut expliquer la présence de ces livres dans la Bible chrétienne et son absence dans le Tanakh est que les premiers chrétiens lisaient surtout le texte grec de la Septante alors que les juifs se référaient plutôt à la Bible en hébreu. Or, les livres deutérocanoniques sont à cette époque surtout disponibles en grec. Les juifs affirment leur fidélité à la tradition en rejetant ce qui vient du monde grec païen et en même temps à tout ce qui pourrait justifier les prétentions des premiers chrétiens. Dans un mouvement contraire à celui des communautés chrétiennes, qui voient dans les livres deutérocanoniques une annonce de la venue du Christ, en rejetant ceux-ci les juifs refusent les lectures chrétiennes de la Bible<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. 2qfnjuienp8m9zdlsi001sqwodjws6v 9371474 9371473 2026-05-12T12:34:57Z Thomas Guibal 1348 /* Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino */ 9371474 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj sanktaj de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] konfesioj. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la diskutoj inter [[rabeno]]j daŭris ĝis la [[4-a jarcento]], sed laŭ certaj teorioj, la listo estis preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semidan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Livres deutérocanoniques === Aux {{nobr|39 livres}} qui se retrouvent dans le Tanakh, l'Église catholique en ajoute sept, appelés [[livres deutérocanoniques]]. ''Deutéro'' vient d'un mot grec qui signifie « deuxième » ; cela sert à montrer que ces livres font partie d'un second canon de livres qui ne sont pas acceptés par les juifs. Ces sept livres sont plus récents que ceux du Tanakh et ont été écrits en grec, ou bien, s'ils ont été auparavant écrits en hébreu, il ne reste que leur traduction grecque<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Ces sept livres sont appelés apocryphes, et ne sont donc pas reconnus comme inspirés, par les protestants mais sont souvent, dans les premiers temps du mouvement, placés entre l'Ancien et le Nouveau Testament<ref name=ska123/>. Ils font partie des ''[[antilegomena]]'', terme générique qui inclut aussi les livres d'inspiration chrétienne mais qui ne font pas partie du canon<ref name=ska143144/>. L'opinion ancienne des biblistes était que le canon chrétien, avec les livres deutérocanoniques, était issu du choix des livres en cours dans la communauté juive d'Alexandrie. Ce dernier aurait donc compris plus de livres que le canon resserré qu'on trouvait à Jérusalem. La découverte des manuscrits de la mer Morte a entraîné la remise en cause de cette théorie puisque certains de ces livres, comme le ''[[Siracide]]'' ou le ''[[livre de Tobie]]'', étaient présents à Qumrân. Il semble donc que plusieurs « canons » coexistaient dans les lieux où vivaient les communautés juives. Cette idée est renforcée par le fait que des choix textuels de la Bible des Septante se retrouvent dans les Bibles découvertes à Qumrân<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Les chrétiens auraient gardé ces textes deutérocanoniques pour deux raisons. La première est que les livres auraient été utilisés pour montrer que la venue du Christ était annoncée dans plusieurs livres du Tanakh<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La seconde était de faire le lien entre l'histoire des hébreux et la nouvelle alliance. Les textes de ''Tobie'', ''Judith'' et des ''Maccabées'' permettent de ne pas arrêter l'histoire des Hébreux à la reconstruction du Temple et à [[Esdras]] et de montrer que le christianisme naissant s'intègre au récit historique des Hébreux. Les textes sapientiaux comme le ''[[livre de la Sagesse]]'' montrent quant à eux que l'inspiration divine n'a pas cessé avec la réforme d'Esdras, alors que c'était la position dominante chez les juifs<ref name=ska144/>. Un dernier point qui peut expliquer la présence de ces livres dans la Bible chrétienne et son absence dans le Tanakh est que les premiers chrétiens lisaient surtout le texte grec de la Septante alors que les juifs se référaient plutôt à la Bible en hébreu. Or, les livres deutérocanoniques sont à cette époque surtout disponibles en grec. Les juifs affirment leur fidélité à la tradition en rejetant ce qui vient du monde grec païen et en même temps à tout ce qui pourrait justifier les prétentions des premiers chrétiens. Dans un mouvement contraire à celui des communautés chrétiennes, qui voient dans les livres deutérocanoniques une annonce de la venue du Christ, en rejetant ceux-ci les juifs refusent les lectures chrétiennes de la Bible<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. o3i2ozubne0kgs0yi5t9sa20da42p7i 9371484 9371474 2026-05-12T12:52:39Z Thomas Guibal 1348 /* Livres deutérocanoniques */ 9371484 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj sanktaj de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] konfesioj. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la diskutoj inter [[rabeno]]j daŭris ĝis la [[4-a jarcento]], sed laŭ certaj teorioj, la listo estis preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semidan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Dua-kanonaj libroj === Al la 39 libroj de la [[Tanaĥo]], la [[Katolika Eklezio]] aldonas sep, nomatajn [[dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]. ''Duakano'' devenas de greka vorto signifanta « dua » ; tio celas montri ke tiuj libroj apartenas al dua kanono de libroj kiuj ne estas akceptataj de la judoj. Tiuj sep libroj estas pli freŝdataj ol tiuj de la Tanaĥo kaj estis verkitaj en la [[greka lingvo]], aŭ, se ili antaŭe estis verkitaj en la [[hebrea lingvo|hebrea]], restas nur ilia greka traduko<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Tiuj sep libroj estas nomataj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la [[Protestantismo|protestantoj]], kaj do ne estas rekonataj kiel inspiritaj. Ofte dum la unuaj tempoj de la [[Reformacio]], ili tamen estis lokitaj inter la Malnova kaj la Nova Testamento<ref name=ska123/>. Ili apartenas al la kategorio ''[[antilegomena]]'', ĝenerala termino kiu ankaŭ inkluzivas librojn de kristana inspiro sed kiuj ne apartenas al la kanono<ref name=ska143144/>. La malnova opinio de bibliaj fakuloj estis ke la kristana kanono, kun la dua-kanonaj libroj, originis pro la elekto de libroj uzataj en la juda komunumo de Aleksandrio. Tiu do enhavus pli da libroj ol la pli limigita kanono trovata en Jerusalemo. La malkovro de la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaŭzis pridubadon de tiu teorio ĉar kelkaj el tiuj libroj, kiel [[Siraĥ]] aŭ la [[libro de Tobit]], ankaŭ troveblis en [[Kumrano]]. Ŝajnas do ke pluraj « kanonoj » kunekzistis en la lokoj kie vivis judaj komunumoj. Tiu ideo estas plifortigita de la fakto ke tekstaj elektoj de la [[Septuaginto]] retroviĝas en la Biblioj malkovritaj en Kumrano<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Plivole la kristanoj konservis tiujn dua-kanonajn tekstojn pro du ĉefaj kialoj. La unua estas ke la libroj utilis por montri ke la alveno de [[Kristo]] estis jam anoncita en pluraj libroj de la Tanaĥo<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La dua estis fari la ligon inter la historio de la [[Hebreoj]] kaj la Nova Testamento. La tekstoj de [[Libro de Tobit|Tobit]], [[Libro de Judit|Judit]] kaj [[2-a libro de Makabeoj|Makabeoj]] ebligas ne haltigi la historion de la Hebreoj ĉe la rekonstruo de la Templo kaj ĉe [[Ezra]]. Ili montras ke la naskiĝanta kristanismo integriĝas en la historian rakonton de la Hebreoj. La saĝecaj tekstoj kiel la ''[[libro de la Saĝo]]'' montras siavice ke la dia inspiro ne ĉesis kun la reformo de Ezra, kvankam tio estis la plej akceptata opinio ĉe la judoj<ref name=ska144/>. Lasta kialo povas klarigi la ĉeeston de tiuj libroj en la kristana Biblio kaj ilian foreston en la Tanaĥo. Tio estas ke la unuaj kristanoj ĉefe legis la grekan tekston de la Septuaginto, dum la judoj prefere referencis al la Biblio en la hebrea. Nu, la dua-kanonaj libroj en tiu epoko estis ĉefe disponeblaj en la greka. La judoj asertis sian fidelecon al la tradicio malakceptante tion, kio devenas de la pagana greka mondo, kaj samtempe ĉion kio povus pravigi la pretendojn de la unuaj kristanoj. En movado inversa al tiu de la kristanaj komunumoj, kiuj vidas en la dua-kanonaj libroj anoncon de la alveno de Kristo, la judoj malakceptante tiujn librojn rifuzas la kristanan legadon de la Biblio<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. m8ug4uad85ce1xmlov5ggm9fmfewu9r 9371485 9371484 2026-05-12T12:53:00Z Thomas Guibal 1348 /* Dua-kanonaj libroj */ 9371485 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj sanktaj de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] konfesioj. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la diskutoj inter [[rabeno]]j daŭris ĝis la [[4-a jarcento]], sed laŭ certaj teorioj, la listo estis preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semidan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Dua-kanonaj libroj === Al la 39 libroj de la [[Tanaĥo]], la [[Katolika Eklezio]] aldonas sep, nomatajn [[dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]. ''Duakano'' devenas de greka vorto signifanta « dua » ; tio celas montri ke tiuj libroj apartenas al dua kanono de libroj kiuj ne estas akceptataj de la judoj. Tiuj sep libroj estas pli freŝdataj ol tiuj de la Tanaĥo kaj estis verkitaj en la [[greka lingvo]], aŭ, se ili antaŭe estis verkitaj en la [[hebrea lingvo|hebrea]], restas nur ilia greka traduko<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Tiuj sep libroj estas nomataj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la [[Protestantismo|protestantoj]], kaj do ne estas rekonataj kiel inspiritaj. Ofte dum la unuaj tempoj de la [[Reformacio]], ili tamen estis lokitaj inter la Malnova kaj la Nova Testamento<ref name=ska123/>. Ili apartenas al la kategorio « ''[[antilegomena]]'' », ĝenerala termino kiu ankaŭ inkluzivas librojn de kristana inspiro sed kiuj ne apartenas al la kanono<ref name=ska143144/>. La malnova opinio de bibliaj fakuloj estis ke la kristana kanono, kun la dua-kanonaj libroj, originis pro la elekto de libroj uzataj en la juda komunumo de Aleksandrio. Tiu do enhavus pli da libroj ol la pli limigita kanono trovata en Jerusalemo. La malkovro de la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaŭzis pridubadon de tiu teorio ĉar kelkaj el tiuj libroj, kiel [[Siraĥ]] aŭ la [[libro de Tobit]], ankaŭ troveblis en [[Kumrano]]. Ŝajnas do ke pluraj « kanonoj » kunekzistis en la lokoj kie vivis judaj komunumoj. Tiu ideo estas plifortigita de la fakto ke tekstaj elektoj de la [[Septuaginto]] retroviĝas en la Biblioj malkovritaj en Kumrano<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Plivole la kristanoj konservis tiujn dua-kanonajn tekstojn pro du ĉefaj kialoj. La unua estas ke la libroj utilis por montri ke la alveno de [[Kristo]] estis jam anoncita en pluraj libroj de la Tanaĥo<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La dua estis fari la ligon inter la historio de la [[Hebreoj]] kaj la Nova Testamento. La tekstoj de [[Libro de Tobit|Tobit]], [[Libro de Judit|Judit]] kaj [[2-a libro de Makabeoj|Makabeoj]] ebligas ne haltigi la historion de la Hebreoj ĉe la rekonstruo de la Templo kaj ĉe [[Ezra]]. Ili montras ke la naskiĝanta kristanismo integriĝas en la historian rakonton de la Hebreoj. La saĝecaj tekstoj kiel la ''[[libro de la Saĝo]]'' montras siavice ke la dia inspiro ne ĉesis kun la reformo de Ezra, kvankam tio estis la plej akceptata opinio ĉe la judoj<ref name=ska144/>. Lasta kialo povas klarigi la ĉeeston de tiuj libroj en la kristana Biblio kaj ilian foreston en la Tanaĥo. Tio estas ke la unuaj kristanoj ĉefe legis la grekan tekston de la Septuaginto, dum la judoj prefere referencis al la Biblio en la hebrea. Nu, la dua-kanonaj libroj en tiu epoko estis ĉefe disponeblaj en la greka. La judoj asertis sian fidelecon al la tradicio malakceptante tion, kio devenas de la pagana greka mondo, kaj samtempe ĉion kio povus pravigi la pretendojn de la unuaj kristanoj. En movado inversa al tiu de la kristanaj komunumoj, kiuj vidas en la dua-kanonaj libroj anoncon de la alveno de Kristo, la judoj malakceptante tiujn librojn rifuzas la kristanan legadon de la Biblio<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. 4a1ul3sozzuheccu2p18a3jszpv65ni 9371487 9371485 2026-05-12T12:53:58Z Thomas Guibal 1348 9371487 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj [[Sankteco|sanktaj]] de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] [[konfesio]]j. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la diskutoj inter [[rabeno]]j daŭris ĝis la [[4-a jarcento]], sed laŭ certaj teorioj, la listo estis preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semidan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Dua-kanonaj libroj === Al la 39 libroj de la [[Tanaĥo]], la [[Katolika Eklezio]] aldonas sep, nomatajn [[dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]. ''Duakano'' devenas de greka vorto signifanta « dua » ; tio celas montri ke tiuj libroj apartenas al dua kanono de libroj kiuj ne estas akceptataj de la judoj. Tiuj sep libroj estas pli freŝdataj ol tiuj de la Tanaĥo kaj estis verkitaj en la [[greka lingvo]], aŭ, se ili antaŭe estis verkitaj en la [[hebrea lingvo|hebrea]], restas nur ilia greka traduko<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Tiuj sep libroj estas nomataj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la [[Protestantismo|protestantoj]], kaj do ne estas rekonataj kiel inspiritaj. Ofte dum la unuaj tempoj de la [[Reformacio]], ili tamen estis lokitaj inter la Malnova kaj la Nova Testamento<ref name=ska123/>. Ili apartenas al la kategorio « ''[[antilegomena]]'' », ĝenerala termino kiu ankaŭ inkluzivas librojn de kristana inspiro sed kiuj ne apartenas al la kanono<ref name=ska143144/>. La malnova opinio de bibliaj fakuloj estis ke la kristana kanono, kun la dua-kanonaj libroj, originis pro la elekto de libroj uzataj en la juda komunumo de Aleksandrio. Tiu do enhavus pli da libroj ol la pli limigita kanono trovata en Jerusalemo. La malkovro de la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaŭzis pridubadon de tiu teorio ĉar kelkaj el tiuj libroj, kiel [[Siraĥ]] aŭ la [[libro de Tobit]], ankaŭ troveblis en [[Kumrano]]. Ŝajnas do ke pluraj « kanonoj » kunekzistis en la lokoj kie vivis judaj komunumoj. Tiu ideo estas plifortigita de la fakto ke tekstaj elektoj de la [[Septuaginto]] retroviĝas en la Biblioj malkovritaj en Kumrano<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Plivole la kristanoj konservis tiujn dua-kanonajn tekstojn pro du ĉefaj kialoj. La unua estas ke la libroj utilis por montri ke la alveno de [[Kristo]] estis jam anoncita en pluraj libroj de la Tanaĥo<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La dua estis fari la ligon inter la historio de la [[Hebreoj]] kaj la Nova Testamento. La tekstoj de [[Libro de Tobit|Tobit]], [[Libro de Judit|Judit]] kaj [[2-a libro de Makabeoj|Makabeoj]] ebligas ne haltigi la historion de la Hebreoj ĉe la rekonstruo de la Templo kaj ĉe [[Ezra]]. Ili montras ke la naskiĝanta kristanismo integriĝas en la historian rakonton de la Hebreoj. La saĝecaj tekstoj kiel la ''[[libro de la Saĝo]]'' montras siavice ke la dia inspiro ne ĉesis kun la reformo de Ezra, kvankam tio estis la plej akceptata opinio ĉe la judoj<ref name=ska144/>. Lasta kialo povas klarigi la ĉeeston de tiuj libroj en la kristana Biblio kaj ilian foreston en la Tanaĥo. Tio estas ke la unuaj kristanoj ĉefe legis la grekan tekston de la Septuaginto, dum la judoj prefere referencis al la Biblio en la hebrea. Nu, la dua-kanonaj libroj en tiu epoko estis ĉefe disponeblaj en la greka. La judoj asertis sian fidelecon al la tradicio malakceptante tion, kio devenas de la pagana greka mondo, kaj samtempe ĉion kio povus pravigi la pretendojn de la unuaj kristanoj. En movado inversa al tiu de la kristanaj komunumoj, kiuj vidas en la dua-kanonaj libroj anoncon de la alveno de Kristo, la judoj malakceptante tiujn librojn rifuzas la kristanan legadon de la Biblio<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. et1yxrnpmajfm3hkix4tgrh22uw4wbb 9371491 9371487 2026-05-12T12:56:39Z Thomas Guibal 1348 9371491 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj [[Sankteco|sanktaj]] de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] [[konfesio]]j. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la listo estis laŭ certaj teorioj preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semidan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Dua-kanonaj libroj === Al la 39 libroj de la [[Tanaĥo]], la [[Katolika Eklezio]] aldonas sep, nomatajn [[dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]. ''Duakano'' devenas de greka vorto signifanta « dua » ; tio celas montri ke tiuj libroj apartenas al dua kanono de libroj kiuj ne estas akceptataj de la judoj. Tiuj sep libroj estas pli freŝdataj ol tiuj de la Tanaĥo kaj estis verkitaj en la [[greka lingvo]], aŭ, se ili antaŭe estis verkitaj en la [[hebrea lingvo|hebrea]], restas nur ilia greka traduko<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Tiuj sep libroj estas nomataj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la [[Protestantismo|protestantoj]], kaj do ne estas rekonataj kiel inspiritaj. Ofte dum la unuaj tempoj de la [[Reformacio]], ili tamen estis lokitaj inter la Malnova kaj la Nova Testamento<ref name=ska123/>. Ili apartenas al la kategorio « ''[[antilegomena]]'' », ĝenerala termino kiu ankaŭ inkluzivas librojn de kristana inspiro sed kiuj ne apartenas al la kanono<ref name=ska143144/>. La malnova opinio de bibliaj fakuloj estis ke la kristana kanono, kun la dua-kanonaj libroj, originis pro la elekto de libroj uzataj en la juda komunumo de Aleksandrio. Tiu do enhavus pli da libroj ol la pli limigita kanono trovata en Jerusalemo. La malkovro de la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaŭzis pridubadon de tiu teorio ĉar kelkaj el tiuj libroj, kiel [[Siraĥ]] aŭ la [[libro de Tobit]], ankaŭ troveblis en [[Kumrano]]. Ŝajnas do ke pluraj « kanonoj » kunekzistis en la lokoj kie vivis judaj komunumoj. Tiu ideo estas plifortigita de la fakto ke tekstaj elektoj de la [[Septuaginto]] retroviĝas en la Biblioj malkovritaj en Kumrano<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Plivole la kristanoj konservis tiujn dua-kanonajn tekstojn pro du ĉefaj kialoj. La unua estas ke la libroj utilis por montri ke la alveno de [[Kristo]] estis jam anoncita en pluraj libroj de la Tanaĥo<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La dua estis fari la ligon inter la historio de la [[Hebreoj]] kaj la Nova Testamento. La tekstoj de [[Libro de Tobit|Tobit]], [[Libro de Judit|Judit]] kaj [[2-a libro de Makabeoj|Makabeoj]] ebligas ne haltigi la historion de la Hebreoj ĉe la rekonstruo de la Templo kaj ĉe [[Ezra]]. Ili montras ke la naskiĝanta kristanismo integriĝas en la historian rakonton de la Hebreoj. La saĝecaj tekstoj kiel la ''[[libro de la Saĝo]]'' montras siavice ke la dia inspiro ne ĉesis kun la reformo de Ezra, kvankam tio estis la plej akceptata opinio ĉe la judoj<ref name=ska144/>. Lasta kialo povas klarigi la ĉeeston de tiuj libroj en la kristana Biblio kaj ilian foreston en la Tanaĥo. Tio estas ke la unuaj kristanoj ĉefe legis la grekan tekston de la Septuaginto, dum la judoj prefere referencis al la Biblio en la hebrea. Nu, la dua-kanonaj libroj en tiu epoko estis ĉefe disponeblaj en la greka. La judoj asertis sian fidelecon al la tradicio malakceptante tion, kio devenas de la pagana greka mondo, kaj samtempe ĉion kio povus pravigi la pretendojn de la unuaj kristanoj. En movado inversa al tiu de la kristanaj komunumoj, kiuj vidas en la dua-kanonaj libroj anoncon de la alveno de Kristo, la judoj malakceptante tiujn librojn rifuzas la kristanan legadon de la Biblio<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. pmlgmxr8ds6kgtdrgz3mtjpyt99snzp 9371494 9371491 2026-05-12T13:03:34Z Thomas Guibal 1348 /* Dua-kanonaj libroj */ 9371494 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj [[Sankteco|sanktaj]] de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] [[konfesio]]j. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la listo estis laŭ certaj teorioj preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semidan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Dua-kanonaj libroj === Al la 39 libroj de la [[Tanaĥo]], la [[Katolika Eklezio]] aldonas sep, nomatajn [[dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]. ''Duakano'' devenas de greka vorto signifanta « dua » ; tio celas montri ke tiuj libroj apartenas al dua kanono de libroj kiuj ne estas akceptataj de la judoj. Tiuj sep libroj estas pli freŝdataj ol tiuj de la Tanaĥo kaj estis verkitaj en la [[greka lingvo]], aŭ, se ili antaŭe estis verkitaj en la [[hebrea lingvo|hebrea]], restas nur ilia greka traduko<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Tiuj sep libroj estas nomataj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la [[Protestantismo|protestantoj]], kaj do ne estas rekonataj kiel inspiritaj. Ofte dum la unuaj tempoj de la [[Reformacio]], ili tamen estis lokitaj inter la Malnova kaj la Nova Testamento<ref name=ska123/>. Ili apartenas al la kategorio « ''[[antilegomena]]'' », ĝenerala termino kiu ankaŭ inkluzivas librojn de kristana inspiro sed kiuj ne apartenas al la kanono<ref name=ska143144/>. La malnova opinio de bibliaj fakuloj estis ke la kristana kanono, kun la dua-kanonaj libroj, originis pro la elekto de libroj uzataj en la juda komunumo de Aleksandrio. Tiu do enhavus pli da libroj ol la pli limigita kanono trovata en Jerusalemo. La malkovro de la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaŭzis pridubadon de tiu teorio ĉar kelkaj el tiuj libroj, kiel [[Siraĥ]] aŭ la [[libro de Tobit]], ankaŭ troveblis en [[Kumrano]]. Ŝajnas do ke pluraj « kanonoj » kunekzistis en la lokoj kie vivis judaj komunumoj. Tiu ideo estas plifortigita de la fakto ke tekstaj elektoj de la [[Septuaginto]] retroviĝas en la Biblioj malkovritaj en Kumrano<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Plivole la kristanoj konservis tiujn dua-kanonajn tekstojn pro du ĉefaj kialoj. La unua estas ke la libroj utilis por montri ke la alveno de [[Kristo]] estis jam anoncita en pluraj libroj de la Tanaĥo<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La dua estis fari la ligon inter la historio de la [[Hebreoj]] kaj la Nova Testamento. La tekstoj de [[Libro de Tobit|Tobit]], [[Libro de Judit|Judit]] kaj [[2-a libro de Makabeoj|Makabeoj]] ebligas ne haltigi la historion de la Hebreoj ĉe la rekonstruo de la Templo kaj ĉe [[Ezra]]. Ili montras ke la naskiĝanta kristanismo integriĝas en la historian rakonton de la Hebreoj. La saĝecaj tekstoj kiel la [[libro de la Saĝo]] montras siavice ke la dia inspiro ne ĉesis kun la reformo de Ezra, kvankam tio estis la plej akceptata opinio ĉe la judoj<ref name=ska144/>. Lasta kialo povas klarigi la ĉeeston de tiuj libroj en la kristana Biblio kaj ilian foreston en la Tanaĥo. Tio estas ke la unuaj kristanoj ĉefe legis la grekan tekston de la Septuaginto, dum la judoj prefere referencis al la Biblio en la hebrea. Nu, la dua-kanonaj libroj en tiu epoko estis ĉefe disponeblaj en la greka. La judoj asertis sian fidelecon al la tradicio malakceptante tion, kio devenas de la pagana greka mondo, kaj samtempe ĉion kio povus pravigi la pretendojn de la unuaj kristanoj. En movado inversa al tiu de la kristanaj komunumoj, kiuj vidas en la dua-kanonaj libroj anoncon de la alveno de Kristo, la judoj malakceptante tiujn librojn rifuzas la kristanan legadon de la Biblio<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. as0qxw93h8rr3842qlseo7qfaxmv40w 9371517 9371494 2026-05-12T13:58:49Z Thomas Guibal 1348 /* Dua-kanonaj libroj */ 9371517 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Saint Athanasius Icon in Saint Athanasius Church in Livadi, Sterios Dimitriou, 1844.jpg|thumb|left|200px|[[Ikono (religio)|Ikono]] de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]]|alt=Religia ikono prezentanta kalvan viron kun blanka barbo kaj lipharoj, vestitan per religiaj vestoj kaj montrantan per la maldekstra mano malfermitan libron.]] La '''biblia kanono''' estas [[Libroj de la Biblio|aro de tekstoj]] apartenantaj al la [[Biblio]] kaj konsiderataj [[Sankteco|sanktaj]] de la diversaj [[judismo|judaj]] kaj [[kristanismo|kristanaj]] [[konfesio]]j. La termino ''kanono'', el la [[greka lingvo]], aperis kun tiu signifo en la [[4-a jarcento]], sed la elekto de la libroj estis esence efektiva jam de jarcentoj. Ĉe la judoj, la listo estis laŭ certaj teorioj preskaŭ definitiva jam en la [[1-a jarcento]] post la [[koncilio de Jamnia]]. Ĉe la [[Samarianoj]], kiuj rekonas nur la unuajn kvin librojn de la Biblio, la elekto estis ankoraŭ pli malnova. Male, en la kristanaj Eklezioj, kvankam konsento estis establita en la [[4-a jarcento]], tio ne malhelpis la ekziston de diferencoj inter la latinaj Eklezioj kaj tiuj de la Oriento. Kiam [[Martin Luther]] kontraŭis la [[papo]]n, la problemo de la elekto de la libroj apartenantaj al la kanono ree aperis. Necesis do atendi ĝis la [[16-a jarcento]] por ke fermita listo establiĝu en la [[Katolika Eklezio|Katolikan Eklezion]] kaj ĉe la [[Protestantismo|protestantoj]]. La oficiala nombro de libroj malsamas laŭ ĉiuj religioj kiuj rekonas la Biblion kiel la vorton de Dio. La Samarianoj akceptas nur la unuajn kvin librojn de la [[Malnova Testamento]]. La judoj nombras 24. Ĉiuj kristanaj Eklezioj aldonas al ili la librojn de la [[Nova Testamento]]. La Katolika Eklezio ankaŭ aldonas al ili sep [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]] kiuj apartenas al la Malnova Testamento. Aliaj Eklezioj, escepte de la [[Etiopa Ortodoksa Eklezio|etiopaj ortodoksoj]], ne havas fermitan kanonon deciditan de religia aŭtoritato : plivole ili akceptas la katolikan kanonon pro kutimo, kun la duakanonaj libroj, foje aldonante kelkajn aliajn librojn konsideratajn [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la katolikoj kaj protestantoj. La Etiopa Ortodoksa Eklezio estas la sola kiu ankaŭ aldonas librojn al la Nova Testamento. == Etimologio kaj unuaj uzoj de la termino == [[Dosiero:Still Life with Bible - Stilleven met bijbel - Vincent van Gogh.png|thumb|''Aĵpentraĵo kun la Biblio'', [[Vincent van Gogh]], [[1885]].]] La vorto ''kanono'' devenas de la malnovgreka κανών (''kanṓn''). Tio unue signifis « ''kanan tigon, ĉian longan kaj rektan lignan stangon'' » kaj metafore « modelo » aŭ « principo »<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Anatole Bailly ; 2020 : Hugo Chávez, Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs|titolo=Enciklopedio Le Bailly, « κανών » |dato=2020 |url=https://bailly.app/kanôn |alirdato=29-a de decembro 2023}}.</ref>. La franca gramatikisto kaj [[Helenismo|helenisto]] [[Pierre Chantraine]] atribuis al la greka vorto [[Semidaj lingvoj|semidan]] originon kaj rilatigis ĝin al la [[hebrea lingvo|hebrea]] ''qanē'' kaj al la [[akada lingvo|akada]] ''qanu''. Ankoraŭ pli frue, la semidaj terminoj mem eble devenis de la [[sumera lingvo]] ''gin''<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Pierre Chantraine |titolo=Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Histoire des mots |loko=Paris |eldoninto=Klincksieck|jaro=1999 |paĝoj=493 |isbn=9782252036815}}.</ref>. En la [[4-a jarcento]] aperis figura senco indikanta la aron de la libroj de la [[Malnova Testamento]] kaj de la [[Nova Testamento]] rekonitaj de la Eklezio. La vorto kanono estis uzata en tiu senco unuafoje en la jaro [[363]], dum la [[koncilio de Laodikeo]], en la 59-a kaj 60-a [[kanona juro|kanonoj]]<ref group="noto">La vorto kanono ĉi tie signifas regulon adoptitan de Eklezio.</ref>. Tamen, la listo de la kanonaj libroj de la 60-a kanono estas pridubata de iuj universitataj fakuloj ĉar ĝi ne aperas en ĉiuj manuskriptoj<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Council of Laodicea (about A.D. 363) |url=https://www.bible-researcher.com/laodicea.html |dato= |titolo-aldono=bible-researcher.com |alirdato=24-a de novembro 2025}}.</ref>. La termino estis reuzita kelkajn jarojn poste, en [[367]], de [[Atanazio|Anatazio de Aleksandrio]] en sia ''Festa letero''<ref group="noto">La festa letero estas skribaĵo sendita de la episkopo al la fideluloj de sia [[diocezo]] okaze de la festo de [[Pasko]] kaj en kiu li transdonas al ili instrukciojn.</ref>. Atanazio tie nomas kanono la aron de la libroj rekonitaj de la Eklezio kiel inspiritaj de Dio<ref name=Pury19>{{harvsp|de Pury|2009|p=19}}.</ref>. == Unu libro sed pluraj kanonoj == {{ĉefartikolo|Libroj de la Biblio}} La Biblio estas rekonata kiel sankta verko de la judoj kaj de la kristanaj Eklezioj, sed la listo de la libroj kiuj ĝin konsistigas malsamas. Eĉ en la kristanaro ekzistas malkonsentoj. La plej grava diferenco inter la juda Biblio kaj la kristana estas, en ĉi-lasta, la aldono de la [[Nova Testamento]]. Tamen, aliaj tekstoj antaŭ la apero de kristanismo troviĝas en la kristana kanono sed ne en la hebrea. Tiuj tekstoj estas nomataj [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonaj]] de la katolikoj kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksoj]] kaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la protestantoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=André Paul |titolo=Encyclopædia Universalis |loko=Parizo |jaro=2016 |isbn=9782341002615 |url=https://books.google.com/books?id=yayNDAAAQBAJ |paĝoj=1944 }}.</ref>. Krome, la ordo kaj la klasifiko de la tekstoj varias inter la du tradicioj. La hebrea Biblio nomata [[Tanaĥo]] estas dividita en tri partojn : la [[Torao]] (Leĝo), [[Nevi'im]] (Profetoj) kaj [[Ketuvim]] (Skriboj). La greka traduko de la hebrea Biblio, la [[Septuaginto]], enhavas kvar partojn : la [[Pentateŭko]] (ekvivalento de la Torao), la historiaj libroj, la [[hagiografio]]j kaj la [[Nevi'im|libroj de la profetoj]]<ref name=Pury19/>. Tiu kristana ordo estas ordinare klarigita per la volo vidi la tekstojn de la profetoj kiel anoncojn de la alveno de [[Kristo]]<ref name=pury22>{{harvsp|de Pury|2009|p=22}}.</ref>. Fine, aliaj libroj estas cititaj en la Biblio sed ne apartenas al la kanono kaj malaperis<ref>{{citaĵo el libro|persona nomo=Ernst Axel |familia nomo=Knauf |aŭtoro=[[Thomas Römer]] |titolo=Introduction à l'Ancien Testament |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj=125 |isbn=9782830913682}}.</ref>. === Tekstoj de la kanono === ==== Reskriboj ==== La kanoneco de verko ne implicas ke ĝia teksto estas neŝanĝebla. Ekde la [[4-a jarcento a.K.]], la tekstoj de la Tanaĥo komencis formi kanonon. Tio signifas ke inter la tiam cirkulantaj libroj, al kelkaj estis atribuata unika valoro. La teksto kiu ilin konsistigis stabiliĝis. Tio ŝanĝiĝis inter la [[3-a jarcento a.K.|3-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcentoj a.K.]], kiam iuj tekstoj spertis gravajn reskribojn<ref name=Schenker48>{{harvsp|Schenker|2009|p=48}}.</ref>. Tio okazis pri la [[Samarianoj|samaria]] Torao, kiu malsamas en pluraj punktoj disde tiu de la [[Hebreoj]]<ref name=schenker44>{{harvsp|Schenker|2009|p=44}}.</ref>. Koncerne ĉi-lastan, « ''skribistaj korektoj'' » ŝanĝis partojn de la teksto<ref>{{harvsp|Schenker|2009|p=43}}.</ref>. Pliaj reskriboj poste okazis. Tiel certaj libroj kiuj formas kanonon disponeblas en pluraj versioj, kiel montras la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaj la diferencoj inter la teksto de la Septuaginto kaj la manuskriptoj kiuj cirkulis en [[Judeo]]<ref name=Schenker48/>. ==== Tradukoj ==== {{ĉefartikolo|Versioj de la Biblio}} Ĝis la [[3-a jarcento a.K.]], la [[Biblio]] ekzistis nur en la [[hebrea lingvo]]. En [[Aleksandrio]], kie grava juda komunumo instaliĝis, greka traduko nomata la [[Septuaginto]] aperis tiutempe. La retenitaj libroj estis tiuj kiuj ankoraŭ hodiaŭ konsistigas la hebrean kanonon. Tamen, aliaj libroj, nomataj dua-kanonaj, poste estis tradukitaj kaj aldonitaj al la Septuaginto. Laŭ la epokoj, la judoj celebris aŭ malakceptis tiun tradukon de la Biblio, sed ili neniam akceptis la grekajn tekstojn. Efektive, en [[judismo]], traduko devas ĉiam esti komparata kun la hebrea teksto, kiu estas la lingvo en kiu la [[Torao]] estis malkaŝita. Nur el tiu teksto eblas vere kompreni la dian mesaĝon. Sekve estas neeble ke teksto estu inspirita de Dio en alia lingvo ol la hebrea<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Judith Woodsworth |titolo=Les traducteurs dans l'histoire |loko=Ottawa |eldoninto=Les Presses de l'Université d'Ottawa |jaro=1995 |paĝoj=348 |isbn=9782760304123 |url=https://books.google.com/books?id=b6ujqR43m58C }}.</ref>. Male, la greka traduko estas retenita de la [[Katolika Eklezio]] : ĉar la Nova Testamento estis verkita rekte en la greka, ne gravis la elekto de tiu sama lingvo por la Malnova Testamento<ref name=kaufmann> {{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Francine Kaufmann |titolo=Traditions et principes de la traduction biblique dans l’Antiquité juive |gazeto=Théologiques |volumo=15 |numero=2 |dato=2007 |paĝoj=15-45 |identigilo=1188-7109 |e-issn=1492-1413 |url=https://doi.org/10.7202/017771ar |alirdato=19-a marto de 2026}}.</ref>. Inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj [[2-a jarcento]]j, tradukistoj<ref group="noto">Temas pri la tiel nomataj « heksaplaj » tradukistoj, ĉar [[Origeno]] en sia verko ''[[Heksapla]]'' kunigis ilian laboron.</ref> reprenis la tekston de la Septuaginto kaj korektis ĝin por ke ĝi estu pli proksima al la [[Masora Biblio|antaŭmasora teksto]], tio estas la biblia teksto antaŭ la enkonduko de la signoj, kiuj ebligis ĝian pli bonan legadon<ref name=schenker44/>. La kanono de la Septuaginto akceptita de la kristanoj konsistas el kvar partoj<ref name=pury22/> : la unua nomata [[Pentateŭko]] respondas al la Tanaĥo kaj konsistas el [[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Sekvas la « Historiaj libroj » kun la [[libro de Josuo]], [[Libro de Juĝistoj|Juĝistoj]], [[Libro de Rut|Rut]], la [[1-a libro de Samuel|unua]] kaj la [[2-a libro de Samuel|dua libroj de Samuelo]] (ankaŭ nomataj I-II Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Reĝoj|unua]] kaj la [[Dua libro de Reĝoj|dua libroj de Reĝoj]] (III-IV Reĝlandoj), la [[1-a libro de la Kroniko|unua]] kaj la [[2-a libro de la Kroniko|dua libroj de Kronikoj]] (foje nomataj I-II Paralipomenoj), [[Libro de Ezra|Ezra]], [[Libro de Neĥemja|Neĥemja]], [[Libro de Ester|Ester]]<ref group="noto" name=ajouts>Kun aldonoj en la greka ne rekonitaj de la judoj kaj protestantoj.</ref>, [[Libro de Tobit|Tobit]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Judit|Judit]]<ref group="noto" name=deutero>Duakanona libro.</ref>, fine la [[1-a libro de Makabeoj|unua]] kaj la [[2-a libro de Makabeoj|dua libroj de Makabeoj]]<ref group="noto" name=deutero/>. Tiu tuto, kiu respondas al nenio en la juda kanono, reprenas la parton de [[Nevi'im]] nomatan ''Antaŭaj Profetoj'', librojn kiuj troviĝas en [[Ketuvim]] kaj fine [[Dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. La tria parto, nomata « hagiografiaj libroj » aŭ « saĝecaj libroj », baziĝas sur Ketuvim kun la libroj de [[Libro de Ijob|Ijob]], [[Psalmaro]], [[Libro de Proverboj|Proverboj]], [[Kohelet]] kaj [[Alta Kanto]]. Aldoniĝas du dua-kanonaj libroj : la [[Libro de la Saĝo]] kaj la [[Siraĥ|Sageco de Siraĥ]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Fine la libroj de la profetoj kunigas la librojn de [[Libro de Jesaja|Jesaja]], [[Libro de Jeremia|Jeremia]], [[Libro de la Plorkanto|Plorkanto]], [[Libro de Baruĥ|Baruĥ]]<ref group="noto" name=deutero/>, [[Libro de Jeĥezkel|Jeĥezkel]], [[Libro de Daniel|Daniel]]<ref group="noto" name=ajouts/> kaj la « dek du malgrandaj Profetoj » : [[Libro de Hoŝea|Hoŝea]], [[Libro de Joel|Joel]], [[Libro de Amos|Amos]], [[Libro de Obadja|Obadja]], [[Libro de Jona|Jona]], [[Libro de Miĥa|Miĥa]], [[Libro de Naĥum|Naĥum]], [[Libro de Ĥabakuk|Ĥabakuk]], [[Libro de Cefanja|Cefanja]], [[Libro de Ĥagaj|Ĥagaj]], [[Libro de Zeĥarja|Zeĥarja]] kaj [[Libro de Malaĥi|Malaĥi]]{{Mallonga piednoto|de Pury|2009|p=21-23}}. Kiam la [[Protestantismo|protestantaj Eklezioj]] aperis en la [[16-a jarcento]], la teksto de la konservenda Biblio fariĝis grava debato. Oni rapide decidis reveni al la hebrea teksto por la Malnova Testamento kaj al forlaso de la listo de la [[Septuaginto]]. Pro tio la dua-kanonaj libroj estas ekskluditaj. Unuflanke tio ebligis forigi partojn nekongruajn kun la protestanta teologio, kiel la ekzisto de la [[Purgatorio]], kiu povus esti deduktita el la 43-a ĝis 45-a [[versiklo]]j de la 12-a ĉapitro de la [[2-a libro de Makabeoj]]. Aliflanke tio akordiĝis kun la teorio de la ''[[Sola scriptura]]''<ref name=bray13/>. == Kanono de la hebrea Biblio == === La koncepto pri hebrea kanono === Ĉe la judoj, la ideo konsistigi kanonon ne ekzistas ĝis la [[1-a jarcento]]. La juda aŭtoro [[Jozefo Flavio]] en sia verko ''Kontraŭ Apiono'', verkita fine de la jarcento, klarigas ke ekzistas nur 22 libroj kiuj rakontas la historion de la Hebreoj kaj ke tiuj dividiĝas en tri grupojn<ref>{{CER |titolo=Flavius Josèphe, contre Apion, livre I |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Flajose/Apion1.htm |titolo-aldono=remacle.org/ |alirdato=23-a de februaro 2026}}.</ref> : la kvin libroj de la [[Torao]], la dek tri profetaj libroj kaj la kvar libroj de himnoj aŭ preskriboj (la [[Psalmaro]], la [[Alta Kanto]], la [[Libro de Proverboj|Proverboj]] kaj [[Kohelet]])<ref name=ska>{{harvsp|Ska|2011|p=132}}.</ref>. Tiu nombro cetere ne akordas kun la [[Apokalipso de Ezra]], kiu datiĝas de la sama epoko kaj nombras 24 librojn, kiel nuntempe<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=21-23}}.</ref>. Tamen ne temas pri definitiva kanono. Efektive, ĉe la rabenoj, kvankam la Torao neniam estis pridubata, la profetaj tekstoj ne ĉiam estis aranĝitaj en la sama ordo kaj la ĉeesto de kelkaj tekstoj el [[Ketuvim]] estis diskutata. Inter tiuj lastaj, la Proverboj, la Alta Kanto kaj Kohelet estis temo de diskutoj same kiel la [[libro de Ester]], kiu estas profeta libro. La disputoj por scii ĉu temas pri akcepteblaj libroj okazis en la klerulaj medioj, sed ŝajnas ke tiuj tekstoj estis vaste disvastigitaj inter la juda popolo. Ĝuste ĉar ili estis legataj, la saĝuloj provis determini ĉu ili estis inspiritaj libroj<ref name=ska/>. La ideo de kanono de la hebrea Biblio trudiĝis nur post la asembleo de Javneh, ankaŭ nomata [[koncilio de Jamnia]], tio estas fine de la [[1-a jarcento]], post la detruo de la [[Dua Templo]] de [[Jerusalemo]] fare de la romianoj<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Claude Mondésert |titolo=Le Monde grec ancien et la Bible |loko=Paris |eldoninto=Beauchesne |jaro=1984 |paĝoj=422}}.</ref>. Antaŭe, la koncepto de kompleta kaj definitiva fermita listo estis nepensebla<ref>{{harvsp|de Pury|2009|p=27}}.</ref>. Efektive, la diversaj fluoj de judismo — [[Sadukeoj]], [[Esenoj]], helenigitaj judoj — havis malsamajn opiniojn pri la listo de la libroj kiuj vere entenis la dian mesaĝon<ref name="ref_auto_1">{{harvsp|de Pury|2009|p=24}}.</ref>. === Forlasitaj malnovaj teorioj === [[Elija Levita]] en [[1538]] klarigis kiel laŭ li la juda kanono trudiĝis. En la jaro [[-450|450 a.K.]], [[Ezra (Biblio)|Ezra]] kaj la [[Granda Asembleo]] supozeble establis la kanonon de la [[Tanaĥo]] kaj dividis ĝin en ĝiajn tri partojn. Tiu kanono ekskludis ĉiujn dua-kanonajn librojn kaj estus akceptita de la tuta juda popolo. Tiu hipotezo restis plejofte akceptata ĝis la [[19-a jarcento]]<ref name=berthelot>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Katell Berthelot|familia nomo2=Dionigi Albera|titolo=Dieu, une enquête|loko=Paris|eldoninto=Flammarion|jaro=2013|paĝoj totales=1013|isbn=9782081331075|url=https://books.google.com/books?id=MUAgAQAAQBAJ}}.</ref>. En [[1715]], la teologo [[John Ernest Grabe]] nuancis tion kaj proponis alian teorion, tiun de aleksandria kanono. Kvankam la bazo restis tiu de Levita, li sugestis ke ĉe la judoj de la [[Juda diasporo|diasporo]] kaj precipe en [[Aleksandrio]] ekzistis pli vasta aro de libroj. La Tanaĥo priskribita de Levita do estus kompletigita per tekstoj verkitaj en la greka, ĉu kompletaj libroj aŭ aldonoj de grekaj tekstoj al la hebrea teksto. Tiu plivastigita kanono estus tiu konata de la unuaj kristanoj kaj tio klarigus kial la dua-kanonaj libroj estis rekonitaj kiel inspiritaj<ref name=berthelot/>. === La koncilio de Jamnia === [[Dosiero:Heinrich Graetz.jpg|thumb|[[Heinrich Graetz]]| alt=nigrablanka foto de viro, Heinrich Graetz, portanta okulvitrojn, lipharojn kaj barbon.]] Tiuj klasikaj teorioj estas forlasitaj en la [[19-a jarcento]] kiam [[Heinrich Graetz]] proponis novan hipotezon. Laŭ li la hebrea kanono estis establita en la [[1-a jarcento]] dum la [[koncilio de Jamnia]], fondita de [[Johanan ben Zakai]]. Dum tiu asembleo, la ĉeestantaj rabenoj supozeble diskutis plurajn temojn rilate al la kredo. Interalie, ŝajnas ke ili proponis unuafoje liston de la inspiritaj libroj. Ŝajnas ke ili ĉefe zorgis listigi la sanktajn librojn por scii ĉu necesis sin purigi antaŭ ol preni ilin enmane<ref name="ref_auto_1" />. Tiu hipotezo tamen estis kontestita, interalie de la skota doktoro William M. Christie, kiu opiniis ke ĝi baziĝas sur neniu fonto. Se la hipotezo pri kanono establita en Jamnia estas akceptata, cetere, tio ne signifas ke ĝi tuj trudiĝis al la tuta juda popolo. Ĝi estus akceptita nur de grupo de rabenoj kaj, kiel ajn, la diskutoj por juĝi la validecon de certaj libroj daŭris almenaŭ ĝis la [[4-a jarcento]]<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|familia nomo=Simon Claude Mimouni|titolo=Le Judaïsme ancien du VIème siècle avant notre ère au IIIème siècle de notre ère|loko=Parizo|eldoninto=PUF |serio=Nouvelle Clio|jaro=2021 |paĝoj=960|isbn=978-2130817710|url=https://books.google.com/books?id=thJDEAAAQBAJ}}.</ref>. === Samaria kanono === Apud la hebrea kanono ekzistas ankaŭ multe pli limigita kanono rekonata nur de la [[Samarianoj]]. Tiuj akceptas kiel inspiritajn de Dio nur la unuajn kvin librojn ([[Genezo]], [[Eliro]], [[Levidoj]], [[Nombroj]] kaj [[Readmono]]). Krome la teksto mem enhavas preskaŭ ses mil variantojn kompare kun la [[Masora Biblio|masora teksto]] kaj la du fontoj do diverĝas pri multaj punktoj. La plej grava estas la loko atribuita al la [[Gerizim|monto Gerizim]], kiu laŭ la Samarianoj estas kie troviĝas la templo de Dio. La ekstrema graveco de tiu loko eble klarigas, kial ĉiuj aliaj libroj de la Biblio estas malakceptataj de la Samarianoj. Efektive, en tiuj ĉi [[Jerusalemo]] estas la religia centro, kaj tie estas konstruita la templo de la judoj<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=138-141}}.</ref>. === Dua-kanonaj libroj === Al la 39 libroj de la [[Tanaĥo]], la [[Katolika Eklezio]] aldonas 7, nomatajn [[dua-kanonaj libroj|dua-kanonajn librojn]]. ''Duakano'' devenas de greka vorto signifanta « dua » ; tio celas montri ke tiuj libroj apartenas al dua kanono de libroj kiuj ne estas akceptataj de la judoj. Tiuj sep libroj estas pli freŝdataj ol tiuj de la Tanaĥo kaj estis verkitaj en la [[greka lingvo]], aŭ, se ili antaŭe estis verkitaj en la [[hebrea lingvo|hebrea]], restas nur ilia greka traduko<ref name=romer728>{{harvsp|Römer|2009|p=728|identigilo=romer1}}.</ref>. Tiuj sep libroj estas nomataj [[Apokrifoj|apokrifaj]] de la [[Protestantismo|protestantoj]], kaj do ne estas rekonataj kiel inspiritaj. Ofte dum la unuaj tempoj de la [[Reformacio]], ili tamen estis lokitaj inter la Malnova kaj la Nova Testamento<ref name=ska123/>. Ili apartenas al la kategorio « ''[[antilegomena]]'' », ĝenerala termino kiu ankaŭ inkluzivas librojn de kristana inspiro sed kiuj ne apartenas al la kanono<ref name=ska143144/>. La malnova opinio de bibliaj fakuloj estis ke la kristana kanono, kun la dua-kanonaj libroj, originis pro la elekto de libroj uzataj en la juda komunumo de Aleksandrio. Tiu do enhavus pli da libroj ol la pli limigita kanono trovata en Jerusalemo. La malkovro de la [[manuskriptoj de la Morta Maro]] kaŭzis pridubadon de tiu teorio ĉar kelkaj el tiuj libroj, kiel [[Siraĥ]] aŭ la [[libro de Tobit]], ankaŭ troveblis en [[Kumrano]]. Ŝajnas do ke pluraj « kanonoj » kunekzistis en la lokoj kie vivis judaj komunumoj. Tiu ideo estas plifortigita de la fakto ke tekstaj elektoj de la [[Septuaginto]] retroviĝas en la Biblioj malkovritaj en Kumrano<ref name=ska143144>{{harvsp|Ska|2011|p=143-144}}.</ref>. Plivole la kristanoj konservis tiujn dua-kanonajn tekstojn pro du ĉefaj kialoj. La unua estas ke la libroj utilis por montri ke la alveno de [[Kristo]] estis jam anoncita en pluraj libroj de la Tanaĥo<ref name=ska144>{{harvsp|Ska|2011|p=144}}.</ref>. La dua estis fari la ligon inter la historio de la [[Hebreoj]] kaj la Nova Testamento. La tekstoj de [[Libro de Tobit|Tobit]], [[Libro de Judit|Judit]] kaj [[2-a libro de Makabeoj|Makabeoj]] ebligas ne haltigi la historion de la Hebreoj ĉe la rekonstruo de la Templo kaj ĉe [[Ezra]]. Ili montras ke la naskiĝanta kristanismo integriĝas en la historian rakonton de la Hebreoj. La saĝecaj tekstoj kiel la [[libro de la Saĝo]] montras siavice ke la dia inspiro ne ĉesis kun la reformo de Ezra, kvankam tio estis la plej akceptata opinio ĉe la judoj<ref name=ska144/>. Lasta kialo povas klarigi la ĉeeston de tiuj libroj en la kristana Biblio kaj ilian foreston en la Tanaĥo. Tio estas ke la unuaj kristanoj ĉefe legis la grekan tekston de la Septuaginto, dum la judoj prefere referencis al la Biblio en la hebrea. Nu, la dua-kanonaj libroj en tiu epoko estis ĉefe disponeblaj en la greka. La judoj asertis sian fidelecon al la tradicio malakceptante tion, kio devenas de la pagana greka mondo, kaj samtempe ĉion kio povus pravigi la pretendojn de la unuaj kristanoj. En movado inversa al tiu de la kristanaj komunumoj, kiuj vidas en la dua-kanonaj libroj anoncon de la alveno de Kristo, la judoj malakceptante tiujn librojn rifuzas la kristanan legadon de la Biblio<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=144-145}}.</ref>. == Présence des livres dans les canons == Ce tableau montre quels livres sont considérés comme canoniques par les religions qui considèrent que la Bible est le livre qui transmet le message divin. Les explications et les sources sont données plus bas (partie : Particularités des canons de chaque Église chrétienne). {|class="wikitable sortable" |- ! scope=col| Nom ! scope=col| Bible samaritaine ! scope=col| Tanakh ! scope=col| Protestantisme ! scope=col| Catholicisme ! scope=col| Églises orthodoxes ! scope=col| Église orthodoxe tewahedo ! scope=col| Églises syriaques |- | [[Livre de la Genèse]] (Bereshit)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de l'Exode]] (Shemot)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Lévitique]] (Vayiqra)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Nombres]] (Bamidbar)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Deutéronome]] (Devarim)||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Josué]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Juges]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livres de Samuel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Rois|Premier]] et [[Deuxième Livre des Rois]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Isaïe]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jérémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (comprend le livre des Lamentations, l'épître de Jérémie et le livre de Baruch)||Oui |- | [[Livre d'Ézéchiel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Osée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Joël]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Amos]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Abdias]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Jonas]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Michée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Nahum]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Habacuc]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Sophonie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Aggée]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Zacharie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Malachie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Psaumes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Job]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Proverbes]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (divisé en 2 parties : Messalë (chapitres 1 à 24) et Tägsas (chapitres 25 à 31)<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=EOTC Canon of Scripture |url=https://ethiopianorthodoxbible.wordpress.com/ethiopian-orthodox-canon-of-scripture/ |dato=2025 |titolo-aldono=ethiopianorthodoxbible.wordpress.com |alirdato=13 février 2026}}.</ref>.||Oui |- | [[Livre de Ruth]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Cantique des cantiques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Ecclésiaste]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre des Lamentations]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Livre d'Esther]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Daniel]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre d'Esdras]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre de Néhémie)||Oui |- | [[Livre de Néhémie]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui (compte 1 avec le livre d'Esdras)||Oui |- | [[Livres des Chroniques]]||Non||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Prière de Manassé]] (inséré à la fin du second livre des Chroniques)||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Tobie]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Judith]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Premier Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Deuxième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Non||Oui |- | [[Troisième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Quatrième Livre des Maccabées]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Non||Oui (parfois) |- | [[Livre de la Sagesse]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Siracide]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui||Oui |- | [[Livre de Baruch]]||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Épître de Jérémie]]||Non||Non||Non||Oui ({{6e}} chapitre du Livre de Baruch)||Oui||Oui (inclus dans Jérémie)||Oui |- | [[Deuxième Livre de Baruch|Épître de Baruch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Non||Oui (parfois) |- | [[Troisième Livre d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui||Oui (parfois) |- | [[Apocalypse d'Esdras]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Oui (parfois) |- | [[Livres des Maccabées éthiopiens]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui ({{nobr|3 livres}})||Non |- | [[Josippon]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre des Jubilés]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Livre d'Hénoch]]||Non||Non||Non||Non||Non||Oui||Non |- | [[Psaume surnuméraire| Psaume 151]]||Non||Non||Non||Non||Oui (dans certaines Églises orthodoxes)||Oui||Oui |} == Construction du canon du Nouveau Testament == Le christianisme lorsqu'il apparaît se diffuse oralement et la mise par écrit de la vie du Christ et de ses paroles n'est pas immédiate. Les premiers textes chrétiens apparaissent dans la deuxième moitié du premier siècle avec les [[Épîtres de Paul|lettres]] de [[Paul de Tarse]]. D'autres lettres [[Pères apostoliques|apostoliques]] sont écrites durant la même période comme la [[Première épître de Clément]] et l'[[Épître de Barnabé]]. C'est de la même période que date la ''[[Didachè]]'' qui est un texte expliquant les règles que doivent suivre les membres d'une communauté chrétienne<ref>{{CER |auteur=Françoise Giffard |titolo=C’est quoi la Didaché des douze apôtres ? |url=https://region-ouest.epudf.org/actualites-5000103/histoire/cest-quoi-la-didache-des-douze-apotres/ |dato=12 mars 2025 |titolo-aldono=region-ouest.epudf.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{CER |lingvo=fr+grc |titolo=Enseignement des douze apôtres |url=https://www.patristique.org/sites/patristique.org/IMG/pdf/Didache.pdf |titolo-aldono=patristique.org |alirdato=26 février 2026}}.</ref>. Viennent ensuite les [[Évangile]]s, les [[Actes des Apôtres]], l'[[Apocalypse]] mais aussi des textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]''. Ainsi d'une tradition orale passe-t-on à une multiplication d'écrits chrétiens entre la deuxième moitié du premier siècle et celle du deuxième siècle. Ces textes ne sont pas tous reconnus comme [[Inspiration biblique|inspirés par Dieu]] et pour certains la décision de les considérer comme saints ou de les rejeter comme apocryphes a pris du temps<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=33-34}}.</ref>. Par ailleurs, l'Église fait face à des discours considérés comme hérétiques qui s'appuient sur des textes jugés de ce fait mensongers. Faire une liste des seuls textes reconnus par l'Église s'impose donc<ref name="ref_auto_2">{{harvsp|Burnet|2021|p=81}}.</ref> pour que ceux-ci soient les seuls lus lors des cérémonies religieuses<ref>{{harvsp|Gamble|2012|p=300}}.</ref>. === La lente formation du canon === La mise en place du canon du Nouveau Testament a longtemps été datée de la deuxième moitié du {{s-|II}}. Ce sont [[Adolf von Harnack]] suivi par {{Lien|Hans von Campenhausen}}<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|lingvo originale=de|auteur={{Lien|lingvo=en|trad=Hans von Campenhausen|fr=Hans von Campenhausen}} |titolo=La Formation de la Bible chrétienne|titolo original=Die Entstehung der christlichen Bibel|jaro = 1971|loko= Neuchâtel |eldoninto= Delachaux & Niestlé|traducteur= Denise Appia et Max Dominicé}}.</ref> qui développent cette thèse. À cette date, les quatre évangiles, les Actes des Apôtres, les épîtres de Paul, la première épître de Pierre et la première de Jean forment le canon et les autres livres sont encore sujet à discussion. La liste finale est établie dans la deuxième moitié du {{s-|IV}} comme le montre la lettre festale d'Athanase. Contre cette opinion, Albert Sundberg, dans ''The Old Testament of the Early Church'', tend à démontrer que la clôture du canon du Tanakh dans la communauté juive au premier siècle a influencé le choix des livres gardés par l'Église. Cela s'est cependant fait lentement et c'est seulement au {{s|IV}} que ce canon du Tanakh est achevé. Ce processus lent a fait que le canon des textes chrétiens a été décidé en même temps. Auparavant, si certains textes étaient reconnus comme inspirés et avaient une autorité religieuse, ils n'étaient pas encore inscrits dans une liste fermée. Selon Jean-Daniel Kaestli, l'opposition dans la chronologie tient plutôt à une vision différente du terme canon. Dans le premier cas, il s'agit d'une série de livres considérés comme inspirés mais dans une liste qui n'est pas nécessairement close, alors que dans le second, on parle de canon seulement si aucun livre ne peut être ajouté ou supprimé de la liste<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=482-483}}.</ref>. ==== Le canon de Marcion (vers 150) ==== Le premier canon de livres chrétiens est dû à [[Marcion]]. Celui-ci rejette tous les textes hébreux au motif que la parole du Christ les rend caducs. Seuls importent les textes qui reprennent ou expliquent les paroles de Jésus. Il garde seulement l'[[Évangile selon Luc]] et dix lettres attribuées à Paul (l'[[Épître aux Galates]], la [[Première épître aux Corinthiens|première]] et la [[deuxième épître aux Corinthiens]], l'[[Épître aux Romains]], la [[première épître aux Thessaloniciens|première]] et la [[Deuxième épître aux Thessaloniciens]], l'[[Épître aux Éphésiens]], l'[[Épître aux Colossiens]], l'[[Épître aux Philippiens]] et l'[[Épître à Philémon]])<ref name=Mimouni367>{{Harvsp|Mimouni|Maraval|2007|p=367}}.</ref>. Par ailleurs, il procède à un travail d'édition sur l'évangile de Luc et certaines des lettres en ôtant tout ce qui pourrait provenir de la tradition juive. Ce faisant, il n'innove pas car certains de ses retraits ont été identifiés comme remontant à une époque antérieure et il est dans le droit fil d'une tradition classique qui consiste à retrouver le texte d'origine en retirant les interpolations ou les ajouts faits par les scribes. Comme sa doctrine est considérée comme hérétique, le canon de Marcion n'a cependant pas d'effet sur le choix des textes considérés comme saints dans l'Église<ref>{{citaĵo el libro|lingvo=anglais |aŭtoro=Lee Martin McDonald |titolo=The Formation of the Biblical Canon |sous-titre=The New Testament: Its Authority and Canonicity|volumo=2 |loko=Londres |eldoninto=Bloomsbury Publishing |jaro=2017 |paĝoj totales=464 |paĝoj=148 |isbn= 9780567717214}}.</ref>. ==== Le fragment de Muratori ==== [[fichier:Muratorian Fragment.jpg|thumb|Le [[fragment de Muratori]]| alt= photographie couleur d'un codex ouvert.]] En 1740 [[Ludovico Antonio Muratori]] publie un texte de {{nobr|85 lignes}} conservé dans un codex du {{s-|VII}} ou {{s-|VIII}}. Ce texte est incomplet mais il liste les livres qui sont reconnus comme inspirés par l'Église catholique<ref name=norelli401/>. S'y trouvent les quatre évangiles (aucun autre n'est même nommé ce qui laisse supposer que leur caractère non-canonique était évident)<ref name=norelli403>{{harvsp|Norelli|2015|p=403}}.</ref>, les Actes des Apôtres<ref name=norelli403/>, douze lettres de Paul (l'épître aux Hébreux est absente)<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=404}}.</ref> et trois lettres catholiques : celle de Jude et deux de Jean<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=405}}.</ref>. Depuis la fin du {{s-|XIX}} le fragment était daté de la fin du {{s-|II}} ou du début du {{s-|III}}. Adolf von Harnack l'attribuait à l'évêque Victor mort en 199. Mais cette datation a été récusée par Sunberg en 1973, qui date le [[fragment de Muratori]] du {{s-|IV}} et lui donne une origine orientale. Si cela est vrai alors cela en fait une liste parmi les autres et lui retire son statut de liste inaugurale<ref name=norelli401>{{harvsp|Norelli|2015|p=401}}.</ref>. === Les évangiles === Les plus anciens manuscrits conservés des évangiles datent de la première moitié du {{s-|II}} ; le [[papyrus P52]] qui contient quelques phrases de l'[[évangile selon Jean]] est habituellement daté vers 130<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=Brent Nongbri |titolo=The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel |gazeto=Harvard Theological Review |volumo=98 |numero=1 |dato=janvier 2005 |paĝoj=23-48 |identigilo=0017-8160 |e-issn=1475-4517 |url=https://web.archive.org/web/20150216200012/http://people.uncw.edu/zervosg/papyrology/nongbri%20p52%20misuse.pdf |alirdato=6 janvier 2026}}.</ref>. Cependant des témoignages de [[pères de l'Église]] montrent que d'autres évangiles étaient déjà diffusés au {{s-|II}}. En effet, [[Justin de Naplouse]] dans sa première apologie écrit {{citation|les apôtres dans les mémoires qu'ils ont écrites, que l'on appelle évangiles}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=384}}.</ref>. De plus dans son [[Dialogue avec Tryphon]] il cite des passages de l'[[évangile selon Matthieu]] et de [[évangile selon Marc|celui de Marc]]<ref name=norelli387>{{harvsp|Norelli|2015|p=386-387}}.</ref>. Les quatre évangiles canoniques sont donc d'usage dans les communautés chrétiennes au plus tard dès la première partie du {{s-|II}}<ref name=norelli387/>. <gallery mode="packed" caption="Papyrus P52" heights="100px"> Fichier:P52 recto.jpg|Recto|alt=recto d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:31–33). Fichier:P52 verso.jpg|Verso|alt=verso d'un papyrus sur lequel est écrit en grec quelques mots des versets de l'évangile selon Saint Jean (18:37–38). </gallery> ==== Le Diatessaron de Tatien ==== En 172 ou après [[Tatien le Syrien|Tatien]] écrit le ''[[Diatessaron]]'' qui est une harmonie des évangiles dont il ne reste que des fragments. Il semble être parti d'une précédente harmonie utilisée par [[Justin de Naplouse]] mais qui ne gardait que les trois évangiles synoptiques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=101}}.</ref>. Partant de ce document, il aurait ajouté l'[[Évangile selon Jean]] et peut-être des parties d'autres évangiles qui ne sont pas reconnus comme canoniques<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=102}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=104}}.</ref>. Cela signifie qu'il n'existait pas encore à l'époque de Tatien un canon des quatre évangiles<ref>{{harvsp|Petersen|2005|p=109}}.</ref>. ==== Vers une canonisation des quatre évangiles ==== Selon [[Theodor Zahn]] (1838-1933) et [[Adolf von Harnack]] (1851-1930)<ref group="noto">cf. {{citaĵo el libro |auteur=Adolf von Harnack|url = http://www.ccel.org/ccel/harnack/origin_nt.html |lingvo=en|titolo=Origin of the New Testament}}.</ref> les quatre évangiles sont établis et forment une partie du canon dès le début du {{s-|II}}. Cependant, la recherche actuelle met à mal cette opinion en montrant l'importance de la tradition orale chez les pères de l'Église et la multiplication d'autres évangiles, plus tard catalogués comme apocryphes<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=486}}.</ref>. Vers 180, [[Irénée de Lyon]] écrit ''[[Contre les hérésies]]''. Même s'il ne s'agit pas d'une réponse au ''Diatessaron'', ce texte aborde la question de la pluralité des évangiles et justifie l'existence de quatre textes différents dont aucun ne peut être retiré et auxquels aucun autre ne peut être ajouté<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=83}}.</ref>{{,}}<ref group="noto">L'évangile selon Luc et les ''[[Actes des Apôtres]]'' constituent alors un seul texte.</ref>. === Lettres === ==== Épîtres pauliniennes ==== Quatorze lettres sont attribuées à Paul mais sept seulement sont jugées comme authentiques c'est-à-dire rédigées ou dictées par lui. Elles constituent le plus ancien texte chrétien. Ces sept auraient été écrites avant les évangiles puisqu'elles sont habituellement datées entre 50 et 60<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=115}}.</ref>{{,}}<ref name=vouga162>{{harvsp|Vouga|2008|p=162}}.</ref>. Les autres auraient été écrites par des disciples de Paul<ref>{{harvsp|Vouga|2008|p=164}}.</ref>. Cependant, dans les premiers temps du christianisme elles sont le plus souvent considérées comme étant toutes de la main de Paul<ref name=vouga162/>. Marcion ne reconnaît que dix épîtres sur ces quatorze<ref name=Mimouni367/>. L'[[Épître aux Hébreux]], dont l'attribution à Paul a été longtemps débattue, est désormais considérée par beaucoup de spécialistes comme l'œuvre d'un auteur inconnu<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=[[Albert Vanhoye]] |titolo=Le Message de l'épître aux Hébreux |gazeto=Cahiers Évangile |numero=19 |dato=1977 |paĝoj=6-9 |identigilo= 0222-9714 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Elle n'a pas été acceptée immédiatement dans le canon et n'est pas présente dans les premiers recueils des lettres de Paul<ref>{{harvsp|Burnet|2021|p=46}}.</ref>. Encore au {{s-|III}}, à Rome, l'auteur chrétien [[Caïus (auteur chrétien)|Caïus]] rejette cette lettre alors que dans les Églises d'Orient, elle fait déjà partie du corpus paulinien depuis la fin du {{s-|II}}<ref>{{harvsp|Norelli|2015|p=400}}.</ref>. ==== Autres épîtres ==== À l'époque d'[[Eusèbe de Césarée]], c'est-à-dire fin du {{s-|III}} - début du {{s-|IV}}, les [[Épître catholique|épîtres catholiques]] ne sont pas encore toutes acceptées. Dans la liste des livres reconnus qui se trouve dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]'' (III, 25,1-7), écrite au plus tard en 324, figurent seulement la [[Première épître de Jean|première de Jean]] et la [[Première épître de Pierre|première de Pierre]]. Les autres ([[épître de Jacques]], [[épître de Jude]], [[deuxième épître de Pierre]], [[deuxième épître de Jean|deuxième]] et [[Troisième épître de Jean]]) sont marquées comme contestées. En revanche, Athanase dans sa lettre festale datée de 367 inclut ces sept lettres dans les livres reconnus par l'Église<ref>{{CER |titolo=La lettre festale 39 d'Athanase d'Alexandrie |auteur=David Vincent |url=https://didascale.wordpress.com/2014/08/11/la-lettre-festale-39-dathanase-dalexandrie/ |dato=11 août 2014 |titolo-aldono=didascale |alirdato=26 janvier 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=464}}.</ref>. Cependant il faut attendre la fin du {{s-|IV}} pour qu'elles soient définitivement acceptées par le [[Synode de Hippo Regius]] en 393 et les synodes de Carthage de 397 et 419<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=469}}.</ref>. === Apocalypse === La canonisation du dernier livre du Nouveau Testament a aussi été difficile. S'il est souvent reconnu par les pères de l'Église au {{s-|II}} ([[Justin de Naplouse]], [[Irénée de Lyon]], [[Tertullien]], etc.) et qu'il est présent dans le Fragment de Muratori, il est ensuite mis en question. En effet, l'hérésie [[montanisme|montaniste]] valorisait les textes qui pouvaient servir à défendre son [[millénarisme]]. Le rejet par l'Église de cette hérésie a aussi entraîné une suspicion sur tous les apocalypses qui pouvaient circuler. Par ailleurs [[Denys d'Alexandrie]], cité par Eusèbe de Césarée, démontre que l'auteur de l'Apocalypse ne peut être le même que celui de l'Évangile et cette critique philologique et stylistique va encore plus semer le doute sur la nature inspirée de ce texte<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=466}}.</ref>. En 692, lors du [[Concile in Trullo]] la canonicité de l'Apocalypse n'est toujours pas assurée, du moins dans l'Église grecque. En effet, les mêmes synodes africains qui avaient reconnu les épîtres catholiques admettent l'Apocalypse dans le canon<ref>{{harvsp|Kaestli|2008|p=467}}.</ref>. === Les textes rejetés === Dans les premiers siècles du christianisme, ce qui importait aux pères de l'Église était de savoir si tel ou tel texte pouvait être lu. Il fallait éviter que des idées hérétiques se propagent chez les fidèles. En dehors de ces récits condamnés, il existait de nombreux évangiles ou de textes qui pouvaient être lus, voire qui pouvaient se retrouver au même rang que ceux qui étaient canoniques<ref>{{citaĵo el libro |aŭtoro=Jens Schröter |titolo=Les évangiles apocryphes |sous-titre=Jésus en dehors de la Bible |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fidès |serio=Essais bibliques |jaro=2022 |numero chapitre = 4 |isbn=978-2-8309-5228-5}}.</ref>. Ainsi, le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' s'il n'est déjà plus accepté comme un livre canonique au {{s|IV}} comme l'indique [[Eusèbe de Césarée]] dans son ''[[Histoire ecclésiastique]]''<ref>{{citaĵo el libro |lingvo= français grec|aŭtoro=Eusèbe de Césarée |titolo=Histoire ecclésiastique |jaro= vers 324 |volumo=III |numero chapitre=XXV |url=https://remacle.org/bloodwolf/historiens/eusebe/histoire3.htm#XXV }}.</ref> était très estimé dans les premiers temps du christianisme et il se trouve dans certaines listes de textes faisant partie du Nouveau Testament<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=David Nielsen |titolo=The Place of the Shepherd of Hermas in the Canon Debat |auteurs ouvrage=Lee Martin McDonald et James H. Charlesworth |titolo ouvrage=Non canonical religious texts in early Judaism and early Christianity |loko=New York |eldoninto=T&T Clark International |jaro=2012 |isbn=978-0-567-25175-6 |paĝoj=164 }}.</ref>. Il en est de même pour l'''[[Apocalypse de Pierre]]'', daté du début du {{s-|II}} et qui est reconnu comme canonique par plusieurs [[pères de l'Église]]. Dans le canon de Muratori l'auteur marque que l'Église catholique le reconnaît mais que certains ne l'acceptent pas<ref>{{CER |lingvo=fr |auteur=Alexandre Nanot |titolo=le Canon de Muratori |url=https://www.bibliorama.org/le-canon-de-muratori/ |dato=22 juin 2.21 |titolo-aldono=bibliorama.org |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. Toutefois, au {{s-|IV}} plus aucune liste des livres saints ne le mentionne<ref>{{citaĵo el gazeto |auteur=Jean Hadot |titolo=Apocalypse de Pierre |url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/apocalypse-de-pierre/ |encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |alirdato=8 mars 2026}}.</ref>. == Particularités des canons de chaque Église chrétienne == La définition d'un canon n'est pas une priorité pour les premiers chrétiens. En revanche, lorsque le christianisme est reconnu dans l'Empire romain au {{s-|IV}}, plusieurs conciles en définissent un<ref name=orante/>. C'est un outil pour lutter contre les hérésies qui s'appuient souvent sur des textes qui vont à l'encontre de la doctrine de l'Église<ref name="ref_auto_2" />. Ainsi, la tradition affirme qu'en 382 au [[concile de Rome (382)|concile de Rome]] une liste des livres canoniques est établie dans un décret, non daté, attribué au pape [[Damase Ier|Damase {{Ier}}]]. Cette liste est reprise lors du concile d'Hippone en 393 et ceux de Carthage en 397 et 419<ref name=orante>{{citaĵo el libro|lingvo=fr|titolo=La foi catholique|sous-titre=Textes doctrinaux du magistère de l'Église sur la foi catholique|paĝoj=75-76|eldoninto=éditions de l'Orante|dato=1993|isbn=978-2-8111-3000-8}}.</ref>. La liste complète et officielle établie à Carthage en 397 est la plus ancienne qui nous soit parvenue. Cependant, malgré ces listes, les discussions pour savoir s'il faut garder tel ou tel livre ne cessent pas<ref name=ska123>{{harvsp|Ska|2011|p=123}}.</ref>. Dans ces premiers temps du christianisme, il existe plusieurs versions de la Bible chrétienne. La plus ancienne est celle de la [[Septante]] en grec puisque les textes de l'Ancien Testament sont traduits dès le {{-s-|III}} et par la suite ceux du Nouveau Testament sont écrits en grec. Comme le grec n'est pas compris de tous les habitants de l'Empire romain La Septante est traduite en latin. Ces traductions sont appelées [[Vetus Latina]]<ref>{{citaĵo el libro|encyclopédie=[[Encyclopædia Universalis]] |auteur=Jean-Urbain Comby |titolo=Vulgate de Saint Jérôme (391-405 env.) |alirdato=2026-4-7|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/vulgate-de-saint-jerome/}}</ref>. À la fin du {{s-|IV}} [[Jérôme de Stridon]] propose une nouvelle traduction à partir des textes hébreux. Ces différentes versions n'ont cependant pas d'influence sur le choix des livres conservés. Ce sont toujours les livres de la Septante, avec les livres deutérocanoniques, qui forment le canon de l'Ancien Testament<ref name=romer728/>. === Canon catholique === Dans le cas de l'[[Église catholique]], c'est le [[concile de Trente]] (1545-1563) qui a définitivement confirmé le canon des Écritures, en énumérant par le ''De canonis scripturis'' du {{date|8 avril 1546}} les livres reconnus comme inspirés. Font partie de ce canon quarante cinq livres (ce chiffre sera porté à quarante six lorsque le livre des Lamentations sera distingué du livre de Jérémie) pour l'Ancien Testament et vingt-sept pour le Nouveau Testament. En revanche, aucune version du texte biblique ([[Vulgate]] ou [[Septante]]) n'est jugé canonique<ref>{{harvsp|Ska|2011|p=122-123}}.</ref>. === Canon orthodoxe === Dans sa ''Lettre festale XXXIX'', en 367, [[Athanase d'Alexandrie]] cite les vingt-sept livres du [[Nouveau Testament]]. Il indique que les livres qui seront beaucoup plus tard appelés [[Livres deutérocanoniques|deutérocanoniques]] par Luther au {{s-|XVI}} dans son désaccord avec l'Église catholique, ainsi que la ''Doctrine des douze apôtres'' (la ''[[Didachè]]''), et le ''[[Pasteur d'Hermas]]'', (aujourd'hui rangés parmi les écrits des [[Pères apostoliques]]), ne sont pas inclus dans le canon<ref>{{CER |titolo=Lettre festale de Paques 367 |url=https://coptipedia.com/index.php/encyclopedie/livre-v/lettres-pastorales/lettre-festale-de-paques-367 |dato= |titolo-aldono=coptipedia.com |alirdato=6 février 2026}}.</ref>. Les grecs finissent par accepter l'intégralité du canon occidental au [[Concile in Trullo|concile ''in Trullo'']] en 692<ref>{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Martin|familia nomo=Jugie|titolo=Le canon de l'Ancien Testament dans l'Église byzantine|gazeto=[[Revue des études byzantines]]|volumo=10|numero=64|dato=1907|doi=10.3406/rebyz.1907.3668|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_1146-9447_1907_num_10_64_3668|alirdato=2021-05-12|paĝoj=129–135}}.</ref>, c'est-à-dire tous les livres présents dans la Bible latine, y compris les deutérocanoniques<ref name="ska125">{{harvsp|Ska|2011|p=125}}.</ref>. Sont ajoutés les livres d'[[Troisième Livre d'Esdras|Esdras 3]] (appelé 1 Esdras en grec et 2 Esdras en [[vieux-slave]]) et le [[troisième Livre des Maccabées]]. D'autres livres sont en plus recommandés à la lecture. Il s'agit du [[Apocalypse d'Esdras|quatrième livre d'Esdras]] dans l'Église russe orthodoxe qui l'appelle 3 Esdras et du [[quatrième Livre des Maccabées]] dans l'Église grecque orthodoxe. On trouve aussi le [[Psaume surnuméraire#Psaume 151|Psaume 151]] et la [[prière de Manassé]]<ref name=romer810>{{harvsp|Thomas Römer|2009|p=810|identigilo=romer2}}.</ref>. Toutefois, après la réforme luthérienne, la tendance a été de revenir à un canon court reprenant le canon hébraïque sans que cela empêche que des livres jugés apocryphes par les catholiques et les protestants comme le ''second livre d'Esdras'' ou le ''troisième livre des Maccabées'' soient utilisés lors de la liturgie. Il n'y a finalement pas de règle établie formellement pour définir le canon des écritures. C'est seulement l'habitude d'utiliser les mêmes livres que ceux définis par le concile de Trente qui forme le canon orthodoxe<ref name="ska125"/>. === Canon orthodoxe tewahedo === {{citaĵo el gazeto détaillé|Canon biblique orthodoxe tewahedo}} [[fichier:Zara Yacob.png|thumb|[[Zara Yaqob]] lors de son couronnement|alt=peinture représentant sept hommes et un ange au-dessus de deux d'entre eux.]] La Bible des Septante a été traduite en [[Guèze]] entre le {{s-|IV}} et {{s-|VII}}. Mais en plus des textes qui s'y trouvent, la Bible éthiopienne y ajoute des écrits considérés comme apocryphes par les autres Églises tels que l'[[Apocalypse d'Esdras]] et le [[Livre des Jubilés]]. D'autres textes comme le ''[[Pasteur d'Hermas]]'' ont été traduits à la même époque sans être pour autant introduits dans ce canon. Il semble qu'à cette époque, l'Église éthiopienne utilisait un canon ouvert et qu'il n'existait pas de liste des textes considérés comme inspirés. Finalement, c'est aux {{S2|XIV|XV}}, et surtout sous le règne de [[Zara Yaqob]], que le canon est mis en place même s'il s'agit d'un canon dont les livres varient d'une édition à l'autre. En effet, le négus lutte contre les hérésies présentes et s'appuie sur un choix de textes qui puissent les contredire. Entre autres il établit qu'il existe {{nobr|81 livres}} saints. Il justifie cela en faisant référence au [[Sinodos]] qui est un recueil ancien d'ordonnances ecclésiastiques, attribuées aux apôtres et datées au plus tard du {{s-|V}}<ref name="Labadie">{{citaĵo el gazeto |aŭtoro= Damien Labadie |titolo=Genèse du canon biblique éthiopien : de l’autorité apostolique aux controverses autour des Écritures ({{sp-|xiv|-|xv|s}}) |gazeto=[[Médiévales (revue)|Médiévales]] |volumo=87|numero=2|dato=2024 |paĝoj=33-52 |identigilo=0751-2708 |e-issn=1777-5892 |url=https://shs.cairn.info/revue-medievales-2024-2-page-33?lang=fr |alirdato=29 janvier 2026}}.</ref>. Une autre de ses sources est, semble-t-il, le [[Fetha Negest]], écrit entre le {{s-|XIII}} et le {{s-|XV}} et lui-même basé sur le Sinodos mais arrivé en Éthiopie par une traduction d'un texte arabe compilant des ouvrages byzantins<ref>{{citaĵo el gazeto |aŭtoro=Alexandre Faivre |titolo= La documentation canonico-liturgique de l'Église ancienne |gazeto=[[Revue des sciences religieuses]] |volumo=54 |numero=3 |dato=1980 |paĝoj=204-219 |url=https://www.persee.fr/doc/rscir_0035-2217_1980_num_54_3_2887 |alirdato=27 janvier 2026}}.</ref>. Après Zara Yaqob, le canon reste fluide. Jubilés, 1 Hénoch, le Sinodos, le ''[[Testamentum Domini]]'' et la Didascalie clémentine sont rarement présents dans les Bibles imprimées, même si le nombre de {{nobr|81 livres}} est toujours mis en avant. Pour le négus, l'origine apostolique du nombre impose de le retrouver dans les Bibles et cela s'est perpétué mais cela n'a pas entraîné une liste fermée<ref name=Labadie/>. Depuis, le canon existe sous deux formes : une brève et une longue. Mais dans les deux cas, il compte {{nobr|81 livres}}. La forme longue comporte plus de livres mais d'autres du canon bref sont reliés et comptent pour un. Ainsi Jérémie, les Lamentations, Baruch et les textes deutérocanoniques de Jérémie comptent pour un seul livre dans le format long alors que le format court compte trois livres. En regroupant des livres, le format long du canon peut accueillir huit livres qui ne sont pas dans le format court à savoir les quatre livres du Sinodos, les deux livres du ''Testamentum Domini'' appelés ''Mäshafä Kidan'', trois lettres de [[Clément de Rome]] (qui comptent pour un livre) et le [[Clément éthiopien|Qälëmentos]]<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=G.A. Mikre-Selassie |titolo=The Bible and its canon in the Ethiopian orthodox church |gazeto=The Bible Translator |volumo=51 |numero=3 |dato=juillet 2000 |paĝoj=111-123 |url= |alirdato=27 janvier 2026 }}.</ref>{{,}}<ref>{{citaĵo el gazeto |lingvo=en |aŭtoro=R. W. Cowley |titolo=The Biblical Canon Of The Ethiopian Orthodox Church Today |gazeto=Ostkirchliche Studien |volumo=23 |dato=1974 |paĝoj=318-323 |url=http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070923084527/http://www.islamic-awareness.org/Bible/Text/Canon/ethiopican.html|arkivdato=2007-09-23 |alirdato=15 février 2026}}.</ref>. === Canon protestant === Lorsque [[Martin Luther]] entre en opposition avec l'Église, la question d'un canon biblique n'est pas centrale. Cependant, son importance grandit rapidement puisque les opinions des deux parties s'appuient sur des lectures différentes des livres saints. Ainsi, accepter le [[deuxième Livre des Maccabées]] permet de valider l'existence du [[Purgatoire]]. De plus les protestants considèrent que seul compte le texte de la Bible (ce principe est nommé ''[[Sola scriptura]]''), alors que les catholiques pensent que la tradition est de même valeur si la Bible ne dit rien sur le sujet<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=12}}.</ref>. En affirmant cela, les protestants sont obligés de définir quels sont les écrits inspirés sur lesquels la foi se fonde. [[Andreas Bodenstein]] dans son livre ''De canonicis Scripturis libellus'' publié en 1521 accepte seulement les textes de l'Ancien Testament écrits en [[Hébreu biblique|hébreu]]. Il nomme les autres ''apocryphia'' et les divise en deux groupes. Le premier comprend le livre de la Sagesse, l'Ecclésiastique, Judith, Tobit et les deux premiers livres des Maccabées car bien qu'ils ne soient pas saints ils peuvent être des lectures utiles pour les chrétiens. Celles-ci ne doivent cependant pas se faire aux dépens des autres livres de la Bible. Le second groupe, composé d'Esdras 1 et 2, Baruch, de la prière de Manassée et des chapitres additionnels de Daniel sont à rejeter totalement. En 1526, une édition de la Bible en néerlandais est publiée à Anvers. Elle est la première à mettre entre l'Ancien et le Nouveau Testament les livres apocryphes. Luther en 1534 publie sa Bible dans laquelle les livres deutérocanoniques, indiqués comme ''Apocrypha'' sont présents mais sont précédés d'une préface dans laquelle il insiste sur leur caractère non-canonique<ref name=bray13>{{harvsp|Bray|2024|p=13}}.</ref>. Même si le choix de rejeter les livres deutérocanoniques a été immédiatement accepté chez les protestants, il faut attendre 1561 pour que cela soit clairement inscrit dans la [[Confessio Belgica|Confession de la Foi belge]] (articles 4 à 6)<ref name=belgica>{{CER |titolo=La Confession de la Foi Belge (Confessio Belgica) |url=https://www.cprf.co.uk/languages/belgic_french.htm |dato= |titolo-aldono=cprf.co.uk |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. En 1563, c'est l'Église anglicane qui fait de même dans les [[Trente-neuf articles]]<ref>{{CER |lingvo=en |titolo=Thirty Nine Articles of Religion |url=https://www.anglicancommunion.org/media/109014/Thirty-Nine-Articles-of-Religion.pdf |dato= |titolo-aldono=anglicancommunion.org |alirdato=5 février 2026}}.</ref>{{,}}<ref>{{harvsp|Bray|2024|p=17}}.</ref>. Le canon protestant de l'[[Ancien Testament]] comprend les mêmes livres que le canon juif de la [[Tanakh|Bible hébraïque]], bien qu'il divise certains livres et les ordonne différemment, ce qui le distingue des canons orthodoxe et catholique, qui ont fait le choix de suivre la [[Septante]]. Le canon protestant de l'Ancien Testament comprend ainsi {{nobr|39 livres}}<ref>{{citaĵo el libro |lingvo=en|aŭtoro=[[F. F. Bruce]]|titolo=The Canon of Scripture|eldoninto=IVP Academic|dato=1988|isbn=9780830852123}}.</ref>. La liste des livres du nouveau testament est la suivante : Évangiles selon Matthieu, Marc, Luc, Jean ; Actes des Apôtres, Épîtres de Paul aux : Romains, Corinthiens I, Corinthiens II, Galates, Éphésiens, Philippiens, Colossiens, Thessaloniciens I, Thessaloniciens II, Timothée I, Timothée II, Tite, Philémon ; Hébreux, Jacques, I et II Pierre, I, II et III Jean, Épître de Jude, Apocalypse<ref name=belgica/>{{,}}<ref>{{CER |titolo=Confession de foi de Westminster |url=https://baptiste-lausanne.ch/wp-content/uploads/2021/05/Confession-Westminster.pdf |dato= |titolo-aldono=baptiste-lausanne.ch |alirdato=5 février 2026}}.</ref>. Selon les [[Églises réformées]], le canon est une collection de livres faisant autorité par eux-mêmes. Ces livres avaient leur autorité avant d'être canonisés par l'Église. Mais dans le sens le plus élémentaire, ni les individus ni les conciles n'ont créé le canon. Au contraire, ils en sont venus à percevoir et à reconnaître la qualité de ces écrits, qui se sont imposés comme canoniques. Cette conviction de leur autorité divine "vient de l'œuvre intérieure du Saint-Esprit, témoignant par, et avec, la Parole dans nos cœurs" (Confession de Westminster, 1.5)<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro=B. M. Metzger|titolo=The Canon of the New Testament|dato=1987|lingvo=en}}.</ref>. === Canon syriaque === Le canon des {{page h'|Église syriaque|Églises syriaques}} est quasiment le même que celui des Églises catholique et orthodoxe. Quelques livres ont plus de mal à s'imposer (Esther, Job, Cantique des Cantiques, Esdras-Néhémie, Chroniques) mais maintenant ils sont présents dans les Bibles syriaques tout comme les livres deutérocanoniques. Sont parfois ajoutés les livres 3 et 4 d'Esdras, les livres 3 et 4 des Maccabées, la prière de Manassée et le Psaume 151 dans l'Église syriaque orthodoxe. Enfin, l'Épître de Baruch, mais pas l'[[Deuxième Livre de Baruch|Apocalypse syriaque de Baruch]] dans lequel se trouve cette lettre, est parfois attestée<ref name=romer810/>. == Notoj == {{notoj}} == Referencoj == {{referencoj|2}} == Bibliografio == === Uzata en la artikolo === * {{citaĵo el libro |lingvo=en |aŭtoro=Gerald Bray |titolo=The Protestant Reformation on the biblical Canon and the Apocrypha |auteurs ouvrage=Jennifer Powell McNutt, Herman J. Selderhuis |titolo ouvrage=The Oxford Handbook of the Bible and the Reformation |loko=Oxford |eldoninto=Oxford University Press |jaro=2024 |isbn=9780191067457 |url={{Google Livres|aNYrEQAAQBAJ}} }}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Régis|familia nomo=Burnet |titolo=Le Nouveau Testament |loko=Paris|eldoninto=Presses Universitaires de France |jaro=2021|paĝoj totales=127|isbn=978-2-7154-0626-1}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Daniel |familia nomo=Kaestli |titolo=Histoire du canon du Nouveau Testament |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=François |familia nomo=Vouga |titolo=Le corpus paulinien |auteurs ouvrage=Corina Combet-Galland et Daniel Marguerat |titolo ouvrage=Introduction au Nouveau Testament|loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2008|paĝoj totales= 547|isbn= 9782830912890 |url={{Google Livres|M5bPw5GvVWkC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Harry Y.|familia nomo= Gamble |titolo=Livres et lecteurs aux premiers temps du christianisme|sous-titre=usage et production des textes chrétiens antiques |loko=Genève|eldoninto=Labor et Fides |jaro=2012|paĝoj totales=346|isbn=9782830914641}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Simon Claude|familia nomo=Mimouni|aŭtoroligilo1=Simon Claude Mimouni|persona nomo2=Pierre|familia nomo2=Maraval|aŭtoroligilo2=Pierre Maraval|titolo=Le christianisme des origines à Constantin|loko=Paris|eldoninto=[[Presses universitaires de France]]|serio=Nouvelle Clio|jaro=2007|paĝoj totales=528|isbn=978-2-13-052877-7}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Enrico|familia nomo=Norelli|titolo=La naissance du christianisme|sous-titre=Comment tout a commencé|loko=Paris|eldoninto=Bayard|serio=Folio Histoire|jaro=2015|paĝoj totales=443|isbn=978-2-07-279868-9}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=William L. |familia nomo=Petersen |titolo=Canonicité, autorité ecclésiastique et Diatessaron de Tatien |auteurs ouvrage=Gabriella Aragione, Éric Junod et [[Enrico Norelli]] (dir.) |titolo ouvrage=Le canon du Nouveau Testament|sous-titre ouvrage=Regards nouveaux sur l'histoire de sa formation |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides|serio=Le Monde de la Bible|numero dans la collection=54|jaro=2005|paĝoj totales= 322|paĝoj=87-116|isbn= 9782830911770 |url={{Google Livres|iP6dabdA4zsC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Albert |familia nomo=de Pury |titolo=Le canon de l'ancien testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer1 |titolo=Les livres deutérocanoniques |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Thomas |familia nomo=Römer |identigilo=romer2|titolo=L'ancien testament des Églises d'orient : introduction |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Adrian |familia nomo=Schenker |titolo=Histoire du texte de l'Ancien Testament |auteurs ouvrage=[[Thomas Römer]] |titolo ouvrage=Introduction à l'Ancien Testament |loko=Genève |eldoninto=Labor et Fides |jaro=2009|paĝoj totales= 902|isbn= 9782830913682 |url={{Google Livres|B7LXN4sfxsQC}}}}. * {{citaĵo el libro|persona nomo=Jean-Louis|familia nomo=Ska |titolo=Le livre scellé et le livre ouvert|sous-titre=Comment lire la Bible aujourd'hui |loko=Paris|eldoninto=Bayard |jaro=2011|paĝoj totales=508|isbn=978-2-227-48133-6}}. === Aliaj verkoj === * {{citaĵo el libro|auteur = [[Marie-Françoise Baslez]] |titolo = Bible et histoire|serio=[[Folio histoire]]|eldoninto= Gallimard|jaro= 1998}}. * {{citaĵo el libro|titolo = Aux sources du Canon, le témoignage d'Irénée |aŭtoro=Yves-Marie Blanchard, avec le concours de l'[[Institut catholique de Paris]]|dato= juin 1993}}. * {{citaĵo el libro|auteur = {{Lien|Hans von Campenhausen}} |titolo=La formation de la Bible chrétienne |eldoninto= Delachaux & Niestlé |jaro= 1971}}. * {{citaĵo el libro|auteur = Wilfrid Harrington|titolo = Nouvelle introduction à la Bible |eldoninto= Seuil|jaro= 1970}} * {{citaĵo el libro|lingvo=en|auteur = [[Bruce Metzger]] |titolo=The Canon of the New Testament: Its Origin, Development, and Significance |eldoninto= [[Clarendon Press]] |loko= Oxford|jaro= 1987 |ISBN=0198269544}} * {{citaĵo el libro|aŭtoro = [[Étienne Nodet]] |kunaŭtoroj= [[Justin Taylor]] |titolo = Essai sur les origines du christianisme |eldoninto= Cerf |jaro= 1998}}. * [[Marcel Simon (historien)]], ''La Civilisation de l’Antiquité et le christianisme'', Arthaud, 1972. * [[Odon Vallet]], ''Une nouvelle histoire des religions'', Seuil, 2000. == Vidu ankaŭ == * [[Bible]] * [[Tanakh]] * [[Exégèse biblique]] * [[Histoire de la recherche sur le Pentateuque]] * [[Antilegomena]] * [[Liste des livres de la Bible]] * [[Livres deutérocanoniques]] * [[Traductions de la Bible]] * [[Apocryphe biblique]] * [[Saintes Écritures]] * [[Période intertestamentaire]] * [[Canons des Apôtres]], texte chrétien syrien du {{s-|IV}}, collection de décrets ecclésiastiques anciens attribuée aux Apôtres. mkwb64gg0bg1hafcjcv4nt1jiygxsb7 0 844696 9371789 9198500 2026-05-13T00:56:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371789 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Fernando TEJERO Muñoz-Torrero''' ([[Kordovo]]; 24a de februaro 1967) estas hispana aktoro, kiu atingis grandan popularecon pro sia partopreno en la [[televida serio]] ''Aquí no hay quien viva''. == Biografio kaj kariero == Li studis teatron en la lernejo de Cristina Rota, kie li kontaktis kun Alberto San Juan kaj la teatra kompanio Animalario, inter kies membroj estis Ernesto Alterio, Andrés Lima kaj Guillermo Toledo. David Serrano, ankaŭ proksima al tiu grupo, havigis al Fernando Tejero oportunon en la filmo ''Días de fútbol'' (2003), per kiu li ricevis la [[Goya-premio]]n al plej bona novula aktoro. Samjare li estis elektita por la [[televida serio]] ''Aquí no hay quien viva''.<ref> Martín, Javier P. (11a de decembro 2021). [https://elpais.com/icon/2021-12-11/salieron-buenos-capitulos-pero-el-equipo-revento-historia-oral-completa-y-definitiva-de-aqui-no-hay-quien-viva.html «“Salieron buenos capítulos, pero el equipo reventó”: historia oral, completa y definitiva de ‘Aquí no hay quien viva’».] [[El País]]. Konsultita la 12an de marto 2023. </ref> Tio rezultis en granda populareco, kaj tial Fernando Tejero povis atingi rolojn pli protagonistajn en filmoj kiel ''El penalti más largo del mundo'' (Roberto Santiago, 2005). Li ludis rolon de blindulo en la filmo ''Va a ser que nadie es perfecto'' (Joaquín Oristrell, 2005), en kiu li aktoris kun Santi Millán kaj José Luis García Pérez. En 2009 li kun laboris kun la aktorino [[Malena Alterio]] por kvara fojo (post du filmoj kaj la serio ''Aquí no hay quien viva'') en la filmo ''Al final del camino''. Ili ree kunlaboris en 2011 en ''Cinco metros cuadrados'' de Max Lemcke, kiu ricevis kvin premiojn en la Festivalo de Malago. La 1an de junio 2012 premieris ''En fuera de juego'', kiu estis ege malsukcesa. == Filmoj == {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | Filmoj |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1998 |''Leones'' | Junulino |- | 1999 |''Sobreviviré'' | Junulo 4a |- | 2001 |''[[Los lunes al sol]]'' | Lázaro |- | rowspan="2" | 2003 | ''Torremolinos 73'' | Juan Luis |- | ''[[Días de fútbol]]'' | Sefarín |- | rowspan="2" | 2004 |''Cachorro'' | Macarrilla |- |''[[Crimen ferpecto]]'' | Alonso |- | rowspan="2" | 2005 |''El penalti más largo del mundo'' | Fernando Díaz |- |''Volando voy'' | Juan |- | 2006 |''Va a ser que nadie es perfecto'' | Carlos Díaz |- | rowspan="2" | 2007 |''Días de cine'' | Fino |- |''El club de los suicidas'' | Antonio |- | rowspan="3" | 2008 |''[[Gente de mala calidad]]'' | Andrés |- |''[[8 citas]]'' | Antonio |- |''Fuera de carta'' | Ramiro |- | 2009 |''Al final del camino'' | Nacho |- | rowspan="3" | 2011 |''Cinco metros cuadrados'' | Álex |- |''El sueño de Iván'' | Toribio |- |''La chispa de la vida'' | Juan Gutiérrez "Johnny" |- | rowspan="2" | 2012 |''Desechos'' | Soto |- |''En fuera de juego'' | Javi |- | 2020 | ''Explota Explota'' | Chimo |- | 2022 | ''Modelo 77'' | El Marbella<ref>[https://www.eldebate.com/cine-tv-series/20221001/fernando-tejero-encaja-mal-critica-papel-modelo-77-eres-amargada-psicopata_63535.html El Debate: Fernando Tejero encaja mal una crítica por su papel en 'Modelo 77': «Eres una amargada, psicópata»] - oktobro 2022</ref> |- | 2023 | ''Últimas Voluntades'' | Coque |- | 2025 | ''[[El Cautivo]]'' | Inkvizitoro |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Projektoj}} * {{Vikicitaro|Fernando Tejero}} * [http://wikanda.cordobapedia.es/wiki/Fernando_Tejero_Mu%C3%B1oz-Torrero Fernando Tejero en Cordobapedia]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.cine.com/actores.php?actor=2174 Fernando Tejero en CINE.COM] * [https://www.imdb.com/name/nm1234572/ en imdb] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Fernando Tejero|revizio=155188913}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tejero, Fernando}} [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] d33hzn3lix6738jg72x06j4u6g54t5b 1 845799 9371546 9371315 2026-05-12T16:00:00Z ThomasPusch 1869 9371546 wikitext text/x-wiki Mi forte dubas ke la vorto "Hanovero" estus uzata alternativo al la esperanta vorto "Hanovro". Mi duonan vivo de mia vivo vivis en Malsupra Saksio, preskaŭ mian tutan vivon parolas, legas kaj skribas Esperanton, kaj mi neniam ajn vidis aŭ aŭdis vorton "Hanovero" (la kutiman esperantan vorton "Hanovro" mi kompreneble ofte aŭdis kaj legis). Tial mi proponas forstreki la "laŭdiran alternativon" "Hanovero" el la unua frazo, krom se iu en la venonta monato liveros tute konvinkajn skribajn referencojn (ĉar kompreneble povas esti ke en 1908 aŭ 1928 publikiĝis libro aŭ presiĝis esperanta ĵurnalo kun vortumo "Hanovero", kiun mi neniam vidis, kvankam mi nun vidas jarkolektojn de la gvida germana movada gazeto "[[Esperanto-Post]]" de 1951 kaj 1952 en mia bretaro, kaj ie ankaŭ havis jarkolektojn de 1948 ĝis 1953, kaj de [[Germana Esperanto-Revuo]] inter la jaroj 1954 kaj 1974, kaj kompreneble multon post 1974, sed nenion antaŭ 1948). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:00, 4 dec. 2023 (UTC) :Estas 5 trovoj de "Hanovero" en Fundamenta Krestomatio — zamenhofaj partoj, Zamenhof, 1905, ĉe [https://tekstaro.com Tekstaro de Esperanto]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:47, 11 maj. 2026 (UTC) ::{{re|Moldur}} Efektive, [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2p.html#FK rigardo en Retan Vortaron (ReVo) nun malkaŝus la arkaikan duan formon "Hanovero"] - mi dubas ke fine de 2023 [[Wolfram Diestel]] jam aldonis la mencion pri FK al la ero en ReVo, sed kiu scias, eble mi ankaŭ preterrigardis. Ĉiukaze mi nun ankoraŭ aldonis la retan trovon pri FK de 1904. Sed krome mi ankaŭ aldonas la dokumentigon de PIV 1970 al la jam metita referenco pri la nova PIV 2020, kaj aldonas 15 ekzemplajn trovojn de la https://tekstaro.com Tekstaro de Esperanto] pri "Hanovro": [https://tekstaro.com/?s=6a0210e6d8b7c 5 el revuo 'Monato', 1997-2003, 2012-2018, 4 el 'La Ondo de Esperanto', diversaj personoj, 2001-2004, 6 de revuo 'Esperanto', 2002-2007, 2008-2012, 2013-2017]. Tamen: konsiderante ke uzo de la vorto 'Hanovero' ĝis nun nur troveblis unufoje en 1905, kaj ke la ŝanĝo de akcento de la germana formo ''HannÓver'' al variaĵo 'HanovÉro' kompare al pli nature sonanta formo 'HanÓvro' estus pliairitaĵo, mi opinias saĝe mencii tiun unu trovon de 1905, sed ne vendi ĝin kiel "samkvante uzata libera alternativo en 2026", sed kiel "arkaika formo", kiel estas nun. Tio signifas lasi la alidirektilon "[[Hanovero]]" de 2017, sed laŭeble elsarki la variaĵon en normalaj vikipediaj tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:33, 11 maj. 2026 (UTC) :::PS: Lasta aldonaĵo: la sola nun vaste alirebla esperantlingva mapokolekto, la [[poŝatlaso de la mondo]] de 1971, esperantigas en Germanlingvio nur tre ŝpareme lokojn: "Hannover" indikiĝas nur en la nacilingva, germana formo, i.a. en la vasta du-apĝa mapo 11 pri Mezeŭropo. Ĝi do ĉiukaze ankaŭ estas nenia subteno por la arkaika formo "Hanovero" de 1905, sed ankaŭ ne de la pli lastjarcenta kaj nuna formo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:00, 12 maj. 2026 (UTC) 3feaei74utadiywm7e9vi84wb5bvz0h 0 849709 9371630 9304324 2026-05-12T18:29:46Z Sj1mor 12103 9371630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lorenzo Manuel SILVA Amador''' ([[Madrido]], 7a de junio [[1966]]) estas hispana verkisto konata pro siaj krimromanoj, kies protagonistoj estas [[Civila Gvardio|civilgvardianoj]] Rubén Bevilacqua kaj Virginia Chamorro. ==Kariero== Li verkis nombrajn rakontojn, artikolojn kaj eseojn, same kiel kelkajn romanojn, kiuj havigis al li internacian agnoskon. Unu de ili, ''El alquimista impaciente'', ricevis en 2000 la [[Premio Nadal|Premion Nadal]]; ĝi estis la dua romano en kiu aperis tiuj kiuj eble estas liaj plej konataj roluloj, nome la civilgvardianoj Rubén Bevilacqua kaj Virginia Chamorro. Alia verko, nome ''[[La flaqueza del bolchevique]]'', kiu estis finalisto de la [[Premio Nadal]] en 1997, estis adaptita al kino fare de la reĝisoro Manuel Martín Cuenca. En 2012, ''La marca del meridiano'' havigis al li la [[Premio Planeta|Premion Planeta]]. ==Verkoj== ===Romanoj=== * ''Noviembre sin violetas'' (1995, Ediciones Libertarias) * ''La sustancia interior'' (1996, Huerga & Fierro) * ''[[La flaqueza del bolchevique]]'' (1997, Destino), finalisto de la [[Premio Nadal]], <small>1a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El ángel oculto'' (1999, Destino), <small>2a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El urinario'' (1999, Pre-Textos), <small>3a romano de la "Trilogio de la nostalgio".</small> * ''El nombre de los nuestros'' (2001, Destino) * ''La isla del fin de la suerte'' (2001, Círculo de Lectores) * ''El déspota adolescente'' (2003, Destino), libro de 18 rakontoj * ''Carta blanca'' (2004, Espasa), Premio Primavera de Novela * ''Muerte en el reality show'' (2007, Rey Lear) * ''El blog del inquisidor'' (2008, Destino) * ''Niños feroces'' (2011, Destino) * ''El hombre que destruía las ilusiones de los niños'' (2013, Tagus), libro de 21 rakontoj * ''Historia de una piltrafa'' (2014, Turpial), libro de 3 relatos * ''Música para feos'' (2015, Destino) * ''Nada sucio'' (2016, Menoscuarto), kunverkita kun Noemí Trujillo * ''Todo por amor'' (2016, Destino), libro de 103 rakontoj * ''Recordarán tu nombre'' (2017, Destino) * ''Si esto es una mujer'' (2019, Destino), kunverkita kun Noemí Trujillo, <small>1a romano de Manuela Mauri.</small> * ''Y te irás de aquí'' (2020, Destino), laŭ pseŭdonimo de Patricia Kal * ''Castellano'' (2021, Destino) * ''La forja de una rebelde'' (2022, Destino), coescrito con Noemí Trujillo, <small>2a romano de Manuela Mauri.</small> * ''Nadie por delante'' (2022, Destino), libro de 42 rakontoj * ''Púa'' (2023, Destino) ; Serio Bevilacqua kaj Chamorro # ''El lejano país de los estanques'' (1998, Destino), Premio Ojo Crítico # ''El alquimista impaciente'' (2000, Destino), [[Premio Nadal]] # ''La niebla y la doncella'' (2002, Destino) # ''Nadie vale más que otro'' (2004, Destino), libro de 4 rakontoj # ''La reina sin espejo'' (2005, Destino) # ''La estrategia del agua'' (2010, Destino) # ''La marca del meridiano'' (2012, Planeta), [[Premio Planeta]] # ''Los cuerpos extraños'' (2014, Destino) # ''Donde los escorpiones'' (2016, Destino) # ''Tantos lobos'' (2017, Destino), libro de 4 rakontoj # ''Lejos del corazón'' (2018, Destino) # ''El mal de Corcira'' (2020, Destino) # ''La llama de Focea'' (2022, Destino) # ''Una pésima idea'' (2021), novelo === Porinfana kaj porjunula literaturo === * ''Algún día, cuando pueda llevarte a Varsovia'' (1997, Anaya), <small>1a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''El cazador del desierto'' (1998, Anaya), <small>2a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''La lluvia de París'' (2000, Anaya), <small>3a novelo de la "Trilogio de Getafe".</small> * ''Laura y el corazón de las cosas'' (2002, Destino) * ''Los amores lunáticos'' (2002, Anaya) * ''Pablo y los malos'' (2006, Destino), kunverkita kun Violeta Monreal * ''La isla del tesoro'' (2007, EDAF), adaptaĵo de [[Robert Louis Stevenson]] * ''Mi primer libro sobre Albéniz'' (2008, Anaya) * ''Albéniz, el pianista aventurero'' (2008, Anaya) * ''El videojuego al revés'' (2009, San Pablo) * ''Suad'' (2013, San Pablo), kunverkita kun Noemí Trujillo === Ne fikcio === * ''Viajes escritos y escritos viajeros'' (2000, Anaya) * ''Del Rif al Yebala. Viaje al sueño y la pesadilla de Marruecos'' (2001, Destino) * ''Líneas de sombra. Historias de criminales y policías'' (2005, Destino) * ''En tierra extraña, en tierra propia. Anotaciones de viaje'' (2006, La Esfera de los Libros) * ''Y al final, la guerra. La aventura de los soldados españoles en Irak'' (2006, La Esfera de los Libros), kunverkita kun Luis Miguel Francisco * ''El Derecho en la obra de Kafka'' (2008, Rey Lear) * ''La flaqueza del bolchevique'' (2008, Lagartos de Cine), kunverkita kun Manuel Martín Cuenca * ''Sereno en el peligro. La aventura histórica de la Guardia Civil'' (2010, Algaba-EDAF), Premio Algaba * ''El misterio y la voz'' (2011, Destino) * ''Los trabajos y los días'' (2012, Libros.com) * ''Todo suena'' (2012, Clínica Universidad de Navarra) * ''Siete ciudades en África: Historia del Marruecos español'' (2013, Fundación José Manuel Lara) * ''Sangre, sudor y paz: La Guardia Civil contra ETA'' (2017, Ediciones Península), kunverkita kun Manuel Sánchez Corbí * ''Ahí fuera'' (2018, Destino) * ''Donde uno cae'' (2019, Destino), 500 gazetartikoloj * ''Diario de la alarma'' (2020, Destino) ==Referencoj== {{Referencoj}} {{-}}{{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Lorenzo Silva|revizio=156249300}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Silva, Lorenzo}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] opja1dy2dip39iw0z4h8yj3f15je6r4 0 849745 9371641 8800574 2026-05-12T18:34:58Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9371641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Ramiro PINILLA García''' ([[Bilbao]], 13a de septembro 1923 - [[Barakaldo]], 23a de oktobro [[2014]]) estis hispana verkisto. Li formis parton de la plinoviga tendenco de la hispana rakontaro starte en la 1960-aj jaroj. Ripetita temaro en liaj romanoj estas la situacio de la laboristoj enmigrintaj en [[Eŭskio]]n kaj ties sociaj efektoj. ==Kariero== Li eklaboris kiel ŝipmakinisto kaj laboristo en gasfabriko. Dume li ekverkis rakontetojn por dorsoj de [[Kolekta karto|komerckartoj]]. En 1960, li ricevis la [[Premio Nadal|premion Nadal]] per ''Las ciegas hormigas'', kaj li estis maldungita de la redakcio de la komerckartoj kun la ekskuzo celi al ekskluziveco. Li translokiĝis al Geĉo, kamparen, cele al izolado kaj verkado for de la ĉeftendencaj komercadoj pere de la memeldonado, tra Libropueblo (popollibro), eldonejeto fondita de li mem, sed kio lasis lin ekster la kulturaj kaj komercaj etosoj. Ekde kiam li iĝis finalisto de la [[premio Planeta]] en 1971 per sia romano ''Seno'', Pinillas publikigis ''Recuerda, oh recuerda'' (1974), ''Primeras historias de la guerra interminable'' (1977), ''La gran guerra de Doña Toda'' (1978), ''Andanzas de Txiki Baskardo'' (1980), unuan volumin de ''Verdes valles, colinas rojas'' (1986), ''Quince años'' (1990) kaj ''Huesos'' (1997). Poste li publikigis jam per elstara [[eldonejo]], Tusquets, sian premiitan trilogion ''Verdes valles, colinas rojas'', kiu temas pri la ĵusa historio de Eŭskio kaj precize de Geĉo, konsiderata ofte lia majstroverko. Li verkis ĝin dum 20 jaroj kaj en ĝi li aperigas kaj rolulojn kaj faktojn jam aperintajn en ''Andanzas de Txiki Baskardo''. ==Verkoj== ===Romanoj=== * ''Misterio de la pensión Florrie'' (1944, laŭ pseŭdonimo '''Romo P. Girca''') * ''El ídolo'' (1957). Premio Mensajero * ''Soporte para una mesa'' (1959). Premio Mansilla. * ''Las ciegas hormigas'' (1960, eld. Destino, reeldonita en 2010). [[Premio Nadal]] kaj ''Premio de la Crítica'' * ''El héroe del Tonkin'' (1961) * ''En el tiempo de los tallos verdes'' (1969) * ''Seno'' (1971, eld. Planeta). [[Premio Planeta|Finalisto de la Premio Planeta]]. * ''El salto'' (1975) * ''Recuerda, oh, recuerda'' (1975) * ''Antonio B... "el Rojo", ciudadano de tercera'' (1977, reeldonita en 2007 kiel ''Antonio B. el Ruso, ciudadano de tercera'') * ''Primeras historias de la guerra interminable'' (1977) * ''La gran guerra de Doña Toda'' (1978) * ''Andanzas de Txiki Baskardo'' (1979) * ''Verdes valles, colinas rojas'', vol. 1 (1986, memeldonita en Libropueblo) * ''Quince años'' (1990) * ''Huesos'' (1997) * ''La estación de Getxo'' (1998) * ''Verdes valles, colinas rojas'' (2004-2005, eld. Tusquets). Trilogio komponita per: ** ''La tierra convulsa'' (oktobro 2004). Premio Euskadi de Literatura en castellano (1º) ** ''Los cuerpos desnudos'' (majo 2005) ** ''Las cenizas del hierro'' (novembro 2005). ''Premio de la Crítica'' (2º) kaj ''Premio Nacional de Narrativa'' * ''La higuera'' (2006, eld. Tusquets) * ''Sólo un muerto más'' (2009, eld. Tusquets). * ''Los cuentos'' (2011, eld. Tusquets, rakontaro) ''Recuerda, oh, recuerda'' (1975) kaj ''Primeras historias de la guerra interminable'' (1977) * ''Aquella edad inolvidable'' (2012, eld. Tusquets). Premio ''Euskadi de Literatura en castellano'' (2º) * ''El cementerio vacío'' (2013, eld. Tusquets). * ''Cadáveres en la playa'' (2014, eld. Tusquets). === Eseo === * ''Guía secreta de Vizcaya'' (1975), cenzurita. === Bibliografio === * ''Ramiro Pinilla: el mundo entero se llama Arrigunaga'' (2015, Universidad de Deusto), kunord. de Mercedes Acillona. ==Referencoj== {{Referencoj}}{{Projektoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Ramiro Pinilla|revizio=156262861}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pinilla, Ramiro}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Eŭskaj verkistoj]] 5klmnrg4dna25cl9bsds9eg81ibys7l 0 849763 9371637 9287277 2026-05-12T18:32:54Z Sj1mor 12103 /* Bibliografio */ 9371637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Andrés García Trapiello''' (Manzaneda de Torío, 10a de junio [[1953]]) estas hispana verkisto, eldonisto kaj aŭtoro de la monumenta ''Salón de pasos perdidos'', survoja romano, de kiu aperis 24 volumoj. ==Kariero kaj biografio== Li naskiĝis en dekstrula familio de la [[provinco Leono]] kaj ricevis religian edukon. Poste li fanfaronis, ke meze de la [[1970-aj jaroj]] li aktivulis kiel maldekstra komunisto. En 1975 li translokiĝis al [[Madrido]], kie li estis dungita de arta revuo, ''Guadalimar''. Krome li laboris ĝis 1979 en kultura televida programo de TVE ''Encuentros con las letras''; tiukadre li konis tiun kiu iĝos lia edzino, Miriam Moreno (1954), kun kiu li havis du filojn. Li kunlaboris kun diversaj gazetoj kaj eldonejoj. En unu de siaj eseoj, sendube la plej konata kaj etenda, nome ''Las armas y las letras. Literatura y guerra civil (1936-1939)'', li studis la vivon de verkistoj kaj intelektuloj dum la [[Hispana Enlanda Milito]], kaj de flanko de insurekciuloj (kiel [[Torrente Ballester]], [[Álvaro Cunqueiro]], [[Rafael Sánchez Mazas]] kaj [[Agustín de Foxá]]) de respublikanoj (kiel [[Antonio Machado]], [[Rafael Alberti]], [[José Bergamín]], [[Miguel Hernández]], [[García Lorca]], ktp.), kaj de nepartianoj (kiel [[Pío Baroja]], [[Azorín]], [[Unamuno]], Manuel Chaves Nogales, [[Clara Campoamor]]). Interesita pri la faŝismaj verkistoj, li defendis la verkaron de kelkaj falangistaj aŭtoroj. Dum la 21-a jarcento li kunlaboris en diversaj iniciatoj de dekstraj politikaj partioj, kiel [[Unuiĝo, Progreso kaj Demokratio|UPD]] kaj [[Ciudadanos]]. ==Verkoj== === Poezio === * ''Junto al agua'' (1980) * ''Las tradiciones'' (1982) * ''La vida fácil'' (1985) * ''El mismo libro'' (1989) * ''Las tradiciones'' (1991), kompilaĵo de 1979-1990 * ''Acaso una verdad'' (1993) * ''Rama desnuda'', 1993-2001 (2001) * ''Un sueño en otro'' (2004) * ''Segunda oscuridad'' (2012) * ''Y'' (2018) === Noveloj kaj romanoj === * ''La tinta simpática'' (1988) * ''El buque fantasma''{{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} (1992) * ''La malandanza'' (1996) * ''Días y noches'' (2000) * ''La noche de los cuatro caminos. Madrid, 1945'' (2001) * ''Los amigos del crimen perfecto'' (2003) * ''Al morir don Quijote'' (2004) * ''Los confines'' (2009) * ''Ayer no más'' (2012) * ''El final de Sancho Panza y otras suertes'' (2014) === Taglibroj === Pli ol 20 volumoj de taglibro ''Salón de pasos perdidos'' en la eldonejo Pre-Textos. En 1999 ''Capricho extremeño'', elekto de fragmentoj de taglibroj pri la kamparo de Ekstremaduro; en 2011 oni publikigis reviziitan eldonon.<ref> Luque Amo, Álvaro: ''El diario personal en la literatura: Teoría del diario literario. El «Salón de pasos perdidos» (1990-2018), de Andrés Trapiello'', doktoriga disertacio, [[Universitato de Granado]], 2019. [https://digibug.ugr.es/handle/10481/59332 Digibug].</ref> # ''El gato encerrado'', 1987 (1990) # ''Locuras sin fundamento'', 1988 (1992) # ''El tejado de vidrio'', 1989 (1994) # ''Las nubes por dentro'', 1990 (1995){{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} # ''Los caballeros del punto fijo'', 1991 (1996){{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} # ''Las cosas más extrañas'', 1992 (1997){{Sfn|Aymerich|1999|p=446}} # ''Una caña que piensa'', 1993 (1998) # ''Los hemisferios de Magdeburgo'', 1994 (1999) # ''Do fuir'', 1995 (2000) # ''Las inclemencias del tiempo'', 1996 (2001) # ''El fanal hialino'', 1997 (2002) # ''Siete moderno'', 1998 (2003) # ''El jardín de la pólvora'', 1999 (2005) # ''La cosa en sí'', 2000 (2006) # ''La manía'', 2001 (2007) # ''Troppo vero'', 2002 (2009) # ''Apenas sensitivo'', 2003 (2011) # ''Miseria y compañía'', 2004 (2013) # ''Seré duda'', 2005 (2015) # ''Sólo hechos'', 2006 (2016) # ''Mundo es'', 2007 (2017) # ''Diligencias'', 2008 (2019) # ''Quasi una fantasía'', 2009 (2021) # ''Éramos otros'', 2010 (2023) === Gazetartikoloj === Kolekto ''Los desvanes'': # ''Mil de mil'', 1985-1995 (1995) # ''Todo es menos'', 1985-1997 (1997) # ''El azul relativo'', 1997 (1999) # ''La brevedad de los días'', 1998 (2000) # ''Tururú... y otras porfías'', 1999 (2001) # ''Sí y no'', 2000 (2002) # ''Mar sin orilla'', 1997-2001 (2002) # ''Contra toda evidencia'', 2001 (2004) # ''Ya somos dos'', 2002 (2004) # ''Naranjas de la mar'', 2003 (2007) # ''Más o menos'', 2004 (2007) # ''Ni tuyo ni mío'', 2005 (2009) # ''Los baluartes'', 2006 (2009) # ''Costanilla de los desamparados'', 2007 (2017) # ''Negocios pendientes'', 2008 (2017) # ''Si me adorares'', 2009 (2022) # ''Extraño país este'', 2010 (2022) === Eseo === * ''Experiencia plástica de Gabarrón'' (1977) * ''Las vidas de Miguel de Cervantes'' (1993){{Sfn|Aymerich|1999|pp=445-446}} * ''Las armas y las letras. Literatura y guerra civil'', 1936-1939 (1994)<ref>{{Harvsp|Aymerich|1999|p=446}};{{Harvsp|Ruiz-Manjón|2010}};{{Harvsp|Bonilla|2010}}</ref> * ''Clásicos de traje gris'' (1997) * ''Los nietos del Cid. La nueva edad de oro'', 1898-1914 (1997){{Sfn|Aymerich|1999|pp=445-446}} * ''Sólo eran sombras'' (1997) * ''Viajeros y estables'' (1998) * ''El escritor de diarios'' (1998) * ''Los caminos de vuelta'' (2000) * ''El arca de las palabras'' (2004) * ''... y Cervantes'' (2005) * ''Imprenta moderna'' (2006) * ''La seda rota'' (2006) * ''Los vagamundos'' (2011) * ''El Rastro'' (2018) * ''Un poco de compañía. Impromptu barojiano'' (2019) * ''Madrid'' (2020) * ''La fuente del encanto. Poemas de una vida, 1980-2021'' (2021) * ''Madrid 1945. La noche de los Cuatro caminos'' (2022) ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * Aymerich, José María (1999). [https://dadun.unav.edu/bitstream/10171/29055/1/28.Trapiello%2c%20A.%20Los%20nietos%20del%20Cid.pdf «Reseña de Trapiello, A. (Andrés). "Los nietos del Cid: la nueva Edad de Oro de la literatura española (1818-1914)",] Barcelona: Planeta, 1997, 405 p., ISBN 84-08-02171-0». REV - Memoria y civilización (Pamplona: Servicio de Publicaciones de la Universidad de Navarra) 2: 445-446. ISSN 1139-0107. * Becerra Mayor, David (2012). [https://www.fim.org.es/media/1/1691.pdf «El revival fascista o la redención por la vía de la estética».] Revista de crítica literaria marxista (Madrid: Fundación de Investigaciones Marxistas) (6): 35-44. ISSN 1989-2217. * Bonilla, Juan (9a de majo 2010). [https://www.diariosur.es/v/20100509/opinion/armas-letras-20100509.html «Las Armas y las Letras».] Diario Sur. * Gracia, Jordi (2006). [file:///C:/Users/Cani/Downloads/admin,+Gestor_a+de+la+revista,+Olivarv7n8a05.pdf «Rehacer la memoria. Cultura y fascismo en la España democrática».] Olivar (La Plata: Universidad Nacional de la Plata) 7 (8): 87-106. * Gracia, Jordi (18a de decembro 2012). [https://elpais.com/cultura/2012/12/18/actualidad/1355849923_174823.html «Mejor novela 2012: ‘Ayer no más’, de Andrés Trapiello».] El País. * Luque Amo, Álvaro (2019). Digibug, ed. [https://digibug.ugr.es/handle/10481/59332 El diario personal en la literatura: Teoría del diario literario. El Salón de pasos perdidos (1990-2018), de Andrés Trapiello] (doktoriga disertacio). Universidad de Granada. * Ruiz-Manjón, Octavio (21a de majo 2010). [https://www.elespanol.com/el-cultural/ «Las armas y las letras. Literatura y guerra civil (1936-1939)».] El Cultural. * Thallium, Michael (12a de majo 2023). [https://www.numinisrevista.com/2023/05/Porque-otros-eramos-estos-somos.html «Porque otros éramos, estos somos»] [Reseña de Éramos otros, 2023]. Numinis Revista de Filosofía ISSN reta eld.: 2952-4105. {{Projektoj}}{{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Andrés Trapiello|revizio=155795582}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Trapiello, Andrés}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] cw27dlo3j4ksvqg7fge1fyzc3bz51nz 0 852724 9371640 9304309 2026-05-12T18:34:04Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9371640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Sebastià Juan Arbó''' (La Ràpita, Taragono, 28a de oktobro 1902 - Barcelono, 2a de januaro 1984​)<ref name="defunción">[https://elpais.com/diario/1984/01/03/agenda/441932401_850215.html PERFIL: NECROLÓGICAS Sebastián Juan Arbó, escritor.] [[El País]]. 3a de januaro 1984. Konsultita la 27an de novembro 2009. </ref> estis verkisto de [[Katalunio]], [[Hispanio]]. Li verkis romanon, teatron, biografion kaj faris tradukojn. Li estis honora membro de la ''Associació d'Escriptors en Llengua Catalana''. ==Biografio== Filo de familio de kamparanoj, ok-jaraĝa translokiĝis al Amposta kun siaj gepatroj, kaj 12-jaraĝa li jam laboris en oficejo. En 1927 li translokiĝis al Barcelono, kie ekkarieris kiel [[ĵurnalisto]] en [[La Vanguardia]] kaj [[ABC]], kaj por diversaj eldonejoj. En 1931 li publikigis sian unuan romanon, ''L'inútil combat''. En 1932 li publikigis ''Terres de l'Ebre'', sia plej konata verko, nome romano en kiu li priskribis la malfacilan situacion de la kamparanoj de la delto de [[Ebro]]. En 1933 li publikigis ''Notes d'un estudiant que va morir boig'' kaj en 1935 ''Camins de nit''. Post la [[Hispana Enlanda Milito]] li ĉesis publikigi ĝis 1947 kiam aperis ''Tino Costa'', kun versioj en kataluna kaj hispana. En 1946 tamen li jam publikigis biografion pri Cervantes. Ekde 1948 li verkis en hispana verkojn kiel ''Sobre las piedras grises'' (1948) per kiu li ricevis la [[Premio Nadal|Premion Nadal]], kaj ĉefe ''Martín Caretas'' (1959). En siaj lastaj jaroj li denove publikigis en kataluna: ''Narracions d'el Delta'' (1965), ''L'espera'' (1948), ''La masia'' (1975). == Verkoj == === Romanoj === * ''L'inútil combat''. Badalona: Proa, 1931 (Barcelona: Proa, 1969). * ''Notes d'un estudiant que va morir boig'', 1933. (''Hores en blanc''). ''La hora negra'', 1955.<ref name="defunción"/> * ''Camins de nit''. Badalona: Proa, 1935 (Barcelona: Edicions 62, 1987). * ''Hores en blanc''. Barcelona: Llibreria Catalònia, 1935 (Barcelona: Laia, 1983; Barcelona: Edicions 62, 1991). * ''La ciutat maleïda''. Barcelona: Llibreria Catalònia, 1935. * ''Terres de l'Ebre''. Barcelona: Llibreria Catalònia, 1936 (Barcelona: Selecta, 1955; Barcelona: Edicions 62, 1980). * ''Tino Costa''. Barcelona: Àncora, 1947. * ''Sobre las piedras grises''. Barcelona: Destino, 1949; Barcelona: Destino, 1973 (5a eld). * ''Verdaguer: el poeta, el sacerdot i el món''. Barcelona: Aedos, 1952. * ''Maria Molinari''. 1954. * ''Martín de Caretas''. 1955-1959 * ''Los hombres de la tierra y el mar''. Barcelona: Llibreria Editorial Argos, 1961. (1965 ??) * ''L'hora negra seguit de Divertiments: la nit de Sant Joan''. Barcelona: Selecta, 1961. * ''Narracions del Delta''. Barcelona: Selecta, 1965 * ''Obra catalana completa, I. Novel.les de l'Ebre''. Barcelona: Edicions 62, 1966. * ''L'espera''. Barcelona: Club Editor, 1968 (1965 ??) * ''Obras selectas''. Barcelona: AHR, 1973 * ''La Masia''. Barcelona: Selecta, 1975 (Barcelona: Orbis, 1984) * ''La tempestad''. Espluguas de Llobregat: Plaza & Janés, 1978. * ''El segundo del Apocalipsis''. Espluguas de Llobregat: Plaza & Janés, 1981 * ''Memorias: los hombres de la ciudad''. Barcelona: Editorial Planeta, 1982. * ''Obra catalana completa'' (zorge de Emili Rosales). Barcelona: Columna, 1992-1993 (3 volumoj). * ''Viatge a l'Ebre''. Barcelona: Columna-Tresmall, 1997. === Teatro === * ''La ciutat maleïda''. Barcelona: Llibreria Catalònia, 1935 * ''Despertar''. 1936 * ''Nausica''. Barcelona: La Rosa dels Vents, 1937. === Biografioj === * ''La vida trágica de Mosèn Jacinto Verdaguer''. 1951 Barcelona: Planeta/Aedos, 1970 * ''Pío Baroja y su tiempo''. Barcelona: Planeta, 1969. * ''Cervantes (hombre y época)''. Barcelona: 1948; Barcelona: Planeta, 1971. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} * [http://www.escriptors.cat/autors/juanarbos/pagina.php?id_sec=2833 Sebastià Juan Arbó] en la ''Associació d'Escriptors en Llengua Catalana'', AELC. * [https://web.archive.org/web/20071008011421/http://www.amposta.info/sebastiajuanarbo/ Datreveno]. * [http://www.uoc.edu/lletra/noms/sjuanarbo/index.html Retejo al Sebastià Joan Arbó, en lletrA, kataluna literaturo de la Universitat Oberta de Catalunya], en kataluna. {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Sebastià Juan Arbó|revizio=157796850}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Juan Arbó, Sebastià}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Hispanaj romanistoj]] jqmpg98fv8af3dr3loi44s9z8e0fuoe 0 853044 9371574 9366961 2026-05-12T17:15:19Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9371574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Pedro ZARRALUKI Rubió''' ([[Barcelono]]; 31-an de decembro [[1954]] - 2-an de marto 2025) estis hispana verkisto.​ ==Biografio kaj kariero== Pedro Zarraluki studis en Barcelono. Aktuale li kunlaboras ofte en gazetaro kaj radio, kaj instruas kreivan verkadon en la Ateneo Barcelona. Verkojn liajn oni tradukis al diversaj lingvoj kiel itala, franca, greka kaj rusa. ==Verkoj== === Romanoj === *1979: ''La décima sinfonía'' *1986: ''La noche del tramoyista'' *1990: ''El responsable de las ranas'' *1994: ''La historia del silencio'' *1997: ''Hotel Astoria'' *2000: ''Para amantes y ladrones'' *2005: ''[[Un encargo difícil]]'', [[Premio Nadal]] *2008: ''Todo eso que tanto nos gusta'' *2012: ''El hijo del virrey'' *2021: ''La curva del olvido'' === Noveloj === *1983: ''Galería de enormidades'' *1986: ''Tres trayectos innobles'' *1989: ''Retrato de familia con catástrofe'' *2007: ''Humor pródigo'' (antología) *2014: ''Te espero dentro'' (Destino, 2014) ==Referencoj== {{Referencoj}} == Bibliografio == ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat}} {{-}} * {{Trad|es|Pedro Zarraluki|156871272}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Zarraluki, Pedro}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] lyq0llmmz4mrucvaeeudvafx0u09w08 0 853471 9371997 8660723 2026-05-13T09:13:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371997 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''Folioj de Herbo''' ({{Lang-en|'''Leaves of Grass'''}}) estas poemaro kaj la [[Ĉefverko|ĉefa verko]] de [[Walt Whitman]], unu el la plej gravaj usonaj poetoj <ref name="WDL">{{cite web|date=1855|title=Leaves of Grass|url=http://www.wdl.org/en/item/9683/|access-date=August 3, 2013|website=[[World Digital Library]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202111405/http://www.wdl.org/en/item/9683/|archivedate=2014-02-02}}</ref>. Inter la tekstoj estas "Kanto de mi mem", "I Sing to the Electric Body", "Of the Cradle That Rocks Eternally" kaj, en postaj eldonoj, la [[elegio]] por la asasinita [[Usona Prezidanto|prezidanto]] [[Abraham Lincoln]] (Ho, Kapitano! Mia Kapitano!). == Ĝenerala priskribo == [[Dosiero:1860_LeavesOfGrass_Thayer_Eldridge_NYPL.jpeg|eta|Leaves of Grass, Thayer and Eldridge, Boston 1860/61]] [[Dosiero:Whitman,_Walt_(1819-1892)_-_1883_-_Engraving.jpg|eta|[[Frontispico]] de la 1883 eldono]] [[Dosiero:Leavesofgrass_margaretcook.jpg.webp|eta|1913 ilustrita eldono de ''Folioj de Herbo'']] La unua versio de tiu ciklo konsistis el sentitolaj poemoj kaj estis mem-publikigita fare de Whitman en 1855. Dum la venontaj 36 jaroj, la kolekto estis plurfoje reviziita kaj signife vastigita (de dek du komence ĝis preskaŭ 400 poemoj de malsamaj longoj, ofte poemcikloj mem, en la naŭa eldono en 1892). La poemaro, plejparte verkita en [[libera verso]] (kun la escepto de la malĝojigaj poemoj de la [[Usona Enlanda Milito|Civita milito]], en kiuj Whitman militservis kiel [[flegisto]]), frapas potencan, optimisman, himn-similan tonon kaj, kiel eksplicite usona verko, memfide kreas la [[Nova Mondo|novmondan]] sintenon al la [[vivo]], emancipante ĝin el [[Eŭropo]]. Kvankam la unua eldono estis publikigita en 1855, Whitman daŭre skribis la kolekton dum sia vivo kaj publikigis plurajn eldonojn antaŭ sia morto. Rezulte, neniu el liaj eldonaĵoj dum ĉirkaŭ kvardek jaroj similas al alia: la unua eldonaĵo konsistis el dek du poemoj, la lasta dum lia vivo – el pli ol 400. La kolekto estas konata pro sia festado kaj admiro de sentoj en tempo kiam tia simpleco estis konsiderita malmorala. Kiam multe de la poezio de la tempo, precipe en la angla lingvo, temigis [[Simbolismo (arto)|simbolecon]], [[Alegorio|alegoriojn]] kaj [[Meditado|meditadojn]] pri spiritaj kaj religiaj temoj, Leaves of Grass (aparte la unua eldono) festis la korpan kaj materian mondon. Tamen, Whitman, sekvante la ekzemplon de [[Emerson]], kiu tre influis sian poezion, kaj aliajn [[Transcendentalo|Transcendentalistojn]] kiuj kreskis el [[Romantikismo]], ne malgravigas la gravecon de [[menso]] kaj [[spiriteco]], sed prefere altigas homan [[Racio|racion]] kaj formon, konsiderante ambaŭ indaj je poezia laŭdo. Ĉiuj la poemoj de Whitman, kun unu escepto, ne rimas kaj ne sekvas ajnan [[Metriko (poetiko)|metrikon]] aŭ linilongnormon. Inter la poemoj en la kolekto elstaras " Kanto de mi mem ", " Mi Kantas Pri la Elektra Korpo ", " El la lulilo, kiu iam skuis ". Pli postaj eldonoj inkluzivis la [[Elegio|elegion]] de Whitman al asasinita prezidanto [[Abraham Lincoln]], " When the Sirings Bloomed in the Front Yard That Spring ". Leaves of Grass estis kontestata siatempe por ĝia eksplicita seksa figuraĵo, kaj Whitman estis ridindigita fare de multaj nuntempaj kritikistoj. Dum tempo, la kolekto penetris en [[Popola kulturo|popolan kulturon]] kaj estis rekonita kiel unu el la plej gravaj verkoj de usona poezio. == Strukturo == La sekva listo prezentas la dividadon de la laboro en la fina eldono de 1892 (la tielnomita ''Deathbed Edition'', ''mortlita eldonaĵo'') de libroj kaj poemoj elstarigitaj fare de Whitman uzante [[Majusklo|majuskloj]] (precipe lia plej fama poemo, ''When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'', lia [[lamento]] por [[Abraham Lincoln]], ne aŭdita). * ''Surskriboj'' (26 poemoj) ** ''Komencante de Paumanok'' (19-parta ciklo) ** ''Kanto de mi mem'' (52-parta ciklo) * ''Infanoj de Adamo'' (16 poemoj) * ''Calamus'' (51 poemoj) ** ''Salut au Monde!'' (13-parta ciklo) ** ''Kanto de la Malferma Vojo'' (15-parta ciklo) ** ''Crossing Brooklyn Ferry'' (9-parta ciklo) ** ''Kanto de la Respondanto'' (2-parta ciklo) ** ''Our Old Feuillage'' (longa poemo) ** ''Kanto de Ĝojoj'' (longa poemo) ** ''Kanto de la Larĝa-Hakilo'' (12-parta ciklo) ** ''Kanto de la Ekspozicio'' (9-parta ciklo) ** ''Kanto de la Sekvoja Arbo'' (3-parta ciklo) ** ''Kanto por Okupoj'' (6-parta ciklo) ** ''Kanto de la Ruliĝanta Tero'' (4-parta ciklo) * ''Birdoj de Trairejo'' (7 poemoj) ** ''Broadway Spektaklo'' (3-parta ciklo) * ''Mara Drivo'' (11 poemoj) * ''Ĉe la Vojo'' (29 poemoj) * ''Tamburfrapetoj'' (43 poemoj - inkluzive de ''O Kapitano! Mia Kapitano!'' kaj ''Kiam Siringoj Lastas en la Pordokorto Bloom'd'' ) * ''Memoroj de Prezidanto Lincoln'' (6 poemoj) ** ''De Blue Ontario's Shore'' (20-parta ciklo) ** ''Reversigoj'' (mallonga poemo) * ''Autumn Rivulets'' (44 poemoj) ** ''Fiera Muziko de la Ŝtormo'' (6-parta ciklo) ** ''Trairejo al Hindio'' (9-parta ciklo) ** ''Preĝo de Columbus'' (longa poemo) ** ''La Dormantoj'' (8-parta ciklo) ** ''Transpozicioj'' (mallonga poemo) ** ''Pensi pri Tempo'' (9-parta ciklo) * ''Flustroj de Ĉiela Morto'' (20 poemoj) ** ''Vi Patrino kun Via Egala Sango'' (6-parta ciklo) ** ''A Paumanok Picture'' (mallonga poemo) * ''De Tagmezo ĝis Stela Nokto'' (22 poemoj) * ''Kantoj de Disiĝo'' (17 poemoj) * ''Unua Aneksaĵo: Sabloj ĉe Sepdek'' (58 poemoj) * ''Dua Anekso: Adiaŭ mia Fantazio'' (antaŭparolo kaj 31 poemoj) * ''Malantaŭa Rigardo al Vojaĝitaj Vojoj'' (Postparolo) == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{gutenberg|1322}} * {{cite web|url=https://www.poets.org/sites/default/files/images/8_WhitmanReadingGuide.pdf|title=A Guide to Walt Whitman's Leaves of Grass|website=[[Poets.org]]|date=January 1, 2000|accessdate=2024-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150515191628/http://www.poets.org/sites/default/files/images/8_WhitmanReadingGuide.pdf|archivedate=2015-05-15}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1855]] [[Kategorio:GLAT-poezio]] [[Kategorio:Usona poezio]] [[Kategorio:Literaturo de la 19-a jarcento]] ifp6h85ui3li4o6byh2a07ow9ylxc0z 0 853494 9371634 9232037 2026-05-12T18:32:06Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9371634 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Sergio VILA-SANJUÁN''' ([[Barcelono]], 1957) estas hispana [[verkisto]] kaj [[ĵurnalisto]], filo de la same verkisto kaj ĵurnalisto José Luis Vila San Juan. ==Biografio kaj kariero== Li estas fakulo en la mondo de la [[kulturo]] kaj ekde 1977 faris la informadon pri [[arto]] kaj [[literaturo]] en la ĵurnaloj, aktuale malaperintaj, ''El Correo Catalán'' kaj ''El Noticiero Universal'' kaj ekde 1997 li laboris en ''[[La Vanguardia]]'', kie li kunordigas aktuale la kulturan suplementon ''Cultura/s''. Li defendas la literaturon kaj en hispana kaj en kataluna kiel "du interkomunikaj ujoj kiuj povas plipovigi sin unu la alian".<ref name="msur_1"> [http://msur.es/2010/05/12/sergio-vila-sanjuan/ Sergio Vila-Sanjuán: «Vivimos la diversidad lingüística como una riqueza» M'Sur]</ref> Li estas aŭtoro de la unua monografio dediĉita al la pentristo Miquel Barceló <ref>editorial Àmbit, 1984</ref>. Li ricevis la [[premio Nadal|premion Nadal]] de 2013 per sia [[romano]] titolita ''[[Estaba en el aire]]'', kun agado okazanta en la [[Barcelono]] de la [[1960-aj jaroj]].<ref> [http://www.abc.es/cultura/libros/20130106/abci-sergio-vila-sanjuan-gana-201301062013.html Sergio Vila-Sanjuán gana el Nadal con una novela sobre la Barcelona de los 60 ABC, 7a januaro 2013]</ref> Lia unua romano estas ''Una heredera de Barcelona'' (2010), kiu priskribas la urbon en la jaroj 1919-1923.<ref name="msur_1"> [http://msur.es/2010/05/12/sergio-vila-sanjuan/ Sergio Vila-Sanjuán: «Vivimos la diversidad lingüística como una riqueza» M'Sur]</ref> La plimulto de liaj libroj temas pri la etoso de la literaturo kaj la ĵurnalismo. ==Verkoj== === Romanoj === * ''Una heredera de Barcelona'', 2010, Destino. * ''[[Estaba en el aire]]'', 2013, Destino. * ''El informe Casabona'', 2017, Destino. === Ĵurnalismo === * ''Pasando página. Autores y editores en la España democrática'', 2003, Destino. * ''Crónicas culturales'', 2004, Debolsillo. * ''El síndrome de Frankfurt. Viaje a la gran feria mundial del libro'', 2007, La Magrana. * ''Código best seller'', 2011, Temas de Hoy. * ''Por qué soy monárquico'', Barcelona: Destino, 2020. * ''El joven Porcel. Una ascensión literaria en la Barcelona de los años sesenta'', 2021, Destino. === Historio === * ''Otra Cataluña. Seis siglos de cultura catalana en castellano'', 2018, Destino. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Bibliografio == {{-}}{{Projektoj}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Sergio Vila-Sanjuán|revizio=156364098}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vila-Sanjuán, Sergio}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Barcelono]] qrkqes735ghvj2g7uzgzug2jl5wq0wv 0 860986 9372070 9127367 2026-05-13T11:37:41Z Sj1mor 12103 9372070 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Henri MICHAUX''' ([[Namur]], [[Belgio]], 24a de majo [[1899]] - [[Parizo]], 19a de oktobro [[1984]]) estis [[poeto]] kaj [[pentristo]] devena el Belgio, sed ŝtatigita franca. ==Biografio== Li vivis infanaĝon kaj junaĝon en Bruselo. Li ekstudis [[medicino]]n en la Universitato de Bruselo, sed en 1919 li abandonis siajn studojn kaj iĝis maristo, kaj tiukadre veturis al [[Rio de Janeiro]] kaj [[Bonaero]]. Reveninta en Bruselon, en 1923 li publikigis sian unuan tekston -"Cas de folie circulaire"- en la revuo ''Le Disque Vert'', kiun estris lia amiko [[Franz Hellens]]. Samjare li abandonis Bruselon kaj translokiĝis en Parizon, kie li startigis literaturan karieron kaj malkovris entuziasme [[superrealismo]]n, speciale la verkaron de [[Paul Klee]], [[Max Ernst]], [[Giorgio de Chirico]] kaj [[Salvador Dalí]]. Tiukadre li publikigis siajn unuajn librojn, nome ''Les rêves et la jambe'' (1923) kaj ''Qui je fus'' (1927). En 1927 li veturis tra [[Latinameriko]], speciale en [[Ekvadoro]]n, kaj li kolektis sonĝajn impresojn el tiu vojaĝo en sia libro ''Ecuador'' (1929). Alia vojaĝo, tiam al Fora Oriento, inter 1931 kaj 1932, havigis al li materialon por la libro ''Un barbare en Asie'' (1933). En Parizo, li tuj amikiĝis kun la poeto [[Jules Supervielle]]. En 1936, ili kunveturis al [[Urugvajo]] (ĉe Supervielle) kaj al Bonaero por la Internacia Kongreso de la Internacia PEN Klubo. Dum tiu vojaĝo, Michaux renkontiĝis kun Susana Soca, urugvaja poetino kaj beletristo, kaj kun [[Victoria Ocampo]], direktorino de SUR. Ankaŭ en Parizo, Michaux estis amiko de gravuloj kiuj ludis gravajn rolojn en artaj etosoj, kiel [[Brassaï]], [[Claude Cahun]], Jean Paulhan, eldonisto de NRF kaj librist-eldonisto Jacques-Olivier Fourcade (lia "plej bona amiko"). En 1937 li iĝis ĉef-redaktoro de la revuo ''Hermès'', publikigita en Bruselo, kies celo estis "okazigi aŭ faciligi rektajn opoziciojn inter filozofio, mistikismo kaj poezio". En 1939 li faris pluajn vojaĝojn, kaj instaliĝis en suda Francio, dediĉita al pentrarto, en 1941. Li verkis ankaŭ [[vojaĝlibro]]jn (''Voyage en Grande Garabagne'', en 1936; ''Au pays de la magie'', en 1941, kaj ''Ici, Poddema'' (1946), kompilitaj en unusola volumo en ''Ailleurs'', 1948); noveloj pri siaj spertoj kun drogoj, speciale kun [[meskalino]] (''Misérable miracle'', en 1956, ''Connaissance par les gouffres'', en 1961), kaj kompilaĵoj de [[aforismo]]j kaj meditaĵoj (''Passages'', en 1950; ''Poteaux d'angle'', en 1971). Ekde 1925, Michaux ege interesiĝis por plastikaj artoj, sed nur en 1937 li ekdesegnis kaj pentris, ekspoziciis regule, publikigis nombrajn bildolibrojn kaj interesiĝis ankaŭ por [[kaligrafio]]. Verkis pri li prestiĝaj verkistoj kiel [[Jorge Luis Borges]], [[André Gide]], [[Lawrence Durrell]], [[Octavio Paz]] kaj [[Jean-Marie Le Clézio]]. ==Verkoj== {{Div col|cols = 2}} * Cas de folie circulaire, 1922 * Les Rêves et la Jambe, 1923 * Fables des origines, Disque vert, 1923 * Qui je fus, 1927 * Mes propriétés, Fourcade, 1929 * La Jetée, 1929 * Ecuador, 1929 * Un certain Plume, Editions du Carrefour, 1930 * Un barbare en Asie, 1933 * La nuit remue, 1935 * Voyage en Grande Garabagne, 1936 * La Ralentie, 1937 * Lointain Intérieur, 1938 * Peintures. GLM, 1939 * Au pays de la Magie, 1941 * Arbres des tropiques, 1942 * L'Espace du dedans, 1944 * Épreuves, Exorcismes, 1940-1944 * Ici, Poddema, 1946 * Peintures et dessins. Le point du jour, 1946 * Meidosems. Le point du jour, 1948. * Ailleurs, 1948 * Nous deux encore.10 Lambert, 1948 * La Vie dans les plis, 1949 * Poésie pour pouvoir. René Drouin kun Aline Gagnaire kaj Michel Tapié, 194941 * Passages, 1950 * Mouvements (kolekto), Librairie Gallimard, Paris, 1952 * Face aux verrous, 1954 * Misérable Miracle (La mescaline), 1956 * L'Infini turbulent, 1957 * Paix dans les brisements, 1959 * Plume, 1960 * Connaissance par les gouffres, 1961 * Vents et Poussières, 1962 * Postface por Plume kaj Lointain intérieur (« On est né de trop de mère... ») 1963 * Désagrégation, 1965 * Les Grandes Épreuves de l'esprit et les innombrables petites, 1966 * L'Espace du dedans. Pages choisies (1927-1959), 1966 * Façons d'endormi, façons d'éveillé, 1969 * Poteaux d'angle, 1971 * En rêvant à partir de peintures énigmatiques, Fata Morgana, 1972 * Émergences, Résurgences, Skira 1972 * Bras cassé, Fata Morgana, 1973 * Moments, traversées du temps, 1973 * Quand tombent les toits, 1973 * Par la voie des rythmes, Fata Morgana, 1974 * Idéogrammes en Chine, Fata Morgana, 1975 * Coups d'arrêt, 1975 * Face à ce qui se dérobe, 1976 * Les ravagés, Fata Morgana, 1976 * Jours de silence, Fata Morgana, 1978 * Saisir, Fata Morgana, 1979 * Une voie pour l'insubordination, Fata Morgana, 1980 * Affrontements, Fata Morgana, 1981 * Chemins cherchés, chemins perdus, transgressions, 1982 * Les commencements, Fata Morgana, 1983 * Le jardin exalté, Fata Morgana, 1983 * Par surprise, Fata Morgana, 1983 * Par des traits, Fata Morgana, 1984 * Déplacements, Dégagements, 1985 (postmorte) * Rencontres (kun Paolo Marinotti), 1991 (postmorte) * Jeux d'encre. Trajet Zao Wou-Ki, 1993 (postmorte) * En songeant à l'avenir, 1994 (postmorte) * J'excuserais une assemblée anonyme..., 1994 (postmorte) * À distance, Mercure de France, 1997 (postmorte) * Sitôt lus. Lettres à Franz Hellens. 1922-1952, Fayard, 1999 (postmorte) * Paul Klee, Fata Morgana, 2012 (postmorte) * Donc c'est non, lettres réunies, présentées et annotées par Jean-Luc Outers, Gallimard, 2016 (postmorte) * Coups d'arrêt suivi d’Ineffable vide, Éditions Unes, 2018 (postmorte) {{Div col end}} {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Henri Michaux|revizio=156240447}} {{DEFAULTSORT:Michaux, Henri}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Abstraktismaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Belgaj verkistoj]] [[Kategorio:Belgaj pentristoj]] 1xt4k3udz51rg08v630t0840zd4hc5x 0 861123 9371837 8776860 2026-05-13T04:16:53Z Sj1mor 12103 9371837 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:1952_Trojlo_kaj_Kresida.jpg|eta|400x400ra|Trojlo kaj Kresida, 1952.]] '''''Troilus and Cressida''''' (/ˈtrɔɪlʌs ... ˈkrɛsɪdə/ aŭ /ˈtroʊ.ɪlʌs/) estas teatraĵo de [[William Shakespeare]], probable verkita en 1602. En [[Trojo]] dum la [[Troja milito]], [[Troilo]] kaj [[Kresido (filino de Kalĥaso)|Kresida]] startigas amaferon. Kresido estis devigita forlasi Trojon por aliĝi al sia patro en la greka tendaro. Dume, la grekoj klopodas por malpliigi la fieron de [[Aĥilo]]. La tono alternas inter maldeca komedio kaj tragedia tristo. Legantoj kaj spektantoj ofte trovas malfacile kompreni kiel reagas la rolulojn. Frederick S. Boas klasigis ĝin kiel unu el la verkoproblemoj de Shakespeare. ==En Esperanto== Al Esperanto [[Stephen A. Andrew]] tradukis kaj publikigis ĝin en 1952 eldonita de «The Esperant Publishing Company Ltd.» ==Recenzoj== {{citaĵo|Ĉiu lingvo nepre gajnas honoron, liverante siajn elementojn por garni traduke la altflugajn pensojn kaj elegantajn parolturnojn de Shakespeare, genia super geniuloj. Esperanto, kompreneble, ne estas escepto en la parado; kaj la modela traduko de «Hamleto», fare de Zamenhof, malfermis [[vojo]]n al pliaj tiucelaj klopodoj. Interaliaj, Stephen A . Andrew, klera samideano, diplomito de la [[Brita Esperantista Asocio]], plej sisteme surpasis tiun vojon, ĉar per la [[verko]] ĉi tie nun recenzata, li metas kompletigon en nia lingvo al la serio, kiun li nomas «trilogo de titolaj amoparoj». En «Trojlo kaj Kresida» la heroino-amatino prezentas sen vualo la variemajn [[faceto]]jn de virina psikologio per jukaj [[reago]]j de fidelo-maifidelo, tute sinceraj laŭ momento aŭ cirkonstancoj. Atente studante la sencon de la vortoj de Kresida, oni ne povas ne konkludi, ke pri amaj aferoj nenio nova estas nun sub la suno... Sur paĝo 19a oni legas konsiderojn ŝiajn, kiuj aspektas ne nur modernaj, sed ankaŭ modernistaj: ''Ĉe amindumado, virinoj ja estas anĝeloj. Nenion scias la amatino, kiu ne scias, ke la amanto taksas la celaĵon gajnotan pli alta ol vere ĝi estas, k.t.p.'' laŭ simila filozofio. La tradukinto, S-ro A. Andrew. ŝajnas lerta kaj sperta pri la pompa stilo de Shakespeare, sed ne ĉiam li sukcesis ebligi fluan legadon en sia traduko, ĉar belege klaraj periodoj najbaras kun aliaj ĝene konfuzaj, ne ja pro la originalo mem, sed pro obstina apliko de stranga sintakso. Jen unu ekzemplo, inter multaj: ''Diablojn faras timoj el keruboj''. Kial ne helpi la kompreneblecon, uzante la samajn vortojn laŭ alia pli facila ordo? Ankaŭ ŝokas ega trouzo de la sufikso ''aĉ'', kiu, kredeble, por redoni [[nuanco]]jn, svarmas en preskaŭ ĉiu paĝo. Cetere, laŭ mia opinio, mankas klarigoj pri kelkaj neologismoj, kvankam enŝoviĝis pluraj kunmetitaj vortoj, kiel krustbakaĵaĉo, kiuj plej okulfrape difektas la estetikon. Tamen, neniel mi volas kaŝi laŭdojn antaŭ la vortoj de Kresida, tre ĉarmaj, precipe en la amoscenon kie la vervo de la fama aŭtoro nature ŝprucas kaj la bonvolo de la kuraĝa tradukinto fariĝas evidenta. Pri tio ne ekzistas dubo, same kiel pri lia speciala kompetenteco en la elektita fako. Tio plene montriĝas en interesa antaŭparolo, kie tute sincere estas dirite, tamen, ke li ne malmulte profitis per la sugestoj de recenzistoj kaj legintoj de liaj antaŭaj tradukoj. La simpla kaj bela prezento konfirmas la prestiĝon de la konata [[eldonejo]], kiu riskus nenion anoncante premion al serĉantoj de preseraroj en tiu ĉi libro, kiun ĉiu serioza progresanto zorge devas trastudi.|[[Luis Hernández Lahuerta| LUIS H E R N A N D E Z]]. [[Boletín]] n050 (feb 1953)}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.sparknotes.com/shakespeare/troilus/ SparkNotes Chapter Summaries and Study Guides] * [http://william-shakespeare.classic-literature.co.uk/the-history-of-troilus-and-cressida/ The History of ''Troilus and Cressida''] – HTML versio. * [https://web.archive.org/web/20120419065207/http://www.usfca.edu/jco/tragedyofexistence/ Joyce Carol Oates pri ''Troilus and Cressida''] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] [[Kategorio:Anglaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Verkoj de 1602]] [[Kategorio:Literaturo pri la troja milito]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Klasika epoko]] 5e8g2twlz1dfkl70o9ig23dxyvmycjh 1 871504 9372036 8894939 2026-05-13T10:24:51Z Sj1mor 12103 /* pasi kaj pasigi */ nova sekcio 9372036 wikitext text/x-wiki == Ekstemp == En Vikipedio mi trovis iuj instancoj de ekstemp. Kion signifas eksa tempo? kaj ne temas pri ek stemp! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:28, 18 maj. 2024 (UTC) == Lingva demando == "samatempe" kaj "sametempe", ĉu ĝustas? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 16:47, 20 okt. 2024 (UTC) == pasi kaj pasigi == Eviti la konfuzon inter '''pasi''' kaj '''pasigi''' por tempodaŭro gravas, ĉar ili havas tute malsamajn gramatikajn rolojn (subjekto kontraŭ objekto), kaj ilia miksado kreas malklaran aŭ nelogikan sencon. === 1. Sintaksa diferenco: Netransitiva kontraŭ Transitiva === * '''Pasi''' estas '''netransitiva''' verbo. La tempo mem estas la subjekto, kiu moviĝas aŭ fluas. Ĝi ne povas havi rektan objekton (akuzativon). * '''Pasigi''' estas '''transitiva''' verbo (pro la sufikso ''-ig-''). Ĝi signifas ''igi ion pasi''. Ĉi tie, persono agas kaj la tempo estas la rekta objekto (kun ''-n''). === 2. Logika signifo de la frazoj === Se vi konfuzas ilin, vi ŝanĝas la rolon de la tempo en la frazo: * '''La tempo pasas:''' La horoj preterfluas memstare. Vi estas nur observanto. * '''Mi pasigas la tempon:''' Vi faras ion, kio okupas tiun tempon. Vi estas la aganto. === 3. Ekzemploj de eraroj kaj korektoj === Kiam oni miksas ilin, la frazoj iĝas gramatike malĝustaj aŭ absurdaj: * ❌ ''Malĝuste:'' Mi pasis du horojn en la parko. ''(Signifas: Vi preterpasis la horojn kvazaŭ ili estus arboj.)'' * Gramatike, la radiko '''pas-''' estas netransitiva. Ĉar ĝi ne faras ion al objekto, la sekva strukturo bezonas la sufikson ''-ig-'': * '''Korekto:''' Mi '''pasigis''' du horojn en la parko. * ❌ ''Malĝuste:'' La ferioj rapide pasigis. ''(Atendas objekton: kion la ferioj igis pasi?)'' * '''Korekto:''' La ferioj rapide '''pasis'''. === Pli mallonga resumo por rapida memoro === * Uzu '''pasi''', se la subjekto estas la '''tempo''' (La tagoj pasas). * Uzu '''pasigi''', se la subjekto estas '''persono''' kaj la tempo estas la objekto (Mi pasigas la feriojn). [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:24, 13 maj. 2026 (UTC) ef48azclvyqutv0jiyq2dydqoer02ut 0 876573 9372057 8805133 2026-05-13T11:08:01Z Sj1mor 12103 9372057 wikitext text/x-wiki '''Bolandanoj''', aŭ pli oficiale '''Societo Bolandana''' (latine: {{lang|la|''Societas Bollandistarum''}}; france: {{lang|fr|''Société des Bollandistes''}}) estas [[Katolika Eklezio|romkatolika]] [[kongregacio (religio)|kongregacio]] de teologoj, historiistoj kaj filologoj, fondita de Belgiaj [[jezuitoj]] (sed nun havanta ankaŭ ne-jezuitajn membrojn), daŭrigantaj la [[hagiografio|hagiografiajn]] laborojn komencitajn en la 17ª jc de '''[[Johano Bolando]]''', celantajn kolekti kaj redakti ĉiujn datumojn pri la romkatolikaj [[sanktulo]]j per la {{J|historia metodo}} kaj kritiko de la fontoj. La plej grava publikaĵo de la Societo estas «La agoj de la Sanktuloj» (''[[Acta Sanctorum]]''). La Societo rezidas en [[Bruselo]], ĝia organo estas la revuo «''Analecta Bollandiana''». == Bibliografio == * {{lang|fr|Hippolyte Delehaye: ''L'Œuvre des Bollandistes à travers trois siècles (1615-1915)''}}, Bruselo, Société des Bollandistes, 1959. * Robert Godding, Bernard Joassart, Xavier Lequeux, François De Vriendt, ''De Rosweyde aux Acta Sanctorum. La recherche hagiographique des Bollandistes à travers quatre siècles'', Bruselo, Société des Bollandistes, 2009. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.bollandistes.org/ La retpaĝo de Société des Bollandistes] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hagiografio]] 7w599dm5aaj7egb9lgtpobdz6gxz5b3 9372058 9372057 2026-05-13T11:08:18Z Sj1mor 12103 9372058 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Bolandanoj''', aŭ pli oficiale '''Societo Bolandana''' (latine: {{lang|la|''Societas Bollandistarum''}}; france: {{lang|fr|''Société des Bollandistes''}}) estas [[Katolika Eklezio|romkatolika]] [[kongregacio (religio)|kongregacio]] de teologoj, historiistoj kaj filologoj, fondita de Belgiaj [[jezuitoj]] (sed nun havanta ankaŭ ne-jezuitajn membrojn), daŭrigantaj la [[hagiografio|hagiografiajn]] laborojn komencitajn en la 17ª jc de '''[[Johano Bolando]]''', celantajn kolekti kaj redakti ĉiujn datumojn pri la romkatolikaj [[sanktulo]]j per la {{J|historia metodo}} kaj kritiko de la fontoj. La plej grava publikaĵo de la Societo estas «La agoj de la Sanktuloj» (''[[Acta Sanctorum]]''). La Societo rezidas en [[Bruselo]], ĝia organo estas la revuo «''Analecta Bollandiana''». == Bibliografio == * {{lang|fr|Hippolyte Delehaye: ''L'Œuvre des Bollandistes à travers trois siècles (1615-1915)''}}, Bruselo, Société des Bollandistes, 1959. * Robert Godding, Bernard Joassart, Xavier Lequeux, François De Vriendt, ''De Rosweyde aux Acta Sanctorum. La recherche hagiographique des Bollandistes à travers quatre siècles'', Bruselo, Société des Bollandistes, 2009. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.bollandistes.org/ La retpaĝo de Société des Bollandistes] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hagiografio]] nc8by1fqrppc68lii5ohjk3a1nu5ork 0 877317 9371943 8807006 2026-05-13T07:41:13Z Sj1mor 12103 9371943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kleriko |dato de naskiĝo = nekonata |dato de morto = nekonata }} '''Eliŝa ben Abujah''' ({{Lang-he|אלישע בן אבויה}}) estis [[rabeno]] kaj [[Judismo|juda]] religia aŭtoritato naskiĝinta en [[Jerusalemo|Jerusalem]] iam antaŭ 70 n.e. Post kiam li adoptis [[Mondrigardo|mondrigardon]] konsiderita herezan de liaj kolegoj ''Tannaim'', la rabenoj de la [[Talmudo]] sindetenis de rilati instruadojn al lia nomo kaj referencis al li kiel la "Aliulo" ({{Lang|he|אחר}}, '''{{Lang|he-Latn|Acher}}''').<ref>"At one time the Rabbis were proud to recognize him as of their number; but later their opposition to him grew so intense that they even refrained from pronouncing his name, and referred to him in terms used to designate some vile object ("dabar aḥer," lit. "another thing")." (Louis Ginzberg, "[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=296&letter=E Elisha ben Abuyah]", ''[[Jewish Encyclopedia]]'', 1901-1906)</ref> En la skribaĵoj de la [[Gaon|Gaonim]] ĉi tiu nomo aperas kiel "Achor" ("returnite"), ĉar Elisha estis konsiderita "turnita malantaŭen" pro lia herezo.<ref>Saul Lieberman, ''Tosefta Kifshuta'' on Tosefta Hagiga 2:2</ref> Dum jarcentoj, li estis la ĉefmodelo por herezaj judoj. En la [[Talmudo]] ili estas menciitaj nur nerekte, kaj ĉiam sub la nomo ''Aher'' (hebree por "la alia"). Ĉi tiu malkaŝa neado de la [[kredo]] kaŭzis grandan doloron inter la judoj, ĉar li estis inter la 200 ''tananoj'' aŭ ĉefinstruistoj kiuj instruis judan juron en [[Palestino]]. Li estis filo de bona familio; li komencis studi kiel instruisto de juna aĝo, sed post iĝi ''tana'' li rezignis pri tiu [[ortodokseco]]. Laŭ la Talmudo, Eliŝa perfidis siajn samlandanojn kiam la romia imperiestro Hadriano komencis sian persekutadon de la judoj. La informoj pri Eliŝa en la Talmudo-libro tute ne estas klaraj; laŭ kelkaj datumoj, li komencis tra greka kulturo kaj filozofio. Aliaj trairejoj indikas ke li kredis je du dioj, pluraj aliaj diras ke li iĝis [[kristano]], kaj finfine, ekzistas unu kiu indikas ke li havis proksimajn rilatojn kun la [[Gnostikismo|gnostikuloj]] . Kvankam la origino de la [[apostateco]] de Eliŝa estas kovrita en mistero eĉ hodiaŭ, estas klare ke la konduto de Eliŝa havis grandan efikon al lia tempo. [[Rabena judismo]] estis bazita sur ekscitita kaj ofte kontestata [[debato]] pri la signifo de la [[Torao]] kaj aliaj sanktaj tekstoj. Defio por rabenoj devis establi la gradon da heterodokseco kiu estis akceptebla en debato. En tiu kunteksto, la herezulo Eliŝa kaj [[Eleazar ben Arach]], kiuj laŭdire forgesis la Toraon, reprezentas du ekstremajn sintenojn direkte al la Torao - la veraj rabenoj, kaj iliaj argumentoj, devis ekvilibrigi inter tiuj du ekstremaĵoj. == Fono == Li estis instruisto de rabeno Meir kaj amiko de rabeno Akiba. Elisa ben Abuja estis konsiderata unu el la plej grandaj fakuloj pri religia juro, kiun li tiam ne plu volis aliĝi, do li fariĝis [[Liberpensuloj|liberpensulo]]. Tial, liaj samtempuloj ĝenerale donis al li la defalitan nomon "Aĥer", "la alia", "la defalinto" (Chag. 15a). Estas diversaj supozoj pri la kialoj de lia "apostazio": post traktado de mistikaj kaj gnostikaj demandoj, post sia "penetro" en la PaRDeS (hebree פרדס, "paradizo", parafrazo por la areo de mistikismo), li havis la "plantejoj de Ĝardeno de Paradizo detruita", simbolo de la rezigno de religia juro (Tosefta Chag. II., 3; bChag. 14b). Oni ĝenerale komprenis, ke penetra juda mistikismo estas ege danĝera kaj ke nur kelkaj, kiel lia amiko rabeno Akiba, pluvivis sen mensmalsaniĝi. Eliŝa ankaŭ studis [[Greka filozofio|grekan filozofion]] kaj, laŭ nuntempaj raportoj, ofte kantis en la greka. Eliŝa mem asertis ke lia patro Abuja instigis lin studi la judajn skribaĵojn pro [[ambicio]] prefere ol pura amo al la [[Torao]] . Abujah jam dediĉis Eliŝan al Toraa studo en la tago de [[cirkumcido]] kaj por ĉi tiu pompa festo la plej elstaraj akademiuloj, Jochanan ben Sakkai, Eliezer ben Hyrcanus, Jehoshua ben Hananiah kaj aliaj, same kiel la plej elstaraj viroj de lia tempo en socia pozicio., Nakdimon ben Gorjon, Kalba Sabua, Ben Zizith Hakessass, kaj ĉiuj riĉuloj de Jerusalemo estis invititaj. Tial la Torao ne povis ligi lin konstante (jChag. 77b). Tria teorio por lia deturnado de fideleco al la leĝo supozas ke Eliŝa dubis la [[Justeco|justecon]] de [[Dio]] post siaj propraj konsideroj koncerne venĝon, rekompencon kaj punon. Pro sia libera pensado, Eliŝa ĉiam pli fariĝis eksterulo kaj malestimita inter siaj kolegoj. Nur Meir restis firme lojala al sia iama instruisto, ne laste pro siaj eksterordinaraj intelektaj dotoj, sed donis la jenan pravigon por defendo de sia propra konduto: "Mi trovis granaton, mi manĝis la internon, sed mi forĵetis la ŝelon" ( bĈag 15b). Eĉ sur lia mortolito, Meir, kiu ne povis ellasi sian instruiston Eliŝa, provis igi lin penti. Sed Eliŝa mortis antaŭ ol li povus fari definitivan deklaron pri ĝi. Meir interpretis la ploradon de Eliŝa dum ĉi tiu diskuto kiel lasta-sekunda renverso kaj estis tre feliĉa pri ĝi. Rabeno Meir estas meritigita je savado de sia instruisto de puno en la venonta mondo. Kiam Meir vidis, ke la tombo de Eliŝa estas en flamoj, li sternis sian kostumon super ĝi kaj diris: "Se Dio ne savos vin, mi faros." En la tradicia juda literaturo (ekz. Abot IV., 25) konserviĝis kelkaj el la pedagogiaj diraĵoj de Eliŝa, kiuj verŝajne venis de la tempo antaŭ ol li iĝis "Acher". Poste, tamen, Eliŝa kritikis Torao-studadon, eĉ mokis ĝin, kaj iĝis aliancano de la imperiestro dum la tempo de la [[religia persekutado]] de [[Hadriano]] . Dum turneo de judaj lernejoj kie la knaboj lernis, li laŭdire ekkriis: "Kion ili faras ĉi tie? Kial ĉio ĉi studas? Pli bone lasu unu iĝi ĉarpentisto, alia lignaĵisto, la tria tajloro" (jChag . 1c). == Referencoj == [[Kategorio:Sen indiko de mortodato]] [[Kategorio:Sen indiko de naskiĝdato]] [[Kategorio:Juda literaturo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 70]] <references />{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Herezo]] iditiacv036pv8gu6v6bc9rpvs4l3qu 0 879091 9371824 9207837 2026-05-13T03:56:19Z Sj1mor 12103 /* Rilataj artikoloj */ 9371824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |loko de naskiĝo = [[Soweto]] |loko de morto = la kvartalo ''Orlando'' de [[Soweto]] }} '''Hector Pieterson''' (prononco {{prononco|Hektor Piterson}}, naskita la 19-an de aŭgusto 1963 en [[Soweto]] - mortinta la 16-an de junio 1976 en aĝo de 12 jaroj same en [[Soweto]]) estis nigra [[Sud-Afriko|sud-afrika]] [[infano|infana]] lernejana [[Aktivismo|aktivulo]] kiu kune kun [[Hastings Ndlovu]] estas konsiderataj martiroj por [[lingva justeco]] ĉar ili ne akceptis la oficialan lingvan ordon kiu malpermesis la uzon de afrikaj lingvoj en iliaj lernejoj. Hector Pieterson estis honorita kune kun [[Hastings Ndlovu]] en la muzeo Hector Pieterson<ref>"''[https://theculturetrip.com/africa/south-africa/articles/10-freedom-fighters-who-completely-altered-south-africas-fate 10 Freedom Fighters Who Completely Altered South Africa's Fate] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125133431/https://theculturetrip.com/africa/south-africa/articles/10-freedom-fighters-who-completely-altered-south-africas-fate |date=2025-01-25 }}''". The Culture Trip. Alirite la 3-an de januaro 2024 ({{en}})</ref><ref>"''[https://www.cipdh.gob.ar/memorias-situadas/lugar-de-memoria/memorial-y-museo-hector-pieterson/ Hector Pieterson Memorial and Museum]''", Internacia Centro por la Antaŭenigo de Homaj Rajtoj, alirite la 30-an de decembro 2023, teksto jen {{hispane}} [https://www.cipdh.gob.ar/memorias-situadas/en/lugar-de-memoria/memorial-y-museo-hector-pieterson kaj angle]</ref>. Krom [[Steve Biko]] ili iĝis ankaŭ ikonoj de la lukto kontraŭ [[apartismo]] (''apartheid''). [[Dosiero:The Hector Pieterson Memorial (4611836835).jpg|maldekstra|eta|300x300ra|{{centre|monumento Hector Pieterson proksime de la muzeo}}]] Li estis mortpafita de policanoj<ref>{{cite web|title=Hector Pieterson|url=https://www.sahistory.org.za/people/hector-pieterson|website=South African History Online|access-date=la 30-an de decembro 2023}}</ref> ĉar li protestis kontraŭ leĝoj kiuj postulis ke [[Afrikanso|la afrikansa]] kaj [[Angla lingvo|angla]] lingvoj estu la solaj eduklingvoj por ĉiuj fakoj escepte por muziko, fizia kaj religia edukado en bazaj kaj mezgradaj lernejoj kun plimulto de nigraj lernantoj<ref>{{cite web|title=Hector Pieterson|url=https://www.britannica.com/biography/Hector-Pieterson|author=Leong|first=Ernest|website=Encyclopedia Britannica|access-date=la 30-an de decembro 2023}}</ref>. Ili vidis tiujn eŭropajn lingvojn kiel la lingvoj de iliaj supremantoj kaj deziris lerni la [[Kosa lingvo|kosan]] (Xhosa) kaj la [[Zulua lingvo|zuluan]] kiel aliaj nigraj infanoj<ref>{{cite web|title=Soweto Uprising: How a Photo Helped End Apartheid|url=https://time.com/4365138/soweto-anniversary-photograph|author=Baker|first=Aryn|website=Time Magazine|access-date=la 30-an de decembro 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231229140936/https://time.com/4365138/soweto-anniversary-photograph/|archivedate=2023-12-29}}</ref>. Rezulte, Ndlovu, Pieterson kaj 20 000 aliaj mezlernejanoj decidis sekrete ribeli kontraŭ tiu [[lingvopolitiko]]. Ili skribis sloganojn, faris ŝildojn kaj kantis [[protestkanto]]jn. Ili marŝis tra la stratoj al la Orlando-stadiono por amaskunveno. Instruistoj kaj gepatroj poste aliĝis al la ribelo. Ili deklamis malpermesitan poemon de Nkosi Sikele "Afrika", kiu ekde 1997 estas la [[Nacia himno de Sud-Afriko|nacia himno]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Potti Sreeramulu]], lingva martiko por la telugua lingvo * [[Rokeya Sakhawat Hussain]], lingva martiro por la [[bengala lingvo]] (loke: ''bangla'') * [[Albert Razin]], lingva martiro por la [[udmurta lingvo]] {{Projektoj}} {{vivtempo|Pieterson, H}} [[Kategorio:Sudafrikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Kontraŭapartismaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sudafrikanoj]] cge17svwcxh6zi7xo4xgvbkjy9ljbgx 9371827 9371824 2026-05-13T03:58:56Z Sj1mor 12103 9371827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |loko de naskiĝo = [[Soweto]] |loko de morto = la kvartalo ''Orlando'' de [[Soweto]] }} '''Hector Pieterson''' (prononco {{prononco|Hektor Piterson}}, naskita la 19-an de aŭgusto 1963 en [[Soweto]] - mortinta la 16-an de junio 1976 en aĝo de 12 jaroj same en [[Soweto]]) estis nigra [[Sud-Afriko|sud-afrika]] [[infano|infana]] lernejana [[Aktivismo|aktivulo]] kiu kune kun [[Hastings Ndlovu]] estas konsiderataj martiroj por [[lingva justeco]] ĉar ili ne akceptis la oficialan lingvan ordon kiu malpermesis la uzon de afrikaj lingvoj en iliaj lernejoj. Hector Pieterson estis honorita kune kun [[Hastings Ndlovu]] en la muzeo Hector Pieterson<ref>"''[https://theculturetrip.com/africa/south-africa/articles/10-freedom-fighters-who-completely-altered-south-africas-fate 10 Freedom Fighters Who Completely Altered South Africa's Fate] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250125133431/https://theculturetrip.com/africa/south-africa/articles/10-freedom-fighters-who-completely-altered-south-africas-fate |date=2025-01-25 }}''". The Culture Trip. Alirite la 3-an de januaro 2024 ({{en}})</ref><ref>"''[https://www.cipdh.gob.ar/memorias-situadas/lugar-de-memoria/memorial-y-museo-hector-pieterson/ Hector Pieterson Memorial and Museum]''", Internacia Centro por la Antaŭenigo de Homaj Rajtoj, alirite la 30-an de decembro 2023, teksto jen {{hispane}} [https://www.cipdh.gob.ar/memorias-situadas/en/lugar-de-memoria/memorial-y-museo-hector-pieterson kaj angle]</ref>. Krom [[Steve Biko]] ili iĝis ankaŭ ikonoj de la lukto kontraŭ [[apartismo]] (''apartheid''). [[Dosiero:Hector Pieterson Memorial.jpg|maldekstra|eta|300x300ra|{{centre|monumento Hector Pieterson proksime de la muzeo}}]] Li estis mortpafita de policanoj<ref>{{cite web|title=Hector Pieterson|url=https://www.sahistory.org.za/people/hector-pieterson|website=South African History Online|access-date=la 30-an de decembro 2023}}</ref> ĉar li protestis kontraŭ leĝoj kiuj postulis ke [[Afrikanso|la afrikansa]] kaj [[Angla lingvo|angla]] lingvoj estu la solaj eduklingvoj por ĉiuj fakoj escepte por muziko, fizia kaj religia edukado en bazaj kaj mezgradaj lernejoj kun plimulto de nigraj lernantoj<ref>{{cite web|title=Hector Pieterson|url=https://www.britannica.com/biography/Hector-Pieterson|author=Leong|first=Ernest|website=Encyclopedia Britannica|access-date=la 30-an de decembro 2023}}</ref>. Ili vidis tiujn eŭropajn lingvojn kiel la lingvoj de iliaj supremantoj kaj deziris lerni la [[Kosa lingvo|kosan]] (Xhosa) kaj la [[Zulua lingvo|zuluan]] kiel aliaj nigraj infanoj<ref>{{cite web|title=Soweto Uprising: How a Photo Helped End Apartheid|url=https://time.com/4365138/soweto-anniversary-photograph|author=Baker|first=Aryn|website=Time Magazine|access-date=la 30-an de decembro 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231229140936/https://time.com/4365138/soweto-anniversary-photograph/|archivedate=2023-12-29}}</ref>. Rezulte, Ndlovu, Pieterson kaj 20 000 aliaj mezlernejanoj decidis sekrete ribeli kontraŭ tiu [[lingvopolitiko]]. Ili skribis sloganojn, faris ŝildojn kaj kantis [[protestkanto]]jn. Ili marŝis tra la stratoj al la Orlando-stadiono por amaskunveno. Instruistoj kaj gepatroj poste aliĝis al la ribelo. Ili deklamis malpermesitan poemon de Nkosi Sikele "Afrika", kiu ekde 1997 estas la [[Nacia himno de Sud-Afriko|nacia himno]]. == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Potti Sreeramulu]], lingva martiko por la telugua lingvo * [[Rokeya Sakhawat Hussain]], lingva martiro por la [[bengala lingvo]] (loke: ''bangla'') * [[Albert Razin]], lingva martiro por la [[udmurta lingvo]] {{Projektoj}} {{vivtempo|Pieterson, H}} [[Kategorio:Sudafrikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Kontraŭapartismaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sudafrikanoj]] trn9tvgsqntautooh0qjut6ov0rdznh 0 879572 9371831 9245336 2026-05-13T04:03:57Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9371831 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Maria Corina Machado Parisca''' (la 7-an de oktobro [[1967]], en [[Karakaso]]) estas venezuela [[politikisto]] kaj publika konato, [[filantropo]], deputito de la Nacia Asembleo de Venezuelo (2011-2014). Fondinto kaj iama bonfara organizaĵo Sumate <ref name="Renuncio">{{cite news|url=http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml|title=Comunicado de Súmate sobre renuncia de María Corina Machado|work=[[El Universal (Caracas)|El Universal]]|date=12 February 2010|access-date=25 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929202829/http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml|archive-date=29 September 2012|lang=es|trans-title=Statement from Súmate regarding the resignation of María Corina Machado}}.</ref>. Venezuela prezidenta kandidato en la elektoj de 2012. Opoziciisto, aktivulo de la demokrata movado, kontraŭulo de la socialisma registaro de [[Nicolás Maduro]] <ref name=":1">{{Cite news|last=Turkewitz|first=Julie|last2=Herrera|first2=Isayen|last3=Fernandez|first3=Adriana Loureiro|date=2024-07-24|title=The ‘Iron Lady’ of Venezuela Threatens to Unseat Its Autocrat|url=https://www.nytimes.com/2024/07/24/world/americas/venezuela-election-opposition-machado.html|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>. Machado estis unu el la ĉefaj figuroj dum la venezuelaj protestoj en 2014 kontraŭ la registaro de Nicolas Maduro <ref>{{cite news|author=Kurmanaev, Anatoly|date=23 December 2014|url=http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|work=[[Business Week]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313080046/http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro|access-date=23 December 2014|archive-date=13 March 2014}}</ref>. Machado ricevis la [[Nobel-premio pri paco]] en 2025.<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/summary/ Nobel Peace Prize 2025]</ref> == Vivo == Maria kreskis kiel la plej aĝa de kvar filinoj kaj estis levita en la katolika tradicio. Ŝi diplomiĝis ĉe privatlernejo en Venezuelo, poste studis en loĝlernejoj en Usono, kaj faris plurajn vojaĝojn al eŭropaj landoj. La prapraavo de Machado estis Eduardo Blanco, venezuela politikisto kaj verkisto, aŭtoro de la romano Heroa Venezuelo (1881), kiu estis mortigita dum la ribelo kontraŭ la venezuela diktatoro Juan Vicente Gómez. Ŝi diplomiĝis ĉe la Katolika Universitato Andres Bello kun akademia grado en Industria Inĝenierado kaj havas Magistron en Financo de la Instituto por Altnivelaj Studoj en Administrado (IESA), situanta en Karakaso. En 1992, Machado fondis la Fondaĵon Atenea, kies financo estis uzataj por helpi orfojn kaj [[Stratinfano|stratinfanojn]] en Karakaso. Ŝi laboris en la [[aŭtindustrio]] kaj revenis al Karakaso en 1993. Machado estas eksedziĝinta kaj havas tri infanojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.monato.be/2024/013529.php La fera virino] * [http://www.sumate.org/ Oficiala Súmate retejo] * [https://www.flickr.com/photos/mariacorina2010/sets/ Flickr de Maria Corina Machado photostream] * [https://web.archive.org/web/20100515201441/http://mariacorina2010.com/ 2010 Balotada retejo] * {{Facebook|mariacorinaya}} {{Nobel-premio pri paco|state=collapsed}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Machado, Maria Corina}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] [[Kategorio:Venezuelaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Aktivuloj]] [[Kategorio:Kontraŭkomunistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj politikistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitinoj]] e88esnaz1sznh2ni9ngl1o3v58xy4p9 0 880565 9372059 9210460 2026-05-13T11:08:55Z Sj1mor 12103 /* Transira figuro de la antikva greka skribo */ 9372059 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Ελλάνικος ο Λέσβιος<br />(490 a. K. - 405 a. K.)</b></font></big></big></span> |dosiero =Hellanicus of Lesbos (490 a. K. - 405 a. K.).png |priskribo ="Fragmentoj de Helaniko de Lesbo" (490 a. K. - 405 a. K.), eldonita en [[1787]], fare de Friedrich Wilhelm Sturz (1762-1832) |dato de naskiĝo =[[-490|490 a. K.]] |loko de naskiĝo =[[Mitileno (urbo)|Mitileno]], [[Aĥemenida Imperio]] |dato de morto =[[-405|405 a. K.]] |loko de morto =Perperene, [[Aĥemenida Imperio]] | alma_mater = }} <big>'''Helaniko de Mitileno'''</big> aŭ <big>'''Helaniko la Gramatikisto'''</big> estis greka logografo (kronikisto), historiisto kaj gramatikisto. Li estis helena aŭtoro de ĉirkaŭ 30 verkoj kies fragmentoj ankoraŭ pluvivas. Oni kredas ke li vivis ĝis la 85-jaraĝa. Lia influo sur la historiografio de Ateno estis konsiderinda, daŭrante ĝis la tempo de [[Eratosteno]] (3-a jarcento a. K.). Bedaŭrinde, lia kontribuo al la pioniraj partoj de greka skribo estas relative nekonata. Ne multaj homoj eĉ scias pri lia ekzisto. Helaniko vivis por iom da tempo ĉe la kortego de makedona reĝo en Norda Grekio same kiel en Ateno. Tamen, li forpasis ĉirkaŭ 395 a.K. en Perperene, Malgranda Azio, malnovgreka urbo en nuntempa Okcidenta Turkio. == Ĝeneralaj konsideradoj == Bedaŭrinde, lia kontribuo por la pioniraj partoj de la greka skribo estas relative nekonata. Ne multaj homoj eĉ scias pri lia ekzisto. Helaniko vivis dum iom da tempo ĉe la kortego de Amintas, makedona reĝo en Norda Grekio same kiel en Ateno. Tamen, li forpasis ĉirkaŭ 395 a.K. en Perperene, Malgranda Azio, malnovgreka urbo en nuntempa Okcidenta Turkio.<ref>[https://greekreporter.com/2024/05/09/ancient-greek-author-revolutionized-writing-history/ Greek Reporter]</ref> == Multefaka greka verkisto kun vasta gamo da verkoj == Helaniko eble ne ekhavis la reputacion kiun kelkaj el siaj pli postaj kolegoj ĝuis. Tamen, li estis rimarkinde produktiva verkinto. Kun proksimume tridek verkoj atribuitaj al li, li pioniris kaj renovigis, formante la estontan mondon de prozo en antikva Grekio. Bedaŭrinde, nur fragmentoj de tiuj verkoj hodiaŭ pluvivas. Tamen, ili ankoraŭ sufiĉas por ke ni komprenu lian stilon kaj aprezi lian talenton. Kio vere apartigis Helaniko el aliaj logografoj kiuj vivis kaj prosperis antaŭ li estis lia unika provo registri serion de lokaj tradicioj kaj mitoj en la tuta Grekio kiam ili estis fakte memoritaj fare de homoj kiuj vivis tie. Tio malsimilis el la domina praktiko je simpla ripetado de la ofte akceptitaj versioj de poetoj. Krom lia plej fama verko "Atthis", kiu estis loka historio de la pli larĝa regiono de Ateno konata kiel [[Atiko]], Helaniko skribis kelkajn monografiojn pri multaj aliaj partoj de la greka kaj Mezorienta mondo. Lia fascina verko pri la genealogioj kaj historiaj listoj precipe helpis al pli postaj akademiuloj establi komunan kronologion por la greka historio, ilo kiu estis sendube grava. == La Atthis kaj ĝia influo sur la antikva greka mondo == Kelkaj homoj argumentas ke eble la plej signifa verko de Helaniko estis lia Atthis. Ĝi estas fakte la unua konata historio de Atiko kaj ĝia ĉefa metropolo, Ateno. Ĉi tiu pionira laboro daŭris de la tempo de la mitaj reĝoj kiuj regis la regionon ĝis la fino de la ruiniga [[Peloponeza milito]]. Ĝi estas la ĉefa motivo kial ili formis decidan kaj gravan fundamentan bazon por la posta verko de la granda historiisto [[Tucidido]], kiun ni ĉiuj konas tiel bone. == Greka verkisto kun vasta gamo de verkoj == Helaniko eble ne ekhavis la reputacion kiun kelkaj el liaj pli postaj kolegoj ĝuis. Tamen, li estis rimarkinde produktiva verkinto. Kun proksimume tridek verkoj atribuitaj al li, li iniciatis kaj novkreis, formante la estontan mondon de prozo en antikva Grekio. Bedaŭrinde, nur fragmentoj de tiuj verkoj hodiaŭ pluvivas. Tamen, ili ankoraŭ sufiĉas por ni kompreni lian stilon kaj aprezi lian talenton. Kio vere apartigis Helaniko de aliaj logografoj kiuj vivis kaj prosperis antaŭ li estis lia unika provo registri serion de lokaj tradicioj kaj mitoj de en tuta Grekio kiam ili estis fakte memoritaj fare de homoj kiuj vivis tie. Tio deviis de la domina praktiko de simple ripetado de la ofte akceptitaj versioj de poetoj. Krom lia plej fama verko Atthis, kiu estis loka historio de la pli larĝa regiono de Ateno konata kiel Atiko, Helaniko skribis kelkajn monografiojn pri multaj aliaj partoj de la greka kaj sudokcident-azia mondo. Lia fascina laboro pri genealogioj kaj historiaj listoj precipe helpis al pli postaj akademiuloj establi komunan kronologion por greka historio, ilo kiu estis sendube grava. == La Atthis kaj ĝia influo sur la antikva greka mondo == Kelkaj homoj argumentas ke eble la plej signifa laboro de Helaniko estis lia Atthis. Ĝi estas fakte la plej unua konata historio de Atiko kaj ĝia ĉefa metropolo, Ateno. Ĉi tiu pionira laboro daŭris de la tempo de la mitaj reĝoj kiuj regis la regionon ĝis la fino mem de la ruiniga Peloponeza Milito. Ĝi estas la ĉefa kialo kial ili formis decidan kaj gravan fundamentan bazon por la posta laboro de la granda historiisto Tucidido, kiun ni ĉiuj konas tiel bone. La Atthis ankaŭ havis gravan influon sur multaj aliaj pli postaj atenaj historiistoj kaj helpis multajn el siaj kunuloj en establado de la ĝenro je la loka historio kaj igi ĝin kreski. Kompletigante tiun gravan taskon vastigi la amplekson de la historia skribo krom ankaŭ ripeti bonkonatajn mitojn de la pasinteco, Helaniko vere pavimis la vojon por pli kritikaj metodoj al historio. == Frua provo pri scienca kronologio == Alia vere grava kontribuo de Helaniko estis lia pionira provo establi pli science precizan kronologion. Helaniko provis bazi sian datumadon sur listoj de pastrinoj, magistratoj, kaj orientaj datoj, metodo multe pli scienca ol tio kio estis ofte uzita tiutempe kiam homoj fidis je la tradicia, generacio-bazita metodologio. Kvankam liaj metodoj evidente daŭre estis tre limigitaj kaj ofte li devis refali sur konvencia datado, la provo de Helaniko organizi kaj trovi la precizan kronologion de la okazaĵoj pli rigore estis vere pionira kaj grava paŝo en la evoluo de la greka historiografio kiel tutaĵo. Precipe lia laboro en kreado de strukturitaj rakontoj de bonkonataj mitoj kaj historiaj listoj havis decidan efikon por la postaj mitografoj kaj historiistoj. == Transira figuro de la antikva greka skribo == Malgraŭ ĉiuj ĉi novigoj, ni notu, ke Helaniko estis ankoraŭ transira figuro. Lia bonkondukita tasko de transpontado de la interspaco inter la pli malnova tradicio de registrado de buŝaj mitoj kaj la pli kritikaj {{J|historia metodo}} de pli la postaj 5-ajarcentaj historiistoj kiel [[Herodoto]] kaj [[Tucidido]] metis lin aparte de la aliaj samtempaj figuroj. Kelkaj antikvaj verkistoj ofte konsideris Helanikon kaj liajn verkojn nefidindaj. Ĉi tio okazis ĉar li signife deviis de la komunaj tradicioj kiuj estis bone establitaj tiutempe. Tamen, liaj provoj vastigi kaj plilarĝigi la celon same kiel lian metodaron de historioskribo estis fundamentaj por la estonta evoluo de la greka historiografio. Helaniko de Lesbo eble ne estas same konata kiel kelkaj pli postaj grekaj historiistoj, aliflanke, lia rolo en la formado de la kurso de historioskribo ne povas esti troigita. Kiel unu el la plej fruaj kaj plej produktivaj logografoj, li vere helpis pavimi la manieron kaj starigi la fundamentojn por la multe pli kritikaj kaj sciencaj metodoj al la sekvonta historio. == Verkaro == * [https://www.google.com.br/books/edition/M_Dan_Peuceri_Commentarius_differentium/NwQPZy0Wh-MC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Hellanicus%22&printsec=frontcover Commentarius differentium apud Graecos vocum potissimum ex Ammonio Lesbonacte et Philopono collectus et locupletatus], [[1749]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Hellanici_Lesbii_fragmenta_collegit_emen/32IVAAAAQAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Hellanicus%22&printsec=frontcover Hellanici Lesbii fragmenta], [[1787]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Hellanico_Lesbio_historico/ma5AAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=De+Hellanico+Lesbio+historico&printsec=frontcover De Hellanico Lesbio historico], Ludwig Preller, [[1840]] == Vidu ankaŭ == * [[Hekateo el Mileto]] (550 a. K. - 475 a. K.) * [[Ksanto de Lidio]] (499 a. K. - 440 a. K.) * [[Tucidido]] (464 a. K. - 399 a. K.) * Hekateo de Abdero (360 a. K. - 290 a. K.) * Friedrich Wilhelm Sturz (1762-1832) * Ludwig Preller (1809-1861) germana filologo kaj antikvaĵisto * Karl Wilhelm Ludwig Müller (1813-1894) * [[Felix Jacoby]] (1876-1959) == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Helaniko de Lesbo}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj logografoj]] [[Kategorio:Grekaj kronikistoj]] [[Kategorio:Grekaj historiistoj]] [[Kategorio:Grekaj gramatikistoj]] [[Kategorio:Homoj de la 5-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en -490]] [[Kategorio:Mortintoj en -405]] [[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.]] l9dcme52rgjr3tv2wbbrhcz2g0isldz 0 882356 9371790 9077830 2026-05-13T01:11:33Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big><b>Fernando Oliveira<br />(1507-1582)</b></font></big></big></span> |dosiero =Grammatica_da_lingoagem_portuguesa_de_Fernão_Doliveira.jpg |priskribo ="Gramatiko de la portugala lingvaĵo", verko publikigita en la 27-a de januaro, [[1536]]-a. |dato de naskiĝo =[[1507]] |loko de naskiĝo =[[Aveiro]], aŭ [[Santa Comba Dão]], [[Portugalio]] |dato de morto =[[1582]] |loko de morto =[[Aveiro]], [[Portugalio]] | alma_mater =[[Universitato de Koimbro]] }} <big>'''Fernão de Oliveira'''</big> estis portugala sacerdoto, latinisto, erudiciulo, gramatikisto, historiisto kaj unu el la plej elstaraj renesancaj verkistoj el Portugalio. == Biografio == Fernando Olivejra estis pastro kaj estis naskita ĉirkaŭ 1507, en [https://www.rotaterrafria.com/ver/patrimonio/geo_artigo/ponte-da-gestosa Gestosa], [https://cm-santacombadao.pt/menu/128/couto-do-mosteiro Couto do Mosteiro], [https://cm-santacombadao.pt/menu/132/santa-comba-dao Santa Comba Dão]. Longe oni kredis, ke li naskiĝis en [[Aveiro]]. La dubo koncerne la lokon de lia naskiĝo ekestis ĉar en la unua el la kazoj alportitaj kontraŭ li fare de la Inkvizicio, li komencis deklarante ke li estis naskita en Avejro kaj poste deklaris ke li estis baptita en la paroĥo de Couto do Mosteiro. Tamen, en unu el siaj verkoj, "Ars Nautica" (1579), li komencas mencii ke li estas devenanto el Santa Comba, antaŭ donado de pli detala klarigo. Li deklaras ke li estis naskita en Aveiro, sed ke li "liberigis siajn unuajn ĝemojn en Gestosa", ricevante bapton en Santa Comba. En tiu tempo estis kutimo bapti infanojn en la paroĥo kie ili naskiĝis. La referencoj al Avejro venas el la fakto ke lia familio estis origine de tie, sed ili estis en Gestosa, kiam li estis naskita. Ne estas multaj certecoj koncerne la identigon de liaj gepatroj, sed li devis esti la filo de Heitor de Olivejra, juĝisto de la orfoj el [https://www.vivernocentrodeportugal.com/pt/municipio/pedrogao-grande Pedrógão] kaj D. Branca da Costa. La ĝusta literumo de lia nomo ankaŭ generis diskutojn, ĉar ĝi aperas skribita diversmaniere en la dokumentado de lia tempo, nome en la Inkviziciaj procezoj, en kiuj li aperas interŝanĝeble kiel Fernando Olivejra kaj Fernão de Olivejra. La plej akceptita ortografio estas la unua, ĉar ĝi aperas en preskaŭ ĉiuj tekstoj, kiujn li verkis, ĉu manuskriptaj, ĉu presitaj, escepte de lia unua verko, "Gramática da Linguagem Portuguesa". [[Dosiero:Fernão de Oliveira (1507-1582).png|eta|300ra|<center>"Pri la Militarto sur la Maro", verko eldonita de Fernando Olivejra en [[1555]].</center>]] Lia akademia trejnado estis akirita el la dominikaj monaĥoj. Ĝi verŝajne komenciĝis en Aveiro, ĉe la monaĥejo de [https://www.visitportugal.com/pt-pt/content/igreja-da-misericordia-de-aveiro Nossa Senhora da Misericórdia], kaj tiam li translokiĝis al la monaĥejo de Évora. Ĉi tie li studis teologion, estinte ordinita pastro. Li akiris fortan humanisman kulturon, kaj ekzistas verkistoj kiuj konsideras ke unu el liaj instruistoj estis [[André de Resende]], kvankam ekzistas neniu evidentaĵo por garantii la verecon de tiu supozo. En la aĝo de dudek kvin, li forlasis la monaĥejon de Évora kaj prenis rifuĝon en Hispanio, kie li restis dum proksimume tri jaroj. Tie li akiris papan rajtigon transiĝi al la laika pastraro, kiel li mem deklaris antaŭ la inkviziciistoj, kvankam li ankaŭ diris, ke li estis perdinta la pontifikan dokumenton. Dum lia restado en la najbara lando, li komencis verki sian Gramatikon de la Portugala Lingvo, kiun li publikigis en Lisbono, en 1536. Tiu ĉi unua verko de Olivejra estas pioniro en sia genro en Portugalio. En la malfruaj 1530-aj jaroj, li plenumis pastrajn devojn, kio konsistigas fortan argumenton por kredi ke li fakte ricevis rajtigon por pasi al la sekulara pastraro. Ĉe tiu tempo li ankaŭ estis privata instruisto por la filoj kaj filinoj de kelkaj gravaj personecoj en la portugala socio. En 1540 aŭ 1541 li komencis vojaĝon, kies celo estus Romo, kiel li mem deklaris en la Inkvizicio. Oni ne scias, kia kialo igis lin entrepreni tian vojaĝon kaj la ekzistantaj datumoj eĉ ne permesas al ni konkludi, ĉu li atingis sian celon. Lia unua biografo, [https://comum.rcaap.pt/bitstream/10400.26/30295/1/Disserta%C3%A7%C3%A3o%20de%20Mestrado%20Henrique%20Lopes%20de%20Mendon%C3%A7a%20ASPOF%20M%20Santos%20Monteiro%20Final.pdf Henrique Lopes de Mendonça] (1856-1931), prezentas la hipotezon ke Olivejra estis sendita en spionmisio al la roma kurio kaj supozas ke li estis fakte en tiu urbo. Tamen, [https://www.uc.pt/bguc/servicos/fundos-especiais/luis-de-albuquerque/ Luís de Albuquerque] (1917-1992) tiris la atenton al la fakto ke Olivejra diris ĉe la Inkvizicio ke li foriris al Romo, neniam deklaris ke li estis tie. Kion oni scias, tio estas ke enŝipiĝinte en Barcelono, rekte al Ĝenovo, la ŝipo, en kiu li vojaĝis, estis kaptita de francaj ŝipoj. Laŭ [https://dichp.bnportugal.gov.pt/imagens/bourdon.pdf Léon Bourdon] (1900-1994), kiu publikigis dokumentojn ligitajn al la biografio de Olivejra, la kleriko komencintus servi en francaj galeroj, kiel piloto. Se tiu ĉi okupo estas vera, ĝi estas lia unua ligo al naŭtiko, kiu okupos elstaran lokon en lia verko. Se li vere okupis la postenon kiel piloto, iuj interesaj demandoj aperas: kie kaj kiam li akiris la scion por plenumi tian rolon? La ŝippiloto tiam estis unu el la plej gravaj oficiroj kaj ĉi tiu pozicio estis atingita danke al la sperto akirita kun la tempopaso. Ŝajne, Fernando Olivejra sukcesis pruvi sufiĉe da lerteco por oni konfidu al li galero-veturadon. En 1543 li denove revenis al Lisbono, kie li restis por mallonga tempo. En 1545 li enŝipiĝis kiel piloto de galero, kiu estis parto de la franca eskadro sendita de Mediteranea Maro por kontraŭbatali la anglojn en la [[Manika Markolo]]. Lia partopreno en tiu floto plifortigas la eblecon ke li antaŭe tenis la pozicion sur francaj ŝipoj, kaj ekzistas eĉ forta evidentaĵo ke li estis invitita fare de Saint Blancard<ref>[https://purl.pt/369/1/ficha-obra-gramatica.html Tesouros da Biblioteca Nacional]</ref>, kiu komandis la galeron kie Olivejra surŝipiĝis. Dume, tiu galero eniris en batalon kaj ĝia skipo estis kaptita kaj transportita al Anglio. Li restis tie dum kelkaj monatoj, akiris favoron kun [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]], kiu eĉ establis ligon kun li. Kun la morto de la reĝo, Olivejra daŭre kalkulis je la protekto de sia posteulo, [[Eduardo la 6-a (Anglio)|Eduardo la 6-a]]. Kiam la pastro decidis reveni al Portugalio, tiu suvereno igis lin porti kredleteron por [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]]. Revenante al Lisbono en 1547, li estis jurpersekutita fare de la Inkvizicio. Kun malferma menso kaj nesubmetiĝema spirito, Fernando Olivejra ne hezitis libere esprimi siajn ideojn. Lia restado en Anglio vekis en li simpation rilate al la opinioj kiuj anglikanoj havis koncerne papan aŭtoritaton. Kelkaj el liaj deklaroj, faritaj en [[Publika spaco|publikaj spacoj]], kondukis al la iniciato de la procezo fare de la Sankta Oficejo. Kiel rezulto de tio, Olivejra estis kondamnita al malliberejo por nedifinita periodo. Tamen, en 1550, lia puno estis ŝanĝita kaj li estis transdonita al la [https://guia.melhoresdestinos.com.br/mosteiro-dos-jeronimos.html Monaĥejo de la Jerónimos], kie li restis klostrita, reprenante la dominikanan veston. La sekvan jaron, dank'al ordono de [[Henriko la 1-a (Portugalio)|kardinalo D. Henrique]], la ĉefinkvizitoro, la monaĥo estis liberigita. Li havis devon entrepreni "kelkajn virtajn ekzercojn" kaj estis malhelpita forlasi la regnon sen permeso. Sed Fernando Olivejra restis en la regno dum mallonga tempo. En 1552 li foriris kiel parto de alia marekspedicio. Ĉi-foje li vojaĝis kiel kapelano de la karavelo, kiun li enbarkiĝis, aŭ eventuale de la malgranda floto. La misio de tiuj ŝipoj estis repreni Mulei Buharon<ref>[https://www.google.com.br/books/edition/Arte_da_Guerra_do_Mar_Estrat%C3%A9gia_e_Guer/_6y4EAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Mulei+Buharon&pg=PR51&printsec=frontcover Arte da Guerra do Mar]</ref>, detronigitan suverenon de la malgranda regno de Velez, en [[Maroko]], kiu petis al Johano la 3-a por rekuperado de lia regno. La ŝipoj plenumis ilian mision, elŝipigante la reĝon en lia teritorio, sed restis ankritaj tie dum pluraj tagoj kaj estis poste kaptitaj fare de eskadro de galeroj el [[Alĝerio]]. La portugaloj kiuj postvivis la batalon iĝis kaptitoj. Du el la kaptitoj estis elektitaj, kaj Olivejra estis unu el ili, por reveni al Portugalio, petante la Johano la 3-a pagi la elaĉetomonon postulitan por ilia liberigo. Post reveno al Portugalio, Fernando Olivejra iĝis recenzisto ĉe la presejo de la Universitato de Koimbro kaj samtempe profesoro pri Retoriko aŭ Homsciencoj. Samtempe, li devus esti kompletiginta verkadon de la duan libron kiun li publikigis en Koimbro, en 1555, "La Arto de la Marmilito". Kiel la titolo indikas, ĝi estas verko dediĉita al milittemoj, en la maramea kunteksto. La aŭtoro okupiĝis pri temoj ligitaj al maramea taktiko, sed ankaŭ traktis temojn kiel la justa milito. Li elmontris grandan scion pri la opinioj de la klasikuloj, grekaj kaj romaj, sed ankaŭ de katolikaj tekstoj, kiuj koncentriĝis sur la aferoj, kiuj lin interesis. Li ankaŭ parolis pri ŝipartilerio, la malsamaj specoj de ŝipoj kaj kiel konstrui ilin. Ĝi estas la plej malnova konata portugala teksto, kiu traktas temojn de ŝipkonstruado, temo kiun li reprenus, en pli evoluinta maniero, en aliaj tekstoj kiujn li postlasis en manuskriptoj. Lia alfronta maniero esprimi siajn opiniojn finis malhelpi lin denove. En ĉi tiu lasta libro li prezentis klarigon pri la maniero kiel aferoj okazis en la misio, en kiu la portugalaj ŝipoj plenumis en subteno de la suvereno de Velez. Lia priskribo estas sufiĉe kritika rilate al la maniero kiel maristoj estis rekrutitaj, inter la kamparaj viroj kiuj neniam vidis la maron; kaj la soldatoj, kiuj estis rekrutitaj inter vagantoj sur la stratoj de Lisbono. Li ankaŭ kritikis la sintenon de tiuj kiuj gvidis la ŝipojn, same kiel li estis tre akra en siaj komentoj pri la sinteno de multaj elementoj de la nobelaro. En oktobro 1555 li revenis al la Inkviziciaj kelkarceroj, kie li restis dum proksimume du jaroj. Malmulto alia estas konata ĉirkaŭ la vivo de Fernando Olivejra post lia restado en malliberejo. En 1565, D. Sebastião donis stipendion de 20 mil réis al diplomiĝinto kaj klerikulo nomita Fernão de Olivejra. Tiu ĉi religiulo instruintus "kazojn de konscienco" en la monaĥeja lernejo de Santiago, en [[Palmela]]. Ne eblas esti certa, ke estas la sama Fernando Olivejra, al kiu ĉi tiu biografio estas dediĉita, sed estas alta probablo ke temas pri li. Ĉirkaŭ 1567, Fernando Olivejra estis invitita partopreni en franca marvojaĝo, ĉar estas konata letero de la promocianto de la iniciato, la itala komercisto Francesco d'Albagno, kiu asertas ke la kompetenteco de Olivejra en la naŭtika areo estis konata de la franca monarko mem. Ĉirkaŭ la sama tempo, li ricevis similan inviton transiĝi serve de Hispanio. Ŝajne li akceptis ambaŭ invitojn sed prokrastis sian foriron, kaj tre verŝajne li neniam faris tion, kvankam ne estas tute certe, pro manko de dokumentado pri siaj lastaj vivojaroj. Kvankam oni scias malmulte pri li ekde la 1560-aj jardekoj pluen, oni scias pri tri manskribitaj verkoj de li, kiujn li kompletigis en tiuj jaroj: [https://shiplib.org/index.php/collections/historical-sources/treatises-on-shipbuilding/ars-nautica-portugal/ "Ars Nautica"], [https://www.wook.pt/livro/historia-de-portugal-fernando-Olivejra/191820?srsltid=AfmBOoq_XVoczGPWXjnYkWDdfwT1IL1F5tStTEAyHRRGPJaLH15IblFL História de Portugal] kaj [https://www.lojadomuseudemarinha.pt/pt/livro-da-fabrica-das-naus.html "Livro da Fábrica das Naus"]. "Ars Nautica" situas en la Rezervoj de la biblioteko de la [[Universitato de Lejdeno]], estinte manskribita teksto, verkita en la latina kaj kiu restas neeldonita ĝis hodiaŭ. En ĝi, Fernando Olivejra revizitas plurajn temojn jam traktatajn en La [https://purl.pt/22935/1/index.html#/9/html "Arto pri Milito sur la Maro"], disvolvinte pli detale la temojn ligitajn al ŝipkonstruado kaj traktante tre detale diversajn aspektojn de la arto de velado. La fakto, ke la teksto estas en la latina, estas signo, ke Olivejra certe intencis atingi kleran publikon ekster Portugalio. Li ne atingis tiun celon, ĉar ĉi tiu estas unu el liaj verkoj, kiu estas malplej konata. Kurioze, la teksto estis nekonata al portugalaj akademiaj rondoj ĝis la 1960-aj jaroj. Konstanta karakterizaĵo de la tuta vivo de Fernando Olivejra estas lia cenzuro koncerne faktojn aŭ situaciojn kun kiuj li ne konsentis. Ĉe "Ars Nautica" ankaŭ ĉi tiu kritiko ĉeestas, precipe kontraŭ tiuj, kiuj skribas pri la arto de velado kaj neniam velveturis. [https://www.centrodehistoria-flul.com/abertura/francisco-contente-domingues-1959-2021-sessao-de-homenagem Contente Domingues] (1959-2021) argumentis ke la celo de Olivejra estis la ĉefa kosmografo, [[Pedro Nunes]], kaj multaj el la komentoj kiujn li faris povas rekte validi por temoj kiujn Nunes traktis. La verko ne estas datita, sed Luís de Matos (1950-2024) koncedis ke ĝi devis esti kompletigita ĉirkaŭ 1570. Tiu dato estas akceptita de la plej multaj esploristoj. Sed la afero ne estas konsenta. Pierre Valière (1937-1998), kiu studis la manuskripton, konsideras ke la teksto devis esti verkita post 1542 kaj neniam post 1563. Li baziĝas sian teorion sur la fakto, ke en "Ars Nauticae" li trovas priskribon pri la vojaĝo de [[Fernão de Magalhães]], verkita ankaŭ de Olivejra, surbaze de parola raporto kiun li kolektis. La franca historiisto konsideras, sen klarigi kial, ke ambaŭ manuskriptoj estis skribitaj samtempe. La pli malalta dato kiun li elektis aperas ĉar en la raporto pri la vojaĝo de Magalhães aperas referenco al Japanio, kiun la portugaloj kontaktintus tiun jaron. Koncerne 1563, ĝi estis la dato de publikigo de [http://www.portugues.seed.pr.gov.br/arquivos/File/leit_online/joao_barros.pdf Jardeko de Azio]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, de [[João de Barros]]. Laŭ Valière, estas nur klare ke Olivejra ne faris ajnan referencon al tiu verko ĉar ĝi ankoraŭ ne estis publikigita, pro la granda proksimeco inter ambaŭ verkistoj, Olivejra estis instruisto por la infanoj de João de Barros.<ref>[https://dicionario.ciuhct.org/Oliveira-fernando-fernao-de-Olivejra/ CIUHCT Centro Interuniversitário de História das Ciências e da Tecnologia]{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|de Oliveira, Fernão}} [[Kategorio:Mortintoj en 1582]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Portugalaj sacerdotoj]] [[Kategorio:Portugalaj latinistoj]] [[Kategorio:Portugalaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Portugalaj gramatikistoj]] [[Kategorio:Portugalaj historiistoj]] g3rafab7mh960fpcvd8cj0pw4rdmwf0 0 884689 9371839 8928622 2026-05-13T04:27:12Z Sj1mor 12103 9371839 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|dekstra|eta|241x241ra|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|maldekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] ==En Esperanto Aperis== La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] gdshjwk9ci8lhbu6l1y2mznxbld1btb 9371840 9371839 2026-05-13T04:28:47Z Sj1mor 12103 9371840 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|dekstra|eta|368x368px|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|maldekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] ==En Esperanto Aperis== La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] 40zj5e6nlw1izga162peb2sk9s5visv 9371841 9371840 2026-05-13T04:29:03Z Sj1mor 12103 9371841 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|dekstra|eta|368x368px|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|dekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] ==En Esperanto Aperis== La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] mdt43w23k10ml9nge5x3hsujiwhom2b 9371842 9371841 2026-05-13T04:29:28Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9371842 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|dekstra|eta|368x368px|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|dekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] ==En Esperanto Aperis== La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] ==Referencoj== <references/>{{Projektoj}} [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] jq6b6uubnyqnloq48rchp8w0y4vavvb 9371844 9371842 2026-05-13T04:31:11Z Sj1mor 12103 9371844 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|dekstra|eta|368x368px|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|dekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] ==En Esperanto Aperis== [[Dosiero:1947 Antonio kaj Kleopatra.jpeg|eta|Kovrilo de la esperanta traduko el 1947]] La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] ==Referencoj== <references/>{{Projektoj}} [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] bkg0rdryqvj1z9hy8ni0t5dimojkq0d 9371845 9371844 2026-05-13T04:32:05Z Sj1mor 12103 9371845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|maldekstra|eta|368x368px|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|maldekstra|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|dekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] ==En Esperanto Aperis== [[Dosiero:1947 Antonio kaj Kleopatra.jpeg|eta|Kovrilo de la esperanta traduko el 1947]] La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] ==Referencoj== <references/>{{Projektoj}} [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] 1yzhebt3ii5nz47f18hh4a2rzrhc0rh 9371846 9371845 2026-05-13T04:33:36Z Sj1mor 12103 9371846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|maldekstra|eta|368x368px|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|dekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|maldekstra|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] ==En Esperanto Aperis== [[Dosiero:1947 Antonio kaj Kleopatra.jpeg|eta|Kovrilo de la esperanta traduko el 1947]] [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} ==Referencoj== <references/>{{Projektoj}} [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] aru89o2m2gah4995c64g8a00fo3bqf9 9371847 9371846 2026-05-13T04:34:46Z Sj1mor 12103 9371847 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Antonio kaj Kleopatro''''' aŭ '''''Antonio kaj Cleopatra''''' estas [[tragedio]] de [[William Shakespeare]]. Ĝia unua ludado estis elfarita ĉirkaŭ 1607, ĉe aŭ la Teatro Blackfriars aŭ ĉe la [[Globoteatro|Globa Teatro]].<ref name="barroll_dating">{{Cite encyclopedia|title=The Chronology of Shakespeare's Jacobean Plays and the Dating of Antony and Cleopatra|encyclopedia=Essays on Shakespeare|isbn=978-0-271-73062-2}}</ref><ref name="madelain_dating">{{Citaĵo el libro|unua=William|ISBN=978-0-521-44306-7}}</ref> Ties unua eldono estis en 1623, sub la titolo '''''The Tragedie of Anthonie, and Cleopatra'''''. La intrigo estas bazita sur traduko de [[Thomas North]] al la angla en 1579 de la Vivoj de [[Plutarko]] el [[Antikva greka lingvo|antikva greko]] kaj sekvas la interrilaton inter Cleopatra kaj [[Marko Antonio]] ekde la [[Sicilia ribelo]] ĝis la memmortigo de [[Kleopatro]] dum la [[Batalo de Aktio]]. La ĉefa antagonisto estas [[Aŭgusto Cezaro|Oktavio Cezaro]], unu el la anoj de la [[Dua triumviraro]] kaj la unua imperiestro de la [[Romia Imperio]]. La tragedio estas plejparte fiksita en la [[Romia Respubliko]] kaj [[Ptolemea Regno|Ptolemea Egiptio]] kaj estas karakterizita de rapidaj movoj en geografia loko kaj lingva registro kiel ĝi alternas inter volupta, sprita [[Aleksandrio|Alexandrio]] kaj pli pragmata, malluksa [[Romo]]. == Scenaro == [[Dosiero:First_Folio,_Shakespeare_-_0847.jpg|maldekstra|eta|368x368px|La unua paĝo de ''Antony and Cleopatra'' eldonita en 1623.]] [[Dosiero:Castro_Battle_of_Actium.jpg|dekstra|eta|''Batalo de Actium'' de [[Laureys a Castro]] (1672).]] [[Dosiero:Edwin_Austin_Abbey_Cleopatra_Sooth,_la,_I’ll_Help_Thus_it_must_be_Act_IV,_Scene_IV,_Antony_and_Cleopatra_1909.jpg|maldekstra|eta| Antonio kaj Kleopatro 4.4/11 ([[Edwin Austin Abbey]], 1909)]] [[Dosiero:Cleopatra_-_John_William_Waterhouse.jpg|dekstra|eta|''Kleopatro'' de [[John William Waterhouse]] (1888)]] [[Dosiero:Eugène_Delacroix_-_Cleopatra_and_the_Peasant_-_WGA06196.jpg|eta|''Kleopatro kaj la Kamparano'', [[Eugène Delacroix]] (1838)]] [[Dosiero:The_Death_of_Cleopatra_arthur.jpg|dekstra|eta|''La Morto de Cleopatra'' de [[Reginald Arthur]] (1892)]] Marko Antonio —unu el la triumviroj de la Romia Respubliko— neglektis lia soldataj devoj post kiam ekkonis la reĝinon de Egiptio, Kleopatro. Li ignoras la hejmajn problemojn de Romo, eĉ la fakton ke lia tria edzino [[Fulvia]] ribelis kontraŭ Oktavio kaj estis mortita. Oktavio vokas Antonion reen al Romo por helpi lin en batalo kontraŭ Seksto Pompeo, Menecrates kaj Menas, tri fifamaj piratoj de [[Mediteraneo]]. Ĉe Aleksandrio, Kleopatro petegas ke Antonio ne iru kaj kvankam li multfoje asertas lian profundan pasian amon por ŝi, li poste foriras. La triumviroj renkontas en Romo, kie generalo Agrippa, sugestas ke Antonio geedziĝu la fratinon de Oktavio, por fortigi la amikecon inter la du viroj. Antonio akceptas. la leŭtenanto de Antonio Enobarbus, tamen, scias ke ŝi neniam povos kontentigi lin post Kleopatro. En Egiptio, Kleopatro ekcias pri la edziĝo de Antonio kaj faras furiozan venĝon kontraŭ la mesaĝisto kiu alportas la sciigon al ŝi. Antaŭ la batalo, La [[triunviro]]j proponis [[batalhalto]]n al Seksto Pompeo. Li povas reteni [[Sicilio|Sicilion]] kaj [[Sardinio]]n, sed li devas helpi kontraŭ la piratojn kaj sendi tributojn. Post iu hezito, Seksto konsentas. Post tio Antonio foriras Romon kaj iras al Ateno, sed Oktavio kaj [[Lepido]] rompas la batalhalton kaj atakas Sekston. Tio ĉi estas malŝatita de Antonio, kiu furiozas. Antonio revenas al Egitio kaj kronas Kleopatron kaj lin mem kiel regantojn de Egiptio kaj la orienta triono de la [[Romia Respubliko]]. Oktavio restas tre malkontentigita kun Antonio. Antonio preparas batalon kontraŭ Oktavio. Enobarbus instigas ke Antonio batalu sur lando, kie li havas la avantaĝon, anstataŭ sur maro, kie la mararmeo de Oktavio estas pli granda, pli movebla kaj pli bone pilotata. Antonio forĵetas la konsilon. Kleopatro promesas ŝian helpon al Antonio. Tamen, dum la [[Batalo de Aktio]] ĉe la okcidenta marbordo de Grekio, Cleopatra fuĝas kun ŝia sesdek ŝipoj kaj Antonio sekvas ŝin, lasanta liajn mararmeon. Hontita de kio li faris por la amo de Kleopatro, Antonio riproĉas ŝin, sed ankaŭ pardonas ŝin pro amo. Oktavio proponas ke Kleopatro lasu Antonion kaj venu al lia flanko. Ŝi hezitas kaj flirtas kun la mesaĝisto. Tion Antonio aŭdas kaj kolere kondamnas ŝian konduton. Denove li pardonas ŝin. En la antaŭtago de la batalo, la soldatoj de Antonio aŭdas strangan brulon, kiun ili interpretas kiel la dio [[Herkulo]] forlasanta lian protekton al Antonio. Cetere, Enobarbus forkuras kaj iras al Oktavia flanko. Antonio perdas la batalon kaj li kulpigas Kleopatron, ĉar ŝi ne sendis helpon al li. Kleopatron sendas falsan novaĵon ke ŝi memmortiĝis. Ŝi ŝlosiĝas ŝin mem en ŝia monumento kaj atendas la revenon de Antonio por vidi ŝian kadavron. Ŝia plano misbaraktiĝas: anstataŭ rapida reveno en pento por vizito al la "mortintan" Kleopatro, Antonio decidas ke lia propra vivo estas ne pli valoras la penon kaj provas mortigi sin mem, sed nur sukcesas vundiĝi. En granda doloro, li ekscias ke Kleopatro estas efektive viva. Li estas portata ĝis ŝi en ŝia monumento kaj mortas en ŝiaj brakoj. Ĉar Egiptio estis venkita, la kaptita Kleopatro estas sub la gardo de Romiaj soldatoj. Ŝi provas mortiĝi per ponardo, sed Proculeius senarmigas ŝin. Dolabella sekrete avertas ŝin ke Oktavio celas paradi ŝin ĉe lia [[Romia triumfo]]. Cleopatra amare antaŭvidas la senfinajn hontigojn atendanta ŝin kaj mortiĝas per venena piko de serpento [[aspido]]n, imaganta ke ŝi renkontos Antonion denove en la postvivo.. ==En Esperanto Aperis== [[Dosiero:1947 Antonio kaj Kleopatra.jpeg|eta|Kovrilo de la esperanta traduko el 1947]] [[Dosiero:Roman_Wall_painting_from_the_House_of_Giuseppe_II,_Pompeii,_1st_century_AD,_death_of_Sophonisba,_but_more_likely_Cleopatra_VII_of_Egypt_consuming_poison.jpg|eta|Roma pentraĵo de la Domo de Giuseppe II, [[Pompejo|Pompeii]], frue 1a jarcenta AD, plej probable prezentanta [[Kleopatro|Cleopatra VII]], portanta ŝian reĝan diadem, konsumanta venenon en ago de suicido, dum ŝia filo [[Cezariono|Caesarion]], ankaŭ portanta reĝan [[Diademo|diadem]], starejoj malantaŭ ŝi<ref>{{Citaĵo el libro|unua=Duane W.|ISBN=978-0-19-536553-5|url=https://books.google.com/books?id=EZo6DwAAQBAJ}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|unua=Olga|volumo=30|lingvo=it}}</ref>]] La verko estis tradukita de [[Stephen A. Andrew]] kaj eldonita de [[Esperanto Publishing Company]] ĉirkaŭ 1947 kun la titolo ''Antonio kaj Kleopatro''. {{citaĵo| La kuraĝulo estas tiu, kiu provas traduki unu el la plej gloraj dramoj de Shakespeare, ĉar jam antaŭe li scias, ke la rezulto estos nur pala ombro de la originalo. La [[vorto]]jn oni povas traduki, kaj la skeleton de la dramo konservi, sed la [[majesto]]n, la [[nobleco]]n, la atmosferon, entute la efikon de la originalo povus alilingvigi nur [[tradukisto]] elstare brila. Nu, S-ro Andrew ne pretendas esti tia [[geniulo]]. Antaŭparolo li difinas sian liniigitan celon : “ne nur efektivigi sufiĉan [[klarigo]]n de ĉiu dubsenca esprimo en la [[originalo]], sed ankaŭ kiel eble plej multe faciligi la kompreneblecon de la dramo en ĉiu alia rilato”. Por simpligi la taskon, li ne imitas la senliman versformon de la originalo, sed faras tradukon tute prozan. Tiu limigita celo estas laŭdinda, kaj fakte li sukcesas grandaparte ĝin trafi ; do ni gratulas lin. Komparante la tekstojn Anglan kaj Esperantan, mi ricevis du fortajn impresojn. La Anglaj senrimaj versoj de la originalo prezentas ian vortbildon, kiun oni devas ensorbi kiel tuton ; kaj tion farante, oni ricevas emociigan impreson. Kontraŭe, la Esperantaj frazoj de la traduko estas konstruitaj el raciaj elementoj, kaj efikas pli rekte je la menso de la leganto. La unua incitas la imagon, kaj iel mistike vokas al la homareco de la leganto : la dua precize kaj kvazaŭ afereme klarigas la [[penso]]n de la verkinto. Jen, tutsimple, la [[diferenco]] inter majstraĵo de poeto kaj [[prozaĵo]] de lertulo. Ni tamen ne forgesu, ke la dramo estas [[teatrado]], kaj ke por taŭge juĝi la sukceson de la traduko, ni devus ĝin aŭdi kaj vidi en la teatro. S-ro Andrew opinias, ke krom Zamenhof mem, neniu sukcesis inde Esperantigi Shakespeare. Eble li pravas. Tamen ni, kiuj ĉeestis la prezenton de “Sonĝo de Someromeza Nokto” en Bristol pasintjare, povas certigi, ke F-ino Briggs kaptis ion pli ol la nura signifo de la vortoj, ŝia traduko, en la buŝoj de inspiritaj geaktoroj, ĉarmis la orelojn kaj rekreis la fean, romantikan etoson de la originalo. Sendube la traduko de S-ro Andrew estas meritoplena. Sed ĉu sur la scenejo liaj rektaj kaj logikaj esprimoj same efikus, kiel la noblaj (sed iam malfacile kompreneblaj) frazoj de Shakespeare, mi dubas. Liberiginte sin de traduko metrika, S-ro Andrew akiris plenan liberecon pri vortordo, kaj tio sendube helpis al klareco. Tamen la “ordinareco” de la lingvaĵo en la traduko povas malhelpi al la elmontro de alteco kaj [[profundeco]] ĉe la karakteroj de la roluloj. En siaj plej noblaj kaj plej malesperaj [[momento]]j en la traduko Antonio parolas en lingvaĵo, kiu ne multe diferencas de tiu de la ordinara klerulo. Same en la traduko [[Kleopatro]] ne estas tiom majesta en sia [[kolerego]], aŭ tiom vere sorĉoplena en sia [[amfrenezo]]. Iel io mankas. Skribinte tion, mi ripetas, ke S-ro Andrew sukcesis fari meritoplenan tradukon konforme al sia limigita celo. Zorge mi komparis linion kun linio, kun helpo de [[glosaro]] por la. Angla originalo ; kaj mi konstatas, ke preskaŭ senescepte li kaptis la esencon de la frazo. Pri bagateloj oni povas ĉikani : la superflua uzo de kiu ajn, du, cu ne : enŝteliĝis kelke da Anglicismoj —Estu mallonga (koncize, do), vi havis (ĝuis) gajan tempon : ne mankas eraroj—nesatigeblaj saŭcoj (ĉu saŭco estas satigebla ?), masiva (martelitaj oro, reveni (ofte uzata anstataŭ reiri), fiŝkaptanta kapablo (kapablofiŝkapti). Iufoje S-ro Andrew forgesas, ke la aktoro devas elbuŝigi la vortojn : ekz., la neniam-diboĉlaciĝebla Antonio ! Preso kaj papero konformas al la kutime alta nivelo de E.P.C. (tamen sur p. 17 ŝvito-dorantoj d.e. ŝvit-odorantoj). La prezo estas modesta, kaj la entreprenemo de E.P.C. meritas nian subtenon. |[[William Alfred Gething|W. A. Gething]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506 maj-jun 1946}} ==Referencoj== <references/>{{Projektoj}} [[Kategorio:Sinmortigo en fikcio]] [[Kategorio:Biografiaj teatraĵoj]] [[Kategorio:Amhistorioj]] [[Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de la Angla Renaskiĝo]] pbd88ju3bdmfv6mkqhsz9zt8fqjni7p 0 887883 9371830 9157496 2026-05-13T04:02:22Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9371830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Julienne LUSENGE''' (naskita 1958 en Haut-Uélé) estas kongola [[Ĵurnalisto|ĵurnalistino]] kaj aktivulo pri homaj rajtoj konata pro sia laboro nome de viktimoj de seksa perforto dum militoj. Ŝi estas la kunfondinto kaj prezidanto de Ina Solidareco por Integritaj Paco kaj Evoluo ({{Lang-en|Female Solidarity for Integrated Peace and Development}} ''SOFEPADI'' ) kaj plenuma direktoro de la ''Konga Virina Fonduso'' ({{Lang-en|Fund for Congolese Women}} FFC). Ŝi estas la ricevanto de la 2018 Internacia Premio pri Rajtoj de Virinoj kaj la 2016 Premio Ginetta Sagan de Amnestio Internacia . Ŝi ricevis la Premion pri Homaj Rajtoj de la Franca Ambasado kaj ricevis la titolon de Ĉevaliro de la Honora Legio fare de la franca registaro. En 2021, al ŝi estis premiita la [[Premio internacia de kuraĝa virino|Internacia Virina Premio por Kuraĝo]] <ref>{{cite web|date=4 March 2021|title=2021 International Women of Courage Award Recipients Announced|url=https://www.state.gov/2021-international-women-of-courage-award-recipients-announced/?fbclid=IwAR2SjqVsdeMACkuUepLlkvyihsn8Uw4CpZLoeS3uqBvS5a8t8FyWF6pHf4E|accessdate=5 March 2021|publisher=US Department of State}}</ref>. == Radioĵurnalismo == Ŝia kariero komenciĝis kiel radioĵurnalisto kaj en 1978 ŝi ricevis sian unuan laboron ĉe municipa stacio. Julienne Lusenge laboris kiel ĵurnalisto en orienta Demokratia Respubliko Kongo (DRC) en 1998 kiam civita milito ekis. Ŝi estis humanitara radioprezentisto taskigita per disvastigo de informoj pri sano kaj homaj rajtoj al vilaĝanoj en malproksimaj lokoj. Lusenge vojaĝis tra orienta Demokratia Respubliko Kongo por intervjui virinojn pri iliaj vivoj kaj rakonti iliajn rakontojn en ŝiaj radiospektakloj. Kun la tempo, la virinoj komencis priskribi okazaĵojn de terura seksa perforto kiun ili atestis aŭ estis viktimoj de kiam la milito eskaladis. Lusenge komencis dokumenti la seksmisuzon kaj publike kondamni agojn de perforto kontraŭ virinoj <ref name="Jewish World Service">{{cite web|title=JULIENNE LUSENGE Raising a voice for women amid the horrors of war|url=https://ajws.org/stories/30-at-30-celebrating-our-global-leaders-julienne-lusenge/|website=Jewish World Service|date=11 November 2015|accessdate=15 July 2018}}</ref>. == Aktivisma agado == Indignigite pro la seksa perforto kontraŭ virinoj en ŝia lando, Lusenge fondis SOFEPADI en 2000 kun 22 aliaj aktivuloj. La grupo kuniĝis por konsciigi la problemon de seksa perforto de internaciaj organizaĵoj agantaj en la regiono, inkluzive de Unuiĝintaj Nacioj.  Ilia plano ankaŭ estis apogi pluvivantojn renormaliĝantajn post sia traŭmato, helpi al ili navigi la justicsistemon, kaj alporti krimintojn de seksa atako al justeco <ref name="Fund for Global Human Rights">{{cite web|title=Turning victims into survivors: SOFEPADI's fight against sexual violence in the DRC|url=https://globalhumanrights.org/turning-victims-into-survivors-sofepadis-fight-against-sexual-violence-in-the-drc-chloe-gilot/|website=Fund for Global Human Rights|accessdate=15 July 2018|archive-date=20 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720133347/https://globalhumanrights.org/turning-victims-into-survivors-sofepadis-fight-against-sexual-violence-in-the-drc-chloe-gilot/|url-status=dead}}</ref>. En 2007, Lusenge fondis duan [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitocelan organizaĵon]], la Fund for Congolese Women (FFC), kiu apogas kongolajn virinajn rajtojn grupojn kaj helpas ilin akiri financadon de internaciaj organdonacantoj. La ideo estis krei financan institucion kiu transpontus la interspacon inter internaciaj organdonacantoj kaj lokaj virinaj iniciatoj <ref name="Fund for Congolese Women">{{cite web|title=Background FFC|url=http://www.ffcrdc.org/background/|website=The Fund for Congolese Women|accessdate=15 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926101909/https://www.ffcrdc.org/background/|archivedate=2023-09-26}}</ref>. Lusenge estas altranga partnero en nova projekto en la Demokratia Respubliko Kongo kun [[Media Matters por Virinoj]], neprofitocela fokuso pri "transpontado de la cifereca disiĝo por izolitaj virinoj kaj knabinoj en malriĉaj, malproksimaj komunumoj en Afriko, kiuj mankas aliro al informoj pri havi sian rajtojn kaj estas minacitaj de seksa perforto kaj kreskanta malriĉeco." <ref name="Media Matters Leadership">{{cite web|title=Julienne Lusenge honoured with International Women's Rights Award|url=https://www.mediamattersforwomen.org/news/2018/2/22/25-ngos-announce-womens-rights-award-to-congo-advocate-for-rape-victims|website=Media Matters for Women|accessdate=16 July 2018|archive-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607024532/https://www.mediamattersforwomen.org/news/2018/2/22/25-ngos-announce-womens-rights-award-to-congo-advocate-for-rape-victims|url-status=dead}}</ref> Tie ŝi estas la landdirektoro de la Wamame Tujenge [[Podkasto]]. Lusenge ankaŭ estis aktiva preter la limoj de la Demokratia Respubliko Kongo. Ŝi servas en la konsila komisiono de la Internacia Kampanjo kontraŭ Seksperforto kaj Seksa Perforto en Konfliktzonoj <ref name="Noble Women's Initiative">{{cite web|title=DAY 3: Meet Julienne Lusenge, Democratic Republic Of Congo|url=https://nobelwomensinitiative.org/day-3-meet-julienne-lusenge-democratic-republic-of-congo/|website=/nobelwomensinitiative.org/|accessdate=15 July 2018}}</ref>. En 2020, la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (OMS) nomumis Lusenge kiel kunprezidanto (kune kun [[Aïchatou Mindaoudou]] ) de sep-membra sendependa komisiono por esplori akuzojn pri seksa ekspluato kaj misuzo de helplaboristoj dum la 2018-datita epidemio de [[Ebolo]] en la Demokratia Respubliko. Kongo (DRC). Ekde novembro 2023, Lusenge sidas en la estraro de direktoroj de la UN Volontula Fonduso por Viktimoj de Torturo. Ĉi tiu mandato validas dum tri jaroj. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Homrajtaj aktivuloj de Demokratia Respubliko Kongo]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Personoj de Demokratia Respubliko Kongo]] [[Kategorio:Aktivuloj]] [[Kategorio:Virinrajtaj aktivuloj]] l1b1unpn5klj238vjwg2dnwny4ietrd 0 895903 9371833 9076780 2026-05-13T04:05:28Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9371833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Tawfiq ZIAD''' (ankaŭ ''Tawfik Zayyad'' aŭ ''Tawfeeq Ziad''; {{lang-ar|توفيق أمين زيّاد|t=''Tawfīq Amīn Zayyād''}}, {{lang-he|תאופיק זיאד}}; naskiĝis la 7-an de majo [[1929]] en [[Nazareto]], [[Brita Palestino ]]; mortis la 5-an de julio [[1994]] en [[Jordana Valo]], [[Palestino]]) estis palestina [[politikisto]] kaj [[poeto]]. Li estis membro de la Kneset nome de la Nova Komunista Listo (RAKĤ) kaj la Demokrata Fronto por Paco kaj Egaleco ([[Ĥadaŝ]]). [[Urbestro]] de Nazareto inter 1975 ĝis 1994. Li estas plej bone konata pro sia [[lobiado]] en la nomo de [[Arabaj israelanoj]] <ref name=":02">{{Cite news|last=Gerlitz|first=Ron|date=2021-02-02|title=A revolutionary Palestinian poet who saw Jews as brothers|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2021-02-02/ty-article/.premium/a-revolutionary-palestinian-poet-and-lawmaker-who-saw-jews-as-brothers/0000017f-e00f-d3ff-a7ff-f1afb1a00000|access-date=2024-05-15|work=Haaretz|language=en}}</ref><ref name="rakah2">{{Cite journal|date=1976|title=Rakah Victory in Nazareth|url=https://www.jstor.org/stable/2536027|journal=Journal of Palestine Studies|volume=5|issue=3/4|pages=178–180|doi=10.2307/2536027|jstor=2536027|issn=0377-919X}}</ref>. == Bibliografio == *  {{citation|title=Remembering Palestine in 1948: Beyond National Narratives|last=Ben Ze'ev|first=Efrat|year=2011|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=1qBjAW1rm4IC|isbn=978-0-521-19447-1}} * {{Cite book|first=Tamir|last=Sorek|title=The Optimist: A Social Biography of Tawfiq Zayyad|publisher=Stanford University Press|year=2020|isbn=978-1-503-61274-7|url=http://www.sup.org/books/title/?id=26216}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.zayyad.com/ Hejmpaĝo de Tawfiq ZIAD] {{PlurajLingvokodoj|ar}} * [http://toarab.net/poet32.html la poezio de Ziad] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090310150642/http://toarab.net/poet32.html |date=2009-03-10 }} ({{PlurajLingvokodoj|ar}}) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Ziad, Tawfiq}} [[Kategorio:Palestinaj politikistoj]] [[Kategorio:Israelaj politikistoj]] [[Kategorio:Palestinaj poetoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1994]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1929]] [[Kategorio:Aktivuloj]] ha054rfjo9yf38jm7nmzvpvo8mx2f9u 0 896369 9371599 8987660 2026-05-12T17:57:10Z Alifono 114488 "Esperanto-Insulo" en la provinco Haijnano, Ĉinio estis intensa 30-taga trejnprogramo nomitan "Esperanto-Insulo" 9371599 wikitext text/x-wiki {{apartigilo}} '''Esperanto''' estas la nomo de du (''tri'') insuloj: * [[Insulo Esperanto|Esperanto]] estas insulo en [[Antarkto]], en la arkipelago [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] * [[Esperanto (insulo en Danubo)|Esperanto]] estas malgranda insulo en [[Danubo]], en [[Bulgario]] * "''Esperanto-Insulo''" en la provinco [[Hajnano|Haijnano]], Ĉinio estis intensa 30-taga trejnprogramo nomitan "Esperanto-Insulo" [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] axgoerzhgqrjizb4hr9tksko0u9nkwm 9371602 9371599 2026-05-12T17:58:20Z Alifono 114488 9371602 wikitext text/x-wiki {{apartigilo}} '''Esperanto''' estas la nomo de du (''tri'') insuloj: * [[Insulo Esperanto|Esperanto]] estas insulo en [[Antarkto]], en la arkipelago [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] * [[Esperanto (insulo en Danubo)|Esperanto]] estas malgranda insulo en [[Danubo]], en [[Bulgario]] * "''Esperanto-Insulo''" en la provinco [[Hajnano|Haijnano]], Ĉinio estis intensa 30-taga trejnprogramo nomitan "Esperanto-Insulo" (2012) [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] ojjjysli3vidn0nkhbkznz30l2t8yid 9371612 9371602 2026-05-12T18:06:46Z Alifono 114488 9371612 wikitext text/x-wiki {{apartigilo}} '''Esperanto''' estas la nomo de du (''tri'') insuloj: * [[Insulo Esperanto|Esperanto]] estas insulo en [[Antarkto]], en la arkipelago [[Sudaj Ŝetlandaj Insuloj]] * [[Esperanto (insulo en Danubo)|Esperanto]] estas malgranda insulo en [[Danubo]], en [[Bulgario]] * "''[[Insulo Hajnano#Esperanto-Insulo|Esperanto-Insulo]]''" estis intensa 30-taga trejnprogramo nomitan "Esperanto-Insulo" (2011-2013) kiu okazis sur la [[insulo Hajnano]], en la [[Hajnano|provinco Hajnano]], Ĉinio [[Kategorio:Insuloj]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] lrfxc7rdjio1nnsba64ayid3hqkfe11 14 900496 9372081 9020776 2026-05-13T11:48:09Z Sj1mor 12103 9372081 wikitext text/x-wiki {{PliPri|Svedlingvaj finnlandanoj}} [[Kategorio:Svedio]] [[Kategorio:Finnoj]] t3f96ukzi76h5o53u14cz22b5pc94od 0 903206 9371832 9362306 2026-05-13T04:04:41Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9371832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Karol Tadeusz NAWROCKI''' (naskiĝis la 3-an de marto 1983 en [[Gdańsk]]) – pola historiisto, politikisto, socia aktivulo, doktoro pri [[homa scienco]]. Antaŭe, de 2017 ĝis 2021, li estis direktoro de la [[Muzeo de la Dua Mondmilito en Gdańsk|Muzeo de la Dua Mondmilito]] (''Muzeum II Wojny Światowej'') kaj la Muzeo Westerplatte en [[Gdansko]], kaj de junio 2021 ĝis julio 2021, kaj de 2021 prezidanto de [[Instituto pri Nacia Memoro]]. Nawrocki, kiu ne estas partiano, kandidatiĝis por la Partio Juro kaj Justeco ([[PiS]]) en la pola prezidanta elekto de 2025 kaj venkis en la dua raŭndo. La kampanjoplatformo de Nawrocki estis priskribita kiel "patriota, por-kristana, por-[[NATO]] kaj favora al usona prezidanto [[Donald Trump]]". ==Agado== [[dosiero:Karol Nawrocki.jpg|eta|maldekstre|Karol Nawrocki]] En 2016 okupiĝis pri enteriga ceremonio de [[Danuta Siedzikówna]] kaj [[Feliks Selmanowicz]]. En 2019 kunlabore kun Ministerio pri Eksteraj Aferoj iniciatis kaj kunaranĝis realigon de internacia ekspozicia projekto "Fighting and Suffering", kiu en pli ol 160 lokoj en la tuta mondo prezentis historion de Pollando kaj de [[poloj]] dum la [[dua mondmilito]]. De majo 2021 estas membro de Konsilio ĉe la [[Muzeo]] de [[Anatemitaj Soldatoj]] en [[Ostrołęka]]. En februaro 2024, Rusujo eldonis [[arestordono]]<nowiki/>n por li. La fono de tio estis la daŭranta malkonstruo de sovetiaj militmonumentoj en Pollando. En 2025 aliĝis al balotoj kiel kandidato por [[prezidanto de Pollando]], konsiderataj de li kiel [[referendumo]] pri sorto de Pollando. == Publikaĵoj== Aŭtoro de kelkaj libroj kaj dekkekaj sciencaj kaj popularsciencaj artikoloj, i.a.: * ''Zarys historii NSZZ „Solidarność” regionu elbląskiego (1980–1989)'' (Skizo pri historio de "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]"). [[Gdańsk]]: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Instituto pri Nacia Memoro - Komisiono pri Krim-Punado kontraŭ Pola Nacio), 2010, seria: Publikacje Gdańskiego Oddziału IPN (serio: Publikaĵoj de Gdańsk-Filio de INM). vol. 7. ISBN 978-83-7629-139-0. OCLC 750631710. * ''Studium przypadku: opór społeczny wobec władzy komunistycznej w województwie elbląskim (1976–1989)'' (Kazo-Studo. Socia rezisto kontraŭ komunista regopovo en [[Elbląg]]-Provinco. Gdańsk: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2014, seria: Publikacje Gdańskiego Oddziału IPN. t. 46. ISBN 978-83-7629-651-7. OCLC 899771018. * Popularsciencaj artikoloj aperadis i.a. en la revuo "[[Do Rzeczy]]". * ''Polska silna historią'' (Pollando forta pro historio). Transatlantic Foundation, [[Varsovio]] 2025, p. 335. ISBN 978-83-972668-1-0. ==Interesaĵoj== Unu el la unuaj historiistoj de la [[organizata krima agado]] en [[Pola Popola Respubliko]] en la [[80-aj jaroj]]. Februare 2024 ektroviĝis sur listo de serĉataj de [[Rusio]] personoj, kiuj malmuntis monumentojn pri ĉeesto de [[Ruĝa Armeo]] sur teritorio de [[Pollando]] en la jaroj 1944–1989. Konkrete pro forigo el monumento de rusiaj soldatoj en [[Głubczyce]]. Kiel elekto-prezidanto ne ricevis gratulojn de [[Donald Tusk]], [[Vladimir Putin]] kaj [[Aleksandro Lukaŝenko]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Libero kaj Sendependo]] * [[Ribelo de Poznań]] * [[Senkomunismigo]] * [[Prawo i Sprawiedliwość]] {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Prezidantoj de Pollando}} {{Ŝtatestroj de la membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}} {{Vivtempo|Nawrocki, Karol}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1983]] [[Kategorio:Polaj boksistoj]] [[Kategorio:Polaj politikistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Polaj historiistoj]] [[Kategorio:Aktivuloj]] [[Kategorio:Polaj kontraŭkomunistoj]] hgcfjhwsgfcadwnli0acqdnv72u6ao6 0 909684 9371537 9268777 2026-05-12T15:24:19Z Tirolischleioans 254019 9371537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[File:Klaipeda teatr 4.jpg|thumb|Anjo sur la [[simon-Dach-puto|Dach-puto]] en [[Klaipėda]]]] [[file:A. v. Tharau Insterburg.png|eta|memorŝtono en parko de [[Ĉernjaĥovsk]], kun germana enskribo]] '''Anjo el Tharau'''<ref>[https://www.poezio.net/export/poem-1034_versions-2099,2097_landscape.pdf?poem-id=1034&version-id=2099,2097&layout=landscape&format=PDF anonima traduko Esperanten, aperis en 1922]</ref> (germane: ''Ännchen von Tharau'') estas titolo de [[orienta Prusio|orientprusa]] popolkanto de [[Simon Dach]] el la 17-a jarcento, en kiu temas (en 17 strofoj!) pri la nesuperebla gracieco kaj bonkoreco de Anna Neander, filino de la protestantisma paroĥestro de [[vladimirovo|Tharau]]. == Anna Neander == Anna Neander (* 1615 aŭ 1619 en Tharau, mortinta la {{Daton|28|9|1689}} en [[Ĉernjaĥovsk|Insterburg]]) pasigis la junulajn jarojn en paroĥestrejo. Dum la [[Tridekjara Milito]] perdis ŝi la gepatrojn, en 1629, tiel ke ŝi transloĝiĝis [[kaliningrado|Kenigsbergon]] al la domo de la baptopatro, onklo kaj bierfaristo Caspar Stolzenberg. En 1636 ŝi edziniĝis fare de la pastoro Johannes Portatius, kiu deĵoris unue en Trempen (Novostrojevo) kaj poste en Laukischken (Saranskoje). Tie Anna estis restonta dum ĉ. 35 jaroj, malgraŭ forpaso de la edzon jam en 1646. Sevkas geedziĝon kun ties posteulo paroĥestra, Christoph Grube. Pro ke li post ses jaroj mortis, Anna edzinigis ties postanton Johann Melchior Beilstein. Sume naskis ŝi 11 infanojn. Post la morto de la tria edzo ŝi transloĝiĝis en 1676 al Insterburg, kie deĵoris ŝia plej aĝa filo kiel paroĥestro de la Luterkirko.<ref>Hanna Würth: ''Pfarrwitwenversorgung im Herzogtum Mecklenburg-Schwerin von der Reformation bis zum 20. Jahrhundert,'' Göttingen 2004 ([https://ediss.uni-goettingen.de/bitstream/handle/11858/00-1735-0000-0006-B394-2/wuerth.pdf?sequence=1 disertaĵo/PDF])</ref> Cetere, nova animzorganto en Laukischken iĝis en 1691 ŝia plej juna filo el la tria geedzeco. == Furorkanto ''Anjo el Tharau'' == La kanto, verkita origine en [[Orienta platgermana lingvo|orienta platgermana dialekto]], aperis okaze de la unua nupto en 1636. Tekstofaranto estis [[Simon Dach]], pri kies aŭtoreco jam ne ekzistas duboj.<ref>Michael Fischer: [http://www.liederlexikon.de/lieder/aennchen_von_tharau/ "Ännchen von Tharau"] - ĉe: ''Populäre und traditionelle Lieder,'' 2007: ''Historisch-kritisches Liederlexikon''</ref> Unua muzikigo estis en 1642 fare de [[Heinrich Albert]] baziĝante sur diversaj versioj de la seridanco ''Ännerlein von Torgen'' de nekonata komponisto el la jaro 1590. En 1827 kreis [[Friedrich Silcher]] novan melodion. Ĝi troviĝas en la populara kolekto ''[[Des Knaben Wunderhorn]]''. En 1878 estis la premiero de la opero ''Ännchen von Tharau'' ĉe Urba Teatro de [[Hamburgo]] (libreto de [[Roderich Fels]]; muziko de Heinrich Hofmann). En 1933 premieron sian havis samnoma opereto de [[Heinrich Strecker]]. En 1954 estiĝis filmo sub la reĝisorado de [[Wolfgang Schleif]]. Eĉ roza speco portas ŝian nomon. == Literaturo == * Ines Finsterbusch: ''Simon Dachs »Ännchen von Tharau«.'' Ĉe: Peter Zimmermann (eld.): ''Deutsche Literatur im früheren Preußen und im Baltikum. Beiträge dreier Studentenkonferenzen an der Pädagogischen Hochschule Riga, der Staatlichen Universität Kaliningrad und der Universität Gdańsk zwischen dem 6. und dem 19. Oktober 1996.'' Dresden 2001, p. 11–27 * Raimund Lang: ''Zarteste Berührung: Ännchen von Tharau ist’s …'' Ĉe: ''Intonas II. Von studentischen Texten und Weisen.'' Österreichischer Verein für Studentengeschichte, Wien 1998 * Roman Luckscheiter: ''Tragikomik einer preußischen Dichterliebe: Dramatisierungen von Simon Dachs »Ännchen von Tharau«-Lied seit Anfang des 19. Jahrhunderts.'' Ĉe: Axel E. Walter (eld.): ''Simon Dach (1605–1659). Werk und Nachwirken''. Niemeyer, Tübingen 2008, p. 411–422 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://liederprojekt.org/lied29179.html ''Ännchen von Tharau''] - ĉe: ''Liederprojekt'' (Carus-eldonejo kun SWR2) * [http://www.welt-der-rosen.de/namen_der_rosen/aennchen_von_tharau.html pri la rozo 'Ännchen von Tharau'] * [http://www.lieder-archiv.de/aennchen_von_tharau-notenblatt_300355.html MIDI/MP3 ''Liederarchiv'' (kun notoj)] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj folkloraj kantoj]] [[kategorio:Orienta Prusio]] {{kursiva titolo}} iso45he2oc2229yksgjisanr7t1mgi0 9371538 9371537 2026-05-12T15:24:53Z Tirolischleioans 254019 9371538 wikitext text/x-wiki [[File:Klaipeda teatr 4.jpg|thumb|Anjo sur la [[simon-Dach-puto|Dach-puto]] en [[Klaipėda]]]] [[file:A. v. Tharau Insterburg.png|eta|memorŝtono en parko de [[Ĉernjaĥovsk]], kun germana enskribo]] '''Anjo el Tharau'''<ref>[https://www.poezio.net/export/poem-1034_versions-2099,2097_landscape.pdf?poem-id=1034&version-id=2099,2097&layout=landscape&format=PDF anonima traduko Esperanten, aperis en 1922]</ref> (germane: ''Ännchen von Tharau'') estas titolo de [[orienta Prusio|orientprusa]] popolkanto de [[Simon Dach]] el la 17-a jarcento, en kiu temas (en 17 strofoj!) pri la nesuperebla gracieco kaj bonkoreco de Anna Neander, filino de la protestantisma paroĥestro de [[vladimirovo|Tharau]]. == Anna Neander == Anna Neander (* 1615 aŭ 1619 en Tharau, mortinta la {{Daton|28|9|1689}} en [[Ĉernjaĥovsk|Insterburg]]) pasigis la junulajn jarojn en paroĥestrejo. Dum la [[Tridekjara Milito]] perdis ŝi la gepatrojn, en 1629, tiel ke ŝi transloĝiĝis [[kaliningrado|Kenigsbergon]] al la domo de la baptopatro, onklo kaj bierfaristo Caspar Stolzenberg. En 1636 ŝi edziniĝis fare de la pastoro Johannes Portatius, kiu deĵoris unue en Trempen (Novostrojevo) kaj poste en Laukischken (Saranskoje). Tie Anna estis restonta dum ĉ. 35 jaroj, malgraŭ forpaso de la edzon jam en 1646. Sevkas geedziĝon kun ties posteulo paroĥestra, Christoph Grube. Pro ke li post ses jaroj mortis, Anna edzinigis ties postanton Johann Melchior Beilstein. Sume naskis ŝi 11 infanojn. Post la morto de la tria edzo ŝi transloĝiĝis en 1676 al Insterburg, kie deĵoris ŝia plej aĝa filo kiel paroĥestro de la Luterkirko.<ref>Hanna Würth: ''Pfarrwitwenversorgung im Herzogtum Mecklenburg-Schwerin von der Reformation bis zum 20. Jahrhundert,'' Göttingen 2004 ([https://ediss.uni-goettingen.de/bitstream/handle/11858/00-1735-0000-0006-B394-2/wuerth.pdf?sequence=1 disertaĵo/PDF])</ref> Cetere, nova animzorganto en Laukischken iĝis en 1691 ŝia plej juna filo el la tria geedzeco. == Furorkanto ''Anjo el Tharau'' == La kanto, verkita origine en [[Orienta platgermana lingvo|orienta platgermana dialekto]], aperis okaze de la unua nupto en 1636. Tekstofaranto estis [[Simon Dach]], pri kies aŭtoreco jam ne ekzistas duboj.<ref>Michael Fischer: [http://www.liederlexikon.de/lieder/aennchen_von_tharau/ "Ännchen von Tharau"] - ĉe: ''Populäre und traditionelle Lieder,'' 2007: ''Historisch-kritisches Liederlexikon''</ref> Unua muzikigo estis en 1642 fare de [[Heinrich Albert]] baziĝante sur diversaj versioj de la seridanco ''Ännerlein von Torgen'' de nekonata komponisto el la jaro 1590. En 1827 kreis [[Friedrich Silcher]] novan melodion. Ĝi troviĝas en la populara kolekto ''[[Des Knaben Wunderhorn]]''. En 1878 estis la premiero de la opero ''Ännchen von Tharau'' ĉe Urba Teatro de [[Hamburgo]] (libreto de [[Roderich Fels]]; muziko de Heinrich Hofmann). En 1933 premieron sian havis samnoma opereto de [[Heinrich Strecker]]. En 1954 estiĝis filmo sub la reĝisorado de [[Wolfgang Schleif]]. Eĉ roza speco portas ŝian nomon. == Literaturo == * Ines Finsterbusch: ''Simon Dachs »Ännchen von Tharau«.'' Ĉe: Peter Zimmermann (eld.): ''Deutsche Literatur im früheren Preußen und im Baltikum. Beiträge dreier Studentenkonferenzen an der Pädagogischen Hochschule Riga, der Staatlichen Universität Kaliningrad und der Universität Gdańsk zwischen dem 6. und dem 19. Oktober 1996.'' Dresden 2001, p. 11–27 * Raimund Lang: ''Zarteste Berührung: Ännchen von Tharau ist’s …'' Ĉe: ''Intonas II. Von studentischen Texten und Weisen.'' Österreichischer Verein für Studentengeschichte, Wien 1998 * Roman Luckscheiter: ''Tragikomik einer preußischen Dichterliebe: Dramatisierungen von Simon Dachs »Ännchen von Tharau«-Lied seit Anfang des 19. Jahrhunderts.'' Ĉe: Axel E. Walter (eld.): ''Simon Dach (1605–1659). Werk und Nachwirken''. Niemeyer, Tübingen 2008, p. 411–422 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://liederprojekt.org/lied29179.html ''Ännchen von Tharau''] - ĉe: ''Liederprojekt'' (Carus-eldonejo kun SWR2) * [http://www.welt-der-rosen.de/namen_der_rosen/aennchen_von_tharau.html pri la rozo 'Ännchen von Tharau'] * [http://www.lieder-archiv.de/aennchen_von_tharau-notenblatt_300355.html MIDI/MP3 ''Liederarchiv'' (kun notoj)] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Germanaj folkloraj kantoj]] [[kategorio:Orienta Prusio]] {{kursiva titolo}} 4d24qdvn4bvtwi4eg2j3yi0ehjfiwjk 0 910015 9371820 9289769 2026-05-13T03:45:56Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9371820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Olive Emilie Albertina SCHREINER''' (n. la 24-a de marto 1855 en Wittebergen apud Herschel, [[Lesoto|teritorio de la Basotoj]], hodiaŭ [[Sud-Afriko]]; m. la 11-an de decembro 1920 en Wynberg, Sud-Afriko) estis sud-afrika verkistino, [[socialisto]], [[Feminismo|feministino]] kaj [[Pacismo|pacifisto]]. Ŝi defendis la subprematojn kaj fariĝis konata ĉefe kiel frua reprezentantino de la [[feminisma movado]] <ref>{{Cite web|title=Olive Schreiner {{!}} South African writer {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Olive-Schreiner|access-date=2021-12-11|website=www.britannica.com|language=en}}</ref>. Ŝi estas plej konata pro sia romano [[Romano pri afrika bieno|''Romano pri'']] [[Romano pri afrika bieno|''afrika bieno'']] (1883), kiu estis publikigita en pluraj eldonoj kaj tradukita en plurajn lingvojn. Ĝi traktas temojn kiel [[agnostikismo]], ekzisteca sendependeco, [[individuismo]], la profesiaj aspiroj de virinoj, kaj la vivo en [[kolonio]]<nowiki/>j kaj [[milito]]. Ekde la malfrua 20-a jarcento, akademiuloj agnoskis Schreiner kiel defendanton de la [[buroj]] kaj aliaj sudafrikaj grupoj, kiuj estis ekskluditaj de [[politika potenco]] dum jardekoj. Ŝi interesiĝis pri areoj kiel socialismo, pacifismo, vegetarismo kaj feminismo''.'' Ŝiaj publikigitaj verkoj kaj pluvivaj skribaĵoj antaŭenigas valorojn kiel [[modereco]], [[amikeco]] kaj [[Interpopola kompreniĝo|kompreno inter ĉiuj popoloj]], sed evitas la kaptilojn de politika radikalismo, kiujn ŝi konscie evitis. Ŝi estis nomita dumviva [[liberpensulo]]. Ŝi sekvis la spiriton de la kristana [[Biblio]], sed evoluigis sekularan version de la [[mondkoncepto]] de siaj misiaj gepatroj. == Deklaroj == * "Mi estas certa, ke la provo bazigi nian nacian vivon sur diferencoj de raso aŭ haŭtkoloro, kiel tia, montriĝos fatala por ni"; * “La problemo de la 20-a jarcento ne estos ripeto de la problemo de la 19-a jarcento aŭ eĉ de pli fruaj tempoj. La muroj, kiuj apartigis la kontinentojn unu de la alia, disfalas; Ĉie eŭropanoj, azianoj kaj afrikanoj miksiĝos. La 21-a jarcento vidos la mondon tre malsama ol kiel ĝi aspektis ĉe la krepusko de la 20-a. Kaj la problemo, kiun la nuna jarcento devas solvi, estas atingi la interagadon de la diversaj homaj komunumoj sur pli larĝaj kaj pli utilaj fundamentoj, kiuj certigos la disvolviĝon de la tuta homaro laŭ modernaj idealoj kaj modernaj sociaj postuloj”; * "Mi naŭzas ĉion, eĉ la estontecon, kvankam ĝi ankoraŭ ne alvenis." == Verkaro (elekto) == [[Dosiero:Olive_Schreiner02.jpg|eta|junaĝe]] * ''The Story of an African Farm'', 1883 (kiel "Ralph Iron") * ''Dreams'', 1890 * ''Dream Life and Real Life'', 1893 * ''The Political Situation in Cape Colony'', 1895 (kun S. C. Cronwright-Schreiner) * ''Three dreams in a desert. Under a mimosa-tree'', 1897 * ''Trooper Peter Halket of Mashonaland'', 1897 * ''The South African question. By an English South African'', 1899 * ''An English South African Woman's View of the Situation'', a critique on the Transvaal difficulty from the pro-Boer position, 1899 * ''So Here Then are Dreams'', 1901 * ''A Letter on the Jew'', 1906 * ''Closer Union: a Letter on South African Union and the Principles of Government'', 1909 * ''So Here Then are Dreams'', 1901 * ''Woman and Labour'', 1911 * ''Woman and war'', 1914 * ''Who Knocks at the Door?'', 1918 * ''The Dawn of Civilisation'', 1921 * ''Thoughts on South Africa'', 1923, eldonita postmorte * ''Stories, Dreams and Allegories''], 1923, eldonita postmorte * ''From Man to Man Or Perhaps Only ...'', 1926, eldonita postmorte * ''Undine'', 1929, eldonita postmorte == En Esperanto aperis == * ''[[Romano pri afrika bieno]]'', trad. [[Stephen Allen Andrew]], 270-paĝa. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1934 * ''[[Undino]]'', trad. [[Stephen Allen Andrew|Stephen A. Andrew]]. Esperanto Publishing Co. Ltd., 1939(?) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://zar.co.za/schreiner.htm sud-afrika biografio de Schreiner]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130728000000/https://web.archive.org/web/20130728073703/http://zar.co.za/schreiner.htm |date=2013-07-28 }} ĉe zar.co.za * [http://www.google.co.za/search?q=olive+schreiner&hl=en&hs=cw0&sa=G&channel=s&prmd=ibo&tbs=tl:1&tbo=u&ei=adHvTOCOEoWglAeb1rnjDA&oi=timeline_result&ct=title&resnum=18&ved=0CHUQ5wIwEQ Tempolinio de la vivo de Schreiner] ĉe www.google.co.za * [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=5070 Biografio fare de Carolyn Burdett, Universitato de Norda Londono] * [http://www.english.emory.edu/Bahri/SchreinerCrono.html Kronologio de Olivo Schreiner] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120304090145/http://www.english.emory.edu/Bahri/SchreinerCrono.html |date=2012-03-04 }} * [http://thinkexist.com/quotes/olive_schreiner/ Olivo Schreiner citaĵoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171205133712/http://thinkexist.com/quotes/olive_schreiner/ |date=2017-12-05 }} * [http://www.oliveschreiner.org/ Olivo Schreiner Leteroj (enreta)] * [http://purl.dlib.indiana.edu/iudl/vwwp/VAB7185 Schreiner, Olivo. ''Undine''. Kun Enkonduko de S.C. Cronwright-Schreiner Nov-Jorko Kaj Londono: Harper & Bros, 1928]. [http://webapp1.dlib.indiana.edu/vwwp/welcome.do Viktorianaj Virinaj Verkistoj Projekto] {{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Schreiner, Olive}} [[Kategorio:Sudafrikaj verkistoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sudafrikaj pacistoj]] [[Kategorio:Sudafrikaj feministoj]] [[Kategorio:Virinrajtaj aktivuloj]] ija6u9q9f9qklcgdm1taxx4nwlzqauz 0 910819 9372020 9294833 2026-05-13T09:53:19Z Sj1mor 12103 9372020 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Jean-Luc NANCY''' /nɑːnˈsiː/ ''nahn-SEE''; franca prononco: [ʒɑ̃lyk nɑ̃si] (naskiĝis la 26-an de julio 1940 en Caudéran (nun [[Bordeaux]]), Francio ; mortis la 23-an de aŭgusto 2021 en [[Strasburgo]]) estis franca filozofo, kiu staris en la tradicio de [[malkonstruo]] kaj [[fenomenologio]]. <ref>{{Cite web|title=Jean-Luc Nancy (1940–2021)|date=25 August 2021|url=https://www.artforum.com/news/jean-luc-nancy-1940-2021-86406|access-date=2021-08-26|publisher=Artforum|language=en-US}}</ref> Aŭtoro de la teorio pri komunumo kiel kunestado (être-en-commun). Profesoro pri filozofio ĉe la [[Universitato de Strasburgo]]. De 1989 ĝis 1997 li estris la Fakultaton de Filozofio, Lingvistiko, Komputado kaj Edukaj Sciencoj. Internacia Premio de la Itala Nietzsche-Societo (1990). Verkoj dediĉitaj al la verkaro de kelkaj filozofoj kaj pensuloj: [[Lacanau|Lacan]] ( ''Le titre de la lettre'', 1973), [[Hegelo]] ( ''La remarque speculative'', 1973), [[Kant]] ( ''Le Discours de la syncope'', 1976 kaj ''L'Impératif catégorique'', 1983), [[Descartes]] ( ''Ego sum97'', des voix 1979 ), Hegelo ( ''Le Discours de la syncope'', 1976), 1982). Li verkis kelkajn librojn kaj artikolojn kune kun Lacoue-Labarthe ( ''Le titre de la lettre'', ktp.). <ref>{{Cite book|url=https://www.sup.org/books/title/?id=1773|title=On Touching, Jean-Luc Nancy|first1=Jacques|last1=Derrida|publisher=Stanford University Press|isbn=9780804742436|year=2005}}</ref> == Vivo == Post studado de filozofio en Parizo, li doktoriĝis pri [[Immanuel Kant]] sub la filozofo [[Paul Ricoeur|Paul Ricœur]]. En 1968, Nancy fariĝis asistantino ĉe la Universitato Marc Bloch en Strasburgo (nun parto de la urba universitato), kie li poste ankaŭ ricevis profesorecon pri filozofio. Li havis vizitantajn profesorecojn en Berkeley, Berlino, Irvine kaj San-Diego. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://egs.edu/biography/jean-luc-nancy/ Jean-Luc Nancy] ĉe The European Graduate School * [http://www.iep.utm.edu/nancy/ Jean-Luc Nancy] artiklo ĉe [[Internet Encyclopedia of Philosophy]] (angle) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Poststrukturistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Fenomenologoj]] [[Kategorio:Francaj historiistoj de filozofio]] 5guv6z729dcfxp1306zuj8lwixgmx73 0 911876 9372062 9127313 2026-05-13T11:10:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372062 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |priskribo de bildo= |kategorio = |lando = Serbio |regiono = Beogrado |regiono_tipo = |situo = |regiono-ISO = RS |tersituo = Centra Beogrado/Beogrado |zomo = 13 }} La '''Beograda Fortikaĵo''' ({{lang-sr|Београдска тврђава|t=''Beogradska tvrđava''}}) formas la historian kernon de la serba ĉefurbo [[Beogrado]] kaj ĝia baza strukturo datiĝas de la komenco de la [[15-a jarcento]], sed estis vastigita per pli modernaj [[bastiono]]<nowiki/>j, precipe fine de la 17-a kaj komence de la 18-a jarcentoj. <ref name="TT">{{cite web|url=http://www.kultura.gov.rs/?p=901|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727013351/http://www.kultura.gov.rs/?p=901|archive-date=2011-07-27|title=Ministarstvo kulture, informisanja i informacionog dru tva - Kulturno nasle e - Spomenici kulture}}</ref> La centre situanta fortikaĵo de Beogrado estis furioze pribatalita dum la milita konflikto por supereco en Orienta Centra Eŭropo inter la grandaj potencoj de la [[Habsburga Monarkio]] kaj la [[Otomana Imperio]] en la [[Otomanaj militoj en Eŭropo|Otmanaj Militoj]] kaj estis nelonge tenata de Aŭstrio en la 17-a kaj 18-a jarcentoj. Dum la [[Unua Serba Ribelo]] kontraŭ la Turkoj, la serboj konkeris la fortikaĵon en 1807, sed ĝi restis sub otomana komando ĝis 1867. <ref>{{cite news|author=Branka Vasiljević, Marina Nešković|title=Београдска тврђава од војног утврђења до споменика културе|trans-title=Belgrade Fortress from military fortification to cultural monument|newspaper=Politika|page=13|language=sr|date=21 May 2022}}</ref><ref name="Politika">{{cite web|url=http://www.politika.rs/sr/clanak/72010/Beograd/Skadarlija-vraca-izgubljeni-boemski-duh|author=Daliborka Mučibabić|title=Skadarlija vraća izgubljeni boemski duh|date=21 January 2010|publisher=Politika|language=sr|trans-title=Skadarlija recalls the Lost Bohemian Spirit}}</ref> Strategie lokita sur 50-metra alta [[Kalkoŝtono|kalkŝtona]] [[sprono]] super la [[Riverdelto|delto]] de la [[rivero Sava]], kiu fluas en la [[Danubo]]<nowiki/>n, la fortikaĵo estas la orientilo de la urbo. Aldone al ĝiaj [[remparo]]<nowiki/>j, bastionoj, turoj kaj [[pordego]]<nowiki/>j, la multaj monumentoj, du preĝejoj kaj la Serba Muzeo pri Milita Historio estas turismaj allogaĵoj ene de la komplekso. <ref name="kamen2">{{cite news|author=Dimitrije Bukvić|title=Kameni "mesojedi" ispod Kalemegdana|newspaper=Politika|language=sr|date=29 December 2011}}</ref><ref name="vrh2">{{cite news|author=Daliborka Mučibabić|title=Od vrha Sahat kule do dna Rimskog bunara|newspaper=Politika|language=sr|date=13 April 2014|url=http://www.politika.rs/sr/clanak/289880/Od-vrha-Sahat-kule-do-dna-Rimskog-bunara}}</ref> En la antaŭa antaŭkorto de la fortikaĵo, la Granda kaj Malgranda [[Kalemegdan]] estas vastaj parkoj, same kiel la Beograda Zoo. <ref>{{cite web|url=http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Public-enterprise-_1966-70_1963|title=Јавно Предузеће "Београдска тврђава"|trans-title=Public Enterprise "Beogradska Tvrđava"|access-date=2011-08-21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009121956/http://www.beogradskatvrdjava.co.rs/Public-enterprise-_1966-70_1963|archive-date=2011-10-09}}</ref> == Galerio == <gallery> Dosiero:Beogradska_tvrdjava_1.jpg Dosiero:Beogradska_tvrdjava_3.jpg Dosiero:Beogradska_tvrdjava_4.JPG Dosiero:Beogradska_tvrdjava_5.JPG Dosiero:Beogradska_tvrdjava_6_Defterdareva_kapija.jpg Dosiero:Beogradska_tvrdjava_7_Defterdareva_kapija.JPG Dosiero:Beogradska_tvrdjava_8_Sahat_kula.JPG Dosiero:Beogradska_tvrdjava_9_Vojni_muzej.JPG Dosiero:Beogradska_tvrdjava_10_crkva_Svete_Petke.jpg Dosiero:Beogradska_tvrdjava_11.JPG Dosiero:Beogradska_tvrdjava_38_Sahat_kula.JPG Dosiero:Beogradska_tvrđava_00101_45.JPG Dosiero:Beogradska_tvrđava_0051_27.JPG Dosiero:Beogradska_tvrđava_02500_24.JPG </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.beogradskatvrdjava.co.rs}} * [https://web.archive.org/web/20120426062428/http://www.belgrade-xv.com/index.htm 3-cifereca rekonstruo de la Beograda Fortikaĵo kiel ĝi vidiĝis en la 15a jarcento] * [http://razgledanje.tripod.com/tvrdjava/english.htm nelonga historio de Beograda Fortikaĵo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150910052943/http://razgledanje.tripod.com/tvrdjava/english.htm |date=2015-09-10 }} * [http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=228351 Kalemegdan kaj la Beograda fortikaĵo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303205314/http://www.beograd.rs/cms/view.php?id=228351 |date=2016-03-03 }} * [https://archive.today/20130801123527/http://www.translatum.gr/gallery/thumbnails-128-page-2.html Bildoj de Kalemegdan (dumtagaj kaj dumnoktaj fotoj, septembro 2009)] * [https://web.archive.org/web/20090807064217/http://www.belgradenet.com/belgrade_fortress.html La Historio de Beograda Fortikaĵo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Beogrado]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Arkeologiaj lokoj]] cjfagdojcorlydtgxwfavfzhpwm81u7 0 913278 9371919 9314065 2026-05-13T06:45:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371919 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro = pink |nomo = Flavorela papago |dosiero = Ognorhynchus icterotis -Colombia-8.jpg | dosiero larĝo=250px |priskribo de dosiero = En Kolombio |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]] |ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj |superfamilio = ''[[Psittacoidea]]'' |familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]] |subfamilio = ''[[Arinae]]'' |tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]'' |genro = ''[[Ognorhynchus]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1857 |specio = '''Flavorela papago''', ''O. icterotis'' |dunomo = ''Ognorhynchus icterotis'' |dunomo aŭtoritato = ([[François Victor Masséna|Massena]] kaj [[Charles de Souancé|Souancé]], 1854) |mapo de vivoteritorioj = Ognorhynchus icterotis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |sinonimo = |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Ognorhynchus icterotis'' |volume=2020 |page=e.T22685760A181190084 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22685760A181190084.en |access-date=20a de Novembro 2021}}</ref> | subdividoj = Subspecioj | subdividoj = }} La '''Flavorela papago''' (''Ognorhynchus icterotis'') estas malgranda, ĉefe brilverda [[papago]] de la [[genro]] ''[[Ognorhynchus]]''. Ĝi troviĝas en [[Andoj]] de [[Kolombio]]. Oni supozsi, ke ĝi estas formortinta ĝis aprilo 1999, kiam grupo de esploristoj kiuj estis financitaj de [[ABC]] kaj Fondaĵo Loro Parque, malkovris totalon de 81 individuoj en Kolombiaj Andoj.<ref>"Yellow-Eared Parrot", American Bird Conservancy, https://abcbirds.org/bird/yellow-eared-parrot/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250625232144/https://abcbirds.org/bird/yellow-eared-parrot/ |date=2025-06-25 }}.</ref> Ĝi estas nuntempe listita kiel [[Vundebla specio|vundebla]] en la Ruĝa Listo de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] (IUKN). Ĝia nuna populacia tendenco kreskas, parte pro konservadaj decidoj efektivigitaj por protekti la ekzistantajn populaciojn de la specio. Ĝi estas proksime asociita kun la vaksopalmo (''Ceroxylon'' sp.). ==Aspekto== La flavorela papago estas relative granda, longvosta papago, kun averaĝa longo de 42 cm kaj pezo de ĉirkaŭ 285 g.<ref>del Hoyo, J. Elliott, A. and Sargatal, J. (1997) [[Handbook of the Birds of the World]] Vol.4 Sandgrouse to Cuckoos [[Lynx Edicions]] [[Barcelona]]</ref> Ĝi estas ĝenerale verda, kun la malsupraj partoj pli palaj, pli [[limea]]j ol la supraj partoj. La fortika beko kaj ringo de nuda haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas nigraj. La origino de la ordinara kaj latinscienca epitetoj "flavorela" kaj "icterotis" devenas de la flava makulo de plumoj, kiu etendiĝas de la frunto ĝis ĝiaj vangoj kaj orelkovriloj. Ĝiaj krioj sonas simile al tiuj de [[ansero]]j.<ref name="ourendangeredworld.com">"Yellow-Eared Parrot", Our Endangered World, 24a de Novembro 2013, [https://www.ourendangeredworld.com/species/birds-bats/yellow-eared-parrot]</ref> ==Distribuado kaj habitato== La flavorela papago nestas kaj vivas inter vaksopalmoj (''Ceroxylon'') en kelkaj areoj de la [[Cordillera Occidental (Kolombio)|okcidentaj]] kaj [[Centra Kordilero|centraj kordileroj]] de [[Kolombio]], kiuj estas nordaj submontaraj sistemoj de [[Andoj]], kie ĝi loĝas en [[nubarbaro]]j ĉirkaŭ 1800–3000 metrojn super marnivelo. Ĝi nestas en la kavaj trunkoj de la palmoj, kutime 25–30 metrojn super la grundonivelo. Ĝi ankaŭ troviĝis tre loke en norda [[Ekvadoro]]. Ĝia nombro multe reduktiĝis, kaj nur 81 individuoj estis registritaj en la kolombia censo de 1999. Iliaj populacioj estis trafitaj de ĉasado kaj [[habitatodetruo]], precipe la rikoltado de vaksopalmo, kiu estis tradicie dehakita kaj uzata ĉiujare dum [[Palmofesto]]. Ne ekzistas konfirmita registro de ĉi tiu papago el Ekvadoro ekde la mezo de la 1990-aj jaroj. La nombro de maturaj individuoj en la populacio estas 212, kvankam oni supozas, ke estas entute 1 408 individuoj en la naturo.<ref name="iucn status 20 November 2021" > BirdLife International (2020). [https://www.iucnredlist.org/species/22685760/181190084 "Ognorhynchus icterotis".] ''IUCN Red List of Threatened Species''. 2020: e.T22685760A181190084. doi:10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22685760A181190084.en. Alirita la 20an de Novembro 2021. </ref> Ĝi troviĝas ankaŭ en Riosucio, Caldas, en Kolombio. [[File:Colwachspalme01.jpg|left|thumb|Panoramo de la [[Valo Kokora]] kun vaksopalmoj.]] ==Ekologio== === Dieto === Flavorelaj papagoj dependas de la vaksopalmo dum granda parto de sia vivociklo. Unu el iliaj ĉefaj manĝaĵoj estas la fruktoj de la vaksopalmo, kvankam ili manĝas ankaŭ aliajn fruktojn kaj semojn, kaj ankaŭ [[arboŝelo]]n, [[burĝono]]jn kaj [[filiko]]jn. Ili nestas en ĉi tiuj arboj pro iliaj kavaj trunkoj, kiuj estas ĉirkaŭ 30 metrojn super la arbara grundo, kio faras sian vivejon en la [[nubarbaro]]j kaj [[elfarbaro]]j de Kolombio.<ref name="ourendangeredworld.com"/> === Reproduktado === Flavorelaj papagoj tendencas esti sociemaj birdoj, kiuj kolektiĝas en grupoj de ĉirkaŭ unu ĝis du dekduoj kelkfoje. Pluraj el ĉi tiuj papagoj tendencas kunlabori en la reproduktado de idoj, kio pliigas iliajn ŝancojn de postvivado. Ĉi tiuj birdoj povas havi ĝis du idarojn jare.<ref name="ourendangeredworld.com"/> == Referencoj == {{Referencoj|2}} * {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }} * Juniper & Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}} *[http://www.proaves.org Fundación ProAves] *[https://web.archive.org/web/20080628234407/http://www.loroparque-fundacion.org/ Fundación Loro Parque] *[http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1583&m=0 BirdLife Species Factsheet] ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ognorhynchus icterotis}} {{Commons|Ognorhynchus icterotis}} * [http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }} * [http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }} *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=2249 Yellow-eared parrot videos] on the Internet Bird Collection *[http://www.oiseaux.net/photos/proaves.fundacion/yellow-eared.parrot.1.html#fiche Photo-Super High Res]; [http://www.oiseaux.net/oiseaux/psittaciformes/yellow-eared.parrot.html Article & analysis] oiseaux.net {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Papagoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] mbbybusnpgw3pzc84co2xzcu3xsgp3l 1 914528 9371545 9371389 2026-05-12T15:54:57Z ThomasPusch 1869 9371545 wikitext text/x-wiki Mi sukcesis pri kreo de ĉapitro [[naturalismo (vidaj artoj)]] en la ĝenerala artikolo [[naturalismo]] kaj tiel sukcese povis bluigi antaŭe longe ruĝan ligilon. Kaj simpligo de la ruĝa ligilo [[Filippinismo (arta movado)]] al nur [[Filippinismo]] estas evidenta solvo - kiuj pliaj "filippinismoj" ekzistus? Kion fari per pliaj ruĝaj ligiloj, kiel pri [[agrikultura pejzaĝo]], [[lumo (arto)]] aŭ atmosfera lumo, [[virino en arto]] aŭ ina figuro kaj [[patrinaj portretoj]] aŭ fakte singulare patrina portreto, estas demando diskutebla kaj pripensebla. Klaras ke pri ĉiuj temoj supozeble en iu ajn nacia lingvo estas iu teksto, kiun eblus adapti al Esperanto, sed tio ĉiufoje estas sufiĉa laborinvesto kaj ekde 4 jaroj mankas la novaj temoj - kvankam iuj aliaj temoj estas ruĝaj ligiloj dum eĉ plia tempo kaj atendas kreon de teksto jam de 10 aŭ de 20 jaroj, kaj se oni ne forigas ilin, iuj esperantlingvaj temoj ankoraŭ estos ruĝaj ligiloj post 40 kaj post '''100''' jaroj. Mi dirus ke temojn kiel '''[[agrikultura pejzaĝo]], [[lumo (arto)]]''' aŭ atmosfera lumo, '''[[virino en arto]]''' aŭ ina figuro kaj '''[[patrinaj portretoj]]''' respektive singulare '''patrina portreto''' proponi per ruĝaj ligiloj kaj atendi ĉu ene de jaro aŭ du la metinto mem aŭ iu alia sukcesas pri kreo de novaj apartaj tekstoj, estas pravigeble kaj bonvenige. Sed se dum jam kvar jaroj nenio kreiĝis, eblas ankoraŭ aparte alvoki en la diskutpaĝo pri kreoj de tiuj novaj temoj - sed se ankaŭ per tio ne varbiĝas la origina verkinto aŭ iu alia al kreado de tekstoj, tiam tiuj temoj ne estas vivnecesaj. Anstataŭ eterne ruĝa ligilo '''[[agrikultura pejzaĝo]]''' ankaŭ tolereblas simplaj vortoj agrikultura pejzaĝo aŭ kombino de du bluaj ligiloj [[agrikulturo]] kaj [[pejzaĝo]], ktp. Do al ĉiu la alvoko, sed aparte al {{re|Kani|Arbarulo}} kiuj estas brilaj verkantoj de novaj artikoloj kaj ankaŭ de multaj ruĝaj ligiloj, kiuj teorie estas ĉiam bonaj ideoj, sed ĉiu scias ke en la vivo ekzistas pli bonaj ideoj ol eblas praktike realigi... Ĉu iu el vi sukcesos ene de duona aŭ unu jaro fari iujn de la mankaj artikoloj ??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:11, 8 jul. 2025 (UTC) [[Dosiero:20ec ita.png|60ra|dekstre]] :PS: Mi persone eĉ revus pri aparta teksto pri la artaĵo '''[[Unikaj Formoj de Kontinueco en Spaco]]''', kiu kaŭzus ke ĉiuj temoj de la listigo de la '''[[italaj eŭro-moneroj]]''' havus tekston. Sed mi forte kredas ke naiva meto de ruĝa ligilo tute ne garantias ke iu alia sentos tion alvokon kaj motivigon por kreado de nova teksto. Se jes, despli bone. Sed mi, kiel oni jam scias, malgraŭ mia familia nomo ne tre kredas ke metado de multaj ruĝaj ligiloj sufiĉas por '''puŝi''' aliajn uzantojn aŭ por '''puŝi''' sin mem fari tiujn novajn tekstojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:37, 8 jul. 2025 (UTC) ::Mi plu protestas kontraŭ la forigado de ruĝaj ligiloj pri enciklopediecaj temoj, aparte ĉi-kaze pri "virino en arto", kaj kontraŭ la tuta misa ideo ke ruĝa ligilo pri enciklopedieca temo estas damaĝo anstataŭ utilaĵo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 9 jul. 2025 (UTC) ::: Nu, ĉi tie la redukto al nur du ruĝaj ligiloj, pri estonta biografio [[Giacomo Balla]] kaj la baza koncepto [[komplementa koloro]] (Q373984) almenaŭ signifas certan fokusigon pri pli bezonataj tekstoj. Fakte biografio [[Giacomo Balla]] povas aŭ ne povas esti en Esperanto, sed se ĝi ekestas, estas kvin paĝoj kiuj bezonas la internan ligilon, kaj la baza koncepto [[komplementa koloro]] entute bezonus klarigan esperantan tekston. Pri ĝi estas jam naŭ paĝoj kiuj bezonas la internan ligilon, kaj facile imageblas pliaj uzoj en tekstoj pri fiziko/optiko kaj pri arto. Ankaŭ teksto kiel [[lumo (arto)]] estus tute bonvenaj se iu volas fari ilin, sed se ĝi estos farita, tamen neniu esperanta teksto bezonas ilin, kaj la pene farita nova teksto tiam en dua fazo de laboro devos artefarite esti ligita de aliaj tekstoj, kiuj ĝis nun 25 jarojn bone vivas sen tiu koncepto - kaj sincere dirite eblas sincere dubi, ĉu vere sencas aparta artikolo [[lumo (arto)]] por artaj tekstoj kie kutime la simpla interna ligilo [[lumo]] tute sufiĉas. Oni ne bezonas ĉiun objektonomon duobligi por nepre krei ruĝajn ligilojn [[ombro (lumo)]], [[nazo (arto)]], [[orelo (arto)]], [[genuo (arto)]], [[skarabo (arto)]], [[kapro (arto)]], [[tulipo (arto)]], [[kverko (arto)]], [[vinbero (arto)]] aŭ [[pomo (arto)]] - nur se eblas pruvi ke tiaj imagitaj novaj artikoloj vere aldonas scion al la kompleta projekto, kaj ke vere ili estas bezonataj en esperantlingvaj artikoloj, tiam ili sencas! ::: Do mi vere esperas ke ene de la venontaj jaroj iu kompatos pri la kreo de esperanta teksto je la baza koncepto [[komplementa koloro]]. Ĉiuj aliaj tekstoj per ruĝaj ligiloj signitaj en la supra diskuta noto kompreneble ankaŭ bonvenos, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:21, 12 maj. 2026 (UTC) 0zdru9pko04d3l8023hwv744hvrkabd 0 916157 9371956 9338291 2026-05-13T07:54:01Z Sj1mor 12103 9371956 wikitext text/x-wiki {{informkesto verkisto}} '''Tanizaki Jun'ichirō''' ({{lang-ja|谷崎 潤一郎}}; n. la [[24-an de julio]] [[1886]] en Nihonbashi, [[Tokio]] (nun: Chūō, Tokio); m. la [[30-an de julio]] [[1965]]) estis japana verkisto kaj dramisto, kiu estas konsiderata unu el la plej elstaraj figuroj en moderna [[japana literaturo]]. La tono kaj temoj de lia verkado varias de ŝokaj bildigoj de [[sekseco]] kaj detruaj erotikaj [[obsedo]]<nowiki/>j ĝis subtilaj portretadoj de la dinamiko de familia vivo en la kunteksto de la rapidaj ŝanĝoj en la japana socio de la 20-a jarcento. Ofte, liaj rakontoj estas rakontitaj en la kunteksto de serĉado de kultura identeco, en kiu la [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] kaj la japana tradicio estas apudmetitaj. Liaj grandaj romanoj, kiuj esploras la kontraston inter [[tradicio]] kaj [[moderneco]] en ĉiam ŝanĝiĝantaj kuntekstoj, estis tradukitaj en multajn lingvojn. Lia vivo etendiĝis dum tri periodoj de moderna japana historio ([[Meiji]], [[Taiŝō|Taiŝo]] kaj [[Ŝova-epoko|Ŝova]]). Tanizaki aliĝis en la literaturan fakultaton de la [[Imperia Universitato de Tokio]], sed en 1910 li rezignis pri ĝiaj formalaj studoj por dediĉi sin al verkado. Interalie, li tradukis en modernan japanan lingvon la klasikan romanon *Genĵi*, verkita de la verkisto Morisaki Ŝikibu komence de la 11-a jarcento. Lia longa romano *Sasameyuki* (*Malpeza Neĝo*) (1948), tradukita en fremdajn lingvojn sub la titolo *La Fratinoj de Kjoka*, estis verkita antaŭ kaj post la [[Dua Mondmilito]] kaj rakontas la historion de [[Burĝo|burĝa]] familio en [[Osako]] per la roluloj de kvar fratinoj. En 1956, Tanizaki publikigis la romanon *La Ŝlosilo*, pri paro, kiu korespondas en [[taglibro]]<nowiki/>j, kiujn ili lasas malfermitaj por unu la alian por legi. Li estis unu el ses aŭtoroj en la fina listo por la [[Nobel-premio pri literaturo]] en [[1964]], la jaron antaŭ lia morto. <ref>[https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12374 Nomination Database]</ref><ref>[http://www.japantimes.co.jp/news/2015/01/03/national/four-japanese-were-nominees-for-64-nobel-literature-prize-documents/#.WFo_ath97Ho Four Japanese were nominees for ’64 Nobel literature prize: documents - Japan Times]</ref> Jam en 1965, la eldonejo ''Chuo Kuronsha'' establis la Premion Tanizaki, unu el la plej gravaj literaturaj premioj de Japanio. Ĝi estas aljuĝata ĉiujare por verkoj de [[fikcio]] aŭ [[teatro]]. == Vivo == Junichiro Tanizaki naskiĝis en riĉa familio de presejposedanto en Tokio. En sia libro *Infanaĝo* ({{lang|ja|幼 少時代}}, 1956), Tanizaki konfesis, ke li estis dorlotita kiel infano. Tamen, la financa situacio de la familio grave malboniĝis laŭlonge de la tempo, kaj li estis devigita translokiĝi al alia parto de Tokio kaj trovi laboron kiel instruisto. Tanizaki studis ĉe la Literatura Fakultato de la Universitato de Tokio, sed estis devigita forlasi siajn studojn en 1911, kiam financaj malfacilaĵoj malhelpis lin daŭre pagi por siaj studoj. == Verkado == La verkisto faris siajn unuajn literaturajn paŝojn en 1909. Lia unua verko estis unu-akta teatraĵo publikigita en literatura revuo. Tanizaki estis fervora kontraŭulo de naturalismo en literaturo en frua stadio de sia kariero. Li estis adepto de modernismo, avangardo, romantismo kaj filozofio ; li provis kombini tradiciajn japanajn literaturajn gustojn kun la estetikaj principoj de okcidenteŭropa dekadenca literaturo en sia verko. Liaj verkoj diferencas de aliaj kreitaj de japanaj verkistoj de tiu tempo per la unikeco de siaj virinaj bildoj, precipe la bildoj de fatalaj virinoj en la rakontoj "Infanoj" (1910), "Sekreto" (1911) kaj "La Diablo" (1912) kaj modernaj knabinoj en la romano " Amo de Malsaĝulo " (1924). La malfrua periodo de lia verkaro (ekde 1923) karakteriziĝas per foriro de okcidenta influo kaj mergiĝo en la mondon de japana antikveco kaj estetiko. Post la morto de la verkisto en 1965, la eldonejo " Tjuokoron " establis la Premion Junichiro Tanizaki. Reĝisoro Yasuzo Masumura kreis kelkajn filmojn bazitajn sur la verkoj de Tanizaki (" Amo de malsaĝulo ", " Tatuo ", ktp.). == Verkaro (elektita) == * '''刺青''' '''Shisei''' ("La Tatuisto"), 1910 * ''Chijin no ai''' '''痴人の愛''' ("La amo de frenezulo" aŭ "Naomi"), 1924 * '''Tade kuu mushi''' '''蓼喰う蟲''' ("Kelkaj preferas urtikojn"), 1928 * '''Momoku monogatari''' ("La Rakonto de Blindulo"), 1931 * '''Manji''' ('''மன்ஜி''' - ‏ (Budhana Ŝabato) - 1931 * Kato, viro kaj du virinoj ('''''Neko to Shozo to futari no onna'''),'' 1936 * '''細雪''' '''Sasameyuki''' ("Malpeza Neĝo", konata en tradukoj kiel "La Makiokaj Fratinoj"), 1943-1948 * '''鍵''' '''Kagi''' ("La Ŝlosilo"), 1956 * '''Yume no ukihashi''' ("La Flosanta Ponto de Sonĝoj"), 1959 * 瘋癲老人日記'''Futen rojin nikki''' ("Taglibro de Freneza Maljunulo "), 1962 ktp. === Eseoj === * 1934 - In'ei raisan -陰翳礼讃 (Laŭdo de Ombroj), eseo pri japana estetiko * Bunsho tokuhon 1935 - ("Sur Stilo"), == En Esperanto aperis == * ''El la Vivo de Syunkin'', tradukis [[Miyamoto Masao]] kaj [[Isiguro Teruhiko]], aperis en [[Librejo Pirato]], 1968, 145 paĝoj == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20080530123237/http://www.horror-house.jp/e/cat4/he-worked.html Jun'ichirō Tanizaki] grava info * {{Gutenberg|id=35363}} * [https://www.aozora.gr.jp/index_pages/person1383.html Verkoj de Jun'ichirō Tanizaki] ĉe [https://www.aozora.gr.jp/ Aozora] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] 4boeehjh95tm25dmjg7oyroejg1m1f8 0 916349 9371502 9204108 2026-05-12T13:17:45Z Sj1mor 12103 9371502 wikitext text/x-wiki  {{Informkesto gravulo}} '''Sem BENELLI''' (naskita en Filettole, la 12-a de aŭgusto 1877 – mortis en [[Zoagli]], la 18-a de decembro 1949) estis itala [[poeto]], verkisto kaj dramverkisto, aŭtoro de teatraĵoj kaj kinaj scenaroj. Li ankaŭ verkis por operteatroj. Dum li vivis, lia arto ne estis multe konsiderata, multaj konsideris lin ne grava verkisto, sed lia literatura talento estis retaksita poste, kaj nun oni konsideras lin unu el la autoroj de la moderna dramverkado. == Biografio == [[File:Sembenelli1.jpg|eta|maldekstre|200ra|Sem Benelli en 1905]] Benelli, naskiĝis en familio de metiistoj de malriĉaj kondiĉoj kaj devis interrompi siajn studojn pro la trofrua morto de sia patro. Post mallonga sperto kiel [[ĵurnalisto]], li alproksimiĝis al [[literaturo]] kiel memlernanto en siaj fruaj tridekaj jaroj, en 1908, li verkis sian unuan komedion, ''Tìgnola''. La sukceso, tamen, alvenis la sekvan jaron, kiam, la dramo ''La cena delle beffe'' estis surscenigita ĉe la [[Teatro Argentina]] en [[Romo]]. Li partoprenis en la Unua Mondmilito kaj estis vundita dufoje kaj ornamita per arĝenta medalo. En la nokto de la 31a de oktobro 1918 li estis parto de la ŝipanaro, kiu transportis Raffaele Paolucci kaj Raffaele Rossetti al la haveno de [[Pula|Pola]], kiuj ĉe tagiĝo sinkigis la aŭstran flagŝipon ''Viribus Unitis''. Forte influita de la laboristaj maltrankviloj de la fino de [[19-a jarcento|la deknaŭa]] kaj komenco [[20-a jarcento|de la dudeka jarcentoj]], lin subtenis la valoroj de socia justeco. Kune kun [[Filippo Tommaso Marinetti]] (kun kiu li fondis la literaturan revuon ''Poesia'' en [[Milano]] en [[1905]]) li estis inter tiuj, kiuj subtenis la [[Futurismo|futurisman]] movadon. Influita de Marinetti, li politike aliĝis al la faŝisma partio, kaj li eĉ iĝis deputito por tiu partio en 1921; sed post la murdo fare de la faŝistoj de [[Giacomo Matteotti]] li eniris en kolizio kun la [[Faŝismo|faŝisma reĝimo]] ĝis kiam li eksiĝis de la partio; li provis eĉ fondi alian partion (''Lega Italica''); sed li fine estis devigata rezigni, kaj devis forlasi la parlamenton. En [[1925]] li estis inter la subskribintoj de la Manifesto de Kontraŭfaŝismaj Intelektuloj, verkita de [[Benedetto Croce]]. En 1935 tamen li aliĝis kiel volontulo kaj partoprenis en la [[Dua ital-etiopa milito|milito en Etiopio]] <ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Dizionario Biografico degli Italiani - Volume 8 (1966)}}</ref> kun la rango de majoro. Li estis la aŭtoro de la teatraĵo ''La cena delle beffe'', tragedio lokita en la [[Mediĉoj|Mediĉa]] [[Florenco]] de [[Lorenzo de Mediĉo|Lorenco la Grandioza]], verko kiu havis grandan sukceson. Ĉi tiu tragedio estis adaptita en filmon kun la sama nomo en 1941 fare de reĝisoro [[Alessandro Blasetti]], ĉefrolantoj estis Amedeo Nazzari kaj Clara Calamai. El la teksto de la teatraĵo, [[Umberto Giordano]] kreis la samnoman operon, kiu estis prezentita unuafoje ĉe la [[Teatro alla Scala]] en [[Milano]] la 20-an de decembro 1924. La teatraj verkoj de Benelli estas ĉirkaŭ tridek, kreitajn dum ĉirkaŭ kvardek jaroj. La verko de Benelli estis bonvenigita de kritikistoj, kiuj estis surprizitaj de la evidente ''sukcesa'' provo de la aŭtoro rompi la klasikan ŝablonon de la tiama tempo, centrita sur la pasio kaj krudeco de [[verismo]] aŭ alie sur la deklama arto laŭ la stilo de [[Gabriele D'Annunzio|D'Annunzio]]. La sukceso de ĉi tiu titolo ne limiĝis al Italio (la tragedio fariĝis konstanta parto de la teatra repertuaro, prezentita en diversaj versioj), sed estis prezentita ankaŭ eksterlande, tiom ke ĝi estis prezentita sursceneje en la sekvaj jaroj en multaj prezentadoj kaj en [[Parizo]], fare de [[Sarah Bernhardt]], kaj en [[Broadvejo]], fare de la kompanio de [[John Barrymore]]. == Tragedioj kaj aliaj verkoj == [[Dosiero:Zoagli-castello_sem_benelli.JPG|eta|La kastelo de Sem Benelli en [[Zoagli]]]] Benelli ne ripozis sur la laŭroj de la sukceso atingita per la ''Cena''; en la sekvaj jaroj li sukcesis verki aliajn gravajn teatrajn verkojn, kiuj estis aparte sukcesaj ankaŭ pro la multfaceta scenografia aparato per kiu ili estis reprezentitaj sursceneje. Precipe rimarkindaj ĉi tie estas la tragedioj ''L'amore dei tre re'' (1910), kiu ankaŭ servis kiel libreto por [[melodramo]] de Italo Montemezzi surscenigita en 1913; ''Il mantellaccio'' kaj ''Rosmunda'' (verkita en 1911); ''[[La Gorgona (teatraĵo)|La Gorgona]]'' (1913), el kiu du filmoj kun la sama nomo estis faritaj en 1915 kaj 1942; kaj fine ''Le nozze dei centauri'' (verko publikigita en 1915). En 1913 li komponis [[Simfonio|simfonian]] [[Poemo|poemon]] honore al [[Giuseppe Verdi]], muzikigitan de Francesco Cilea kaj prezentitan ĉe la Teatro Carlo Felice en [[Ĝenovo]], urbo al kiu la "cigno de Busseto" estis tre ligita. == La simbolismo == Laŭ kritikistoj, la literatura arto de Benelli, precipe lia ĉefa produktado de 1908 ĝis 1915, karakteriziĝas per rafinita abundo de simbolismo, nur parte makulita de malhela erotiko kaj fortaj [[Psikologio|psikologiaj]] konotacioj. Lia posta produktado aldonis malmulte al lia valoro kiel multfaceta verkisto. Tamen, liaj komedioj meritas mencion: ''Adamo kaj Eva'' ([[1933]]), ''Patrino-Reĝino'' kaj ''Herooj'' (scenigita en [[1934]]) kaj ''Caterina Sforza'', inspirita de la historia figuro ([[1938]]). == La kastelo == Kvazaŭ por enkorpigi sian simbolismon, en 1914 li konstruigis kastelon sur la klifoj de [[Zoagli]] apike sur la maron, ankoraŭ konatan hodiaŭ kiel ''"La Kastelo de Sem Benelli''", desegnita de Gian Giuseppe Mancini. La kastelo, kiel tuto, kaj precipe en ĉiu arkitektura detalo, malkaŝas la personecon de la dramisto. La elekto mem de materialoj, inkluzive de la plej diversaj kaj heterogenaj, kiel marmoro, majoliko, briko kaj ŝtono, reflektas la multfacetan naturon de la verkisto. Kiel tuto, majesta kaj kompakta, moligita de la kurbaj linioj de ripetaj kurboj, kaj ĉirkaŭita de unika natura fono, ĝi preskaŭ fariĝas teatra scenejo por kompletigi liajn verkojn. Oni devas ankaŭ diri ke la konstruaĵo kostis al li multe pli ol li atendis; de tiam li suferis ĉiam financajn problemojn, ĝis kiam li estis devigita vendi la kastelon, kaj tiamaniere li pagis preskaŭ ĉiujn siajn ŝuldojn, sed restis sen mono vivante ĝis sia morto en la dometo de la ĝardenisto de la kastelo mem. Li do pasigis la lastajn jarojn de sia vivo ĉe la Golfo de Tigullio, en sia amata urbo Zoagli, kie ankoraŭ hodiaŭ videblas la eleganta marborda kastelo, kiun li konstruis, kiu memorigas lian figuron kaj literaturan verkon. == Rilatoj kun faŝismo == {{Citaĵo|La artisto estas la heroo, kiun tiranoj envias kaj kiun ŝtatoj celas subigi kaj misprezenti, ĉar li vivas por la homaro kaj ofte kontraŭas la ŝtaton. Se vi nomas min anarkiisto, tio ne gravas: mi estas anarkiisto, ĉar mi kredas, ke la homo estas pli grava ol la ŝtato.}} Benelli komence estis amiko de Marinetti, kiu havis laŭdajn vortojn por liaj verkoj ĝis post la fino de la [[Unua Mondmilito]], kiun Benelli subtenis lin kiel konvinkita intervenisto. Poste la rilato inter ambaŭ ŝanĝiĝis radikale, alvenante al "reciproka malestimo". Simile, ankaŭ la admiro de Benelli por la faŝisma reĝimo, kiun li kunhavis kun [[Gabriele D'Annunzio]], partopreninte kun li en la Fiume-ekspedicio kiel legiano, same ŝanĝiĝis. Post la atenco kontraŭ [[Giacomo Matteotti]] fare de faŝistoj en 1924, Benelli, kiu estis inter la subskribintoj de la Manifesto de Kontraŭfaŝismaj Intelektuloj en majo 1925, evoluigis furiozan malamikecon kontraŭ la reĝimo, ĝis la punkto fondi kontraŭfaŝisman organizon, la ''Lega Italica'', kiun la registaro preskaŭ tuj fermis. === Faŝisma cenzuro === [[Dosiero:Chiostro_di_s._domenico,_po,_tomba_sem_benelli.JPG|eta|La tombo de Sem Benelli en la klostro de San Domenico (Prato)]] Ekde tiu periodo, faŝisma [[cenzuro]] furiozis kontraŭ la teatraĵoj de Benelli. En majo 1933, la Ministerio pri Popola Kulturo ordonis al la [[Opera Nazionale Dopolavoro]] malpermesi al "ĉiuj amatoraj dramaj kompanioj prezenti verkojn de [[Roberto Bracco]] kaj Sem Benelli", kiuj estis suspektataj esti kontraŭfaŝismaj kaj ĉiukaze "kontraŭaj al la edukaj kaj moralaj normoj" de [[faŝismo]]. Sub gvatado fare de la OVRA kaj nekapabla pagi siajn ŝuldojn, Benelli, eksplicite malpermesita komponi pluajn operojn, travivis malfacilan periodon, kvankam la ambigua sinteno de la reĝimo rilate al arto permesis al li daŭrigi sian laboron dum kelka tempo, kvankam ne sen sensaciaj okazaĵoj. Signifa estas tio, kio okazis kun la ''Orchidea'', prezentita ĉe la Teatro Eliseo en [[Romo]] la 20-an de majo 1938. Arturo Bocchini, la [[Polico|policestro]], skribis al Francesco Peruzzi, inspektoro respondeca pri la OVRA: "Kiel estas konate, en la vespero de la 20-a de majo, ĉe la Teatro Eliseo en Romo, la komedio ''Orchidea'' de Sem Benelli estis tiel malamike akceptita de la spektantoj, ke la prezentado devis esti suspendita. La verko tiam estis definitive forigita el la programo." En realeco, ''Orchidea'' ricevis bonan akcepton de la publiko ĉe sia debuto, kaj se ĝi estis submetita al fajfiloj kaj kriegoj de malkonsento, tio ŝuldiĝis al la tumulto organizita de ĉirkaŭ kvindek faŝistaj taĉmentanoj senditaj speciale de Starace, nacia sekretario de la [[Nacifaŝisma Partio|Nacia Faŝisma Partio]], kaj de Andrea Ippolito, la federaciano de Romo. Antaŭ tiuj eventoj, faŝisma cenzuro ankaŭ mallerte praktikis sin kontraŭ alia dramo de Benelli, nome ''L'elefante'', prezentita en 1937. Pro ia miskompreno, la tranĉoj truditaj al la scenaro ne estis reflektitaj en la teksto, kiu estis publikigita kaj distribuita en la teatro, do la publiko povis konstati, sekvante la aktorajn prezentojn, la sensencaĵon de la cenzuritaj frazoj kiel tiu, kiu diris "geedziĝo fariĝis la obsedo de la moderna civilizo". La verkoj de Benelli, tamen, pro lia nacia famo (kvankam lia internacia estis malpli granda), kiun la faŝisma reĝimo devis konsideri, daŭre estis prezentitaj regule, ĝuante kaj publikan kaj kritikan sukceson. De tiu momento, Benelli perdis la favoron de la [[Duce]], kiu neniam estis literatura kritikisto, kvankam li nomis lin "geniulo ĉe la pinto de piramido" kaj "Dio sur la tero". === La rilato kun Mussolini === Malgraŭ premo de kelkaj [[Intelektulo|intelektuloj]], [[Benito Mussolini|Mussolini]] ne rezignis pri sia malamika sinteno al Benelli kaj rifuzis inkluzivi lin inter la [[Reĝa Akademio de Italio|italajn akademianojn]] ĉar «...eĉ ne lia volontulado por [[Itala Orienta Afriko|Orientafriko]] konvinkis min pri lia subita lojaleco al faŝismo.» Eble en la taglibro de [[Galeazzo Ciano]] oni povas spuri la kialon de la granda abomeno de la Duce al la artisto, kiun la reĝimo tamen subvenciis sub la preteksto de financa helpo por la konstruado, fare de Benelli, de la kastelo de [[Zoagli]]. Ciano skribis la 21-an de majo 1938: «[Mussolini] kritikas la arton de Sem Benelli, kiu konsistas el metado de la plej malbona parto de la homaro publike. En ĉiu domo estas necesejo kaj ĉiuj scias ĝin: sed tio ne signifas, ke ĝi estas montrata al la gasto, kiam li venas viziti». <ref>En {{Citaĵo el libro|titolo=Diario 1937-1943|ISBN=88-17-11534-7}}</ref> La malpermeso presi liajn verkojn, la malpermeso al gazetoj akcepti liajn kunlaborojn, kaj la fakto, ke li ne estis favore rigardata nek de la faŝistoj nek de la germanoj, konvinkis Benelli forlasi Italion (li verŝajne estus farinta tion pli frue se la reĝimo ne estus malhelpinta lin per blokado de lia pasporto kaj sekvado de li dum longaj periodoj) kaj rifuĝi en [[Svislando]] en 1944 post kunlaborado kun la [[Milano|milana]] [[Itala kontraŭnazia rezistmovado|Rezistado]]. En 1948, Sem Benelli aliĝis al la "Alianco por la Defendo de Kulturo", branĉo de la [[Popola Fronto]], la balotunio de la maldekstro: la "inkandeska Fronto", kiel Benelli difinis ĝin, kie "... fajro purigas kaj fluidigas." "Mi aliĝas," Benelli skribis, "estante kaj volante ĉiam esti tre itala, ne balkana, sed naskita ĉe la bordoj de Toskanio, kie la aero estas en konstanta vibrado." Ne ĉiuj subtenis la "libertarianan" membrecon de Benelli, kiel [[Carlo Levi]], kiu retiris sian membrecon en la Fronto, rifuzante stari apud Benelli, "la faŝisma trombono." La veran politikan naturon de la dramisto eble kaptis Giuseppe Bottai en sia Taglibro 1944-1948, kie li difinis Benelli ne kiel faŝiston sed kiel Mussolinianon kiu, kune kun aliaj similaj al li, «donis al Mussolini kialon kontraŭ faŝismo». Lia estis ideala "Musolinismo", danĝera kaj damaĝa por la vera faŝista reĝimo. <!--Sed eble kiu Sem Benelli vere estis, oni povas kompreni el tio, kion li skribis pri si mem:--> Li estis membro de [[framasonismo]]. == Parta filmaro == * ''[[Lo scherno feroce]]'', reĝisorita de Roberto Danesi (muta filmo el 1913, nun perdita) * ''La Gorgona'' reĝisorita fare de Mario Caserini (mutfilmo de 1915, nun perdita) * ''La Gorgona'', reĝisorita de Guido Brignone (1942) * ''La Vespermanĝo de Bubaĵoj'', el la dramo de la sama nomo de Sem Benelli, reĝisorita de [[Alessandro Blasetti]] (1942) * ''La Bakisto'', rakonto de Sem Benelli kaj Tullio Gramantieri, reĝisorita fare de Enrico Guazzoni (1944) == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Fernando Ghilardi, ''Sem Benelli, la sopiro al la pintoj'', "Il Dramma", n. 364, januaro 1967, pp.&nbsp;37–52. * Sandro Antonini, ''Sem Benelli.'' ''Vivo de Poeto de Internaciaj Triumfoj ĝis Faŝisma Persekutado'', Ĝenovo, De Ferrari, 2008 (2012, 2a eld.). * Antonello Nave, ''Vortoj de Batalo.'' ''Sem Benelli, Milita Propagandist''o, en Felicita Audisio-Andrea Giaconi (eds.), ''Prato kaj la Granda Milito'', Atti della giornata di studi, [[Prato (komunumo)|Prato]], Biblioteca Roncioniana, 28 oktobro 2015, Prato, Pentalinea, 2016, pp.&nbsp;201–220. * Antonello Nave, ''Sem Benelli, militparolanto ĉe la Garibaldi-ekspozicio de 1917'', en «Camicia Rossa», XL, 1, januaro-aprilo 2020, pp.&nbsp;13–14. == Rilataj artikoloj == * [[Filippo Tommaso Marinetti|Filipo Tomaso Marinetti]] * Clara Calamai * Francisko Cilea * Vilao Marigola * Sennuccio Benelli * Ĝojo Benelli == Aliaj projektoj == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Framasonoj]] [[Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj faŝistoj]] 9ijwvclr3zhhka22ycf3ngnawfsrm07 0 916600 9371632 9161941 2026-05-12T18:30:05Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9371632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''José Ángel MAÑAS''' (naskiĝis la 22-an de oktobro 1971 en [[Madrido]]) estas hispana verkisto. Li apartenas al la generacio de hispanaj novrealistaj romanverkistoj, kiuj komencis eldoni en la 1990-aj jaroj, kvankam lastatempe li ŝajnas pli kaj pli elekti [[Historia romano|historiajn romanojn]]. Liaj libroj estis tradukitaj en plurajn lingvojn. En 1994, li publikigis la romanon ''Historias del Kronen (Historio de la Krono'', vidu [[Historias del Kronen|samnoma filmo]]''),'' kiu estis finalisto de [[premio Nadal]] <ref>{{Cite web|url=http://www.librarything.com/bookaward/Premio%20Nadal%20Finalist|title=Premio Nadal Finalist &#124; Book awards &#124; LibraryThing}}</ref> kaj adaptita al filmo. En 1995, la romano ''Mensaka (Mensaka'' ) estis publikigita kaj adaptita al samnoma filmo. Lia tria romano, ''"Soy un escritor frustrado'' " (Me estas frustrita verkisto), estis publikigita en 1996. En ĉi tiu verko, Mañas rakontas la historion de frustrita verkisto, kiu akiras la sensacian romanmanuskripton de studento por fine atingi sukceson. Li kidnapas la studenton kaj poste vivas la duoblan vivon de kaj fama aŭtoro kaj [[psikopato]], kiu kaŝas la studenton de la publiko. La romano estis filmigita " ''Imposture" (Imposturo)'' kaj montrita en [[Cannes-Filmfestivalo|Cannes]] en 2005 . Aliaj romanoj inkludas ''Ciudad Rayada'' de 1998, ''Sonko95'' de 1999, ''Mundo Burbuja'' de 2001, ''Caso Karen'' de 2005, kaj ''El secreto del oráculo'' de novembro 2007. Mañas estas konsiderata unu el la plej esperigaj aŭtoroj de juna hispana literaturo, kiu ironie rigardas la realecon. <ref>{{Cite web|url=http://www.joseangelmanas.com/noticias.html|title=Noticias|access-date=2009-01-19|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929041411/http://www.joseangelmanas.com/noticias.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://blogs.larioja.com/ciudaddelhombre/2008/11/10/-span-style-font-fam|title='Un alma en incandescencia' de José Ángel Mañas « Ciudad del Hombre « la Rioja|access-date=2009-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713190026/http://blogs.larioja.com/ciudaddelhombre/2008/11/10/-span-style-font-fam|archive-date=2011-07-13|url-status=dead}}</ref> == Verkaro == * 1994 ''[[:en:Historias_del_Kronen_(novel)|Historias del Kronen]]'' * 1995 ''Mensaka'' * 1996 ''Soy un escritor frustrado'' * 1998 ''Ciudad Rayada'' * 1999 ''Sonko95'' * 2001 ''Mundo Burbuja'' * 2005 ''Caso Karen'' * 2007 Eerio de noveloj ''El hombre de los 21 dedos'', kunlabore kun Antonio Dominguez Leiva * 2007 ''El secreto del Oráculo'' * 2008 ''La pella'' * 2008 ''Un alma en incandescencia. Pensando en torno a Franciam Charlot (aforísmos sobre pintura)'' * 2019 ''La última juerga'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.joseangelmanas.com/ Página oficial del escrito] (en la hispana) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Mañas, José Ángel }} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] lq431sb44rsurb8m2oqkzsx2mdivnts 0 919248 9371870 9178562 2026-05-13T05:17:28Z Sj1mor 12103 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Mikeno]] al [[Mikenologio]] 9371870 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mikenologio]] 6p8uowgtcbnvhstaa0eadq4dwcw2s2e 0 919249 9371871 9178074 2026-05-13T05:17:38Z Sj1mor 12103 Ŝanĝis celon de alidirektigilo, de [[Mikeno]] al [[Mikena civilizo]] 9371871 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mikena civilizo]] 7d3b365g9cvaz8e6izeetfvmkwiedgw 0 920107 9371929 9183606 2026-05-13T07:11:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Florence Nwanzuruahu Nkiru NWAPA''' (n. la 13-an de januaro 1931 en Oguta, tiam brita Niĝerio, nun la niĝeria [[ŝtato Imo]] ; 16-a de oktobro 1993 en [[Enugu (urbo)|Enugu]], [[Enugu Ŝtato]]) estis niĝeria verkistino konata sub la nomo ''Flora Nwapa'', kiu estas konsiderata la "patrino de moderna [[afrika literaturo]]". <ref>{{Cite web|title=Flora Nwapa: Mother of modern African Literature – DW – 05/15/2020|url=https://www.dw.com/en/flora-nwapa-nigeria-mother-of-modern-african-literature-african-roots-a-53197517/a-53197517|access-date=2024-06-28|website=dw.com|language=en}}</ref> Ŝia debuta romano ''Efuru,'' publikigita en la angla en 1966, estis la unua literatura verko de [[Okcidenta Afriko|okcidentafrika]] [[virino]] kiu gajnis internacian rekonon. Nwapa rifuzis nomi sin ''[[Feminismo|feministino]]'', sed aludis al la termino ''virinismo'', origine kreita de [[Alice Walker]], koncepto kiu reflektas rilatojn de subpremo en [[Afrik-usonanoj|afrik-usona]] kaj afrika kunteksto kaj inkluzivas [[Koloniismo|koloniismon]]. Ŝi kombinis kritikan virinan perspektivon kun la kulturaj tradicioj de la [[igboj]], al kiuj ŝi apartenis. Ŝi estis mem [[Gentestro|ĉefo]] de la tribo, tenanta la alie ekskluzive vira titolo ''Ogbuefi.'' <ref>{{cite web|last1=Mears|first1=Mary|title=Choice and Discovery: An Analysis of Women and Culture in Flora Nwapa's Fiction|url=http://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3098&context=etd|website=Scholar Commons}}</ref><ref name="Emory">Leisure, Susan [https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/11/nwapa-flora/ "Nwapa, Flora"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230330140234/https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/11/nwapa-flora/ |date=2023-03-30 }}, Postcolonial Studies @ Emory, Emory University, Fall 1996.</ref> Ŝi publikigis afrikan literaturon kaj antaŭenigis virinojn en la afrika socio. <ref name="litencyc">[http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3364 Literary Encyclopedia]</ref> Ŝi fariĝis unu el la unuaj afrikaj virinaj eldonistoj kiam ŝi fondis Tana Press en Niĝerio en 1970. Ŝi partoprenis en la rekonstruo de la lando post la fino de la [[Niĝeria Enlanda Milito|civita milito]], precipe laborante kun [[Orfo (familio)|orfoj]] kaj [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]], kiuj estis delokigitaj dum la milito. <ref>{{Cite web|date=2019-01-13|title=Florence Nwapa: The Mother of African Literature|first=Njideka|last=Agbo|url=https://guardian.ng/life/florence-nwapa-the-mother-of-african-literature/|access-date=2022-05-22|website=The Guardian|location=Nigeria|language=en-US}}</ref> == Verkaro == === Romanoj === * ''[[:en:Efuru|Efuru]]'', Heinemann Educational Books, 1966; Waveland Press, 2013, {{ISBN|9781478613275}} * ''[[:en:Idu_(novel)|Idu]]'', Heinemann [[:en:African_Writers_Series|African Writers Series]], No. 56, {{ISBN|0-435-90056-0}}; 1970 * ''Never Again'', Enugu: Tana Press, 1975; Nwamife, 1976; Africa World Press, 1992, {{ISBN|9780865433182}} * ''One Is Enough'', Enugu: Flora Nwapa Co., 1981; Tana Press, 1984; Africa World Press, 1992, {{ISBN|9780865433229}} * ''Women are Different'', Enugu: Tana Press, 1986; Africa World Press, 1992, {{ISBN|9780865433267}} * ''The Lake Goddess'', Lawrenceville, NJ: Africa World Press, 1995 === Mallongaj rakontaj/poemoj === * ''This Is Lagos and Other Stories'', Enugu: Nwamife, 1971; Africa World Press, 1992, {{ISBN|9780865433212}} * ''Wives at War and Other Stories'', Enugu: Nwamife, 1980; Flora Nwapa Co./Tana Press, 1984; Africa World Press, 1992, {{ISBN|9780865433281}} * ''Cassava Song and Rice Song'', Enugu: Tana Press, 1986 === Infanlibroj === * ''Emeka, Driver's Guard'', London: University of London Press, 1972; Enugu: Flora Nwapa Company, 1987 * ''Mammywater'', 1979; Enugu: Flora Nwapa Company, 1984 * ''The Adventures of Deke'', Enugu: Flora Nwapa Co., 1980 * ''The Miracle Kittens'', Enugu: Flora Nwapa Company, 1980 * ''Journey to Space'', Enugu: Flora Nwapa Company, 1980 == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://authorscalendar.info/nwapa.htm "Flora Nwapa (1931–1993)"], la Kalendaro de Aŭtoroj. {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Nwapa, Flora }} [[Kategorio:Niĝeriaj politikistoj]] [[Kategorio:Niĝeriaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Verkistoj de porinfana literaturo]] 2wjdi8y9fg6f3rzb0ao350eutyi94aj 0 920832 9371998 9201424 2026-05-13T09:14:31Z Sj1mor 12103 /* Tradukoj */ 9371998 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big>Rodbertus Kettenensis<br>(1110-1160)</font></big></big></span> |dosiero =Der_Koran_by_Friedrich_Eberhard_Boysen_1775.jpg |priskribo =Frontispico de tradukado en la germana de la [[Korano]], eldonita en 1775, de [[:de:Friedrich Eberhard Boysen|Friedrich Eberhard Boysen]] (1720-1800). |dato de naskiĝo =[[1110]] |loko de naskiĝo =[[Rutland]], [[Stamford (Britio)|Stamford]], [[Linkolnŝiro]] |dato de morto =[[25-a de decembro]] [[1160]] |loko de morto =[[Reĝlando Kastilio|Corona de Castilla]], [[Romia Imperio]], nuna [[Hispanio]] }} <big>'''Roberto de Ketton'''</big> estis angla teologo, arabisto kaj tradukisto kiu vivis ĉefe en Hispanio. Tie, li komencis traduki sciencajn verkojn el la araba en la latinan, inklude de [[Aviceno]] kaj la [[Korano]]. Inter 1144 kaj 1157 li oficis kiel arkidiakono en la diocezo de [[Pamplono]]. En la pasinteco li estis konfuzita kun [[:en:Robert of Chester|Roberto de Chester]] (latine Robertus Castrensis), alia angla tradukisto aktiva en Hispanio meze de la dekdua jarcento; kaj almenaŭ unu moderna akademiulo kredas, ke ili estas la sama persono. La kromnomo de Roberto, Ketenensis aŭ iam de Keteno, kutime rilatas al Ketton, vilaĝo en Rutlando, kelkajn mejlojn for de Stamford, Lincolnŝiro. Ĝi estis verŝajne la naskiĝloko de Roberto. Ĉi tiu kromnomo neniam estis uzata en oficialaj dokumentoj asociitaj kun Pamplono, kie li ĉiam estis simple "Majstro Roberto" (magister Rodbertus), indikante, ke li havis magistron pri artoj. La identigon de la tradukisto konata kiel Roberto de Ketton kaj la ĉefdiakono konata kiel Majstro Roberto estas provizita de letero de [[Petro la Honorinda]], abato de [[:en:Cluny|Klunio]]. Printempe aŭ somere de 1144, Petro sendis kelkajn el la tradukoj de Roberto al [[Bernardo de Clairvaux|Bernardo de Klaravalo]]. En la akompananta letero li nomis la tradukiston kiel "Roberto de Ketton el Anglio, kiu nun estas arkidiakono de la preĝejo de Pamplono" (Roberto Ketenensi de Anglia, qui nunc Pampilonensis ecclesiae archidiaconus est). ==Tradukoj== Antaŭ 1141, Roberto de Ketton kaj [[:en:Herman of Carinthia|Hermano de Karintio]] okupiĝis pri projekto traduki arabajn tekstojn en la latinan por sia propra uzo kaj edukado. [[Richard Hakluyt]] supozis, ke la du viroj estis vojaĝinta en arablingvaj landoj. Nur unu produkto de Roberto el ĉi tiu frua kunlaboro estas konata aŭ supervivis. Laŭ peto de Hermann, Roberto tradukis la [[:en:De iudiciis astrorum (Tomás de Aquino)|De iudiciis astrorum" aŭ "Astrologiajn Juĝojn"]] de al-Kindi. (Multaj pli postaj manuskriptoj misatribuas ĝin al la astronomo Robertus Anglicus.) En la antaŭparolo de ĉi tiu traduko, li klarigas, ke lia intereso estas pri geometrio kaj astronomio, sed ke li entreprenas astrologian laboron pro sia amikeco kun Hermann. Ilia vera plano, li diras, estas trastudi la [[Elementoj de Eŭklido|Elementojn de Eŭklido]] kaj la [[:en:Theodosius' Spherics|Sferojn]] de [[Teodozio el Bitinio|Teodozio]] por povi kompreni la [[Almagesto]]n de [[Ptolemeo]]. Ĉiuj tiuj tekstoj estus haveblaj al ili nur en la araba lingvo tiutempe. [[Dosiero:Rodbertus Ketenensis (1110-1160).png|eta|dekstre|400px|<center>La unua latina traduko de la [[Korano]] el la araba estis farita de Roberto de Ketono, en 1143. Post la publikigado de la eldono de Ludovico Marracci en 1698, dodekoj da tradukoj estis produktitaj.</center>]] Oni sugestis, ke alia teksto, kiu pluvivas, eble estas verko de Roberto el lia privata kunlaboro kun Hermann: la traduko de la Elementoj de Eŭklido konata kiel "Adelardo la 2-a", kiu kutime estas atribuita al [[Adelardo de Bath]] kaj foje al [[:en:Robert of Chester|Roberto de Chester]]. Ĝi estis la plej populara el pluraj latinaj tradukoj de Eŭklido el la dekdua jarcento. En sia traduko de la [[:en:Planisphere|Planisfero]] de Ptolemeo de 1143, Hermann ankaŭ mencias, ke Roberto donis al li la astronomiajn tabelojn de [[al-Battani]], eble tradukitajn. En 1141, Roberto kaj Hermann renkontis la abaton Petro la Honorinda ĉe la bordoj de la [[Ebro]], probable ĉe [[Logronjo]], kaj li konvinkis ilin traduki kelkajn islamajn tekstojn por sia kolekto, kiu fariĝis konata kiel la [[:en:Corpus Cluniacense|Toleda Kolekto]]. Por ĉi tiu projekto, Roberto tradukis historion de la frua Kaliflando sub la titolo Chronica mendosa et ridiculosa Saracenorum ("Mensoga kaj Ridinda Kroniko de la Saracenoj") kaj la [[Korano]]n mem sub la titolo [[Lex Mahumet pseudoprophete|"Leĝo de la Falsa Profeto Mohamedo"]]. Por ĉi-lasta verko lin helpis iu Mohamedo. Lia traduko estas tre libera kaj li ne subdividas la tekston laŭ la suraoj. La tuta Toleda Kolekto estis presita de la protestanta presisto [[Theodor Bibliander|Teodoro Bibliandro]], en [[Bazelo]], en 1543. Ankoraŭ en 1143, Roberto havis en la menso sian kaj Hermann-an favoritan projekton pri astronomiaj tradukoj, ĉar li skribis leteron al Petro la Honorinda promesante "ĉielan donacon, kiu ampleksas memdire la tutan sciencon ... rivelante plej precize, laŭ nombro, proporcio kaj mezuro, ĉiujn ĉielajn cirklojn kaj iliajn kvantojn, ordojn kaj kondiĉojn, kaj, fine, ĉiujn diversajn movojn de la steloj, kaj iliajn efikojn kaj naturojn." ==Eklezia kariero== La kariero de Roberto en la eklezio komenciĝis post kiam lia kariero kiel tradukisto finiĝis. (Eble li ricevis sian beneficon kiel rekompencon pro sia laboro.) Li estis arkidiakono en Pamplono ekde almenaŭ 1144 - aŭ probable baldaŭ antaŭ tio - ĝis 1157, kiam li estis translokigita al kanonikejo de [[Tudelo]]. Lia ĉeesto en Pamplono estas konata el dokumentoj de 1145, 1147, 1149 kaj 1151. Li estis en [[Barcelono]] por oficialaj aferoj en 1152. Ŝajnas, ke li okupis la ĉefdiakonecon de [https://www.joreate.com/valdonsella-un-valle-de-osos-y-lobos/ Valdonsella], kiu inkluzivis la urbon [[Uncastillo]]. De kiam la Regno de Navaro reakiris sian sendependecon en 1134, ĉi tiu urbo situis ĉe la limo de la Regno de Aragono kaj estis de ĝi disputata. Roberto servis Reĝon [[:en:García Ramírez of Navarre|García Ramírez de Navaro]] (kies avo, [[:en:Sancho Garcés, Lord of Uncastillo|Sancho Garcés]], estis sinjoro de Uncastillo) kiel diplomato, eĉ redaktante la packontrakton subskribitan kun [[:en:Ramon Berenguer IV, Count of Barcelona|Rajmundo Berengaro la 4-a]], reganto de Aragono, la 1-an de julio 1149. Pro ĉi tiu klopodo nome de paco, li estis laŭdita de la Papo [[Eŭgeno la 3-a]]. En 1151, la episkopo de Pamplono, Lope de Artajona (1142-1159), sendis lin kiel sian delegiton al konferenco por solvi la disputatan limon inter la diocezoj de Pamplono kaj [[Zaragozo]]. Poste, Roberto estris iujn el la Pamplona sacerdotaro en ribelo kontraŭ Lope. Ilia disputo estis portempe solvita, sed kiam Lope konfliktis kun [[Sanĉo la 6-a (Navaro)|reĝo Sanĉo la 6-a]], Roberto aliĝis al la flanko de la reĝo. Verŝajne per la helpo de la reĝo li akiris la kanonikecon en Tudelo post kiam lia ĉefdiakoneco fariĝis neeltenebla. Ne ekzistas registro pri li post 1157. Charles Burnett, eldonisto de "Oxford Dictionary of National Biography" notas, ke "la edukado de Roberto bone taŭgis por la roloj de diplomato, reĝa konsilisto kaj redaktanto de oficialaj dokumentoj."<ref>La nuna artikolo estis tradukita el la angla samtitola Vikipedio.</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Petrus Alfonsi]] (1061-11140) * [[Petro la Honorinda]] (1092-1156) == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1110]] [[Kategorio:Mortintoj en 1160]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Anglio]] [[Kategorio:Mortintoj en Hispanio]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj teologoj]] [[Kategorio:Anglaj latinistoj]] [[Kategorio:Anglaj arabistoj]] [[Kategorio:Anglaj tradukistoj]] 1uj373s5hsea3yjwrqldptlws67oxj7 9372002 9371998 2026-05-13T09:27:50Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ 9372002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto |nomo =<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="white"><big><big>Rodbertus Kettenensis<br>(1110-1160)</font></big></big></span> |dosiero =Der_Koran_by_Friedrich_Eberhard_Boysen_1775.jpg |priskribo =Frontispico de tradukado en la germana de la [[Korano]], eldonita en 1775, de [[:de:Friedrich Eberhard Boysen|Friedrich Eberhard Boysen]] (1720-1800). |dato de naskiĝo =[[1110]] |loko de naskiĝo =[[Rutland]], [[Stamford (Britio)|Stamford]], [[Linkolnŝiro]] |dato de morto =[[25-a de decembro]] [[1160]] |loko de morto =[[Reĝlando Kastilio|Corona de Castilla]], [[Romia Imperio]], nuna [[Hispanio]] }} <big>'''Roberto de Ketton'''</big> estis angla teologo, arabisto kaj tradukisto kiu vivis ĉefe en Hispanio. Tie, li komencis traduki sciencajn verkojn el la araba en la latinan, inklude de [[Aviceno]] kaj la [[Korano]]. Inter 1144 kaj 1157 li oficis kiel arkidiakono en la diocezo de [[Pamplono]]. En la pasinteco li estis konfuzita kun [[:en:Robert of Chester|Roberto de Chester]] (latine Robertus Castrensis), alia angla tradukisto aktiva en Hispanio meze de la dekdua jarcento; kaj almenaŭ unu moderna akademiulo kredas, ke ili estas la sama persono. La kromnomo de Roberto, Ketenensis aŭ iam de Keteno, kutime rilatas al Ketton, vilaĝo en Rutlando, kelkajn mejlojn for de Stamford, Lincolnŝiro. Ĝi estis verŝajne la naskiĝloko de Roberto. Ĉi tiu kromnomo neniam estis uzata en oficialaj dokumentoj asociitaj kun Pamplono, kie li ĉiam estis simple "Majstro Roberto" (magister Rodbertus), indikante, ke li havis magistron pri artoj. La identigon de la tradukisto konata kiel Roberto de Ketton kaj la ĉefdiakono konata kiel Majstro Roberto estas provizita de letero de [[Petro la Honorinda]], abato de [[:en:Cluny|Klunio]]. Printempe aŭ somere de 1144, Petro sendis kelkajn el la tradukoj de Roberto al [[Bernardo de Clairvaux|Bernardo de Klaravalo]]. En la akompananta letero li nomis la tradukiston kiel "Roberto de Ketton el Anglio, kiu nun estas arkidiakono de la preĝejo de Pamplono" (Roberto Ketenensi de Anglia, qui nunc Pampilonensis ecclesiae archidiaconus est). ==Tradukoj== Antaŭ 1141, Roberto de Ketton kaj [[:en:Herman of Carinthia|Hermano de Karintio]] okupiĝis pri projekto traduki arabajn tekstojn en la latinan por sia propra uzo kaj edukado. [[Richard Hakluyt]] supozis, ke la du viroj estis vojaĝinta en arablingvaj landoj. Nur unu produkto de Roberto el ĉi tiu frua kunlaboro estas konata aŭ supervivis. Laŭ peto de Hermann, Roberto tradukis la [[:en:De iudiciis astrorum (Tomás de Aquino)|De iudiciis astrorum" aŭ "Astrologiajn Juĝojn"]] de al-Kindi. (Multaj pli postaj manuskriptoj misatribuas ĝin al la astronomo Robertus Anglicus.) En la antaŭparolo de ĉi tiu traduko, li klarigas, ke lia intereso estas pri geometrio kaj astronomio, sed ke li entreprenas astrologian laboron pro sia amikeco kun Hermann. Ilia vera plano, li diras, estas trastudi la [[Elementoj de Eŭklido|Elementojn de Eŭklido]] kaj la [[:en:Theodosius' Spherics|Sferojn]] de [[Teodozio el Bitinio|Teodozio]] por povi kompreni la [[Almagesto]]n de [[Ptolemeo]]. Ĉiuj tiuj tekstoj estus haveblaj al ili nur en la araba lingvo tiutempe. [[Dosiero:Rodbertus Ketenensis (1110-1160).png|eta|dekstre|400px|<center>La unua latina traduko de la [[Korano]] el la araba estis farita de Roberto de Ketono, en 1143. Post la publikigado de la eldono de Ludovico Marracci en 1698, dodekoj da tradukoj estis produktitaj.</center>]] Oni sugestis, ke alia teksto, kiu pluvivas, eble estas verko de Roberto el lia privata kunlaboro kun Hermann: la traduko de la Elementoj de Eŭklido konata kiel "Adelardo la 2-a", kiu kutime estas atribuita al [[Adelardo de Bath]] kaj foje al [[:en:Robert of Chester|Roberto de Chester]]. Ĝi estis la plej populara el pluraj latinaj tradukoj de Eŭklido el la dekdua jarcento. En sia traduko de la [[:en:Planisphere|Planisfero]] de Ptolemeo de 1143, Hermann ankaŭ mencias, ke Roberto donis al li la astronomiajn tabelojn de [[al-Battani]], eble tradukitajn. En 1141, Roberto kaj Hermann renkontis la abaton Petro la Honorinda ĉe la bordoj de la [[Ebro]], probable ĉe [[Logronjo]], kaj li konvinkis ilin traduki kelkajn islamajn tekstojn por sia kolekto, kiu fariĝis konata kiel la [[:en:Corpus Cluniacense|Toleda Kolekto]]. Por ĉi tiu projekto, Roberto tradukis historion de la frua Kaliflando sub la titolo Chronica mendosa et ridiculosa Saracenorum ("Mensoga kaj Ridinda Kroniko de la Saracenoj") kaj la [[Korano]]n mem sub la titolo [[Lex Mahumet pseudoprophete|"Leĝo de la Falsa Profeto Mohamedo"]]. Por ĉi-lasta verko lin helpis iu Mohamedo. Lia traduko estas tre libera kaj li ne subdividas la tekston laŭ la suraoj. La tuta Toleda Kolekto estis presita de la protestanta presisto [[Theodor Bibliander|Teodoro Bibliandro]], en [[Bazelo]], en 1543. Ankoraŭ en 1143, Roberto havis en la menso sian kaj Hermann-an favoritan projekton pri astronomiaj tradukoj, ĉar li skribis leteron al Petro la Honorinda promesante "ĉielan donacon, kiu ampleksas memdire la tutan sciencon ... rivelante plej precize, laŭ nombro, proporcio kaj mezuro, ĉiujn ĉielajn cirklojn kaj iliajn kvantojn, ordojn kaj kondiĉojn, kaj, fine, ĉiujn diversajn movojn de la steloj, kaj iliajn efikojn kaj naturojn." ==Eklezia kariero== La kariero de Roberto en la eklezio komenciĝis post kiam lia kariero kiel tradukisto finiĝis. (Eble li ricevis sian beneficon kiel rekompencon pro sia laboro.) Li estis arkidiakono en Pamplono ekde almenaŭ 1144 - aŭ probable baldaŭ antaŭ tio - ĝis 1157, kiam li estis translokigita al kanonikejo de [[Tudelo]]. Lia ĉeesto en Pamplono estas konata el dokumentoj de 1145, 1147, 1149 kaj 1151. Li estis en [[Barcelono]] por oficialaj aferoj en 1152. Ŝajnas, ke li okupis la ĉefdiakonecon de [https://www.joreate.com/valdonsella-un-valle-de-osos-y-lobos/ Valdonsella], kiu inkluzivis la urbon [[Uncastillo]]. De kiam la Regno de Navaro reakiris sian sendependecon en 1134, ĉi tiu urbo situis ĉe la limo de la Regno de Aragono kaj estis de ĝi disputata. Roberto servis Reĝon [[:en:García Ramírez of Navarre|García Ramírez de Navaro]] (kies avo, [[:en:Sancho Garcés, Lord of Uncastillo|Sancho Garcés]], estis sinjoro de Uncastillo) kiel diplomato, eĉ redaktante la packontrakton subskribitan kun [[:en:Ramon Berenguer IV, Count of Barcelona|Rajmundo Berengaro la 4-a]], reganto de Aragono, la 1-an de julio 1149. Pro ĉi tiu klopodo nome de paco, li estis laŭdita de la Papo [[Eŭgeno la 3-a]]. En 1151, la episkopo de Pamplono, Lope de Artajona (1142-1159), sendis lin kiel sian delegiton al konferenco por solvi la disputatan limon inter la diocezoj de Pamplono kaj [[Zaragozo]]. Poste, Roberto estris iujn el la Pamplona sacerdotaro en ribelo kontraŭ Lope. Ilia disputo estis portempe solvita, sed kiam Lope konfliktis kun [[Sanĉo la 6-a (Navaro)|reĝo Sanĉo la 6-a]], Roberto aliĝis al la flanko de la reĝo. Verŝajne per la helpo de la reĝo li akiris la kanonikecon en Tudelo post kiam lia ĉefdiakoneco fariĝis neeltenebla. Ne ekzistas registro pri li post 1157. Charles Burnett, eldonisto de "Oxford Dictionary of National Biography" notas, ke "la edukado de Roberto bone taŭgis por la roloj de diplomato, reĝa konsilisto kaj redaktanto de oficialaj dokumentoj."<ref>La nuna artikolo estis tradukita el la angla samtitola Vikipedio.</ref> ==Vidu ankaŭ== * [[Petrus Alfonsi]] (1061-1140) * [[Petro la Honorinda]] (1092-1156) == Referencoj == {{referencoj|3}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1110]] [[Kategorio:Mortintoj en 1160]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Anglio]] [[Kategorio:Mortintoj en Hispanio]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj teologoj]] [[Kategorio:Anglaj latinistoj]] [[Kategorio:Anglaj arabistoj]] [[Kategorio:Anglaj tradukistoj]] ptis95vn8qxb01gce0kti88vkl37bqu 0 922797 9371633 9224728 2026-05-12T18:31:24Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9371633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Alejandro PALOMAS''' ([[Barcelono]], 1967) estas hispana [[verkisto]] kaj tradukito. Li verkas kaj en hispana kaj kataluna lingvoj.<ref>«[http://www.lecturalia.com/autor/3540/alejandro-palomas Biografio de Alejandro Palomas]», Lecturalia, 2015. Konsultita la 25an de aŭgusto 2015.</ref> == Biografio == Li gradiĝis pri Angla Filologio en la [[Universitato de Barcelono]] kaj maĝistriĝis pri en Poezio en la ''New College'' de [[San Francisko]], kaj estas literatura tradukisto, profesoro en atelieroj de kreiva verkado, kunlaboranto en diversaj amaskomunikiloj kaj aŭtoro de romanoj ĉefe pri problemoj de miskomunikado kaj familiaj malfacilaĵoj.<ref>&#x20;«[https://www.laboratoridelletres.com/member/alejandro-palomas/ Alejandro Palomas - Laboratori de Lletres] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170704011129/https://www.laboratoridelletres.com/member/alejandro-palomas/ |date=2017-07-04 }} {{Wayback|url=https://www.laboratoridelletres.com/member/alejandro-palomas/ |date=20170704011129 }}»&#x20;(en ca-es).&#x20;''Laboratori de Lletres''.</ref> Alejandro Palomas ricevis en 2018 la [[Premio Nadal|Premion Nadal]] pro la verko ''[[Un amor]]'' (Unu amo),<ref>Geli, Carles, [https://elpais.com/cultura/2018/01/06/actualidad/1515262776_573317.html "Alejandro Palomas gana el Premio Nadal con su novela ‘Un amor’"] 6a de januaro 2018, alirita la 7an de januaro 2018, en [[El País]]</ref> publikiginte du jarojn antaŭe sian antaŭan verkon, ''Las dos orillas'' (La du akvobordoj). La libro formis parton de [[trilogio]], kun ''Una madre'' (Patrino, 2014) kaj ''Un perro'' (Hundo, 2016). En 2025 li faris ĝin tetralogio per la publikigo de ''Una vida'' (Vivo).<ref name=":0" /> Li denuncis, en 2022, seksajn misfarojn kiam li estis nur ok-jaraĝa fare de religiul kaj instruisto de lernejo, kio instigis la aperon de pluaj similaj kazoj fare de la sama krimulo en [[Premià de Mar]] kaj [[Montcada i Reixac]]. Tiukuntekste li estis ricevita de la prezidanto de la registaro, [[Pedro Sánchez]], kaj de tiu de la kataluna registaro Generalitato, [[Pere Aragonès]], kio pelis esploradon pri tiaj kazoj fare de katolikaj religiuloj. Li disvastigis sian doloran esperton en ''Esto no se dice'' (Tio ne direndas, 2022).<ref>Domingo Marchena [https://www.lavanguardia.com/vida/20221021/8577106/muere-religioso-salle-violo-escritor-alejandro-palomas.html Muere el religioso de La Salle que violó al escritor Alejandro Palomas] 2022-10-21 en [[La Vanguardia]], Barcelono</ref> == Verkoj == * ''El tiempo del corazón'' (Siruela, 2002) * ''A pesar de todo'' (Alba, 2002) * ''Pequeñas bienvenidas'' (El Cobre, 2005) * ''La isla del aire'' (Martinez Roca, 2005) * ''Tanta vida'' (Columna, 2008) * ''El secreto de los Hoffman'' (Plaza & Janés, 2008) * ''El alma del mundo'' (Espasa, 2011) * ''El tiempo que nos une'' (Suma de letras, 2011) * ''El cel que ens queda'' (Columna, 2011) * ''Tanto tiempo'' (Huerga y Fierro, 2012) * ''Agua cerrada'' (Siruela, 2012) * ''Entre el ruido y la vida'' (Baile del Sol, 2013) * ''Una madre'' (Siruela, 2014) * ''Aunque no haya nadie'' (Baile del Sol, 2014) * ''Un hijo'' (Bridge, 2015)<ref>«[http://www.llibreriaallots.com/un-fill/ Ressenya: "Un fill. Alejandro Palomas. Premi Joaquim Ruyra 2014" a càrrec de Paula Jarrín, especialista en literatura infantil i juvenil.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160502105148/http://www.llibreriaallots.com/un-fill/ |date=2016-05-02 }} {{Wayback|url=http://www.llibreriaallots.com/un-fill/ |date=20160502105148 }}». Llibreria Al·lots de Barcelona, 11a de marto 2015. Konsultita la 25an de aŭgusto 2015.</ref> * ''Un perro'' (Destino, 2016) * ''Las dos orillas'' (Destino, 2016) * ''[[Un amor]]'' (Destino, 2018) * ''Un secreto'' (Destino, 2019) * ''Una flor'' (Letraversal, 2020) * ''Un país con tu nombre'' (Destino, 2021) * ''Esto no se dice'' (Destino, 2022) * ''El tiempo que nos une'' (Destino, 2023) * ''Una vida'' (Ancora & Delfín, 2025)<ref name=":0">Vandeweyer, Paula [https://www.publico.es/culturas/libros/alejandro-palomas-regresa-despedirse-amalia-pero-siempre.html Alejandro Palomas regresa para despedirse de Amalia... pero no para siempre] alirita en 2025-02-03, 2025-02-03 wn www.publico.es</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Palomas, Alejandro}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] 95nfqm247yhmzars4rag2vpdrx4u9gk 0 923955 9371910 9211172 2026-05-13T06:23:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371910 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = Flavbeka turako |dosiero = Yellow-billed Turaco - Ankasa - Ghana 14 S4E2223.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 250ra |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', Birdoj |ordo = ''[[Musophagiformes]]'', Musofagoformaj |familio = ''[[Musophagidae]]'', Musofagedoj | genro = ''[[Tauraco]]'' |genro aŭtoritato = Jan Krzysztof Kluk, 1779 | specio = '''Flavbeka turako''', ''T. macrorhynchus'' |dunomo = ''Tauraco macrorhynchus'' | specio aŭtoritato = ([[Louis Fraser|Fraser]], 1839) | statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Tauraco macrorhynchus'' |volume=2018 |article-number=e.T22688350A130125187 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22688350A130125187.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> | sinonimo = |mapo de vivoteritorioj = Yellow-Billed Turaco.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} '''Flavbeka turako''' (''Tauraco macrorhynchus'' laŭ kiu ankaŭ ''Grandbeka turako'' aŭ ''Larĝbeka turako'') estas mezgranda blupurpura specio de [[turakoj]], grupo de afrikaj membroj de la familio de [[Musofagedoj]]. Ĝi troviĝas ĉirkaŭ la [[Gvinea Golfo]], nome en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Eburbordo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Niĝerio]], kaj [[Sieraleono]]. La teritorio de la Flavbeka turako estas disa, apartigita per la pli seka klimato en la Dahomeja Koridoro, kiu apartigas du morfologie diferencajn subspeciojn, nome ''T. m. macrorhynchus'' (pli okcidenta) el Sieraleono ĝis Ganao, kaj ''T. m. verreauxii'' (pli sudorienta) el Niĝerio, tra DR Kongo ĝis Angolo.<ref name=IOC>Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela C. (eld.). [https://www.worldbirdnames.org/Family/Musophagidae "Family Musophagidae".]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Birds of the World: Recommended English Names|IOC World Bird List]]. 10.1. Alirita la 20an de Junio 2020.</ref> Oni proponis, ke ili estu agnoskitaj kiel du filogenetikaj specioj, surbaze de la biogeografio, morfologio kaj molekula filogenetiko, kaj ke la specioj estu translokigitaj al la genro ''Musophaga'', ĉar ili ne estas trovitaj kun aliaj ''Tauraco''-specioj.<ref>{{Cite journal|last1=Perktaş|first1=Utku|last2=Groth|first2=Jeff G.|last3=Barrowclough|first3=George F.|date=April 2020|title=Phylogeography, Species Limits, Phylogeny, and Classification of the Turacos (Aves: Musophagidae) Based on Mitochondrial and Nuclear DNA Sequences|url=https://bioone.org/journals/American-Museum-Novitates/volume-2020/issue-3949/3949.1/Phylogeography-Species-Limits-Phylogeny-and-Classification-of-the-Turacos-Aves/10.1206/3949.1.full|journal=American Museum Novitates|issue=3949|pages=1–61|doi=10.1206/3949.1|s2cid=214763342|issn=0003-0082}}</ref> Temas pri turako kun helverdaj kapo, kolo kaj brusto, kaj malhelbluaj flugilkovriloj kaj vosto kun ruĝaj flugilplumoj, same kiel aliaj turakoj. Kiel diferencoj, dum la subokula blanka linio estas tre rimarkinda, mankas la supra blanka linio; kaj krome la oranĝecflava beko estas pli dika ol tiu de aliaj turakoj. La okulringo estas ruĝa, kiel ĉe aliaj turakoj. Kaj la kresto estas mallonga kun blanka pinto. ==Referencoj== {{referencoj}} * ''Birds of Africa South of the Sahara'' de Ian Sinclair kaj Peter Ryan {{ISBN|0691118159}} * Del Hoyo, Elliott and Sargatal (eld.), ''Handbook of the Birds of the World, Vol 4'', {{ISBN|84-87334-22-9}} ==Eksteraj ligiloj== * {{Commons category|Tauraco macrorhynchus|''Tauraco macrorhynchus''}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Musofagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 0xseystmimq455jl24hlyy9fw47obqm 0 924303 9371869 9215484 2026-05-13T05:16:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371869 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Sporta fako | sporta fako = Flaga piedpilko | supera fako = <!--(nedeviga)--> | fakoj = | kategorio = Sporto }} '''Flagpiedpilko''' estas variaĵo de [[Usona piedpilkado|usona futbalo]] en kiu, anstataŭ faligi ludantojn teren, la defenda teamo devas forigi flagon (aŭ flagojn) de bendoforma flagstango portata ĉe lia zono de ĉiu ludanto ("flagforigo"), dum unu ludanto kuras (la kuranto) kun la pilko ĝis la fino de la kampo por kompletigi la movon (angle ''down''). Ĉi tiun sporton ludas kaj viroj kaj virinoj, kaj teamoj povas esti miksitaj. En flagpiedpilko, kontakto (aŭ ne) inter ludantoj estas limigita dependante de iuj reguloj. La sporto havas fortan amatoran sekvantaron kaj pluraj naciaj kaj internaciaj konkursoj okazas ĉiujare sub la aŭspicioj de diversaj asocioj. La internacia estraro de la sporto estas la [[Internacia Federacio de Usona Piedpilko|Internacia Federacio de]] [[Internacia Federacio de Usona Piedpilko|Usona Piedpilko]] (IFAF). Ĝi estas [[olimpika sporto]] ekde la 13a de oktobro 2023<ref>{{cite news |title=International Olympic Committee approves cricket and four other sports for 2028 Games in Los Angeles |url=https://www.skysports.com/cricket/news/15234/12985395/international-olympic-committee-approves-cricket-and-four-other-sports-for-2028-games-in-los-angeles |work=Sky Sports |date=16-a de oktobro 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite web | url=https://flagfootballoutlet.com/nfl-stars-dream-of-olympic-glory-in-flag-football/ | title=FFRC | date=13-a de novembro 13, 2023 }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . En 2022, flagpiedpilko estis elektita kiel unu el la novaj sportoj aldonotaj al la [[Somera Olimpiko 2028|Olimpiko de Los-Anĝeleso (2028)]]. == Pozicioj == * Ricevisto (QB) ** La ricevisto estas la kapitano de la ofensivo. ** La ricevisto anoncas la ludon kaj gvidas la teamon. ** La ricevisto poziciigas sin malantaŭ la centro kaj ricevas la klakon (retrodonado ([[d:Q139680|Q139680]])). ** La ricevisto povas aŭ pasi la pilkon, kuri ĝin mem, aŭ pasi ĝin al samteamano. * Centro (C) ** La centro "klakas" la pilkon al la ricevisto. ** Post la klako, la centro povas kuri libere por pasi. (Nur en situacioj ''5'' kontraŭ 5; en aliaj situacioj, li ne rajtas kapti pasojn, kiel estas la kazo ĉe ilaro.) * Larĝa Ricevisto (WR) ** La larĝa ricevisto estas la ludanto, kiu provas kapti la pilkon de la ricevisto kaj poste kuras kun ĝi. * Kuranto (RB) ** La kuranto viciĝas malantaŭ aŭ apud la ricevisto kaj ricevas la pilkon por kuri kun. ** Kurantoj ankaŭ povas kapti enirpermesilojn de la ricevisto. * Defensivaj dorsoj (DB) ** Ĉiuj defensivaj ludantoj en flagpiedpilko estas nomataj defensivaj dorsoj. ** La defensiva ludanto respondecas pri haltigo de la ofensivaj ludantoj tirante la flagon de la pilkportanto. * Fulmĵetanto (B) (nur en 5-kontraŭ-5 Flagpiedpilko) ** Defenda ludanto, kiu staras 7 jardojn de la linio de skrimmaĝo ĉe la klako. Nur fulmantoj rajtas transiri la linion de skrimmaĝo tuj post la klako. La tasko de la fulmanto estas premi la kontraŭan riceviston kaj "saki" lin per flagtiro. == Ludvariaĵoj == Ekzistas multaj variaĵoj de flagpiedpilko, la plej oftaj en Eŭropo estas: * ''5-kontraŭ-5'' - ĉi tie, ĉia kontakto estas malpermesita. Ĉi tiu estas la internacie akceptita ludformato uzata en Eŭropaj kaj Mondĉampionecoj de la Eŭropa Futbala Federacio (EFAF) kaj Internacia Futbala Federacio (IFAF). Ĉi tiu variaĵo estas la ludsistemo de la Germana Flagfutbala Ligo (DFFL). * ''7 kontraŭ 7'' - Kontakto estas permesita depende de la ludtipo. * ''9-kontraŭ-9'' kontakto estas grava parto de la ludsistemo. Kiel en usona futbalo, ekzistas ofensiva kaj defensiva linio, ĉiu konsistanta el almenaŭ tri ludantoj. == Referencoj kaj notoj == {{Referencoj}} '''Noto''': Malgraŭ ĝia nomo, dum tia ludo neniam permesata ludi kun piedoj! == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://usftl.sportngin.com/ Usona Flaga kaj Tuŝa Futbalo Ligo] * [https://nflflag.com/coaches/default/flag-football-rules/football-positions#FLAG%20FOOTBALL%20DEFENSIVE%20POSITIONS mapo de pozicioj] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Flaga piedpilko]] [[Kategorio:Olimpia sportfako]] [[Kategorio:Usona piedpilko]] [[Kategorio:Pilkosportoj]] nl425npw4pfhrqe1wbxbouqcjyu2oml 0 926376 9371937 9234513 2026-05-13T07:35:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371937 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Florian Maria Georg Christian Graf Henckel von Donnersmarck''' [ˈfloː.ʁi.aːn ˈhɛŋ.kl̩ fɔn ˈdɔ.nɐsˌmaʁk]  (naskiĝis la 2-a de majo 1973 en [[Kolonjo]]) estas filmreĝisoro, scenaristo kaj filmproduktanto. Li devenas de la malnova silezia nobelfamilio Henckel von Donnersmarck.<ref>{{cite news|last1=O'Neill|first1=Phelim|title=First sight: Florian Henckel von Donnersmarck|url=https://www.theguardian.com/film/2007/apr/06/3|access-date=16 February 2024|work=[[The Guardian]]|date=7 April 2007|archive-date=30 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830174300/https://www.theguardian.com/film/2007/apr/06/3|url-status=live}}</ref> En 2007, lia plenlonga filmo ''[[La vivo de aliuloj]]'' gajnis la Oskar-premion por Plej Bona Fremdlingva Filmo. Li ankaŭ verkis kaj reĝisoris la romantikan suspensfilmon ''The Tourist'' el 2010 kun [[Angelina Jolie]] kaj [[Johnny Depp]], kaj la eposan dramon ''Never Look Away'' el 2018. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|3697}} * [http://www.german-cinema.de/en/germanfilmsquaterly/seriesgermandirectors/florianhenckelvondonnersmarck/index.html Biografio kaj Intervjuo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060905000000/https://web.archive.org/web/20060905142533/http://www.german-cinema.de/en/germanfilmsquaterly/seriesgermandirectors/florianhenckelvondonnersmarck/index.html |date=2006-09-05 }} en Kvaronjaraĵo de germana Filmoj * [http://www.donnersmarck.com Fotoj de Donnersmarck] sur oficiala ejo * [https://www.indiewire.com/people/2007/02/people_florian.html Intervjuo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070210000000/https://web.archive.org/web/20070210072811/http://www.indiewire.com/people/2007/02/people_florian.html |date=2007-02-10 }} en indieWIRE * [https://web.archive.org/web/20101212074436/http://www.charlierose.com/view/interview/11336#frame_top Intervjuo], de Charlie Rose, elsendiĝis 2010-12-07, kun transskribaĵo. * [http://www.futuremovies.co.uk/filmmaking/florian-henckel-von-donnersmarck-interview/johan-de-silva La Vivoj de aliuloj Intervjuo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 5 aprilon 2008 ĉe Future Movies (Estontaj Filmoj) {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Donnersmarck von, Florian Henckel}} [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] 2f188kweg60w9knh77wbf2p8zzggvxp 2 929827 9371777 9371050 2026-05-12T23:33:45Z Nvss132 224431 9371777 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Esperantidoj Frederick George Wates Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la 9-an februaro 1854 - mortis la 6-an de decembro 1931) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa kvakera familio proksime de Birmingham.<ref>https://www.google.com/books/edition/Visionaries_and_Planners/L3HmCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+morris&pg=PA45&printsec=frontcover</ref> Lia familio donis al li 16,000 pundoj, kun kiuj li financis sian laboron.<ref>https://www.google.com/books/edition/a_hole_worlde_of_things_very_memorable/5QQREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+morris&pg=PA104&printsec=frontcover</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei utopan kolonion en Australio. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de Topolobambo, kiu estis bazita sur la ideoj de Ebenezer Howard.<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Garden_City_Utopia/WrWuCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Evacustes+Phipson&pg=PA38&printsec=frontcover</ref> Phipson laboris kiel artisto kaj estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</ref>. Li pentris 1,400 akvarelojn de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj Oxford kaj Croydon.<ref>https://www.oxfordshirehistory.org.uk/public/blog/blog_023.htm</ref> En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unua ekspozicion de liaj pentraĵoj<ref>https://museumofcroydon.com/phipson-at-croydon</ref>. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>https://www.google.com/books/edition/a_hole_worlde_of_things_very_memorable/5QQREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+languages&pg=PA103&printsec=frontcover</ref> Li interesiĝis pri angla ortografia reformo. <ref>https://www.google.com/books/edition/Our_Language/GGY-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+languages&pg=RA1-PA39&printsec=frontcover</ref>Laŭ Phipson, estis eraro ke Esperanto "estas nur parte kaj ne tute bazita sur Latino".<ref>https://www.google.com/books/edition/Maitre_Phonetique/hSJsAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=phipson+esperanto&pg=PA123&printsec=frontcover</ref> En 1908, Phipson kreis Esperantidon kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.'' "the real objections to Esperanto are that it is only partly instead of wholly based upon Latin"<ref>https://www.google.com/books/edition/Maitre_Phonetique/hSJsAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=phipson+esperanto&pg=PA123&printsec=frontcover</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 t2ljyq95dwgdkt4py5yg2hbd0wjyogu 9371778 9371777 2026-05-12T23:34:08Z Nvss132 224431 9371778 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Esperantidoj Frederick George Wates Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la 9-an februaro 1854 - mortis la 6-an de decembro 1931) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa kvakera familio proksime de Birmingham.<ref>https://www.google.com/books/edition/Visionaries_and_Planners/L3HmCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+morris&pg=PA45&printsec=frontcover</ref> Lia familio donis al li 16,000 pundoj, kun kiuj li financis sian laboron.<ref>https://www.google.com/books/edition/a_hole_worlde_of_things_very_memorable/5QQREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+morris&pg=PA104&printsec=frontcover</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei utopan kolonion en Australio. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de Topolobambo, kiu estis bazita sur la ideoj de Ebenezer Howard.<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Garden_City_Utopia/WrWuCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Evacustes+Phipson&pg=PA38&printsec=frontcover</ref> Phipson laboris kiel artisto kaj estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</ref>. Li pentris 1,400 akvarelojn de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj Oxford kaj Croydon.<ref>https://www.oxfordshirehistory.org.uk/public/blog/blog_023.htm</ref> En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unua ekspozicion de liaj pentraĵoj<ref>https://museumofcroydon.com/phipson-at-croydon</ref>. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>https://www.google.com/books/edition/a_hole_worlde_of_things_very_memorable/5QQREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+languages&pg=PA103&printsec=frontcover</ref> Li interesiĝis pri angla ortografia reformo. <ref>https://www.google.com/books/edition/Our_Language/GGY-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+languages&pg=RA1-PA39&printsec=frontcover</ref>Laŭ Phipson, estis eraro ke Esperanto "estas nur parte kaj ne tute bazita sur Latino".<ref>https://www.google.com/books/edition/Maitre_Phonetique/hSJsAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=phipson+esperanto&pg=PA123&printsec=frontcover</ref> En 1908, Phipson kreis Esperantidon kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.'' https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 8s1kzgdzthmr4625feae6b8azbjlvlp 9371782 9371778 2026-05-12T23:46:12Z Nvss132 224431 9371782 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) ''Fraŭlino Julie'' Esperantidoj Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim]) Vojo Nova - Crimea Casimir Smogorzewski. G. Stellih Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu) Frank Booth Ozick kaj Esperanto Frederick Krafft Roberto Triola - Italico Fritz Thieme A. M. Valeton H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond) Marcel Pesch Otto Liesche J. van Laere Stanislaw Goldberg (St. Goldberg) Jan Kaszycki C.J. Hunt H. W. Yemans Václav Riegel Ludmila Tesařová Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/) Jean Jules Eugene Poiraudeau Lambros D. Callimahos kaj Esperanto Farnsworth Wright kaj Esperanto R.H. Homulle Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Edward Arthur Phipson''' (naskiĝis la 9-an februaro 1854 - mortis la 6-an de decembro 1931) estis angla artisto, konata pro sia urbaj pejzaĝoj. Phipson naskiĝis en 1854, en riĉa kvakera familio proksime de Birmingham.<ref>https://www.google.com/books/edition/Visionaries_and_Planners/L3HmCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+morris&pg=PA45&printsec=frontcover</ref> Lia familio donis al li 16,000 pundoj, kun kiuj li financis sian laboron.<ref>https://www.google.com/books/edition/a_hole_worlde_of_things_very_memorable/5QQREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+morris&pg=PA104&printsec=frontcover</ref> Li fariĝis socialisto kaj malsukcese provis krei utopan kolonion en Australio. Poste, li loĝis en la meksika kolonio de Topolobambo, kiu estis bazita sur la ideoj de Ebenezer Howard.<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Garden_City_Utopia/WrWuCwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Evacustes+Phipson&pg=PA38&printsec=frontcover</ref> Phipson laboris kiel artisto kaj estis konata sub la nomo "Evacustes Phipson", el antikva greka vorto kiu signifas "aŭskultanto"<ref>https://lbhflibraries.org/evacustes-a-phipson-a-little-known-but-prolific-watercolour-painter/</ref>. Li pentris 1,400 akvarelojn de domoj kaj konstruaĵoj en la anglaj urboj Oxford kaj Croydon.<ref>https://www.oxfordshirehistory.org.uk/public/blog/blog_023.htm</ref> En 2023, la Croydon Muzeo organizis la unua ekspozicion de liaj pentraĵoj<ref>https://museumofcroydon.com/phipson-at-croydon</ref>. Phipson povis paroli ses lingvojn.<ref>https://www.google.com/books/edition/a_hole_worlde_of_things_very_memorable/5QQREQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+languages&pg=PA103&printsec=frontcover</ref> Li interesiĝis pri angla ortografia reformo. <ref>https://www.google.com/books/edition/Our_Language/GGY-AQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=evacustes+phipson+languages&pg=RA1-PA39&printsec=frontcover</ref>Laŭ Phipson, estis eraro ke Esperanto "estas nur parte kaj ne tute bazita sur Latino".<ref>https://www.google.com/books/edition/Maitre_Phonetique/hSJsAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=phipson+esperanto&pg=PA123&printsec=frontcover</ref> En 1908, Phipson kreis Esperantidon kaj eldonis ĝin en sia libro ''Linguo internationala.'' https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 4bjwm7tepgsr1al0mtlqxrjgym0nyn1 0 930070 9371804 9313824 2026-05-13T03:05:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371804 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Filipina orelstrigo |koloro = pink |dosiero = Philippine Scops Owl Otus megalotis.jpg | dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = En Bestoĝardeno de [[Manilo]] |dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero2 = |regno = [[Animaloj]], ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]], ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]], ''Aves'' |ordo = [[Strigoformaj]], ''Strigiformes'' |familio = [[Strigedoj]], ''Strigidae'' |genro = ''[[Otus (birdo)|Otus]]'' |genro aŭtoritato = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1837 |specio = '''Filipina orelstrigo''', ''O. megalotis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 12 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Otus megalotis'' |volume=2016 |article-number=e.T22727655A94955374 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727655A94955374.en |access-date=12a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = '''''Otus megalotis''''' |dunomo aŭtoritato = ([[Arthur Hay, Markizo de Tweeddale|Walden]], 1875) |sinonimo = |specioj de subdivizio = subspecioj |subdivizio = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Filipina orelstrigo''' (''Otus megalotis'', laŭ kio ankaŭ ''Grandorela orelstrigo'') kaj ankaŭ ''Orelstrigo de Luzonaj malaltaj teroj'' kaj ankaŭ ''Blankakapa orelstrigo''<ref name=":1" /> estas ofta specio de [[strigo]]j en la familio [[Strigedoj]] kaj genro ''[[Otus (birdo)|Otus]]''. Ĝi troviĝas kiel [[endemio]] en [[Filipinoj]]. La [[Evereta orelstrigo]] (''O. everetti)'' kaj la [[Negrosa orelstrigo]] (''O. nigrorum)'' estis iam konsiderataj [[samspecia]]j, sed ili estas nuntempe klasitaj kiel apartaj specioj.<ref name=":0" /> Distingaj trajtoj de ĉi tiuj birdoj inkluzivas iliajn grandajn vertikalajn orelojn, de kiuj ili ricevas sian specifan nomon ''megalotis'', malnovgreka por "grandaj oreloj".<ref>{{Cite web|title=Meanings of scientific names of|url=https://uam-web2.uamont.edu/facultyweb/huntj/meanings_of_scientific_names.htm#:~:text=megalotis%E2%80%94from%20the%20Greek%20megas,ous,%20meaning%20%E2%80%9Cear.%E2%80%9D|access-date=2020-10-14|website=uam-web2.uamont.edu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200225093850/http://uam-web2.uamont.edu/facultyweb/huntj/meanings_of_scientific_names.htm#:~:text=megalotis%E2%80%94from%20the%20Greek%20megas,ous,%20meaning%20%E2%80%9Cear.%E2%80%9D|archivedate=2020-02-25}}</ref> Filipinaj orelstrigoj estas relative malgrandaj, ripozemaj birdoj, kiuj nature troviĝas en la arbara subvegetaĵo.<ref name=":0" /> Ekzistas tri subspecioj, kiuj montras variojn en morfologio kaj estas distribuitaj inter malsamaj insuloj de la Filipina Arkipelago. Ili estas monogamaj specioj, kiuj havigas gepatran zorgadon kaj konstruas sian neston en arbaj kavaĵoj. Ĉi tiuj strigoj estas sovaĝaj [[noktulo|noktemaj]] [[karnomanĝulo]]j, kiuj manĝas insektojn kaj malgrandajn mamulojn.<ref name=":1" /> La [[IUCN Ruĝa Listo]] konsideras ĉi tiun specion kiel [[Malplej Zorgiga]]n, sed ili povas esti vundeblaj pro [[senarbarigo]] kaj fragmentiĝo de vivmedio.<ref name=":5" /> == Aspekto == La Filipina orelstrigo estas sufiĉe malgranda ĝis mezgranda specio de strigo, sed ĝi estas verŝajne la plej granda vera specio de orelstrigo. Plenkreskuloj estas de 23 ĝis 28 cm. Ilia korpomaso povas varii de 125 ĝis 310 g, kaj inoj ofte estas konsiderinde pli grandaj ol maskloj.<ref name=":0">{{Citation|last1=Holt|first1=Denver W.|title=Philippine Scops-Owl (Otus megalotis)|date=2020-03-04|url=https://doi-org.proxy3.library.mcgill.ca/10.2173/bow.phsowl1.01|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|doi=10.2173/bow.phsowl1.01|access-date=2020-10-13|last2=Berkley|first2=Regan|last3=Deppe|first3=Caroline|last4=Enríquez|first4=Paula L.|last5=Petersen|first5=Julie L.|last6=Rangel Salazar|first6=José Luis|last7=Segars|first7=Kelley P.|last8=Wood|first8=Kristin L.|last9=Marks|first9=Jeffrey S.|editor1-first=Josep|editor1-last=Del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=Jordi|editor3-last=Sargatal|editor4-first=David|editor4-last=Christie|editor5-first=Eduardo|editor5-last=De Juana|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite book |title=CRC Handbook of Avian Body Masses |edition=2nd |editor-first=John B. Jr. |editor-last=Dunning |publisher=CRC Press |year=2008 |isbn=978-1-4200-6444-5}}</ref> Karakteriza trajto de ĉi tiu strigo estas ĝiaj grandaj oreloj, kiuj staras vertikale sur ĝia kapo. Ili ankaŭ havas grandajn okulojn, kiuj estas malhelaj en la centro kun ruĝa/oranĝa rando. Ĝenerale, ĉi tiuj strigoj estas kovritaj per malhelbrunaj plumoj kun malhelaj strioj. Ankaŭ iliaj oreltufoj havas similan padronon. Ilia frunto estas blankeca kaj ili havas malhelan linion ĉirkaŭ sia vizaĝdisko.<ref name=":1">{{Cite web|title=Philippine Scops Owls {{!}} Beauty of Birds|url=https://www.beautyofbirds.com/philippinescopsowls.html|access-date=2020-10-13|website=www.beautyofbirds.com}}</ref> Ekzistas tri [[subspecio]]j de Filipina orelstrigo, kiuj montras tri variojn en morfologio. La plej malgranda subspecio, nome ''O. m. nigrorum'', havas ruĝecbrunan koloron, neniun skapulan linion, kaj neniujn plumojn sur siaj supraj piedoj. Ankaŭ la mezgranda subspecio, ''O. m. everetti'', ne havas skapulan linion kaj plumojn sur siaj supraj piedoj, sed ĝi havas pli grizecbrunan koloron. Fine, ''O. m. megalotis'' estas la plej granda el ĉiuj tri subspecioj kaj ankaŭ havas grizecbrunan koloron, sed ĝi montras skapulan linion kaj plumojn sur siaj supraj piedoj.<ref name=":0" /> Aliaj morfologiaj diferencoj inter la subspecioj videblas en la longo de la vosto, la flugiloj, la kresto kaj la tarso. Ĉi tiuj trajtoj estas pli longaj ĉe ''O. m. megalotis'' kaj pli mallongaj ĉe ''O. m. nigrorum''.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Miranda|first1=Hector C.|last2=Brooks|first2=Daniel M.|last3=Kennedy|first3=Robert S.|date=2011-09-01|title=Phylogeny and Taxonomic Review of Philippine Lowland Scops Owls (Strigiformes): Parallel Diversification of Highland and Lowland Clades|url=https://meridian.allenpress.com/wjo/article/123/3/441/129387/Phylogeny-and-Taxonomic-Review-of-Philippine|journal=The Wilson Journal of Ornithology|language=en|volume=123|issue=3|pages=441–453|doi=10.1676/10-185.1|s2cid=84881078|issn=1559-4491|url-access=subscription}}</ref> Ne estas gravaj diferencoj en morfologio inter masklaj kaj inaj filipinaj orelstrigoj, kvankam inaj orelstrigoj ĝenerale tendencas esti pli grandaj.[8] La strigetoj tamen prezentas iom da kontrasto, ĉar ili havas lanugajn ruĝbrunajn plumojn. Kiam ili atingas la subplenkreskan aĝon, ili estas nigraj kaj grizecblankaj ĝis ili finfine atingas plenaĝecon kaj fariĝas brunecaj.<ref name=":1" /> == Taksonomio == La Filipina orelstrigo apartenas al la ordo ''Strigiformes'' kaj la familio ''Strigidae'' (tipaj strigoj).<ref name=":0" /> La familio ''Strigidae'' estas la plej granda el la du familioj de strigoj kaj montras grandan diversecon, kun specioj pezantaj de 40 g ĝis 40 kg. Ŝlosilaj trajtoj, kiuj distingas strigojn de ĉi tiu familio de iliaj plej proksimaj parencoj ([[Titonedoj]]), estas iliaj grandaj okuloj kaj la fakto, ke ilia vizaĝdisko estas cirkla kaj ne korforma. ''O. megalotis'' estas plue klasifikita en la subfamilion ''Striginae'' (Strigenoj) laŭ krania morfologio.<ref>{{Cite web|last=Cholewiak|first=Danielle|title=Strigidae (typical owls)|url=https://animaldiversity.org/accounts/Strigidae/|access-date=2020-10-13|website=Animal Diversity Web|language=en}}</ref> La ​​genro ''Otus'' (orelstrigoj) estas unu el la plej grandaj genroj de strigoj, nombrante ĉirkaŭ 50 speciojn, tamen ĉi tiuj specioj estas inter la plej malgrandaj laŭ grandeco. Ili ĉiuj troviĝas en la Malnova Mondo kun la escepto de unu specio, nome la [[Fajrstrigo]], kiu troviĝas en Nordameriko. Distinga trajto inter ĉi tiu genro kaj aliaj genroj de la subfamilio ''Striginae'' estas la voĉoj.<ref name=":4">{{Cite web |title=Scops Owls {{!}} Beauty of Birds |url=https://www.beautyofbirds.com/scopsowls.html |access-date=2020-10-13 |website=www.beautyofbirds.com }}{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> La Filipina orelstrigo estas endemia de la Filipina Arkipelago. Ĉi tiu grupo de proksimume 7 000 insuloj estas tendenca al [[Speciigo|speciiĝo]] kaj estas bonega loko por studi filogeografion. Ĝi formiĝis antaŭ ĉirkaŭ 30-35 milionoj da jaroj kaj kondukis al la evoluo de malsamaj subspecioj de ''O. megalotis''. La vastiĝo kaj kuntiriĝo de biomoj dum la lasta glacieja periodo, same kiel la topografio en tiu areo, kondukis al izolado de individuoj, kio fine kaŭzis speciiĝon.<ref name=":2" /> Ekzistas sep ''Otus''-specioj en Filipinoj, el kiuj 5 estas endemiaj de insuloj en la arkipelago. Ĉi tiuj specioj estas ''O. longicornis'', ''O. mindorensis'', ''O. mirus'', ''O. megalotis'' kaj ''O. fuliginosus''. La aliaj du specioj, nome ''O. mantananensis'' kaj ''O. elegans'', ne estas endemiaj de Filipinoj. La tri ''O. megalotis''-subspecioj estas distribuitaj inter malsamaj insuloj de la Filipina Arkipelago, kio sugestas, ke ili povus esti evoluintaj per speciiĝo el [[Alopatria speciiĝo|geografia izolado]].<ref name=":2" /> == Habitato kaj distribuado == [[Pluvarbaro]]j, maturaj sekundaraj arbaroj kaj arbaraj randoj estas tipaj vivejoj, kie oni povas trovi filipinajn orelstrigojn. Ili estas plejparte observataj en la subvegetaĵaro kaj malofte superas 1000 m da altitudoj, escepte de individuoj, kiuj estis raportitaj sur Monto Data, Luzono.<ref name=":0" /> Esploristoj kaptis filipinan orelstrigon en reto starigita 2 m super la tero dum sia studo, kio konfirmas, ke ili estas plejparte subvegetaĵa arbara specio.<ref>Paguntalan, L. M. J., Gonzales, J. C. T., Gadiana, M. J. C., Dans, A. T. L., Pedregosa, M. D., Cariño, A., & Dolino, C. N. (2002). Birds of Ban-Ban, central Negros, Philippines: threats and conservation status. ''Silliman J'', ''43''(1), 110-136.</ref> ''O. megalotis'' estas endemia de la Filipina Arkipelago, sed la tri subspecioj estas distribuitaj en malsamaj lokoj tra la arkipelago. La specio ''O. m. megalotis'' troviĝas plejparte en la nordaj insuloj kiel [[Luzono]], [[Marinduko]] kaj [[Katanduanoj]]. La specio ''O. m. everetti'' ekzistas en la orientaj kaj sudaj insuloj, kiel Samar, Biliran, Leyte, Mindanao kaj Basilan. Fine, la specio ''O. m. nigrorum'' estas endemia de la insulo [[Negros]].<ref name=":0" /> Ĉi tiuj subspecioj ne estas konataj kiel migrantaj kaj tial havas limigitan distribuon.<ref name=":5">{{Cite web|last=International)|first=BirdLife International (BirdLife|date=2016-10-01|title=IUCN Red List of Threatened Species: Otus megalotis|url=https://www.iucnredlist.org/en|access-date=2020-10-14|website=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> Kvankam ili estas klasifikitaj kiel specio [[Malplej Zorgiga]], vivejodetruo pro [[senarbarigo]] kaj fragmentiĝo estas grava minaco al ilia populacio, ĉar ili dependas de arbaroj por sia supervivado.<ref name=":5" /> == Kutimaro == Filipinaj orelstrigoj estas sidlokemaj birdoj kun limigita hejma teritorio. La fakto, ke malsamaj subspecioj troviĝas sur malsamaj insuloj, limigas [[Intraspecia konkurenco|intraspecian konkuradon]] kaj permesas al ĉi tiuj birdoj havi pli malgrandan distribuon, kie ĉiuj necesaj resursoj estas haveblaj.<ref name=":0" /> === Voĉo === Filipinaj orelstrigoj estas [[noktulo|noktemaj specioj]] kaj vokas pli aktive nokte. Ilia kanto respondas al "oik oik oik ook" kun longaj kaj potencaj notoj, kiuj klare distingiĝas unu de la alia. La lasta "ook" estas pli malalta ol la antaŭaj tri notoj. Ilia voko sonas tute malsame kun serio de tri ĝis ses plialtiĝantaj notoj, kiuj estas laŭtaj kaj subitaj. Laŭ tio, kio estas konata, ne estas diferenco inter la voko kaj la kantoj de inoj, maskloj kaj junuloj.<ref name=":0" /> {{Birdsong|species = ''Otus megalotis''|url = http://www.xeno-canto.org/species/Otus-megalotis}} === Manĝado === Ĉi tiuj karnovoraj strigoj predas bestojn kiel insektojn kaj malgrandajn mamulojn. Dumnokte, ili sidas en arboj kie la tero estas relative malferma, kio havigas al ili pli bonan vidon de la ĉirkaŭaj predoj. Ili estas sovaĝaj manĝantoj kaj specialiĝas pri ŝirado de karno. Iliaj raboformaj ungegoj, kurba beko kaj bonega aŭdo- kaj vid-kapablo igas ilin potencaj predantoj. Oni observis, ke ili mortigas sian viktimon dispremante ĝian kapon, poste rompante ĉiun alian oston de la korpo por fine engluti la beston tutan. Ĉi tiu metodo kostis la vivojn de multaj junuloj, kiuj sufokiĝas ĉar la predo estas tro granda por engluti.<ref name=":1" /> Filipinaj orelstrigoj estis rimarkitaj ankaŭ manĝantaj araneajn speciojn kiel ''Heteropoda venatoria''.<ref>Barrion-Dupo, A. L. A. (2009). Arachnophagy by the Philippine scops-owl, Otus megalotis Walden. ''Philippine Entomologist'', ''23''(2), 174-178.</ref> === Reproduktado === ''O. megalotis'' ofte videblas sola sed ankaŭ en monogamaj paroj. Ne multe da informoj estas konataj pri ilia reproduktado, sed oni supozas, ke ili reproduktiĝas dum la tuta jaro, kie inoj demetas 1 aŭ 2 ovojn ĉiujare. Seksa matureco estas atingita ĉirkaŭ la aĝo de 2 jaroj, sed ilia vivdaŭro estas nekonata.<ref name=":1" /> Unu junulo kun du plenkreskuloj estis vidita plurfoje, kio subtenas la ideon, ke ili estas monogamaj birdoj, kiuj montras zorgon de ambaŭ gepatroj.<ref name=":5" /> Ili konstruas siajn nestojn en arbokavaĵoj, sed ankaŭ inter la radikoj de mortaj arboj sur la tero.<ref name=":5" /> == Konservostatuso == La [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] taksis ĉi tiun birdon kiel [[Malplej Zorgiga]]n specion, ĉar ĝi havas larĝan teritorion kaj estas ankoraŭ surloke ofta en iuj areoj. Tamen, malgraŭ ne esti minacata specio, oni kredas, ke la populacio malpliiĝas. La ĉefa minaco de ĉi tiu specio estas [[habitatoperdo]] kun pogranda senigo de arbaraj vivejoj kiel rezulto de [[arbohakado]], agrikultura konverto kaj minado okazantaj ene de la teritorio. Ĝi ankaŭ estas kaptita por la komerco de [[dorlotbesto]]j. Ili troviĝas en multaj protektitaj areoj en la Nacia Parko Bataano, la Natura Parko Vulkano Bulusan, la Arbara Rezervejo Akvodislimo Angat kaj la Natura Parko Norda Sierra Madre. Kvankam ĉiuj ĉi tiuj areoj estas protektitaj per leĝo, senarbarigo, minado, ĉasado kaj habitatoperdo ankoraŭ daŭras en kelkaj el ĉi tiuj protektitaj areoj.<ref name=":12">{{Cite web |title=Philippine Trogon - eBird |url=https://ebird.org/ebird/species/phitro1 |access-date=2024-09-11 |website=ebird.org |language=en}}</ref><ref>[https://www.iucnredlist.org/species/22682839/264045717 Harpactes ardens: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22682839A92963343] (Report). International Union for Conservation of Nature. 2016-10-01. doi:10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22682839a92963343.en. </ref><ref> IUCN (2016-10-01). [https://www.iucnredlist.org/species/22727655/264027154 Otus megalotis: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22727655A94955374] (Report). International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22727655a94955374.en. </ref> ==Bildaro== <gallery> File:Philippie Scoop Owl.jpg|Filipina orelstrigo File:Výreček filipínský Zoo Praha.jpg|Filipina orelstrigo, Bestoĝardeno de Prago </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} * {{cite web |url= http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2178&m=0|title=BirdLife Species Factsheet: Mantanani Scops-owl |access-date= 22an de Aprilo 2010|publisher=BirdLife International }} *Yee, S. A., Puan, C. L., Chang, P. K., & Azhar, B. (2016). "Vocal Individuality of Sunda Scops-Owl ( Otus lempiji) in Peninsular Malaysia." ''Journal of Raptor Research'', ''50''(4), 379–390. {{doi|10.3356/JRR-15-76.1}} *[https://web.archive.org/web/20070516175940/http://www.owls.org/Species/otus/sunda_scops_owl.htm World Owl Trust: Sunda Scops Owl] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Commons category|Otus megalotis}} {{Wikispecies|Otus megalotis}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Strigedoj]] [[Kategorio:Birdoj de la Filipinoj]] ia1dosvrdnanl3gzivy6hji5jvon8er 0 936444 9372009 9330899 2026-05-13T09:42:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372009 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IR|situo sur mapo=Teherano|zomo=13}} La '''Fondaĵo por Iranaj Studoj''' aŭ '''[[Iranologia Fondaĵo]]''' ({{Lang-fa|بنياد ايرانشناسي}}‎) estas irana registara organizaĵo establita en 1997, kiu financas esploradon pri la irana kulturo kaj civilizo ĝenerale. Ekzistas filio de la organizaĵo en la centra urbo de ĉiu provinco La estro de la organizaĵo estas la [[Prezidanto de Irano]].<ref name="if1">{{cite web|url=http://www.iranology.ir/mostanadat/asasnameh.aspx|title=بنیاد ایران شناسی - اساسنامه|language=fa|access-date=28 October 2020|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031100806/http://www.iranology.ir/mostanadat/asasnameh.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="if2">{{cite web|url=https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6280/6300/69417/%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C|title=بنیاد ایران شناسی - پایگاه اطلاع رسانی حوزه|language=fa|access-date=28 October 2020}}</ref><ref name="if3">{{cite web|url=https://www.irna.ir/news/82490952/%D8%A8%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%88%D9%8A%D8%AA%D9%8A-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|title=بنياد ايران شناسي نقش مهمي در جبران بحران هويتي جوانان دارد - ایرنا|language=fa|access-date=28 October 2020}}</ref> Dank'al klopodoj de la Iranologia Fonduso, nuntempe ekzistas pli ol 660 centroj kaj institutoj de [[Iranologio|iranaj studoj]] <ref name="if82">{{cite web|url=http://inst.iranology.ir/|title=Foreign Institues<!--sic--> for Iranian Studies - Iranology Foundation|language=en|access-date=28 October 2020}}</ref> en la mondo <ref name="if73">{{cite web|url=https://www.irna.ir/news/81422442/%D8%A8%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%D8%AF|title=بنياد ايران شناسي منطقه زاگرس در نهاوند افتتاح شد - ایرنا|language=fa|access-date=28 October 2020}}</ref> kaj 342 centroj kaj institutoj de iranaj studoj en [[Irano]].<ref name="if74">{{cite web|url=http://marakez.iranology.ir/Default.aspx|title=موسسات ايران شناسي داخل كشور - بنیاد ایران شناسی|language=fa|access-date=28 October 2020}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.iranology.ir/mostanadat/entesharat.aspx Publikaĵoj de Iranologia Fondaĵo]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201031000000/https://web.archive.org/web/20201031115129/http://www.iranology.ir/mostanadat/entesharat.aspx |date=2020-10-31 }} * [http://en.iranology.ir/Iranology_Exhibition.aspx La Iranologia Ekspozicia Komplekso]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200702000000/https://web.archive.org/web/20200702154921/http://en.iranology.ir/iranology_Exhibition.Aspx |date=2020-07-02 }} <!--* [https://www.tehrantimes.com/news/440948/True-Molavi-is-in-Masnavi-not-in-sama-Iranology-Foundation-CEO Vera Molavi estas en Masnavio, ne en sama: Ĉefoficisto de la Iranologia Fondaĵo]--> * [https://www.tehrantimes.com/tag/Iranology+Foundation Novaĵoj de la Iranologia Fondaĵo ĉe Tehrantimes] * [http://en.womenrightful.com/tag/iranology-foundation/ Teherana konferenco esploros la rolon de virinoj en la irana-islama civilizo]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Iranologio]] [[Kategorio:Internaciaj kulturaj organizaĵoj]] lh1qmbhbxqku8ukgsse8v4qhbvgxrbe 0 936765 9372031 9366950 2026-05-13T10:12:06Z Kani 670 /* Specinomoj */ 9372031 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Claude Marie Jules BOURCIER''' (franca prononco: [klod maʁi ʒyl buʁsje]; 19a de Februaro 1797 – 9a de Marto 1873) estis franca [[natursciencisto]] kaj fakulo pri [[kolibro]]j. ==Biografio== Li estis urbestro de Millery, [[Rhône (departemento)|Rhône]] el 1832 ĝis 1837, kaj li estis poste la franca konsulo en [[Ekvadoro]] el 1849 ĝis 1850. En 1857, li iĝis membro de la ''Société linnéenne de Lyon''. ==Specinomoj== Bourcier nomis nombrajn kolibrajn speciojn, ĉu sola ĉu kun aliaj ornitologoj, kiel Adolphe Delattre kaj Martial Etienne Mulsant, ekzemple jenaj: {{Div col|cols = 2}} * [[Rufavosta ermitkolibro]] (''Eutoxeres condamini'') * [[Aglobeka ermitkolibro]] (''Eutoxeres aquila'') * [[Bronzvosta ermitkolibro]] (''Glaucis dohrnii'') * [[Strivosta ermitkolibro]] (''Threnetes ruckeri'') * [[Fulgoĉapa ermitkolibro]] (''Phaethornis augusti'') * [[Palventra ermitkolibro]] (''Phaethornis anthophilus'') * [[Blankliphara ermitkolibro]] (''Phaethornis yaruqui'') * [[Nadlobeka ermitkolibro]] (''Phaethornis philippii'') * [[Verdafrunta kolibro]], (''Doryfera ludovicae'') * [[Blufrunta kolibro]], (''Doryfera johannae'') * [[Orienta kojnkolibro]] aŭ Kolibro de Geoffroy (''Schistes geoffroyi'') * [[Violorela kolibro]] (''Colibri cyanotus'') * [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') * [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') * [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') * [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') * [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') * [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') * [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') * [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') * [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena wilsoni'') * [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') * [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') * [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') * [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') * [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') * [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') * [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') * [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') * [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') * [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') * [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') * [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') * [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') * [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') * [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') * [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') * [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') * [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') * [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') * [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') * [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') * [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') * [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') * [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') * [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') {{Div col end}} Jenaj kolibrospecioj portas lian nomon: * Kolibro de Bourcier (''Polyonymus caroli''), priskribita de Bourcier mem en 1847; * [[Rektabeka ermitkolibro]] (''Phaethornis bourcieri''), priskribita de [[René Primevère Lesson]] en 1832.<ref name=PR>[https://cths.fr/an/savant.php?id=107047 Prosopo] ''Sociétés savantes de France''. </ref> Specio de sudamerika serpento, ''Saphenophis boursieri'', estis nomita liahonore fare de Giorgio Jan en 1867.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Bourcier", p. 35).</ref> La surtera moluska genro ''Bourciera'' estis nomita laŭ li, baze sur specimenojn kiujn li kolektis por Louis Pfeiffer. ==Verkoj== *''Descriptions de nouvelles espèces d'oiseaux-mouches'', 1839 (kun Martial Étienne Mulsant & [[Jules Verreaux]]) *''Collection typique d'oiseaux mouches (Trochilidés)'', 1874 (postumorte)<ref>[http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Jules+Bourcier%22 Google Books] (publications).</ref> ==Fontoj== *Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird?: Men and women commemorated in the common names of birds''. London: Christopher Helm. 400 pp. {{ISBN|978-0713666472}}. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bourcier}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] mzwrcrkahwdbsgx89mbvvu7hncb7img 0 939443 9372060 9337874 2026-05-13T11:09:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372060 wikitext text/x-wiki '''Fortikaĵa regiono Králíky''' ({{lang-cs|Králická pevnostní oblast}}, {{lang-en|The Kralíky fortified sector}}, {{lang-de|Grulicher Festungsgebiet}}, {{lang-fr|Région fortifiée de Králíky}}, {{lang-pl|Kralicki obszar fortyfikacijny}}, plu nur ''FRK'') estas parto de zono de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] konstruitaj antaŭa la [[dua mondmilito]] kontraŭ [[Nazia Germanio]], troviĝanta en ĉirkaŭaĵo de urbo [[Králíky]] el pli granda parto nordoriente de [[Regiono Pardubice]] kaj el malpli granda parto nordokcidente de [[Regiono Olomouc]], kiu estas tegmentita fare de la samnomata [[ĝenerale utila kompanio]] asociiĝanta ĉi tieajn fortikaĵajn kaj soldatajn [[muzeo]]jn. == Muzeoj asociiĝantaj en FRK == [[Dosiero:boudatvrz.jpg|thumb|La enireja objekto K-S 22a "Krok"]] === Muzeo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj – artileria fuortaro Bouda === La [[Bouda (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Bouda]] troviĝas en masivo de [[Bouda (Orlica montaro)|samnomata monto]] en la suda parto de [[Orlica montaro]]. Ĝi estas alirebla sur turismaj markoj el [[Suchý vrch (Orlica montaro)|Suchý vrch]] kaj municipoj [[Těchonín]], [[Mladkov]], [[Lichkov]] kaj [[Dolní Boříkovice]]. Enkadre de kelke da tipoj de vizitoj estas alirebligita ampleksa subterejo de la fuortaro kaj parto de surteraj batalobjektoj. La muzeo estas trafikata de ''Kompanio de amikoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, o. p. s.'' [[Dosiero:Hurka lokomotiva ALD 2.JPG|thumb|Lokomotivo ALD 2 en la subterejo de fuortaro Hůrka]] === Muzeo de fortikaĵoj – artileria fuortaro Hůrka === La [[Hůrka (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Hůrka]] troviĝas surrande de urbo Králíky ĉe [[ŝoseo II/312]] ĝis [[Hanušovice]]. Enkadre de vizito estas alirebligita ampleksa subterejo de la fuortaro kaj surfaca [[artileria fuorto]]. La muzeo estas en proprumado de urbo Králíky kaj ĝia trafikanto estas ''Kompanio de amikoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, o. p. s.'' === Muzeo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–1938 infanteria fuorto K-S 5 "U potoka" === {{Ĉefartikolo|K-S 5 "U Potoka"}} La [[infanteria fuorto]] K-S 5 "U potoka" estas objekto en progresa stadio de rekonstruo. Kiel ununura ĝi troviĝas sur teritorio de Regiono Olomouc. Alirebla ĝi estas sur nelonga markita piedvojo el la suda rando de municipo [[Dolní Morava]]. La trafikanto estas ''Klubo de soldata historio Kralka''. [[Dosiero:K-S8.jpg|thumb|Infanteria fuorto K-S 8 "U nádraží"]] === Monumento de defendantoj de Patrujo – infanteria fuorto K-S 8 "U nádraží" === La infanteria fuorto K-S 8 "U nádraží" proponas pli da specoj de ekspozicioj: Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, [[Subtera fabriko Richard]], [[Karpata-dukla operaco]] kaj pluaj. Ĝi troviĝas rekte en spaco de trajna stacidomo en [[Červený Potok]]. La trafikanto estas ''Klubo de amikoj de armeo''. [[Dosiero:K-S12b.jpg|thumb|Králický Sněžník el gvatejo K-S 12b "Utržený"]] === Memstara artileria gvatejo K-S 12b "Utržený" === La [[artileria gvatejo]] K-S 12b "Utržený'''"''' estas la plej konservita fortikaĵa objekto enkadre de FRK. Konserviĝis sur ĝi lasta [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|artileria blenda kloŝo]] en regiono Králíky. De la objekto estas belaj belvidoj al Orlica montaro, [[Králický Sněžník (montaro)|Králický Sněžník]] kaj [[Hrubý Jeseník]]. Alirebla ĝi estas el ŝoseo Králíky – Červený Potok sur markita piedvojo de rando de arbaro. La trafikanto estas ''Klubo de amikoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj "Utržený"''. [[Dosiero:K-S14.JPG|thumb|Infanteria fuorto K-S 14 "U cihelny"]] === Infanteria fuorto K-S 14 "U cihelny" === {{Ĉefartikolo|K-S 14 U cihelny}} La infanteria fuorto K-S 14 "U cihelny" situanta ĉe ŝoseo inter la urbo Králíky kaj municipo [[Prostřední Lipka]] troviĝas en progresa grado de rekonstruaj laboroj. La ekpozicio estas dediĉita al pluraj temoj: [[Ĉeĥoslovakaj legioj]], [[Ĉeĥoslovaka armeo]], [[financa gardistaro]], milita kirurgio kaj precipe serĝento [[Arnošt Hrad]]. Konsisto de la muzeo estas ankaŭ du alirebligitaj [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj objektoj mod. 37]]. Por la urbo Králíky trafikas ĝin societo ''Soldata-historia klubo Erika, z.s''. === Muzeo Vysoký Kámen – infanteria fuorto K-S 25 Na sedle === [[Muzeo Vysoký kámen]] prezentas objektojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1936–1938 kaj sekve postmilitajn reaktivigojn. Por vidi estas objekto de [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|peza fortikaĵo]] K-S 25 Na sedle, kiu estas malfermita ĉiam dum ĉeesto de trafikanto. Plu la muzeo prezentas tri objektojn de malpezaj fortikaĵoj. Numeron 260 en aspekto de postmilita reaktivigo el la 1960-aj kaj la 1970-aj jaroj, n-ron 59 en aspekto de germana reaktivigo el la jaroj 1944/45 kaj objekton n-ro 60 en ĝia aspekto kian ĝi gavis post la finigp enkadre de provoj en la jaroj 1939–41. Tiuj ĉi objektoj estas malgermitaj laŭ peto aŭ se tio estas eksplicite indikita en retprezento kaj aliloke. Tra la spaco de muzeo kondukas [[Betona limo|instrua pado betona limo]]. [[Dosiero:K-S32.JPG|thumb|Infanteria fuorto K-S 32 "Na růžku"]] === Soldata muzeo Lichkov === La muzeo ensumigas duopon de infanteriaj fuortoj K-S 31 "U besídky" kaj K-S 32 "Na růžku". La ekspozicio estas dediĉita al ĉeĥoslovaka kirasita tekniko, ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, senmotora flugado, soldata tekniko el la jaroj [[1939]]–[[1945]] kaj al ĉeĥoslovakaj soldatoj en [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|okcidenta]] kaj [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|orienta fronto]] en periodo de la dua mondmilito. La muzeo estas videbla el ŝoseo inter [[Mladkov]] kaj [[Lichkov]] kaj alirebla sur kampa vojo. La trafikanto estas ''kooperativo ForteG''. === Malpeza fortikaĵo mod. 37 n-ro 25 === Iom post iom rekonstruata malpeza fortikaĵo mod. 37 troviĝas en kampoj norde de la urbo Králíky proksime dekstre de ŝoseo al [[Prostřední Lipka]]. [[Dosiero:VMK - UP 82.JPG|thumb|UP 82 sur korto de SMK]] === Soldata muzeo Králíky === En la soldata muzeo troviĝas informa centro de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj [[1935]]–[[1938]]. En la ekspozicio dediĉita al armeo kaj defedo de la ŝtato troviĝas tekniko, veturiloj, armiloj, municio, uniformoj, dokumentoj ktp. Enkadre de ''Komunaj semajnfinoj de FRK'' ĝi prezentas batalteknikon en movo. Ĝi situas sur la norda rando de la urbo Králíky maldektre ĉe ŝoseo al Prostřední Lipka. Por la urbo Králíky la muzeon trafikas kompanio ''Armyfort s. r. o.'' === Monumento al viktimoj de internigo Králíky === La monumento estas daŭra ekspozicio [[K-S 14 U cihelny|Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–38 de Infateria fuorto K-S 14 "U cihelny" Králíky]] kaj ĝi troviĝas en konstruaĵo en placo Velké náměstí 367 en [[Králíky]] kaj ĝi estas rememoro de [[Deporto|deportado]] kaj [[internigo]] de [[religiuloj]] el la jaroj 1950–1961, kiuj estis en [[Hora Matky Boží]] sur tiu ĉi loko limigitaj en persona libereco. === Orientbohemia monumento de doganej-aferoj === La monumento troviĝas en konstruaĵo en placo Velké náměstí 367 en [[Králíky]]. Ĝi estas kreata de daŭra ekspozicio [[K-S 14 U cihelny|Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935–38, K-S 14 "U cihelny" Králíky]]. Ĝi estas la plej granda faka organizaĵo de la muzea ekspozicio de sia speco en Ĉeĥio. Por publiko ĝi estis malfermita en la jaro 2018. La ekspozicio moderne kaj vive traktas pri ĉiuj historiaj periodoj de doganej-afero en pli vastaj historiaj koneksoj. == Komunaj semajnfinoj de muzeoj kaj monumentoj en FRK == [[Dosiero:Budova VPC.jpg|thumb|[[Orientbohemia monumento de doganej-aferoj]] en Králíky]] Ili okazas de aprilo ĝis oktobro ĉiam lastan semajnfinon en la monato, en aŭgusto poste dum ''Agado Cihelna''. La muzeoj asociiĝintaj en FRK estas nuntempe malfermitaj ankaŭ ekster sia kutima malferma tempo kaj ili aranĝas diversajn tipojn de allogaĵoj. == Agado Cihelna == [[Agado Cihelna]] estas aranĝata ĉiam en iu aŭgusta semajnfino. La porta historia parto estas batalmontraĵoj plejparte al temo de bataloj en periodo de la dua mondmilito en reĝisorado de soldataj-historiaj kluboj. Enkadre de la programo okazas ankaŭ prezentiĝoj de armigitaj kaj savkonsisteroj kaj ekpozicioj de la historia kaj nuntempa tekniko. == Literaturo == * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Ráboň | persona nomo = Martin | jaro = 2011 | titolo = Králická pevnostní oblast – Miniprůvodce | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno | loko = Hradčany u Tišnova | isbn = 978-80-86463-33-9 }} * ''Informa materialo de FRK, teksto Martin Ráboň, eldonita en 2008'' == Rilataj artikoloj == * [[Telfero Sklené - Podbělka]] * [[Telfero Hynčice - Sušina]] * [[Fortikaĵa ŝoseo]] * [[Ervín Maršák]] * [[Bohumil Borecký]] * [[Arnošt Hrad]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kpo1938.com Fortikaĵa regiono Králíky] * [http://www.boudamuseum.com Společnost přátel čs. opevnění] * [http://www.ks5.cz KVH Kralka] * [https://web.archive.org/web/20190101184855/http://www.kparm.wz.cz/ Klub přátel armády] * [http://pozorovatelna.kvalitne.cz Klub přátel čs. opevnění "Utržený"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210511134103/http://pozorovatelna.kvalitne.cz/ |date=2021-05-11 }} {{Wayback|url=http://pozorovatelna.kvalitne.cz/ |date=20210511134103 }} * [http://cihelna.militaryclub.info VHK Erika] * [http://vhtm.valka.cz Trafikanto de muzeo Vysoký Kámen] * [http://www.forteg.cz družstvo ForteG] * [http://www.armyfort.com Soldata muzeo Králíky] * [http://www.cihelna.militaryclub.info/ Muzeo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj el la jaroj 1935 - 38, Infanteria fuorto K-S 14 "U cihelny" Králíky] * [http://pamatnik.militaryclub.info/index.html Monumento al viktimoj de internigo Králíky] * [http://www.akcecihelna.com Agado Cihelna] * [http://www.zdeneksmida.cz/rozbor-severniho-pohranici/masiv-kralickeho-snezniku/mokry-hreben-a-opevneni.html Fortikaĵoj sur malseka montodorso de Králický Sněžník] {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Fortikaĵa regiono Králíky| ]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Ústí nad Orlicí]] [[Kategorio:Geografio de distrikto Ústí nad Orlicí]] [[Kategorio:Orlica montaro]] [[Kategorio:Valkaldrono Klodzko]] [[Kategorio:Hanuŝovica montetaro]] [[Kategorio:Teknikaj muzeoj en Regiono Pardubice]] [[Kategorio:Teknikaj muzeoj en Regiono Olomouc]] 00d2g6cqnjqxg9dc8g2i6pl98zwg689 0 940092 9371787 9341889 2026-05-13T00:43:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371787 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Fernandezinsula kolibro |koloro = pink |dosiero = Sephanoides fernandensis.jpg |priskribo de dosiero = Masklo ĉe floroj de ''Cuminia eriantha'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sephanoides]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Fernandezinsula kolibro''' ''S. fernandensis'' |statuso = CR | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Sephanoides fernandensis'' |volume=2020 |article-number=e.T22687863A179402328 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687863A179402328.en |access-date=25a de Julio 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sephanoides fernandensis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Phillip Parker King|King]], 1831) |vikispecio = ''Sephanoides fernandensis'' |komunejo = ''Sephanoides fernandensis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sephanoides fernandensis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fernandezinsula kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sephanoides fernandensis'', laŭ kio ankaŭ ''Fernandeza fajrkronulo'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la nur du specioj de la genro ''[[Sephanoides]]''. Ĝi troviĝas nur en insulo Robinson Crusoe de [[Insularo Juan Fernández]] de [[Ĉilio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Fernandezinsula kolibro kunhavas la genron ''Sephanoides'' kun la [[Ĉilia kolibro]] (''S. sephaniodes)''. Ĝi havas unu ekzistantan subspecion, la nomigan ''S. f. fernandensis''. Plej multaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj atribuas al ĝi duan subspecion, la formortintan ''S. f. leyboldi''. Ili listigas ĝin kiel trovebla sur alia insulo en la grupo de Juan Fernández, nome la [[insulo Alejandro Selkirk]] (ankaŭ nomata Más Afuera).<ref name=IOC12.1/><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, almenaŭ unu aŭtoro pridubas la traktadon de du subspecion kaj ĉu fajrkronulo vere iam loĝis en Selkirk.<ref>Johow, Federico. (2007). "El picaflor de la Isla de Masafuera: ¿subspecie extinta, nunca existió o mistery bird?", ''Boletín Chileno de Ornitología'' 13: 28-41.</ref> [[File:Haeckel - Hylocharis Stokesii.jpg|thumb|left|Plenkreska ino el jarmila specimeno]] ==Aspekto== La Fernandezinsula kolibro estas inter la plej radikale [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]] kolibroj. La plumaroj de la masklo kaj la ino estas tiel ege malsamaj, kaj eĉ la ino havas vir-similan irizecan kronon, ke en la 19-a jarcento oni pensis, ke ili estas malsamaj specioj ĝis oni malkovris neston kun po unu el ĉiu sekso. Maskloj estas 11,5 ĝis 12 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 10,9 g. Inoj estas ĉirkaŭ 10,5 cm longaj kaj pezas ĉirkaŭ 6,8 g. Ambaŭ seksoj havas rektan nigran bekon.<ref name=JFFI-BOW>Roy, M.S., G. M. Kirwan, kaj P. F. D. Boesman (2020). Juan Fernandez Firecrown (''Sephanoides fernandensis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.juffir1.01] Alirita la 25an de Julio, 2022</ref> La masklo estas preskaŭ tute cinam-oranĝa. Ĝiaj frunto kaj krono estas irizecaj fajre ruĝecflavaj kaj la flugiloj malhele kuprogrizaj. La supraj partoj de la femalo estas bluetverdaj kun irizeca bluetviola krono. Ĝiaj subaj partoj estas pure blankaj kun nigraj kaj verdaj diskoj kaj la flugiloj ardezverdaj. La centraj vostoplumoj kaj la internaj flugilplumoj de la aliaj estas bluetverdaj kaj la eksteraj flugilplumoj blankaj.<ref name=JFFI-BOW/> [[File:Sephanoides fernandensis leyboldi.jpg|thumb|left|upright|La supozebla formortinta subspecio ''S. f. leyboldi'']] ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de la Fernandezinsula kolibro troviĝas nur sur la insulo Robinson Crusoe. La supozata formortinta subspecio ''S. f. leyboldi'' estas atribuita al la [[insulo Alejandro Selkirk]]. La specio loĝas en arbaroj, arbustaroj kaj ĝardenoj, preferante ombrajn areojn. Somere, maskloj ofte videblas en la sola urbo de la insulo, San Juan Bautista, manĝante la florojn de arboj en la subgenro ''Sonchus'' de ''Dendroseris'', kiuj estas endemiaj de la insularo, kaj multaj el kiuj estas mem draste endanĝerigitaj specioj. Ĉiuj reproduktaj registroj estas je altitudoj inter 120 kaj 660 m.<ref name=JFFI-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Fernandezinsula kolibro moviĝas tra la insulo, supozeble serĉante florplantojn, sed alie estas sidlokema (nemigranta).<ref name=JFFI-BOW/> ===Manĝado=== La Fernandezinsula kolibro serĉas [[nektaro]]n ĉe la floroj de indiĝenaj plantoj, precipe ''Rhaphithamnus venustus'' kaj ''Sonchus brassicifolius''. Ĝi ankaŭ povas nutriĝi per enkondukitaj [[eŭkalipto]]j kaj [[abutilo]]j dum aŭtuno kaj vintro, kiam la plej multaj el la indiĝenaj plantoj ne floras. Ĝi manĝas per alkroĉiĝo al la floroj, kaj preferas ombritajn florojn bone super la tero. Ambaŭ seksoj defendas manĝoteritoriojn, kaj maskloj tenas la pli produktivajn lokojn. Aldone al nektaro, la specio manĝas ankaŭ malgrandajn [[insektoj]]n kaptitajn dumfluge aŭ kolektitajn el folioj.<ref name=JFFI-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Fernandezinsula kolibro estas de septembro ĝis meze de novembro. La ino konstruas malgrandan tasforman neston el teksitaj filikfibroj, aliaj fibroj, muskoj kaj [[araneaĵo]]j, metita sur la pinton de branĉeto en ŝirmo, tipe ĉirkaŭ 4 m super la grundo. Studo de 2011 trovis, ke pli ol 75% de la nestoj estis en ''Myrceugenia fernandeziana'' arboj. La ovodemetado estas de du ovoj. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=JFFI-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sephanoides-fernandensis |species=Fernandezinsula kolibro}} ==Statuso kaj konservado== La [[IUCN]] taksis la Fernandezinsulan kolibron kiel [[Draste Endanĝerigita]]n. La specio loĝas nur sur unu malgranda insulo. Ĝi havas ĉirkaŭkalkulitan populacion de 1500 ĝis 3500 maturaj birdoj aŭ 3000 ĝis 5200 entute individuoj, kaj oni kredas, ke la nombro malpliiĝas. La detruo de indiĝenaj arboj, de kiuj la specio dependas por nestejoj, estas grava kaŭzo de la malkresko. Ankaŭ kontribuas la disvastiĝo de ekzota zarzamora rubuso (''[[Rubus ulmifolius]]'') kaj makia vinbero (''Aristotelia chilensis''), predado fare de hejmaj kaj sovaĝiĝintaj katoj, kaj detruo fare de enkondukitaj [[kuniklo]]j kaj [[kapro]]j. Ĝi ankaŭ povas suferi pro konkurenco pri manĝaĵo de la pli multnombra [[Ĉilia kolibro]].<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Sephanoides fernandensis'' |volume=2020 |article-number=e.T22687863A179402328 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687863A179402328.en |access-date=25a de Julio 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Sephanoides fernandensis}} {{Wikispecies|Sephanoides fernandensis}} *[http://www.oikonos.org/firecrown.htm Konservadesplora programo.] *[http://www.islandconservation.org/juan-fernandez-chile Island Conservation Restoration Project]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ĉilio]] 7ik8urofkfb8oel304mf3y0068uvsng 0 940431 9371511 9369025 2026-05-12T13:26:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IT|situo sur mapo=Florenco|zomo=13}} La '''Eŭropa Universitata Instituto''' (ankaŭ konata kiel ''EUI'', ) estas internacia instrua kaj esplora institucio por postbakalaŭraj kaj postdoktoraj studentoj kaj sendependa organo de la [[Eŭropa Unio]], establita de la membroŝtatoj por kontribui al kultura kaj scienca disvolviĝo en ekonomiko, historio, juro, politiko kaj sociaj sciencoj el eŭropa perspektivo. La Universitata Instituto estas [[internacia organizaĵo]]. Ĝi situas en diversaj vilaoj kaj palacoj en kaj ĉirkaŭ [[Florenco]]. Ĝi estis fondita en 1972 de la ses membroŝtatoj de tio, kio tiam estis la [[Eŭropa Komunumaro]].  Danio, Irlando kaj Britio aliĝis al la Eŭropaj Komunumoj en 1973 kaj poste aliĝis al la Konvencio establanta la Eŭropan Universitatan Instituton. Nova Konvencio estis adoptita en 1992 de la tiamaj dek du membroŝtatoj de la Eŭropa Komisiono, reviziante la Konvencion de 1972. Ĝi ekvalidis en 2007, kiam la lasta el la subskribintaj landoj ratifis la Konvencion. La EUI estas organizita en kvar fakojn: Ekonomiko, Historio, Juro, kaj Politikaj kaj Sociaj Sciencoj. La universitato ankaŭ havas interfakan centron por la studo de [[eŭropa integriĝo]] ([[Erasmus+]]}, la Centron Robert Schuman por Altnivelaj Studoj, kaj Akademion de Eŭropa Juro, kiu koncentriĝas pri [[Eŭropunia juro|EU-juro]] kaj homaj-rajtoj-juro. La Eŭropa Universitata Instituto estas membro de la [[Eŭropa Universitato de Sociaj Sciencoj]], aŭ CIVICA.<ref>{{Cite web |title=CIVICA Campuses|url=https://www.civica.eu/who-we-are/about-civica/campuses/|access-date=2024-12-01|website=www.civica.eu|language=de}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://archives.eui.eu/en/fonds/148651?item=EUI Arkivoj] de la Eŭropa Universitata Instituto, ĉe la [https://www.eui.eu/en/academic-units/historical-archives-of-the-european-union Historiaj Arkivoj de la Eŭropa Unio.] * [http://www.eui.eu/ Eŭropa Universitata Instituto (EUI)] * [http://www.eui.eu/RSCAS/ Centro Robert Schuman por Altnivelaj Studoj] * [http://www.eui.eu/MaxWeberProgramme/ Programo de Max Weber] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090426233934/http://www.eui.eu/MaxWeberProgramme/ |date=2009-04-26 }} Archived * [http://www.eui.eu/Research/Library EUI-Biblioteko] * [http://fsr.eui.eu/ Florenca Lernejo de Reguligo] * Stato de la Unio * [https://edmo.eu/ Eŭropa Observatorio pri Ciferecaj Amaskomunikiloj] * [https://gulbenkian.pt/emifund/ Eŭropa Fonduso por Amaskomunikiloj kaj Informo] * [https://migrationpolicycentre.eu/ Centro pri Migrada Politiko] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio: esperantistoj]] [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1972]] [[Kategorio:Edukado en Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Esploraj institutoj en Italio]] [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj en Italio]] [[Kategorio:Florenco]] 8ugujtq1uezh8ihi2mfaycnr0gudbs3 0 941235 9372047 9352797 2026-05-13T10:54:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9372047 wikitext text/x-wiki {{Ĝermo|Perto}} [[Dosiero:Forrest_Place,_January_2018_06.jpg|alternative=|eta|250x250ra|Vido suden laŭ Forrest Placo]] [[Dosiero:Forrest_Place,_February_2018.jpg|eta|350ra|Forrest Placo estas limigita okcidente de la konstruaĵo Commonwealth Bank]] '''Forrest Placo''' ({{Lang-en|Forrest Place}}) estas [[Piedira zono|porpiedirantoj placo]] situanta en la [[Perto|centra komerca distrikto]] de [[Perto]], [[Okcidenta Aŭstralio]]. La placo estis kreita en 1923, kaj havas historion kiel fokuso por signifaj politikaj kunvenoj kaj manifestacioj. == Priskribo == Forrest Placo estas pavimita kaj pejzaĝigita kiel porpiediranta placo, kun sidlokoj, publikaj artaĵoj kaj arboj. La orienta flanko de la strato estas bordata de butikoj de la butikumada komplekso Forrest Chase, dum la historiaj konstruaĵoj de la Ĝenerala [[Poŝtejo]] kaj la Commonwealth Bank situas okcidente.<ref name="gmaps">[https://maps.google.com.au/maps?saddr=Forrest+Pl&daddr=Forrest+Pl&hl=en&sll=-31.952365,115.859295&sspn=0.002312,0.00327&geocode=FXl0GP4dO-DnBg%3BFblvGP4dHN7nBg&t=h&dirflg=w&mra=dme&mrsp=1&sz=19&z=19]</ref> Forrest Placo estas uzata multmaniere dum la tuta jaro, inkluzive de kulturaj ekspozicioj, infanaj agadoj kaj paradoj, kaj enhavas la vizitcentron de la Urbo [[Perto]].<ref name="cityofperty1">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cityofperth.wa.gov.au/html/vis13_waaccess_fp_fp.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2026-04-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060821202320/http://www.cityofperth.wa.gov.au/html/vis13_waaccess_fp_fp.php |arkivdato=2006-08-21 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Forrest Placo]] [[Kategorio:Perto]] [[Kategorio:Okcidenta Aŭstralio]] pitc66rovz1pl5srfh8060s70fxo7hb 0 942565 9371788 9366868 2026-05-13T00:45:01Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 9371788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Fernando ARAMBURU''' (naskiĝis la 4-an de januaro 1959 en [[Donostio]] / [[San Sebastián]]) estas hispana verkisto, poeto kaj tradukisto. Aramburu ricevis la Premion Biblioteca Breve en 2014 pro sia romano ''Ávidas pretensiones''. Li akiris signifan atenton per sia romano ''Patria'' (Patrujo, 2016), kiu gajnis plurajn premiojn, inkluzive de la Premio Nacional de Narrativa,<ref>{{Cite news|url=https://elpais.com/cultura/2017/10/17/actualidad/1508235702_743644.html|title=Fernando Aramburu, premio Nacional de Narrativa por 'Patria'|last=Cruz|first=Juan|date=2017-10-17|work=El País|access-date=2020-01-30|language=es|issn=1134-6582}}</ref> la Premion de la Crítica, kaj la [[Premio Strega|Premion Strega]].<ref name=":0">{{Cite web|title=Fernando Aramburu - Departamento de Bibliotecas y Documentación del Instituto Cervantes|url=https://www.cervantes.es/bibliotecas_documentacion_espanol/creadores/aramburu_fernando.htm#:~:text=Su%20primera%20novela%20con%20la,en%20espa%C3%B1ol%20como%20en%20euskera.|access-date=2023-11-13|website=www.cervantes.es}}</ref> La romano vendis pli ol 800 000 ekzemplerojn en Hispanio (ĝis la komenco de 2019) kaj estis tradukita en proksimume dudek lingvojn. La rakonto okazas en [[Eŭskio]] kaj temas pri la [[terorismo]] de [[ETA]] (''Euskadi Ta Askatasuna'')<ref>{{Cite web|last=Migelez|first=Xabier|date=2020-09-02|title=Fernando Aramburu, autor de 'Patria', tras la polémica del cartel de HBO: "Me parece un desacierto"|url=https://www.elconfidencial.com/television/series-tv/2020-09-02/fernando-aramburu-patria-polemico-cartel-hbo_2733712/|access-date=2023-11-13|website=elconfidencial.com|language=es}}</ref> kaj la repaciĝo inter krimintoj kaj viktimoj. La romano estis adaptita en televidserion fare de HBO España. == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * (eus) Arinas, Txema ( ''Berria'' 10/11/2016), [https://www.berria.eus/paperekoa/1912/031/001/2016-11-10/eppur_si_muove.htm 'Eppur si muove']{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180826000000/https://web.archive.org/web/20180826005149/https://www.berria.eus/paperekoa/1912/031/001/2016-11-10/eppur_si_muove.htm |date=2018-08-26 }} Prenite la 25-an de aŭgusto 2018. * (es) Zaldua, Iban ( https://vientosur.info/ 22 marto 2017), «La literatura, ¿sirve para algo? Una crítica de Patria, de Fernando Aramburu». Prenite 25/08/2018. * Apudlitaj rakontoj n-ro 8. - NH Hoteloj {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aramburu, Fernando}} [[Kategorio:Eŭskaj poetoj]] [[Kategorio:Eŭskaj verkistoj]] qikoy9uh4t0f5vajqtt2j1d2ki3238c 0 943338 9372014 9371046 2026-05-13T09:45:09Z Kani 670 9372014 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Saucerottia'' |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Saucerottia''''' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 | sinonimo = }} '''''Saucerottia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas 11 speciojn, kiuj vivas en [[Mezameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Specioj== La specioj nun metitaj en tiu ĉi genro estis iam metitaj en ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, tiuj specioj estis metitaj en la restarigita genro ''Saucerottia''.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref> La genron enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] kun la [[Ŝtalverda kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> La genronomo devenas el la [[specia epiteto]] ''saucerrottei'' de la Ŝtalverda kolibro. La epiteton stampis en 1846 [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] honore al la franca kuracisto kaj ornitologo Antoine Constant Saucerotte.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=348 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n348/mode/1up }}</ref> La genro enhavas jenajn dek unu speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=7a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Lazurkrona kolibro]], ''Saucerottia cyanocephala'' (Lesson, 1830) Belizo, Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko kaj Nikaragvo. LC ** ''S. c. cyanocephala'' (Lesson, 1829) ** ''S. c. chlorostephana'' (Howell, 1965). * [[Blusubpuga kolibro]], ''Saucerottia hoffmanni'' (Cabanis & Heine,, 1860) Kostariko kaj Nikaragvo. LC * [[Berila kolibro]], ''Saucerottia beryllina'' (Deppe, 1830) Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Usono. LC ** ''S. b. viola'' (Miller, W, 1905) ** ''S. b. beryllina'' (Deppe, 1830) ** ''S. b. lichtensteini'' (Moore, RT, 1950) ** ''S. b. sumichrasti'' (Salvin, 1891) ** ''S. b. devillei'' (Bourcier & Mulsant, 1848) * [[Bluvosta kolibro]], ''Saucerottia cyanura'' (Gould, 1859) Salvadoro, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, kaj Usono. LC * [[Neĝventra kolibro]], ''Saucerottia edward'' (Delattre & Bourcier, 1846) Kostariko kaj Panamo kun kelkaj vidaĵoj en Kolombio. LC ** ''S. e. niveoventer'' (Gould, 1851) ** ''S. e. edward'' (Delattre & Bourcier, 1846) ** ''S. e. collata'' (Wetmore, 1952) ** ''S. e. margaritarum'' (Griscom, 1927) * [[Ŝtalverda kolibro]], ''Saucerottia saucerrottei'' (Delattre & Bourcier, 1846) Kolombio kaj Venezuelo. LC ** ''S. s. saucerottei'' ** ''S. s. warscewiczi'' ** ''S. s. braccata'' * [[Indigoĉapa kolibro]], ''Saucerottia cyanifrons'' (Bourcier, 1843) Kolombio. LC * [[Kaŝtanventra kolibro]], ''Saucerottia castaneiventris'' (Gould, 1856) Kolombio. NT * [[Verdaventra kolibro]], ''Saucerottia viridigaster'' (Bourcier, 1843) Kolombio kaj Venezuelo. LC * [[Kupropuga kolibro]], ''Saucerottia tobaci'' (Gmelin, 1788) Tobago, Trinidado, Venezuelo, kaj eble Grenado. LC ** ''S. t. monticola'' (Todd, 1913) ** ''S. t. feliciae'' (Lesson, R, 1840) ** ''S. t. caudata'' (Zimmer, JT & Phelps, 1949) ** ''S. t. aliciae'' (Richmond, 1895) ** ''S. t. erythronotos'' (Lesson, R, 1829) ** ''S. t. tobaci'' (Gmelin, JF, 1788) ** ''S. t. caurensis'' (Berlepsch & Hartert, E, 1902) * [[Kuprovosta kolibro]], ''Saucerottia cupreicauda'' (Salvin & Godman, 1884) Brazilo, Venezuelo kaj Gujano. LC ** ''S. v. duidae'' (Chapman, 1929) ** ''S. v. cupreicauda'' (Salvin & Godman, 1884) ** ''S. v. laireti'' (Phelps, WH Jr & Aveledo, 1988) ** ''S. v. pacaraimae'' (Weller, 2000) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 3q64hyuq9uc7d0x2ssw3is10zyecbxi 1 943362 9371821 9371299 2026-05-13T03:48:45Z Arbarulo 135469 9371821 wikitext text/x-wiki == Distingo == Por ligiligeco en la vikipedio, gravas distingi inter tiu ĉi [[Karavano (tradicia)]] kaj simpla Karavano, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:25, 12 maj. 2026 (UTC) :Mi ne vidas klaran distingon inter la artikoloj. Se iu havos tempon okupiĝi pri la artikoloj, mi esperas ke tiu ŝanĝos la temon de unu aŭ kunigos ilin. En aliaj vikipedioj la artikoloj ligitaj al "Karavano" estas pri konvojo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:48, 13 maj. 2026 (UTC) s8uicufa966l4a7ok2123pyxacira5s 9371822 9371821 2026-05-13T03:49:02Z Arbarulo 135469 9371822 wikitext text/x-wiki == Distingo == Por ligiligeco en la vikipedio, gravas distingi inter tiu ĉi [[Karavano (tradicia)]] kaj simpla Karavano, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:25, 12 maj. 2026 (UTC) :Mi ne vidas klaran distingon inter la artikoloj. Se iu havos tempon okupiĝi pri ili, mi esperas ke tiu ŝanĝos la temon de unu aŭ kunigos ilin. En aliaj vikipedioj la artikoloj ligitaj al "Karavano" estas pri konvojo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:48, 13 maj. 2026 (UTC) o5tlqxoqep3n8v3vom2nsb8sdjvqr3h 1 943370 9371823 9371345 2026-05-13T03:49:42Z Arbarulo 135469 9371823 wikitext text/x-wiki == Nom(ig)o == Kial idealismo kaj ne ideismo? ĉu tiuj estas interŝanĝeblaj? Notu la 3-an. '''ideismo''' Φ Sistemo, laŭ kiu la materia mondo, estas ŝajno, ekzistanta nur en nia spirito, ne en la realo. ☞ ''subjektivismo''. '''idealism3o''' '''1''' Celado al idealo, al perfekteco; senzorgo pri la reala, vulgara vivo. ☞ ''spiritualismo''. '''2''' Koncepto pri arto, kiel tradukanto de ia idealo, ne kiel sklavema imitanto de la realo. ☞ ''realismo''. '''3''' (<abbr>evi</abbr>) = ideismo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:33, 12 maj. 2026 (UTC) :Vi trovis bonan kialon proponi alinomadon ĉe Alinomendaj Artikoloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:49, 13 maj. 2026 (UTC) 1kuh1ks1wl0talulbf9dazbz256fp77 0 943389 9371765 9371439 2026-05-12T22:54:45Z Lovelano 74851 +{{Sen fontoj|biografio|majo 2026}} 9371765 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|biografio|majo 2026}} '''Johannes Alaranta''' estas finna pastro, verkisto kaj socia diskutanto. Li estis antaŭe [[konservativa lestadianismo|konservativa lestadianisma]] pastro. Komence de la 2010-aj jaroj li perdis sian vivon al tiu grupo. Tiam oni eksciis pri pedofilio en [[konservativa lestadianismo]]. Alaranta apogis la viktimojn kaj forte kritikis la kulpojn. Tial iuj membroj de la ligo koleriĝis al li, minacis li kaj baldaŭ li estis forigita el la movado. Poste li kritikis la movadon en siaj libroj. Laŭ li la movado agas parte kontraŭ la finnlanda [[leĝo]]. Lia patro estas [[Juhani Alaranta]]. Johannes Alaranta loĝas en [[Perniö]]. {{DEFAULTSORT: Alaranta, Johannes}} [[Kategorio:Finnaj pastroj]] 2wcis7cff2spub4kssm1dmom7nmdh3m 0 943395 9371462 9371461 2026-05-12T12:05:30Z Kani 670 /* Aspekto */ 9371462 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ŝtalverda kolibro |koloro = pink |dosiero = Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = ''Saucerottia saucerottei saucerottei'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Ŝtalverda kolibro''' ''S. saucerottei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687590/167101232 |title=Steely-vented Hummingbird ''Amazilia saucerrottei'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia saucerottei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Saucerottia saucerottei'' |komunejo = ''Saucerottia saucerottei'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia saucerottei map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ŝtalverda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia saucerottei'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en plej orienta [[Venezuelo]] kaj ĉefe en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ŝtalverda kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Ŝtalverdan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro kaj la genronomo devenas de la [[specia epiteto]], iam ''Trochilus saucerrottei''. Plimulto de taksonomiaj sistemoj atribuas al tiu ĉi specio jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. s. saucerottei'', ''S. s. warscewiczi'', kaj ''S. s. braccata''. HBW inkludas kvaran subspecion, kiun la aliaj traktas kiel la aparta [[Blusubpuga kolibro]] (''S. hoffmanni'').<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/> Krome, fine de la 19a jarcento ''S. s. warscewiczi'' estis traktita kiel aparta specio kun ''S. s. braccata'' kiel subspecio.<ref name=SVHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj H. F. Greeney (2021). Steely-vented Hummingbird (''Saucerottia saucerottei''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.stvhum2.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Aspekto== [[File:Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) in flight Las Tangaras.jpg|thumb|maldekstre|Las Tangaras]] La Ŝtalverda kolibro estas 8 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 4,4 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas nigran bekon kun rozkolora aŭ ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas orverdajn suprajn partojn kun blunigrajn vostokovrilojn. Ankaŭ ilia vosto estas blunigra. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile orverdaj kun verdetaj ĝis ŝtalbluaj subvostaj kovriloj. Plenkreskaj inoj havas iom da blanko sur siaj gorĝoplumoj kaj grizbrunajn subvostajn kovrilojn. Nematuraj birdoj iom similas al la ino, sed estas ĝenerale pli senkoloraj kaj havas parte malhelgrizan gorĝon, grizbrunan ventron kaj brunecajn randojn sur la dorso kaj pugoplumoj.<ref name=SVHU-BOW/> La aliaj du subspecioj malmulte diferencas de la nomiga. ''S. s. warscewiczi'' estas iom pli malgranda kaj havas violan ĝis bluetan nuancon sur la supravostaj kovriloj. ''S. s. braccata'' havas violajn pintojn sur la pugoplumoj kaj violbluajn ĝis bluetajn vostokovrilojn.<ref name=SVHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Subspecies ''S. s. warscewiczi'' of the steely-vented hummingbird is the northernmost. It is found in northern Colombia from [[Sucre Department]] east into western Zulia state in extreme northwestern Venezuela. The nominate ''S. s. saucerottei'' is found in western and north-central Colombia on the western slope of the Western Andes and in the [[Cauca River]] valley. ''S. s. braccata'' is found in the Andes of western Venezuela in the states of [[Trujillo (state)|Trujillo]] and [[Mérida (state)|Mérida]]. (Note that the range map includes that of the Central American blue-vented hummingbird.)<ref name=SVHU-BOW/> The steely-vented hummingbird inhabits semi-open to open landscapes such as scrublands, savanna, the edges of mature forest, [[secondary forest]], plantations, and gardens. Most of them tend to be somewhat arid. In most of its range it is found between sea level and {{convert|1500|m|ft|abbr=on}}. ''S. s. braccata'' can usually be found up to {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} and rarely as high as {{convert|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=SVHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The steely-vented hummingbird is essentially sedentary but might make local movements in response to availability of flowering plants.<ref name=SVHU-BOW/> ===Manĝado=== Little is known about the steely-vented hummingbird's feeding practices or diet. It is known to forage for nectar at low bushes and trees and is thought to be somewhat territorial.<ref name=SVHU-BOW/> ===Reproduktado=== The steely-vented hummingbird apparently breeds at any time of the year in Colombia. Essentially nothing else is known about the species' breeding [[phenology]]. One nest was described as a simple cup "saddled" on a limb of an isolated tree about {{convert|8|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. The eggs, incubation period, and time to fledging have not been described.<ref name=SVHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-saucerottei |species=Ŝtalverda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has included the blue-vented hummingbird in its assessment of the steely-vented. It has assessed the combined species as being of Least Concern. It has a population of at least 500,000 mature individuals that is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> The steely-vented hummingbird ''[[sensu stricto]]'' is considered fairly common to common in most of its range and numerous in some habitats, and it occurs in at least one protected area.<ref name=SVHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Princeton University Press |isbn=0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia saucerottei}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 9r5lp6p72fiy9zsub7rlhfdfmiex5gg 9371464 9371462 2026-05-12T12:11:14Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9371464 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ŝtalverda kolibro |koloro = pink |dosiero = Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = ''Saucerottia saucerottei saucerottei'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Ŝtalverda kolibro''' ''S. saucerottei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687590/167101232 |title=Steely-vented Hummingbird ''Amazilia saucerrottei'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia saucerottei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Saucerottia saucerottei'' |komunejo = ''Saucerottia saucerottei'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia saucerottei map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ŝtalverda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia saucerottei'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en plej orienta [[Venezuelo]] kaj ĉefe en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ŝtalverda kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Ŝtalverdan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro kaj la genronomo devenas de la [[specia epiteto]], iam ''Trochilus saucerrottei''. Plimulto de taksonomiaj sistemoj atribuas al tiu ĉi specio jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. s. saucerottei'', ''S. s. warscewiczi'', kaj ''S. s. braccata''. HBW inkludas kvaran subspecion, kiun la aliaj traktas kiel la aparta [[Blusubpuga kolibro]] (''S. hoffmanni'').<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/> Krome, fine de la 19a jarcento ''S. s. warscewiczi'' estis traktita kiel aparta specio kun ''S. s. braccata'' kiel subspecio.<ref name=SVHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj H. F. Greeney (2021). Steely-vented Hummingbird (''Saucerottia saucerottei''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.stvhum2.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Aspekto== [[File:Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) in flight Las Tangaras.jpg|thumb|maldekstre|Las Tangaras]] La Ŝtalverda kolibro estas 8 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 4,4 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas nigran bekon kun rozkolora aŭ ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas orverdajn suprajn partojn kun blunigrajn vostokovrilojn. Ankaŭ ilia vosto estas blunigra. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile orverdaj kun verdetaj ĝis ŝtalbluaj subvostaj kovriloj. Plenkreskaj inoj havas iom da blanko sur siaj gorĝoplumoj kaj grizbrunajn subvostajn kovrilojn. Nematuraj birdoj iom similas al la ino, sed estas ĝenerale pli senkoloraj kaj havas parte malhelgrizan gorĝon, grizbrunan ventron kaj brunecajn randojn sur la dorso kaj pugoplumoj.<ref name=SVHU-BOW/> La aliaj du subspecioj malmulte diferencas de la nomiga. ''S. s. warscewiczi'' estas iom pli malgranda kaj havas violan ĝis bluetan nuancon sur la supravostaj kovriloj. ''S. s. braccata'' havas violajn pintojn sur la pugoplumoj kaj violbluajn ĝis bluetajn vostokovrilojn.<ref name=SVHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Subspecio ''S. s. warscewiczi'' de la Ŝtalverda kolibro estas la plej norda. Ĝi troviĝas en norda Kolombio ekde la [[Departemento Sukreo]] orienten ĝis okcidenta ŝtato [[Zulia]] en plej nordokcidenta Venezuelo. La nomiga ''S. s. saucerottei'' troviĝas en okcidenta kaj nord-centra Kolombio sur la okcidenta deklivaro de la okcidentaj Andoj kaj en la valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. ''S. s. braccata'' troviĝas en la Andoj de okcidenta Venezuelo en la ŝtatoj [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Merido (subŝtato)|Merido]]. (Notu, ke la mapo de la teritorio inkluzivas tiun de la centramerika [[Blusubpuga kolibro]].)<ref name=SVHU-BOW/> La Ŝtalverda kolibro loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, [[savano]]j, la randoj de matura arbaro, sekundaraj arbaroj, plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj el ili tendencas esti iom aridaj. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas inter marnivelo kaj 1 500 m. ''S. s. braccata'' kutime troveblas ĝis 2 000 m kaj malofte tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=SVHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The steely-vented hummingbird is essentially sedentary but might make local movements in response to availability of flowering plants.<ref name=SVHU-BOW/> ===Manĝado=== Little is known about the steely-vented hummingbird's feeding practices or diet. It is known to forage for nectar at low bushes and trees and is thought to be somewhat territorial.<ref name=SVHU-BOW/> ===Reproduktado=== The steely-vented hummingbird apparently breeds at any time of the year in Colombia. Essentially nothing else is known about the species' breeding [[phenology]]. One nest was described as a simple cup "saddled" on a limb of an isolated tree about {{convert|8|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. The eggs, incubation period, and time to fledging have not been described.<ref name=SVHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-saucerottei |species=Ŝtalverda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has included the blue-vented hummingbird in its assessment of the steely-vented. It has assessed the combined species as being of Least Concern. It has a population of at least 500,000 mature individuals that is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> The steely-vented hummingbird ''[[sensu stricto]]'' is considered fairly common to common in most of its range and numerous in some habitats, and it occurs in at least one protected area.<ref name=SVHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Princeton University Press |isbn=0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia saucerottei}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 2uz9zhfej219hgnn08igrlpp55obyys 9371465 9371464 2026-05-12T12:13:14Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371465 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ŝtalverda kolibro |koloro = pink |dosiero = Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = ''Saucerottia saucerottei saucerottei'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Ŝtalverda kolibro''' ''S. saucerottei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687590/167101232 |title=Steely-vented Hummingbird ''Amazilia saucerrottei'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia saucerottei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Saucerottia saucerottei'' |komunejo = ''Saucerottia saucerottei'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia saucerottei map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ŝtalverda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia saucerottei'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en plej orienta [[Venezuelo]] kaj ĉefe en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ŝtalverda kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Ŝtalverdan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021> HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022 </ref> Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro kaj la genronomo devenas de la [[specia epiteto]], iam ''Trochilus saucerrottei''. Plimulto de taksonomiaj sistemoj atribuas al tiu ĉi specio jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. s. saucerottei'', ''S. s. warscewiczi'', kaj ''S. s. braccata''. HBW inkludas kvaran subspecion, kiun la aliaj traktas kiel la aparta [[Blusubpuga kolibro]] (''S. hoffmanni'').<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/> Krome, fine de la 19a jarcento ''S. s. warscewiczi'' estis traktita kiel aparta specio kun ''S. s. braccata'' kiel subspecio.<ref name=SVHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj H. F. Greeney (2021). Steely-vented Hummingbird (''Saucerottia saucerottei''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.stvhum2.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Aspekto== [[File:Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) in flight Las Tangaras.jpg|thumb|maldekstre|Las Tangaras]] La Ŝtalverda kolibro estas 8 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 4,4 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas nigran bekon kun rozkolora aŭ ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas orverdajn suprajn partojn kun blunigrajn vostokovrilojn. Ankaŭ ilia vosto estas blunigra. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile orverdaj kun verdetaj ĝis ŝtalbluaj subvostaj kovriloj. Plenkreskaj inoj havas iom da blanko sur siaj gorĝoplumoj kaj grizbrunajn subvostajn kovrilojn. Nematuraj birdoj iom similas al la ino, sed estas ĝenerale pli senkoloraj kaj havas parte malhelgrizan gorĝon, grizbrunan ventron kaj brunecajn randojn sur la dorso kaj pugoplumoj.<ref name=SVHU-BOW/> La aliaj du subspecioj malmulte diferencas de la nomiga. ''S. s. warscewiczi'' estas iom pli malgranda kaj havas violan ĝis bluetan nuancon sur la supravostaj kovriloj. ''S. s. braccata'' havas violajn pintojn sur la pugoplumoj kaj violbluajn ĝis bluetajn vostokovrilojn.<ref name=SVHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Subspecio ''S. s. warscewiczi'' de la Ŝtalverda kolibro estas la plej norda. Ĝi troviĝas en norda Kolombio ekde la [[Departemento Sukreo]] orienten ĝis okcidenta ŝtato [[Zulia]] en plej nordokcidenta Venezuelo. La nomiga ''S. s. saucerottei'' troviĝas en okcidenta kaj nord-centra Kolombio sur la okcidenta deklivaro de la okcidentaj Andoj kaj en la valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. ''S. s. braccata'' troviĝas en la Andoj de okcidenta Venezuelo en la ŝtatoj [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Merido (subŝtato)|Merido]]. (Notu, ke la mapo de la teritorio inkluzivas tiun de la centramerika [[Blusubpuga kolibro]].)<ref name=SVHU-BOW/> La Ŝtalverda kolibro loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, [[savano]]j, la randoj de matura arbaro, sekundaraj arbaroj, plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj el ili tendencas esti iom aridaj. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas inter marnivelo kaj 1 500 m. ''S. s. braccata'' kutime troveblas ĝis 2 000 m kaj malofte tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=SVHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The steely-vented hummingbird is essentially sedentary but might make local movements in response to availability of flowering plants.<ref name=SVHU-BOW/> ===Manĝado=== Little is known about the steely-vented hummingbird's feeding practices or diet. It is known to forage for nectar at low bushes and trees and is thought to be somewhat territorial.<ref name=SVHU-BOW/> ===Reproduktado=== The steely-vented hummingbird apparently breeds at any time of the year in Colombia. Essentially nothing else is known about the species' breeding [[phenology]]. One nest was described as a simple cup "saddled" on a limb of an isolated tree about {{convert|8|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. The eggs, incubation period, and time to fledging have not been described.<ref name=SVHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-saucerottei |species=Ŝtalverda kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so has included the blue-vented hummingbird in its assessment of the steely-vented. It has assessed the combined species as being of Least Concern. It has a population of at least 500,000 mature individuals that is believed to be decreasing. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> The steely-vented hummingbird ''[[sensu stricto]]'' is considered fairly common to common in most of its range and numerous in some habitats, and it occurs in at least one protected area.<ref name=SVHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Princeton University Press |isbn=0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia saucerottei}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] getnxs4q6skyzcxe3ylki5wk0eav93i 9371466 9371465 2026-05-12T12:17:58Z Kani 670 9371466 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Ŝtalverda kolibro |koloro = pink |dosiero = Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = ''Saucerottia saucerottei saucerottei'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Ŝtalverda kolibro''' ''S. saucerottei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687590/167101232 |title=Steely-vented Hummingbird ''Amazilia saucerrottei'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia saucerottei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Saucerottia saucerottei'' |komunejo = ''Saucerottia saucerottei'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia saucerottei map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ŝtalverda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia saucerottei'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en plej orienta [[Venezuelo]] kaj ĉefe en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ŝtalverda kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Ŝtalverdan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021> HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022 </ref> Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro kaj la genronomo devenas de la [[specia epiteto]], iam ''Trochilus saucerrottei''. Plimulto de taksonomiaj sistemoj atribuas al tiu ĉi specio jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. s. saucerottei'', ''S. s. warscewiczi'', kaj ''S. s. braccata''. HBW inkludas kvaran subspecion, kiun la aliaj traktas kiel la aparta [[Blusubpuga kolibro]] (''S. hoffmanni'').<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/> Krome, fine de la 19a jarcento ''S. s. warscewiczi'' estis traktita kiel aparta specio kun ''S. s. braccata'' kiel subspecio.<ref name=SVHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj H. F. Greeney (2021). Steely-vented Hummingbird (''Saucerottia saucerottei''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.stvhum2.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Aspekto== [[File:Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) in flight Las Tangaras.jpg|thumb|maldekstre|Las Tangaras]] La Ŝtalverda kolibro estas 8 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 4,4 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas nigran bekon kun rozkolora aŭ ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas orverdajn suprajn partojn kun blunigrajn vostokovrilojn. Ankaŭ ilia vosto estas blunigra. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile orverdaj kun verdetaj ĝis ŝtalbluaj subvostaj kovriloj. Plenkreskaj inoj havas iom da blanko sur siaj gorĝoplumoj kaj grizbrunajn subvostajn kovrilojn. Nematuraj birdoj iom similas al la ino, sed estas ĝenerale pli senkoloraj kaj havas parte malhelgrizan gorĝon, grizbrunan ventron kaj brunecajn randojn sur la dorso kaj pugoplumoj.<ref name=SVHU-BOW/> La aliaj du subspecioj malmulte diferencas de la nomiga. ''S. s. warscewiczi'' estas iom pli malgranda kaj havas violan ĝis bluetan nuancon sur la supravostaj kovriloj. ''S. s. braccata'' havas violajn pintojn sur la pugoplumoj kaj violbluajn ĝis bluetajn vostokovrilojn.<ref name=SVHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Subspecio ''S. s. warscewiczi'' de la Ŝtalverda kolibro estas la plej norda. Ĝi troviĝas en norda Kolombio ekde la [[Departemento Sukreo]] orienten ĝis okcidenta ŝtato [[Zulia]] en plej nordokcidenta Venezuelo. La nomiga ''S. s. saucerottei'' troviĝas en okcidenta kaj nord-centra Kolombio sur la okcidenta deklivaro de la okcidentaj Andoj kaj en la valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. ''S. s. braccata'' troviĝas en la Andoj de okcidenta Venezuelo en la ŝtatoj [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Merido (subŝtato)|Merido]]. (Notu, ke la mapo de la teritorio inkluzivas tiun de la centramerika [[Blusubpuga kolibro]].)<ref name=SVHU-BOW/> La Ŝtalverda kolibro loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, [[savano]]j, la randoj de matura arbaro, sekundaraj arbaroj, plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj el ili tendencas esti iom aridaj. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas inter marnivelo kaj 1 500 m. ''S. s. braccata'' kutime troveblas ĝis 2 000 m kaj malofte tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=SVHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Ŝtalverda kolibro estas esence sidlokema (nemigranta), sed eble faras surlokajn movojn reage al havebleco de florplantoj.<ref name=SVHU-BOW/> ===Manĝado=== Malmulto estas konata pri la manĝopraktikoj aŭ dieto de la Ŝtalverda kolibro. Oni scias, ke ĝi manĝas [[nektaro]]n ĉe malaltaj arbustoj kaj arboj kaj oni supozas, ke ĝi estas iom teritoriema.<ref name=SVHU-BOW/> ===Reproduktado=== La Ŝtalverda kolibro ŝajne reproduktiĝas iam ajn dum la jaro en Kolombio. Esence nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio. Unu nesto estis priskribita kiel simpla taso "selita" sur branĉo de izola arbo ĉirkaŭ 8 m super la tero. La ovoj, la kovoperiodo kaj la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas priskribitaj.<ref name=SVHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-saucerottei |species=Ŝtalverda kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial inkluzivis la Blusubpugan kolibron en sia takso de la Ŝtalverda. Ĝi taksis la kombinitan specion kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas populacion de almenaŭ 500 000 maturaj individuoj, kiu supozeble malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687590/167101232 |title=Steely-vented Hummingbird ''Amazilia saucerrottei'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> La Ŝtalverda kolibro ''[[sensu stricto]]'' estas konsiderata sufiĉe komuna ĝis ofta en plejparto de sia teritorio kaj multnombra en iuj vivejoj, kaj ĝi troviĝas en almenaŭ unu protektita areo.<ref name=SVHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Princeton University Press |isbn=0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia saucerottei}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] ansgiuhdjo59xpp877injpenuj27u20 9371467 9371466 2026-05-12T12:23:03Z Kani 670 9371467 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ŝtalverda kolibro |koloro = pink |dosiero = Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) Las Tangaras.jpg |priskribo de dosiero = ''Saucerottia saucerottei saucerottei'', Kolombio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Ŝtalverda kolibro''' ''S. saucerottei'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687590/167101232 |title=Steely-vented Hummingbird ''Amazilia saucerrottei'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia saucerottei'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Saucerottia saucerottei'' |komunejo = ''Saucerottia saucerottei'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia saucerottei map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ŝtalverda kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia saucerottei'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en plej orienta [[Venezuelo]] kaj ĉefe en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ŝtalverda kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Ŝtalverdan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021> HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022 </ref> Ĝi estas la [[tipa specio]] de la genro kaj la genronomo devenas de la [[specia epiteto]], iam ''Trochilus saucerrottei''. Plimulto de taksonomiaj sistemoj atribuas al tiu ĉi specio jenajn tri subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. s. saucerottei'', ''S. s. warscewiczi'', kaj ''S. s. braccata''. HBW inkludas kvaran subspecion, kiun la aliaj traktas kiel la aparta [[Blusubpuga kolibro]] (''S. hoffmanni'').<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/> Krome, fine de la 19a jarcento ''S. s. warscewiczi'' estis traktita kiel aparta specio kun ''S. s. braccata'' kiel subspecio.<ref name=SVHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj H. F. Greeney (2021). Steely-vented Hummingbird (''Saucerottia saucerottei''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.stvhum2.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Aspekto== [[File:Steely-vented hummingbird (Saucerottia saucerottei saucerottei) in flight Las Tangaras.jpg|thumb|maldekstre|Las Tangaras]] La Ŝtalverda kolibro estas 8 ĝis 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 4,4 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas nigran bekon kun rozkolora aŭ ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas orverdajn suprajn partojn kun blunigrajn vostokovrilojn. Ankaŭ ilia vosto estas blunigra. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile orverdaj kun verdetaj ĝis ŝtalbluaj subvostaj kovriloj. Plenkreskaj inoj havas iom da blanko sur siaj gorĝoplumoj kaj grizbrunajn subvostajn kovrilojn. Nematuraj birdoj iom similas al la ino, sed estas ĝenerale pli senkoloraj kaj havas parte malhelgrizan gorĝon, grizbrunan ventron kaj brunecajn randojn sur la dorso kaj pugoplumoj.<ref name=SVHU-BOW/> La aliaj du subspecioj malmulte diferencas de la nomiga. ''S. s. warscewiczi'' estas iom pli malgranda kaj havas violan ĝis bluetan nuancon sur la supravostaj kovriloj. ''S. s. braccata'' havas violajn pintojn sur la pugoplumoj kaj violbluajn ĝis bluetajn vostokovrilojn.<ref name=SVHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Subspecio ''S. s. warscewiczi'' de la Ŝtalverda kolibro estas la plej norda. Ĝi troviĝas en norda Kolombio ekde la [[Departemento Sukreo]] orienten ĝis okcidenta ŝtato [[Zulia]] en plej nordokcidenta Venezuelo. La nomiga ''S. s. saucerottei'' troviĝas en okcidenta kaj nord-centra Kolombio sur la okcidenta deklivaro de la okcidentaj Andoj kaj en la valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. ''S. s. braccata'' troviĝas en la Andoj de okcidenta Venezuelo en la ŝtatoj [[Trujillo (subŝtato)|Trujillo]] kaj [[Merido (subŝtato)|Merido]]. (Notu, ke la mapo de la teritorio inkluzivas tiun de la centramerika [[Blusubpuga kolibro]].)<ref name=SVHU-BOW/> La Ŝtalverda kolibro loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple veprejoj, [[savano]]j, la randoj de matura arbaro, sekundaraj arbaroj, plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj el ili tendencas esti iom aridaj. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas inter marnivelo kaj 1 500 m. ''S. s. braccata'' kutime troveblas ĝis 2 000 m kaj malofte tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=SVHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Ŝtalverda kolibro estas esence sidlokema (nemigranta), sed eble faras surlokajn movojn reage al havebleco de florplantoj.<ref name=SVHU-BOW/> ===Manĝado=== Malmulto estas konata pri la manĝopraktikoj aŭ dieto de la Ŝtalverda kolibro. Oni scias, ke ĝi manĝas [[nektaro]]n ĉe malaltaj arbustoj kaj arboj kaj oni supozas, ke ĝi estas iom teritoriema.<ref name=SVHU-BOW/> ===Reproduktado=== La Ŝtalverda kolibro ŝajne reproduktiĝas iam ajn dum la jaro en Kolombio. Esence nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio. Unu nesto estis priskribita kiel simpla taso "selita" sur branĉo de izola arbo ĉirkaŭ 8 m super la tero. La ovoj, la kovoperiodo kaj la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas priskribitaj.<ref name=SVHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-saucerottei |species=Ŝtalverda kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial inkluzivis la Blusubpugan kolibron en sia takso de la Ŝtalverda. Ĝi taksis la kombinitan specion kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas populacion de almenaŭ 500 000 maturaj individuoj, kiu supozeble malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687590/167101232 |title=Steely-vented Hummingbird ''Amazilia saucerrottei'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> La Ŝtalverda kolibro ''[[sensu stricto]]'' estas konsiderata sufiĉe komuna ĝis ofta en plejparto de sia teritorio kaj multnombra en iuj vivejoj, kaj ĝi troviĝas en almenaŭ unu protektita areo.<ref name=SVHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Princeton University Press |isbn=0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia saucerottei}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] s925dp53211c1na9811edhj53odja2o 0 943397 9371469 2026-05-12T12:32:24Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1294482119|Rufino Blanco Fombona]]" 9371469 wikitext text/x-wiki '''Rufino BLANCO FOMBONA''' (1874 &#x2013; 1944) <ref>[https://www.nobelprize.org/nomination/literature/nomination.php?action=show&showid=1195 Nobel Prize in Literature Nominees Database]</ref> estis venezuela [[Historio de literaturo|literaturhistoriisto]] kaj [[Intelektulo|verkisto]], kiu ludis gravan rolon en la monda atento pri la verkoj de [[Listo de latinamerikaj verkistoj|latinamerikaj verkistoj]]. Li estas entombigita en la Nacia Panteono de Venezuelo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn. <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1065|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Kategorio:Venezuelaj verkistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj diplomatoj]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Urugvajo]] [[Kategorio:Venezuelaj politikistoj]] [[Kategorio:Politikaj malliberuloj]] jhdrui1ysr18ysb1rh1eyy7f7e4pd68 9371481 9371469 2026-05-12T12:49:20Z Sj1mor 12103 9371481 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rufino BLANCO FOMBONA''' (naskiĝis la 17-an de junio 1874 en [[Karakaso]], [[Venezuelo]] - mortis la 16-an de oktobro 1944 en [[Bonaero]], [[Argentino]]) estis venezuela {{писатель2|Венесуэлы}}, {{историк|Венесуэлы}}, {{дипломат|Венесуэлы}}, {{журналист|Венесуэлы}}, {{литературный критик|Венесуэлы}} kaj publika figuro. Unu el la ĉefaj eksponentoj de literatura Amerikanismo — movado kiu pledis por la nacia identeco de la hispan-usona literaturo. Li ludis gravan rolon en la popularigado de la verkoj de [[Listo de latinamerikaj verkistoj|latinamerikaj verkistoj]]. Li estas entombigita en la Nacia Panteono de Venezuelo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1065|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> == Kariero == Post diplomiĝo kiel oficiro, Blanco-Fombona estis sendita kiel konsulo al [[Usono]] kaj [[Nederlando]]. Tie, same kiel hejme kaj dum vojaĝoj, Blanco-Fombona vivis ŝtorman vivon, kiu kondukis al tri malliberecaj punoj kaj fine, dum la diktaturo de Javier Gomez, al [[ekzilo]] (1909–1935). Li loĝis en Parizo inter 1910 ĝis 1914 kaj poste en Madrido de 1914 ĝis 1936. Dum sia longa restado en la hispana ĉefurbo li daŭrigis sian intensan literaturan agadon, publikigante poeziajn, politikajn kaj rakontajn verkojn. Dum ĉi tiu periodo li direktis la ''Editorial América'' dum ĉirkaŭ dudek jaroj, dum kiuj li redaktis la leterojn kaj paroladojn de [[Simón Bolívar]] kaj kontribuis al la diskonigo de sudamerika literaturo en Hispanio. Post reveno al sia patrujo, li estis akceptita en la Nacian Akademion de Historio (1939) kaj nomumita guberniestro de la [[Miranda (subŝtato)|ŝtato Miranda]] (1936–1937). De 1939 ĝis 1941, li estis la plenrajta ambasadoro de Venezuelo en [[Urugvajo]]. Liaj finaj jaroj estis dediĉitaj al poezio kaj la preparado de aliaj publikaĵoj, el kiuj kelkaj restis nefinitaj pro la korhalto, kiu trafis lin dum vojaĝo al Bonaero en 1944. == Verkado == Blanco-Fombona estis aktiva kiel poeto, romanverkisto, kritikisto kaj historiisto. Liaj verkoj de poezio inkludas ''Pequeña ópera lírica'' (1904), ''Cantos de la prisión'' ("Kantoj de malliberejo", 1911) kaj ''Cancionero de amor infeliz'' (1918, "memoroj de amrilato kun malinda juda knabino"). La romanoj de Blanco-Fombona inkludas ''El hombre de hierro'' ("La viro de fero", 1907) kaj ''El hombre de oro'' (1915, ''La'' ''ora viro''). Verkoj de literaturscienco inkludas ''Letras y letrados de Hispano-América'' (1908) kaj ''Grandes escritores de América'' (1917). Liaj serioj de noveloj pri diversaj temoj kaj vojaĝraportoj inkluzivas ''La lámpara de Aladino'' (1915) kaj ''Por los caminos del mundo'' ("Sur la Vojoj de la Mondo", 1926). Grava historia verko de Blanco-Fombona estas ''El conquistador español del siglo XVI'' (1919). En ĉiuj siaj verkoj, Blanco-Fombona estas ekstreme persona kaj pasia, kaj en la plej multaj el ili forta defendanto de latinamerika naciismo. La aparta kaj interesa personeco de Blanco-Fombona naskis riĉan literaturon pri lia persono. == Verkaro == * 1899: ''Trovadores y trovas'' * 1900: ''Cuentos de poeta'' * 1904: ''Cuentos americanos'' * 1907: ''El hombre de hierro'' * 1911: ''Cantos de la prisión y del destierro'' * 1915: ''El hombre de oro'' * 1917: ''Grandes escritores de América'' * 1921: ''El conquistador español del siglo XVI'' * 1927: ''La mitra en la mano'' * 1931: ''La bella y la fiera'' * 1933: ''Camino de imperfección'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blanco Fombona, Rufino}} [[Kategorio:Venezuelaj verkistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj poetoj]] [[Kategorio:Venezuelaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj diplomatoj]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Urugvajo]] [[Kategorio:Venezuelaj politikistoj]] [[Kategorio:Politikaj malliberuloj]] bvvm7eybunsfhpgwdu0s4aisjinmrmn 9371483 9371481 2026-05-12T12:50:26Z Sj1mor 12103 9371483 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rufino BLANCO FOMBONA''' (naskiĝis la 17-an de junio 1874 en [[Karakaso]], [[Venezuelo]] - mortis la 16-an de oktobro 1944 en [[Bonaero]], [[Argentino]]) estis venezuela verkisto, historiisto, diplomato, ĵurnalisto, literaturkritikisto kaj publika figuro. Unu el la ĉefaj eksponentoj de literatura Amerikanismo — movado kiu pledis por la nacia identeco de la hispan-usona literaturo. Li ludis gravan rolon en la popularigado de la verkoj de [[Listo de latinamerikaj verkistoj|latinamerikaj verkistoj]]. Li estas entombigita en la Nacia Panteono de Venezuelo. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1065|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> == Kariero == Post diplomiĝo kiel oficiro, Blanco-Fombona estis sendita kiel konsulo al [[Usono]] kaj [[Nederlando]]. Tie, same kiel hejme kaj dum vojaĝoj, Blanco-Fombona vivis ŝtorman vivon, kiu kondukis al tri malliberecaj punoj kaj fine, dum la diktaturo de Javier Gomez, al [[ekzilo]] (1909–1935). Li loĝis en Parizo inter 1910 ĝis 1914 kaj poste en Madrido de 1914 ĝis 1936. Dum sia longa restado en la hispana ĉefurbo li daŭrigis sian intensan literaturan agadon, publikigante poeziajn, politikajn kaj rakontajn verkojn. Dum ĉi tiu periodo li direktis la ''Editorial América'' dum ĉirkaŭ dudek jaroj, dum kiuj li redaktis la leterojn kaj paroladojn de [[Simón Bolívar]] kaj kontribuis al la diskonigo de sudamerika literaturo en Hispanio. Post reveno al sia patrujo, li estis akceptita en la Nacian Akademion de Historio (1939) kaj nomumita guberniestro de la [[Miranda (subŝtato)|ŝtato Miranda]] (1936–1937). De 1939 ĝis 1941, li estis la plenrajta ambasadoro de Venezuelo en [[Urugvajo]]. Liaj finaj jaroj estis dediĉitaj al poezio kaj la preparado de aliaj publikaĵoj, el kiuj kelkaj restis nefinitaj pro la korhalto, kiu trafis lin dum vojaĝo al Bonaero en 1944. == Verkado == Blanco-Fombona estis aktiva kiel poeto, romanverkisto, kritikisto kaj historiisto. Liaj verkoj de poezio inkludas ''Pequeña ópera lírica'' (1904), ''Cantos de la prisión'' ("Kantoj de malliberejo", 1911) kaj ''Cancionero de amor infeliz'' (1918, "memoroj de amrilato kun malinda juda knabino"). La romanoj de Blanco-Fombona inkludas ''El hombre de hierro'' ("La viro de fero", 1907) kaj ''El hombre de oro'' (1915, ''La'' ''ora viro''). Verkoj de literaturscienco inkludas ''Letras y letrados de Hispano-América'' (1908) kaj ''Grandes escritores de América'' (1917). Liaj serioj de noveloj pri diversaj temoj kaj vojaĝraportoj inkluzivas ''La lámpara de Aladino'' (1915) kaj ''Por los caminos del mundo'' ("Sur la Vojoj de la Mondo", 1926). Grava historia verko de Blanco-Fombona estas ''El conquistador español del siglo XVI'' (1919). En ĉiuj siaj verkoj, Blanco-Fombona estas ekstreme persona kaj pasia, kaj en la plej multaj el ili forta defendanto de latinamerika naciismo. La aparta kaj interesa personeco de Blanco-Fombona naskis riĉan literaturon pri lia persono. == Verkaro == * 1899: ''Trovadores y trovas'' * 1900: ''Cuentos de poeta'' * 1904: ''Cuentos americanos'' * 1907: ''El hombre de hierro'' * 1911: ''Cantos de la prisión y del destierro'' * 1915: ''El hombre de oro'' * 1917: ''Grandes escritores de América'' * 1921: ''El conquistador español del siglo XVI'' * 1927: ''La mitra en la mano'' * 1931: ''La bella y la fiera'' * 1933: ''Camino de imperfección'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Blanco Fombona, Rufino}} [[Kategorio:Venezuelaj verkistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj poetoj]] [[Kategorio:Venezuelaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Venezuelaj diplomatoj]] [[Kategorio:Ambasadoroj en Urugvajo]] [[Kategorio:Venezuelaj politikistoj]] [[Kategorio:Politikaj malliberuloj]] 22fcdvrtyw1sp5zqmnd4w9yykc0sih0 0 943398 9371470 2026-05-12T12:32:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''Saucerot..." 9371470 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Indigoĉapa kolibro''' ''S. cyanifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cyanifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia cyanifrons'' |komunejo = ''Saucerottia cyanifrons'' |sinonimo= ''Amazilia cyanifrons''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia cyanifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Indigoĉapa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cyanifrons'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Indigoĉapa kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Indigoĉapan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''[[Amazilia]]''.<ref name=HBW2021/> La Indigoĉapa kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== The indigo-capped hummingbird is {{convert|7|to|10|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|5|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a black bill with a red base to the [[mandible]]. The adult male has an indigo-blue crown, shining green upperparts with a bronze to coppery gloss on the rump, and bronze to bluish black uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its tail is deep steel blue. Its underparts are glittering golden green with undertail coverts that vary from bronze-green to dark bluish with whitish edges. The adult female's crown is turquoise-blue towards the rear and its throat feathers have a grayish bar near the end. Juveniles are like the female with a grayer belly.<ref name=ICHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2021). Indigo-capped Hummingbird (''Saucerottia cyanifrons''), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.inchum1.01.1 retrieved September 7, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The indigo-capped hummingbird is found in north and central Colombia, principally in [[Norte de Santander Department]], the [[Magdalena River]] valley, and the upper [[Cauca River]] valley. It inhabits semi-open to open landscapes such as the edges of wet forest, savanna, shrubby areas, plantations, and gardens; most of these are fairly dry. It is most common between {{convert|1000|and|2000|m|ft|abbr=on}} but regularly occurs down to {{convert|400|m|ft|abbr=on}} in the breeding season and sometimes to near sea level. It also rarely occurs as high as {{convert|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ICHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The indigo-capped hummingbird apparently makes seasonal elevational movements in response to availability of flowering plants.<ref name=ICHU-BOW/> ===Manĝado=== The indigo-capped hummingbird forages for nectar and small [[arthropod]]s at all heights of its habitat, but mostly in the uppermost stratum. Though it sometimes gathers with other indigo-capped hummingbirds at flowering trees, it is usually territorial and defends feeding patches from hummingbirds and other nectarivorous birds like [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). It usually captures arthropods by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch in the canopy but does so occasionally by gleaning from foliage.<ref name=ICHU-BOW/> ===Reproduktado=== The indigo-capped hummingbird's breeding season apparently extends from April to at least July. The nest is a cup of moss, cobweb, and lichen. The clutch size is two eggs but nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=ICHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-cyanifrons |species=Indigoĉapa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the indigo-capped hummingbird as being of Least Concern. It has a fairly large range and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Its "wide altitudinal range, combined with apparent adaptability to man-made habitats, suggests [the] species is relatively secure at present."<ref name=ICHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cyanifrons}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] pex0x5t1xwp468t1y0vl4t7gg7z8rln 9371475 9371470 2026-05-12T12:37:06Z Kani 670 /* Aspekto */ 9371475 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Indigoĉapa kolibro''' ''S. cyanifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cyanifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia cyanifrons'' |komunejo = ''Saucerottia cyanifrons'' |sinonimo= ''Amazilia cyanifrons''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia cyanifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Indigoĉapa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cyanifrons'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Indigoĉapa kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Indigoĉapan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''[[Amazilia]]''.<ref name=HBW2021/> La Indigoĉapa kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Indigoĉapa kolibro estas 7 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas indigo-bluan kronon, brilverdajn suprajn partojn kun bronza ĝis kuprokolora brilo sur la pugo, kaj bronzajn ĝis bluetnigrajn suprajn vostajn kovrilojn. Ĝia vosto estas profunde ŝtalblua. Ĝiaj subaj partoj estas brile orverdaj kun subvostaj kovriloj, kiuj varias de bronzverdaj ĝis malhelbluetaj kun blankecaj randoj. La krono de la plenkreska ino estas turkisblua direkte al la malantaŭo kaj ĝiaj gorĝoplumoj havas grizecan strion proksime al la fino. Junuloj estas similaj al la ino kun pli griza ventro.<ref name=ICHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Indigo-capped Hummingbird (''Saucerottia cyanifrons''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inchum1.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The indigo-capped hummingbird is found in north and central Colombia, principally in [[Norte de Santander Department]], the [[Magdalena River]] valley, and the upper [[Cauca River]] valley. It inhabits semi-open to open landscapes such as the edges of wet forest, savanna, shrubby areas, plantations, and gardens; most of these are fairly dry. It is most common between {{convert|1000|and|2000|m|ft|abbr=on}} but regularly occurs down to {{convert|400|m|ft|abbr=on}} in the breeding season and sometimes to near sea level. It also rarely occurs as high as {{convert|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=ICHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The indigo-capped hummingbird apparently makes seasonal elevational movements in response to availability of flowering plants.<ref name=ICHU-BOW/> ===Manĝado=== The indigo-capped hummingbird forages for nectar and small [[arthropod]]s at all heights of its habitat, but mostly in the uppermost stratum. Though it sometimes gathers with other indigo-capped hummingbirds at flowering trees, it is usually territorial and defends feeding patches from hummingbirds and other nectarivorous birds like [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). It usually captures arthropods by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch in the canopy but does so occasionally by gleaning from foliage.<ref name=ICHU-BOW/> ===Reproduktado=== The indigo-capped hummingbird's breeding season apparently extends from April to at least July. The nest is a cup of moss, cobweb, and lichen. The clutch size is two eggs but nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=ICHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-cyanifrons |species=Indigoĉapa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the indigo-capped hummingbird as being of Least Concern. It has a fairly large range and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Its "wide altitudinal range, combined with apparent adaptability to man-made habitats, suggests [the] species is relatively secure at present."<ref name=ICHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cyanifrons}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 9tzqjejahnwosc6myxb0z4udwjnlg95 9371477 9371475 2026-05-12T12:39:58Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9371477 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Indigoĉapa kolibro''' ''S. cyanifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cyanifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia cyanifrons'' |komunejo = ''Saucerottia cyanifrons'' |sinonimo= ''Amazilia cyanifrons''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia cyanifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Indigoĉapa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cyanifrons'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Indigoĉapa kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Indigoĉapan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''[[Amazilia]]''.<ref name=HBW2021/> La Indigoĉapa kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Indigoĉapa kolibro estas 7 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas indigo-bluan kronon, brilverdajn suprajn partojn kun bronza ĝis kuprokolora brilo sur la pugo, kaj bronzajn ĝis bluetnigrajn suprajn vostajn kovrilojn. Ĝia vosto estas profunde ŝtalblua. Ĝiaj subaj partoj estas brile orverdaj kun subvostaj kovriloj, kiuj varias de bronzverdaj ĝis malhelbluetaj kun blankecaj randoj. La krono de la plenkreska ino estas turkisblua direkte al la malantaŭo kaj ĝiaj gorĝoplumoj havas grizecan strion proksime al la fino. Junuloj estas similaj al la ino kun pli griza ventro.<ref name=ICHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Indigo-capped Hummingbird (''Saucerottia cyanifrons''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inchum1.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Indigoĉapa kolibro troviĝas en norda kaj centra Kolombio, ĉefe en la [[Departemento Norda Santandero]], la valo de la [[Magdalena (rivero)|rivero Magdalena]], kaj la supra valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. Ĝi loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de malseka arbaro, [[savano]], arbustaj areoj, plantejoj kaj ĝardenoj; plej multaj el ĉi tiuj estas sufiĉe sekaj. Ĝi estas plej ofta inter 1 000 kaj 2 000 m, sed regule troviĝas ĝis 400 m dum la [[reprodukta sezono]] kaj foje ĝis proksime de [[marnivelo]]. Ĝi ankaŭ malofte troviĝas tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=ICHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The indigo-capped hummingbird apparently makes seasonal elevational movements in response to availability of flowering plants.<ref name=ICHU-BOW/> ===Manĝado=== The indigo-capped hummingbird forages for nectar and small [[arthropod]]s at all heights of its habitat, but mostly in the uppermost stratum. Though it sometimes gathers with other indigo-capped hummingbirds at flowering trees, it is usually territorial and defends feeding patches from hummingbirds and other nectarivorous birds like [[bananaquit]]s (''Coereba flaveola''). It usually captures arthropods by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch in the canopy but does so occasionally by gleaning from foliage.<ref name=ICHU-BOW/> ===Reproduktado=== The indigo-capped hummingbird's breeding season apparently extends from April to at least July. The nest is a cup of moss, cobweb, and lichen. The clutch size is two eggs but nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=ICHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-cyanifrons |species=Indigoĉapa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the indigo-capped hummingbird as being of Least Concern. It has a fairly large range and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Its "wide altitudinal range, combined with apparent adaptability to man-made habitats, suggests [the] species is relatively secure at present."<ref name=ICHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cyanifrons}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] h1f43u3bt4tw90g395zm2rsinjhl0gn 9371478 9371477 2026-05-12T12:43:16Z Kani 670 9371478 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Indigoĉapa kolibro''' ''S. cyanifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cyanifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia cyanifrons'' |komunejo = ''Saucerottia cyanifrons'' |sinonimo= ''Amazilia cyanifrons''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia cyanifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Indigoĉapa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cyanifrons'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Indigoĉapa kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Indigoĉapan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''[[Amazilia]]''.<ref name=HBW2021/> La Indigoĉapa kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Indigoĉapa kolibro estas 7 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas indigo-bluan kronon, brilverdajn suprajn partojn kun bronza ĝis kuprokolora brilo sur la pugo, kaj bronzajn ĝis bluetnigrajn suprajn vostajn kovrilojn. Ĝia vosto estas profunde ŝtalblua. Ĝiaj subaj partoj estas brile orverdaj kun subvostaj kovriloj, kiuj varias de bronzverdaj ĝis malhelbluetaj kun blankecaj randoj. La krono de la plenkreska ino estas turkisblua direkte al la malantaŭo kaj ĝiaj gorĝoplumoj havas grizecan strion proksime al la fino. Junuloj estas similaj al la ino kun pli griza ventro.<ref name=ICHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Indigo-capped Hummingbird (''Saucerottia cyanifrons''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inchum1.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Indigoĉapa kolibro troviĝas en norda kaj centra Kolombio, ĉefe en la [[Departemento Norda Santandero]], la valo de la [[Magdalena (rivero)|rivero Magdalena]], kaj la supra valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. Ĝi loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de malseka arbaro, [[savano]], arbustaj areoj, plantejoj kaj ĝardenoj; plej multaj el ĉi tiuj estas sufiĉe sekaj. Ĝi estas plej ofta inter 1 000 kaj 2 000 m, sed regule troviĝas ĝis 400 m dum la [[reprodukta sezono]] kaj foje ĝis proksime de [[marnivelo]]. Ĝi ankaŭ malofte troviĝas tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=ICHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Indigoĉapa kolibro ŝajne faras laŭsezonajn altecajn movojn reage al la havebleco de florplantoj.<ref name=ICHU-BOW/> ===Manĝado=== La Indigoĉapa kolibro manĝas [[nektaro]]n kaj malgrandajn [[artikuloj]]n ĉe ĉiuj altoj de sia vivejo, sed plejparte en la plej supra tavolo. Kvankam ĝi foje kolektiĝas kun aliaj indigoĉapaj kolibroj ĉe florantaj arboj, ĝi kutime estas teritoriema kaj defendas manĝejojn kontraŭ kolibroj kaj aliaj nektarovoraj birdoj kiel [[Banana sukerbirdo|sukerbirdoj]] (''Coereba flaveola''). Ĝi kutime kaptas [[artikuloj]]n per akcipitrado el ripozejo en la [[kanopeo]], sed foje faras tion per kolektado el foliaro.<ref name=ICHU-BOW/> ===Reproduktado=== The indigo-capped hummingbird's breeding season apparently extends from April to at least July. The nest is a cup of moss, cobweb, and lichen. The clutch size is two eggs but nothing else is known about the species' breeding [[phenology]].<ref name=ICHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-cyanifrons |species=Indigoĉapa kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the indigo-capped hummingbird as being of Least Concern. It has a fairly large range and though its population size is not known it is believed to be stable. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Its "wide altitudinal range, combined with apparent adaptability to man-made habitats, suggests [the] species is relatively secure at present."<ref name=ICHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cyanifrons}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] pkqk6w2xi2d9ww40uxoaj7cfo4onjjb 9371598 9371478 2026-05-12T17:55:14Z Kani 670 9371598 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Indigoĉapa kolibro''' ''S. cyanifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cyanifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia cyanifrons'' |komunejo = ''Saucerottia cyanifrons'' |sinonimo= ''Amazilia cyanifrons''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia cyanifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Indigoĉapa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cyanifrons'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Indigoĉapa kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Indigoĉapan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''[[Amazilia]]''.<ref name=HBW2021/> La Indigoĉapa kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Indigoĉapa kolibro estas 7 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas indigo-bluan kronon, brilverdajn suprajn partojn kun bronza ĝis kuprokolora brilo sur la pugo, kaj bronzajn ĝis bluetnigrajn suprajn vostajn kovrilojn. Ĝia vosto estas profunde ŝtalblua. Ĝiaj subaj partoj estas brile orverdaj kun subvostaj kovriloj, kiuj varias de bronzverdaj ĝis malhelbluetaj kun blankecaj randoj. La krono de la plenkreska ino estas turkisblua direkte al la malantaŭo kaj ĝiaj gorĝoplumoj havas grizecan strion proksime al la fino. Junuloj estas similaj al la ino kun pli griza ventro.<ref name=ICHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Indigo-capped Hummingbird (''Saucerottia cyanifrons''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inchum1.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Indigoĉapa kolibro troviĝas en norda kaj centra Kolombio, ĉefe en la [[Departemento Norda Santandero]], la valo de la [[Magdalena (rivero)|rivero Magdalena]], kaj la supra valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. Ĝi loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de malseka arbaro, [[savano]], arbustaj areoj, plantejoj kaj ĝardenoj; plej multaj el ĉi tiuj estas sufiĉe sekaj. Ĝi estas plej ofta inter 1 000 kaj 2 000 m, sed regule troviĝas ĝis 400 m dum la [[reprodukta sezono]] kaj foje ĝis proksime de [[marnivelo]]. Ĝi ankaŭ malofte troviĝas tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=ICHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Indigoĉapa kolibro ŝajne faras laŭsezonajn altecajn movojn reage al la havebleco de florplantoj.<ref name=ICHU-BOW/> ===Manĝado=== La Indigoĉapa kolibro manĝas [[nektaro]]n kaj malgrandajn [[artikuloj]]n ĉe ĉiuj altoj de sia vivejo, sed plejparte en la plej supra tavolo. Kvankam ĝi foje kolektiĝas kun aliaj indigoĉapaj kolibroj ĉe florantaj arboj, ĝi kutime estas teritoriema kaj defendas manĝejojn kontraŭ kolibroj kaj aliaj nektarovoraj birdoj kiel [[Banana sukerbirdo|sukerbirdoj]] (''Coereba flaveola''). Ĝi kutime kaptas [[artikuloj]]n per akcipitrado el ripozejo en la [[kanopeo]], sed foje faras tion per kolektado el foliaro.<ref name=ICHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Indigoĉapa kolibro ŝajne daŭras de aprilo ĝis almenaŭ julio. La nesto estas taso el [[musko]], [[araneaĵo]] kaj [[likeno]]j. La ovodemetado estas de du ovoj, sed nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=ICHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-cyanifrons |species=Indigoĉapa kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Indigoĉapan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> Ĝia "granda altituda teritorio, kombinita kun ŝajna adaptiĝkapablo al homfaritaj vivejoj, sugestas, ke [la] specio estas relative sekura nuntempe."<ref name=ICHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cyanifrons}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] pc5om2fnc6m999ryrhoxoyixm9dzjr7 9371613 9371598 2026-05-12T18:11:55Z Kani 670 9371613 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Indigoĉapa kolibro''' ''S. cyanifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cyanifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia cyanifrons'' |komunejo = ''Saucerottia cyanifrons'' |sinonimo= ''Amazilia cyanifrons''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia cyanifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Indigoĉapa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cyanifrons'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Indigoĉapa kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Indigoĉapan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la starigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''[[Amazilia]]''.<ref name=HBW2021/> La Indigoĉapa kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Indigoĉapa kolibro estas 7 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas indigo-bluan kronon, brilverdajn suprajn partojn kun bronza ĝis kuprokolora brilo sur la pugo, kaj bronzajn ĝis bluetnigrajn suprajn vostajn kovrilojn. Ĝia vosto estas profunde ŝtalblua. Ĝiaj subaj partoj estas brile orverdaj kun subvostaj kovriloj, kiuj varias de bronzverdaj ĝis malhelbluetaj kun blankecaj randoj. La krono de la plenkreska ino estas turkisblua direkte al la malantaŭo kaj ĝiaj gorĝoplumoj havas grizecan strion proksime al la fino. Junuloj estas similaj al la ino kun pli griza ventro.<ref name=ICHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Indigo-capped Hummingbird (''Saucerottia cyanifrons''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inchum1.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Indigoĉapa kolibro troviĝas en norda kaj centra Kolombio, ĉefe en la [[Departemento Norda Santandero]], la valo de la [[Magdalena (rivero)|rivero Magdalena]], kaj la supra valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. Ĝi loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de malseka arbaro, [[savano]], arbustaj areoj, plantejoj kaj ĝardenoj; plej multaj el ĉi tiuj estas sufiĉe sekaj. Ĝi estas plej ofta inter 1 000 kaj 2 000 m, sed regule troviĝas ĝis 400 m dum la [[reprodukta sezono]] kaj foje ĝis proksime de [[marnivelo]]. Ĝi ankaŭ malofte troviĝas tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=ICHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Indigoĉapa kolibro ŝajne faras laŭsezonajn altecajn movojn reage al la havebleco de florplantoj.<ref name=ICHU-BOW/> ===Manĝado=== La Indigoĉapa kolibro manĝas [[nektaro]]n kaj malgrandajn [[artikuloj]]n ĉe ĉiuj altoj de sia vivejo, sed plejparte en la plej supra tavolo. Kvankam ĝi foje kolektiĝas kun aliaj indigoĉapaj kolibroj ĉe florantaj arboj, ĝi kutime estas teritoriema kaj defendas manĝejojn kontraŭ kolibroj kaj aliaj nektarovoraj birdoj kiel [[Banana sukerbirdo|sukerbirdoj]] (''Coereba flaveola''). Ĝi kutime kaptas [[artikuloj]]n per akcipitrado el ripozejo en la [[kanopeo]], sed foje faras tion per kolektado el foliaro.<ref name=ICHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Indigoĉapa kolibro ŝajne daŭras de aprilo ĝis almenaŭ julio. La nesto estas taso el [[musko]], [[araneaĵo]] kaj [[likeno]]j. La ovodemetado estas de du ovoj, sed nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=ICHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-cyanifrons |species=Indigoĉapa kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Indigoĉapan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> Ĝia "granda altituda teritorio, kombinita kun ŝajna adaptiĝkapablo al homfaritaj vivejoj, sugestas, ke [la] specio estas relative sekura nuntempe."<ref name=ICHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cyanifrons}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 75k7j9tgmnpvpl34pqil5yv7f1v5cp8 9371627 9371613 2026-05-12T18:20:22Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371627 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Indigoĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Indigo-capped Hummingbird (Amazilia cyanifrons) (8079781711).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Indigoĉapa kolibro''' ''S. cyanifrons'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cyanifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia cyanifrons'' |komunejo = ''Saucerottia cyanifrons'' |sinonimo= ''Amazilia cyanifrons''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia cyanifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Indigoĉapa kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cyanifrons'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] nur en [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Indigoĉapa kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Indigoĉapan kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M | doi-access=free }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''[[Amazilia]]''.<ref name=HBW2021/> La Indigoĉapa kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> ==Aspekto== La Indigoĉapa kolibro estas 7 ĝis 10 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas indigo-bluan kronon, brilverdajn suprajn partojn kun bronza ĝis kuprokolora brilo sur la pugo, kaj bronzajn ĝis bluetnigrajn suprajn vostajn kovrilojn. Ĝia vosto estas profunde ŝtalblua. Ĝiaj subaj partoj estas brile orverdaj kun subvostaj kovriloj, kiuj varias de bronzverdaj ĝis malhelbluetaj kun blankecaj randoj. La krono de la plenkreska ino estas turkisblua direkte al la malantaŭo kaj ĝiaj gorĝoplumoj havas grizecan strion proksime al la fino. Junuloj estas similaj al la ino kun pli griza ventro.<ref name=ICHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Indigo-capped Hummingbird (''Saucerottia cyanifrons''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.inchum1.01.1] Alirita la 7an de Septembro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Indigoĉapa kolibro troviĝas en norda kaj centra Kolombio, ĉefe en la [[Departemento Norda Santandero]], la valo de la [[Magdalena (rivero)|rivero Magdalena]], kaj la supra valo de la rivero [[Kaŭko (rivero)|Kaŭko]]. Ĝi loĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel ekzemple la randoj de malseka arbaro, [[savano]], arbustaj areoj, plantejoj kaj ĝardenoj; plej multaj el ĉi tiuj estas sufiĉe sekaj. Ĝi estas plej ofta inter 1 000 kaj 2 000 m, sed regule troviĝas ĝis 400 m dum la [[reprodukta sezono]] kaj foje ĝis proksime de [[marnivelo]]. Ĝi ankaŭ malofte troviĝas tiel alte kiel 3 000 m.<ref name=ICHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Indigoĉapa kolibro ŝajne faras laŭsezonajn altecajn movojn reage al la havebleco de florplantoj.<ref name=ICHU-BOW/> ===Manĝado=== La Indigoĉapa kolibro manĝas [[nektaro]]n kaj malgrandajn [[artikuloj]]n ĉe ĉiuj altoj de sia vivejo, sed plejparte en la plej supra tavolo. Kvankam ĝi foje kolektiĝas kun aliaj indigoĉapaj kolibroj ĉe florantaj arboj, ĝi kutime estas teritoriema kaj defendas manĝejojn kontraŭ kolibroj kaj aliaj nektarovoraj birdoj kiel [[Banana sukerbirdo|sukerbirdoj]] (''Coereba flaveola''). Ĝi kutime kaptas [[artikuloj]]n per akcipitrado el ripozejo en la [[kanopeo]], sed foje faras tion per kolektado el foliaro.<ref name=ICHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Indigoĉapa kolibro ŝajne daŭras de aprilo ĝis almenaŭ julio. La nesto estas taso el [[musko]], [[araneaĵo]] kaj [[likeno]]j. La ovodemetado estas de du ovoj, sed nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio.<ref name=ICHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-cyanifrons |species=Indigoĉapa kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Indigoĉapan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas sufiĉe grandan teritorion kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/119194033/119196095 |title=Indigo-capped Hummingbird ''Amazilia cyanifrons'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2017 |access-date=7a de Septembro 2022}}</ref> Ĝia "granda altituda teritorio, kombinita kun ŝajna adaptiĝkapablo al homfaritaj vivejoj, sugestas, ke [la] specio estas relative sekura nuntempe."<ref name=ICHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cyanifrons}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 88tv540i6hxdylkvhxjjdr0o47asm7d 0 943399 9371472 2026-05-12T12:33:49Z Kani 670 Alidirektigis al [[Indigoĉapa kolibro]] 9371472 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Indigoĉapa kolibro]] a94lrmljdd22ir2s6htwe6ldj3lihof 0 943400 9371488 2026-05-12T12:54:00Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1282699294|Rudolf Maria Holzapfel]]" 9371488 wikitext text/x-wiki '''Rudolf Maria HOLZAPFEL''' (naskiĝis la 26-an de aprilo 1874 en [[Krakovo]] – mortis la 8-an de februaro 1930 en [[Muri ĉe Berno|Muri bei Bern]]) estis en [[Poloj|pol-]]<nowiki/>naskita [[Aŭstroj|aŭstra]] [[psikologo]] kaj [[Filozofio|filozofo]] . Li estis ses fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4290|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * {{DNB|118553259}} * [http://www.panideal-holzapfel.ch/index.htm Retejo pri Rudolf Maria Holzapfel] * [http://www.panideal-holzapfel.ch/Biografien/Holzapfel-Biografie.htm Rudolf Maria Holzapfel, Biografie] [[Kategorio:Aŭstraj psikologoj]] [[Kategorio:Krakovanoj]] if0dsbc9cu6jwuh2qlpq3cda0ey2fs0 9371492 9371488 2026-05-12T12:57:52Z Sj1mor 12103 9371492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Rudolf Maria HOLZAPFEL''' (naskiĝis la 26-an de aprilo 1874 en [[Krakovo]] – mortis la 8-an de februaro 1930 en [[Muri ĉe Berno|Muri bei Bern]]) estis en [[Poloj|pol-]]naskita [[Aŭstroj|aŭstra]] [[psikologo]] kaj [[filozofo]]. Li estis ses fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4290|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Lia ĉefa verko estas ''Panideal'' (fina eldono en 2 volumoj, 1923), provo resumi ĉiujn intelektajn, etikajn kaj estetikajn fortojn en "tuto-idealo". La verko ''Welterlebnis'' (2 volumoj, 1928) ekzamenis la movajn fortojn de la religia vivo. Holzapfel estis mistikulo kaj kolektis ĉirkaŭ si grupon de kunkredantoj, kiuj laboris por disvastigi la instruojn en ''la Internationale panidealistische Vereinigung,'' bazita en [[Zuriko]]. == Verkaro == * ''Panidealische Psychologie der sozialen Gefühle'', 1901 * ''Panideal. Das Seelenleben und seine soziale Neugestaltung'', 2 vols., new ed., 1923 * ''Welterlebnis'', 2 vols., 1928 * ''Nachgelassene Schriften'', 1932 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{DNB|118553259}} * [http://www.panideal-holzapfel.ch/index.htm Retejo pri Rudolf Maria Holzapfel] * [http://www.panideal-holzapfel.ch/Biografien/Holzapfel-Biografie.htm Rudolf Maria Holzapfel, Biografie] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Holzapfel, Rudolf Maria}} [[Kategorio:Aŭstraj psikologoj]] [[Kategorio:Krakovanoj]] ovqw116y0s9xuwqgwy01tsx5ipgeu0z 0 943401 9371493 2026-05-12T12:59:02Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "'''Nieminen''' estas vilaĝo en [[Rääkkylä]]. Ĝi havas preskaŭ 500 loĝantojn. Najbara vilaĝo estas Sintsi. En tiuj du vilaĝoj laboras komuna vilaĝa kunigo. En 1826 en Nieminen naskiĝis popolpoeto Pentti Hirvonen. [[Kategorio:Finnlando]]" 9371493 wikitext text/x-wiki '''Nieminen''' estas vilaĝo en [[Rääkkylä]]. Ĝi havas preskaŭ 500 loĝantojn. Najbara vilaĝo estas Sintsi. En tiuj du vilaĝoj laboras komuna vilaĝa kunigo. En 1826 en Nieminen naskiĝis popolpoeto Pentti Hirvonen. [[Kategorio:Finnlando]] ctr91qumyyx0j4b5etxqyqr3y6fl5t1 9371503 9371493 2026-05-12T13:18:48Z Näin on näreet 255377 9371503 wikitext text/x-wiki '''Nieminen''' estas vilaĝo en [[Rääkkylä]]. Ĝi havas preskaŭ 500 loĝantojn. Najbara vilaĝo estas Sintsi. En tiuj du vilaĝoj laboras komuna vilaĝa kunigo. En 1826 en Nieminen naskiĝis popolpoeto Pentti Hirvonen (benedikto alketo). [[Kategorio:Finnlando]] 37562wce71onn76ffw00oz29ss3dxhk 0 943402 9371496 2026-05-12T13:05:46Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352651522|Roberto Bracco]]" 9371496 wikitext text/x-wiki '''Roberto BRACCO''' (1861–1943) estis itala [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[scenaristo]] kaj ĵurnalisto. Kelkaj el liaj teatraĵoj estis transformitaj en filmojn, kaj li laboris pri la scenaroj de pluraj el ili, inkluzive de la [[muta filmo]] de 1914 ''[[:en:Lost_in_the_Dark_(1914_film)|Lost in the Dark]]'' (''Perdita en la Mallumo'').<ref>Goble p.51</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1267|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Ankaŭ inter liaj verkoj estas ''Un Perfetto Amore'', drama dialogo en tri aktoj.<ref>[https://books.google.com/books?id=Ep1wxrUgXW4C Rivista enciclopedica contemporanea], Editore Francesco Vallardi, Milan, (1913), entry by E. D'Angelo, page 73.</ref> * {{Gutenberg|id=37422}} * {{IMDb nomo|0102688}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Enmigrintoj en Usono]] fjt2mwl8vn3zt5bwmjdepxsbkmfy4nk 9371499 9371496 2026-05-12T13:15:32Z Sj1mor 12103 9371499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Roberto BRACCO''' (1861–1943) estis itala [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[scenaristo]] kaj ĵurnalisto. Kelkaj el liaj teatraĵoj estis transformitaj en filmojn, kaj li laboris pri la scenaroj de pluraj el ili, inkluzive de la [[muta filmo]] de 1914 ''[[:en:Lost_in_the_Dark_(1914_film)|Lost in the Dark]]'' (''Perdita en la Mallumo'').<ref>Goble p.51</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1267|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li laboris kiel teatra kaj muzikkritikisto. La teatraĵoj de Bracco estis prezentitaj ĉe la teatroj ''Manzoni'' ([[Milano]]), ''Sannazzaro'' ([[Napolo]]), ''Carignano'' ([[Torino]]), kaj aliaj. Li estis proksima amiko de kelkaj el la plej gravaj eksponentoj de la napola arto, inter kiuj Gennaro Villani, [[Salvatore Di Giacomo]] kaj Francesco Cangiullo. Bracco estas ĉefe dramisto. Lin komence influis Henrik Ibsen en verkoj kiel ''Il trionfo'' kaj ''Tragedie dell'anima'', sed poste kreis pli liberan stilon. Inter liaj pli postaj dramoj estas ''Dom Pietro Caruso'', ''Sperduti nel buio'', ''Maternità'', ''La piccola fone'' kaj ''Il piccolo sanot''. Pluraj el liaj dramoj havas klaran napolan lokan guston, unu el ili, ''Le nocchie cunzacrate,'' estas ankaŭ verkita en dialekto. Ankaŭ inter liaj verkoj estas ''Un Perfetto Amore'', drama dialogo en tri aktoj.<ref>[https://books.google.com/books?id=Ep1wxrUgXW4C Rivista enciclopedica contemporanea], Editore Francesco Vallardi, Milan, (1913), eniraĵo fare de E. D'Angelo, paĝo 73.</ref> La teatra kariero de Bracco estis mallongigita de la politika epoko, kiu kaptis lian landon: [[faŝismo]]. Kiel fervora kontraŭulo de la reĝimo de [[Benito Mussolini]], li suferis persekutadon kaj bojkotojn de siaj prezentadoj. Lia [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] sinteno kondukis al lia malliberigo 17 fojojn. Kvankam konsiderata unu el la ĉefaj figuroj de Italio siatempe, kune kun Marco Praga, [[Giovanni Verga]] kaj [[Giuseppe Giacosa]], lia teatra verkaro malkreskis post 1922. == Teatraĵoj == * ''Non fare ad altri'' (1887) * ''Una donna'' (1892) * ''Maschere'' (1893) * ''Tragedie dell' anima (1899)'' * ''Il diritto dell amor'' (1900) * ''Sperduti nel buio'' (1901) * ''Le Triomphe'' (1903) * ''La piccola fonte'' (1905) * ''I fantasmi'' (1906) * ''Lo spiritismo a Napoli nel 1886'' (1907) * ''En el mundo de las mujeres'' (1906) * ''Smorfie gaie'' (1909) * ''Smorfie tristi'' (1909) * ''II piccolo santo'' (El santo) (1910) * ''Ouida''(1911) * ''Diritto di vivere'' (1911) * ''Tra i due sessi. Fioretti d'esperienza'' (1921) * ''Infiel'' (1922), comedia en 3 aktoj. * ''Noche de nieve'' (1922) * ''Don Pedro Caruso'' (1924) * ''Gli specchi piani, concavi, convessi'' (1926) * ''Ll'uoc'' == Bibliografio == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37422}} * {{IMDb nomo|0102688}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bracco, Roberto}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Enmigrintoj en Usono]] durzpaef5wos1083iwecixk0lfti52b 9371500 9371499 2026-05-12T13:16:47Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9371500 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Roberto BRACCO''' (1861–1943) estis itala [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[scenaristo]] kaj ĵurnalisto. Kelkaj el liaj teatraĵoj estis transformitaj en filmojn, kaj li laboris pri la scenaroj de pluraj el ili, inkluzive de la [[muta filmo]] de 1914 ''[[:en:Lost_in_the_Dark_(1914_film)|Lost in the Dark]]'' (''Perdita en la Mallumo'').<ref>Goble p.51</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1267|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li laboris kiel teatra kaj muzikkritikisto. La teatraĵoj de Bracco estis prezentitaj ĉe la teatroj ''Manzoni'' ([[Milano]]), ''Sannazzaro'' ([[Napolo]]), ''Carignano'' ([[Torino]]), kaj aliaj. Li estis proksima amiko de kelkaj el la plej gravaj eksponentoj de la napola arto, inter kiuj Gennaro Villani, [[Salvatore Di Giacomo]] kaj Francesco Cangiullo. Bracco estas ĉefe dramisto. Lin komence influis Henrik Ibsen en verkoj kiel ''Il trionfo'' kaj ''Tragedie dell'anima'', sed poste kreis pli liberan stilon. Inter liaj pli postaj dramoj estas ''Dom Pietro Caruso'', ''Sperduti nel buio'', ''Maternità'', ''La piccola fone'' kaj ''Il piccolo sanot''. Pluraj el liaj dramoj havas klaran napolan lokan guston, unu el ili, ''Le nocchie cunzacrate,'' estas ankaŭ verkita en dialekto. Ankaŭ inter liaj verkoj estas ''Un Perfetto Amore'', drama dialogo en tri aktoj.<ref>[https://books.google.com/books?id=Ep1wxrUgXW4C Rivista enciclopedica contemporanea], Editore Francesco Vallardi, Milan, (1913), eniraĵo fare de E. D'Angelo, paĝo 73.</ref> La teatra kariero de Bracco estis mallongigita de la politika epoko, kiu kaptis lian landon: [[faŝismo]]. Kiel fervora kontraŭulo de la reĝimo de [[Benito Mussolini]], li suferis persekutadon kaj bojkotojn de siaj prezentadoj. Lia [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] sinteno kondukis al lia malliberigo 17 fojojn. Kvankam konsiderata unu el la ĉefaj figuroj de Italio siatempe, kune kun Marco Praga, [[Giovanni Verga]] kaj [[Giuseppe Giacosa]], lia teatra verkaro malkreskis post 1922. == Teatraĵoj == * ''Non fare ad altri'' (1887) * ''Una donna'' (1892) * ''Maschere'' (1893) * ''Tragedie dell' anima (1899)'' * ''Il diritto dell amor'' (1900) * ''Sperduti nel buio'' (1901) * ''Le Triomphe'' (1903) * ''La piccola fonte'' (1905) * ''I fantasmi'' (1906) * ''Lo spiritismo a Napoli nel 1886'' (1907) * ''En el mundo de las mujeres'' (1906) * ''Smorfie gaie'' (1909) * ''Smorfie tristi'' (1909) * ''II piccolo santo'' (El santo) (1910) * ''Ouida''(1911) * ''Diritto di vivere'' (1911) * ''Tra i due sessi. Fioretti d'esperienza'' (1921) * ''Infiel'' (1922), comedia en 3 aktoj. * ''Noche de nieve'' (1922) * ''Don Pedro Caruso'' (1924) * ''Gli specchi piani, concavi, convessi'' (1926) * ''Ll'uoc'' == Bibliografio == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37422}} * {{IMDb nomo|0102688}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bracco, Roberto}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] pb1dcpzuqljur94hntj5yew1h6iw3no 9371501 9371500 2026-05-12T13:17:12Z Sj1mor 12103 9371501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Roberto BRACCO''' (1861–1943) estis itala [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[scenaristo]] kaj ĵurnalisto. Kelkaj el liaj teatraĵoj estis transformitaj en filmojn, kaj li laboris pri la scenaroj de pluraj el ili, inkluzive de la [[muta filmo]] de 1914 ''[[:en:Lost_in_the_Dark_(1914_film)|Lost in the Dark]]'' (Perdita en la mallumo).<ref>Goble p.51</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1267|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li laboris kiel teatra kaj muzikkritikisto. La teatraĵoj de Bracco estis prezentitaj ĉe la teatroj ''Manzoni'' ([[Milano]]), ''Sannazzaro'' ([[Napolo]]), ''Carignano'' ([[Torino]]), kaj aliaj. Li estis proksima amiko de kelkaj el la plej gravaj eksponentoj de la napola arto, inter kiuj Gennaro Villani, [[Salvatore Di Giacomo]] kaj Francesco Cangiullo. Bracco estas ĉefe dramisto. Lin komence influis Henrik Ibsen en verkoj kiel ''Il trionfo'' kaj ''Tragedie dell'anima'', sed poste kreis pli liberan stilon. Inter liaj pli postaj dramoj estas ''Dom Pietro Caruso'', ''Sperduti nel buio'', ''Maternità'', ''La piccola fone'' kaj ''Il piccolo sanot''. Pluraj el liaj dramoj havas klaran napolan lokan guston, unu el ili, ''Le nocchie cunzacrate,'' estas ankaŭ verkita en dialekto. Ankaŭ inter liaj verkoj estas ''Un Perfetto Amore'', drama dialogo en tri aktoj.<ref>[https://books.google.com/books?id=Ep1wxrUgXW4C Rivista enciclopedica contemporanea], Editore Francesco Vallardi, Milan, (1913), eniraĵo fare de E. D'Angelo, paĝo 73.</ref> La teatra kariero de Bracco estis mallongigita de la politika epoko, kiu kaptis lian landon: [[faŝismo]]. Kiel fervora kontraŭulo de la reĝimo de [[Benito Mussolini]], li suferis persekutadon kaj bojkotojn de siaj prezentadoj. Lia [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] sinteno kondukis al lia malliberigo 17 fojojn. Kvankam konsiderata unu el la ĉefaj figuroj de Italio siatempe, kune kun Marco Praga, [[Giovanni Verga]] kaj [[Giuseppe Giacosa]], lia teatra verkaro malkreskis post 1922. == Teatraĵoj == * ''Non fare ad altri'' (1887) * ''Una donna'' (1892) * ''Maschere'' (1893) * ''Tragedie dell' anima (1899)'' * ''Il diritto dell amor'' (1900) * ''Sperduti nel buio'' (1901) * ''Le Triomphe'' (1903) * ''La piccola fonte'' (1905) * ''I fantasmi'' (1906) * ''Lo spiritismo a Napoli nel 1886'' (1907) * ''En el mundo de las mujeres'' (1906) * ''Smorfie gaie'' (1909) * ''Smorfie tristi'' (1909) * ''II piccolo santo'' (El santo) (1910) * ''Ouida''(1911) * ''Diritto di vivere'' (1911) * ''Tra i due sessi. Fioretti d'esperienza'' (1921) * ''Infiel'' (1922), comedia en 3 aktoj. * ''Noche de nieve'' (1922) * ''Don Pedro Caruso'' (1924) * ''Gli specchi piani, concavi, convessi'' (1926) * ''Ll'uoc'' == Bibliografio == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37422}} * {{IMDb nomo|0102688}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bracco, Roberto}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] tqbp70xt2lbiiynerudnhclfp74ao3l 9371504 9371501 2026-05-12T13:19:10Z Sj1mor 12103 /* Teatraĵoj */ 9371504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Roberto BRACCO''' (1861–1943) estis itala [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[scenaristo]] kaj ĵurnalisto. Kelkaj el liaj teatraĵoj estis transformitaj en filmojn, kaj li laboris pri la scenaroj de pluraj el ili, inkluzive de la [[muta filmo]] de 1914 ''[[:en:Lost_in_the_Dark_(1914_film)|Lost in the Dark]]'' (Perdita en la mallumo).<ref>Goble p.51</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1267|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li laboris kiel teatra kaj muzikkritikisto. La teatraĵoj de Bracco estis prezentitaj ĉe la teatroj ''Manzoni'' ([[Milano]]), ''Sannazzaro'' ([[Napolo]]), ''Carignano'' ([[Torino]]), kaj aliaj. Li estis proksima amiko de kelkaj el la plej gravaj eksponentoj de la napola arto, inter kiuj Gennaro Villani, [[Salvatore Di Giacomo]] kaj Francesco Cangiullo. Bracco estas ĉefe dramisto. Lin komence influis Henrik Ibsen en verkoj kiel ''Il trionfo'' kaj ''Tragedie dell'anima'', sed poste kreis pli liberan stilon. Inter liaj pli postaj dramoj estas ''Dom Pietro Caruso'', ''Sperduti nel buio'', ''Maternità'', ''La piccola fone'' kaj ''Il piccolo sanot''. Pluraj el liaj dramoj havas klaran napolan lokan guston, unu el ili, ''Le nocchie cunzacrate,'' estas ankaŭ verkita en dialekto. Ankaŭ inter liaj verkoj estas ''Un Perfetto Amore'', drama dialogo en tri aktoj.<ref>[https://books.google.com/books?id=Ep1wxrUgXW4C Rivista enciclopedica contemporanea], Editore Francesco Vallardi, Milan, (1913), eniraĵo fare de E. D'Angelo, paĝo 73.</ref> La teatra kariero de Bracco estis mallongigita de la politika epoko, kiu kaptis lian landon: [[faŝismo]]. Kiel fervora kontraŭulo de la reĝimo de [[Benito Mussolini]], li suferis persekutadon kaj bojkotojn de siaj prezentadoj. Lia [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] sinteno kondukis al lia malliberigo 17 fojojn. Kvankam konsiderata unu el la ĉefaj figuroj de Italio siatempe, kune kun Marco Praga, [[Giovanni Verga]] kaj [[Giuseppe Giacosa]], lia teatra verkaro malkreskis post 1922. == Teatraĵoj == {{Div col|cols = 2}} * ''Non fare ad altri'' (1887) * ''Una donna'' (1892) * ''Maschere'' (1893) * ''Tragedie dell' anima (1899)'' * ''Il diritto dell amor'' (1900) * ''Sperduti nel buio'' (1901) * ''Le Triomphe'' (1903) * ''La piccola fonte'' (1905) * ''I fantasmi'' (1906) * ''Lo spiritismo a Napoli nel 1886'' (1907) * ''En el mundo de las mujeres'' (1906) * ''Smorfie gaie'' (1909) * ''Smorfie tristi'' (1909) * ''II piccolo santo'' (El santo) (1910) * ''Ouida''(1911) * ''Diritto di vivere'' (1911) * ''Tra i due sessi. Fioretti d'esperienza'' (1921) * ''Infiel'' (1922), comedia en 3 aktoj. * ''Noche de nieve'' (1922) * ''Don Pedro Caruso'' (1924) * ''Gli specchi piani, concavi, convessi'' (1926) * ''Ll'uoc'' {{Div col end}} == Bibliografio == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37422}} * {{IMDb nomo|0102688}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bracco, Roberto}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] t2nkn6d5g5qj6igfi7h2lkhdxtyz2i7 9371505 9371504 2026-05-12T13:19:27Z Sj1mor 12103 /* Teatraĵoj */ 9371505 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Roberto BRACCO''' (1861–1943) estis itala [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[scenaristo]] kaj ĵurnalisto. Kelkaj el liaj teatraĵoj estis transformitaj en filmojn, kaj li laboris pri la scenaroj de pluraj el ili, inkluzive de la [[muta filmo]] de 1914 ''[[:en:Lost_in_the_Dark_(1914_film)|Lost in the Dark]]'' (Perdita en la mallumo).<ref>Goble p.51</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1267|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li laboris kiel teatra kaj muzikkritikisto. La teatraĵoj de Bracco estis prezentitaj ĉe la teatroj ''Manzoni'' ([[Milano]]), ''Sannazzaro'' ([[Napolo]]), ''Carignano'' ([[Torino]]), kaj aliaj. Li estis proksima amiko de kelkaj el la plej gravaj eksponentoj de la napola arto, inter kiuj Gennaro Villani, [[Salvatore Di Giacomo]] kaj Francesco Cangiullo. Bracco estas ĉefe dramisto. Lin komence influis Henrik Ibsen en verkoj kiel ''Il trionfo'' kaj ''Tragedie dell'anima'', sed poste kreis pli liberan stilon. Inter liaj pli postaj dramoj estas ''Dom Pietro Caruso'', ''Sperduti nel buio'', ''Maternità'', ''La piccola fone'' kaj ''Il piccolo sanot''. Pluraj el liaj dramoj havas klaran napolan lokan guston, unu el ili, ''Le nocchie cunzacrate,'' estas ankaŭ verkita en dialekto. Ankaŭ inter liaj verkoj estas ''Un Perfetto Amore'', drama dialogo en tri aktoj.<ref>[https://books.google.com/books?id=Ep1wxrUgXW4C Rivista enciclopedica contemporanea], Editore Francesco Vallardi, Milan, (1913), eniraĵo fare de E. D'Angelo, paĝo 73.</ref> La teatra kariero de Bracco estis mallongigita de la politika epoko, kiu kaptis lian landon: [[faŝismo]]. Kiel fervora kontraŭulo de la reĝimo de [[Benito Mussolini]], li suferis persekutadon kaj bojkotojn de siaj prezentadoj. Lia [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] sinteno kondukis al lia malliberigo 17 fojojn. Kvankam konsiderata unu el la ĉefaj figuroj de Italio siatempe, kune kun Marco Praga, [[Giovanni Verga]] kaj [[Giuseppe Giacosa]], lia teatra verkaro malkreskis post 1922. == Teatraĵoj == {{Div col|cols = 2}} * ''Non fare ad altri'' (1887) * ''Una donna'' (1892) * ''Maschere'' (1893) * ''Tragedie dell' anima (1899)'' * ''Il diritto dell amor'' (1900) * ''Sperduti nel buio'' (1901) * ''Le Triomphe'' (1903) * ''La piccola fonte'' (1905) * ''I fantasmi'' (1906) * ''Lo spiritismo a Napoli nel 1886'' (1907) * ''En el mundo de las mujeres'' (1906) * ''Smorfie gaie'' (1909) * ''Smorfie tristi'' (1909) * ''II piccolo santo'' (1910) * ''Ouida''(1911) * ''Diritto di vivere'' (1911) * ''Tra i due sessi. Fioretti d'esperienza'' (1921) * ''Infiel'' (1922), comedia en 3 aktoj. * ''Noche de nieve'' (1922) * ''Don Pedro Caruso'' (1924) * ''Gli specchi piani, concavi, convessi'' (1926) * ''Ll'uoc'' {{Div col end}} == Bibliografio == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37422}} * {{IMDb nomo|0102688}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bracco, Roberto}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] 2zcbe8lhupb4qm3dh5dq7o2eqtvn27i 9371506 9371505 2026-05-12T13:19:44Z Sj1mor 12103 /* Teatraĵoj */ 9371506 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Roberto BRACCO''' (1861–1943) estis itala [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[scenaristo]] kaj ĵurnalisto. Kelkaj el liaj teatraĵoj estis transformitaj en filmojn, kaj li laboris pri la scenaroj de pluraj el ili, inkluzive de la [[muta filmo]] de 1914 ''[[:en:Lost_in_the_Dark_(1914_film)|Lost in the Dark]]'' (Perdita en la mallumo).<ref>Goble p.51</ref> Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] ses fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1267|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li laboris kiel teatra kaj muzikkritikisto. La teatraĵoj de Bracco estis prezentitaj ĉe la teatroj ''Manzoni'' ([[Milano]]), ''Sannazzaro'' ([[Napolo]]), ''Carignano'' ([[Torino]]), kaj aliaj. Li estis proksima amiko de kelkaj el la plej gravaj eksponentoj de la napola arto, inter kiuj Gennaro Villani, [[Salvatore Di Giacomo]] kaj Francesco Cangiullo. Bracco estas ĉefe dramisto. Lin komence influis Henrik Ibsen en verkoj kiel ''Il trionfo'' kaj ''Tragedie dell'anima'', sed poste kreis pli liberan stilon. Inter liaj pli postaj dramoj estas ''Dom Pietro Caruso'', ''Sperduti nel buio'', ''Maternità'', ''La piccola fone'' kaj ''Il piccolo sanot''. Pluraj el liaj dramoj havas klaran napolan lokan guston, unu el ili, ''Le nocchie cunzacrate,'' estas ankaŭ verkita en dialekto. Ankaŭ inter liaj verkoj estas ''Un Perfetto Amore'', drama dialogo en tri aktoj.<ref>[https://books.google.com/books?id=Ep1wxrUgXW4C Rivista enciclopedica contemporanea], Editore Francesco Vallardi, Milan, (1913), eniraĵo fare de E. D'Angelo, paĝo 73.</ref> La teatra kariero de Bracco estis mallongigita de la politika epoko, kiu kaptis lian landon: [[faŝismo]]. Kiel fervora kontraŭulo de la reĝimo de [[Benito Mussolini]], li suferis persekutadon kaj bojkotojn de siaj prezentadoj. Lia [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] sinteno kondukis al lia malliberigo 17 fojojn. Kvankam konsiderata unu el la ĉefaj figuroj de Italio siatempe, kune kun Marco Praga, [[Giovanni Verga]] kaj [[Giuseppe Giacosa]], lia teatra verkaro malkreskis post 1922. == Teatraĵoj == {{Div col|cols = 2}} * ''Non fare ad altri'' (1887) * ''Una donna'' (1892) * ''Maschere'' (1893) * ''Tragedie dell' anima (1899)'' * ''Il diritto dell amor'' (1900) * ''Sperduti nel buio'' (1901) * ''Le Triomphe'' (1903) * ''La piccola fonte'' (1905) * ''I fantasmi'' (1906) * ''Lo spiritismo a Napoli nel 1886'' (1907) * ''En el mundo de las mujeres'' (1906) * ''Smorfie gaie'' (1909) * ''Smorfie tristi'' (1909) * ''II piccolo santo'' (1910) * ''Ouida'' (1911) * ''Diritto di vivere'' (1911) * ''Tra i due sessi. Fioretti d'esperienza'' (1921) * ''Infiel'' (1922), comedia en 3 aktoj. * ''Noche de nieve'' (1922) * ''Don Pedro Caruso'' (1924) * ''Gli specchi piani, concavi, convessi'' (1926) * ''Ll'uoc'' {{Div col end}} == Bibliografio == * Goble, Alan. ''The Complete Index to Literary Sources in Film''. Walter de Gruyter, 1999. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37422}} * {{IMDb nomo|0102688}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bracco, Roberto}} [[Kategorio:Italaj dramistoj]] [[Kategorio:Italaj verkistoj]] 8zzslifvczz0r3azgtgbk5vhqyn6hqb 0 943403 9371507 2026-05-12T13:20:54Z Crosstor 3176 esperantisto 9371507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [buŝai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Busai Mária''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]], [[esperantisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM632677 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1939|4|2}} en [[Miskolc]], ŝi mortis {{mortotago|2016|8|5}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris pedagogian diplomon, en [[1959]] ŝi ekinstruis en [[bazlernejo]] en [[Hernádkak]]. Jarojn poste ŝi instruis en [[Szirmabesenyő]], kie ŝi instruis ĝis sia emeritiĝo. Ekde 1965 ŝi instruis ankaŭ [[Esperanto]]n en kadro lerneja klubo. En 1987 ŝi ricevis premion pro Esperanto-instruado, poste okaze de la emeritiĝo en 1994 ŝi ricevis signifan pedagogian premion. == Fontoj == * [https://www.facebook.com/szirmabesenyo/photos/in-memoriam-busai-m%C3%A1ria-tan%C3%ADt%C3%B3n%C5%91egy-igazi-tan%C3%ADt%C3%B3t%C3%B3l-b%C3%BAcs%C3%BAzunkbusai-m%C3%A1ria-1959-be/1088014281246021/ aprezo kun foto] * [https://csaladaink.hu/Sztranyay%20I_II.web/per00422.htm datenoj kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Busai Maria}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} kng214zztofsmurthmzu97ljl2tahxo 9371508 9371507 2026-05-12T13:21:55Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9371508 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [buŝai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Busai Mária''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]], [[esperantisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM632677 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1939|4|2}} en [[Miskolc]], ŝi mortis {{mortotago|2016|8|5}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris pedagogian diplomon, en [[1959]] ŝi ekinstruis en [[bazlernejo]] en [[Hernádkak]]. Jarojn poste ŝi instruis en [[Szirmabesenyő]], kie ŝi instruis ĝis sia emeritiĝo. Ekde 1965 ŝi instruis ankaŭ [[Esperanto]]n en kadro de lerneja klubo. En 1987 ŝi ricevis premion pro Esperanto-instruado, poste okaze de la emeritiĝo en 1994 ŝi ricevis signifan pedagogian premion. == Fontoj == * [https://www.facebook.com/szirmabesenyo/photos/in-memoriam-busai-m%C3%A1ria-tan%C3%ADt%C3%B3n%C5%91egy-igazi-tan%C3%ADt%C3%B3t%C3%B3l-b%C3%BAcs%C3%BAzunkbusai-m%C3%A1ria-1959-be/1088014281246021/ aprezo kun foto] * [https://csaladaink.hu/Sztranyay%20I_II.web/per00422.htm datenoj kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Busai Maria}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} tw49typyp6gfpaq4vtgpi8smaqivxv6 9371509 9371508 2026-05-12T13:22:37Z Crosstor 3176 9371509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [buŝai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Busai Mária''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]], [[esperantisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM632677 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1939|4|2}} en [[Miskolc]], ŝi mortis {{mortotago|2016|8|5}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris pedagogian diplomon, en [[1959]] ŝi ekinstruis en [[bazlernejo]] en [[Hernádkak]]. Jarojn poste ŝi instruis en [[Szirmabesenyő]], kie ŝi instruis ĝis sia emeritiĝo. Ekde 1965 ŝi instruis ankaŭ [[Esperanto]]n en kadro de lerneja klubo. En 1987 ŝi ricevis premion pro Esperanto-instruado, poste okaze de la emeritiĝo en 1994 ŝi ricevis signifan pedagogian premion. == Fontoj == * [https://www.facebook.com/szirmabesenyo/photos/in-memoriam-busai-m%C3%A1ria-tan%C3%ADt%C3%B3n%C5%91egy-igazi-tan%C3%ADt%C3%B3t%C3%B3l-b%C3%BAcs%C3%BAzunkbusai-m%C3%A1ria-1959-be/1088014281246021/ aprezo kun foto] * [https://csaladaink.hu/Sztranyay%20I_II.web/per00422.htm datenoj kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Busai Maria}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 572rm3db2nq09ul5v824paju13tke3p 0 943404 9371513 2026-05-12T13:50:07Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1342603295|Johannes Jørgensen]]" 9371513 wikitext text/x-wiki * https://web.archive.org/web/20160303193643/http://www.abbaye-saint-benoit.ch/saints/catherine/revue/page19.htm#joergensen [[Kategorio:Konvertitoj de ateismo aŭ agnostikismo al romkatolikismo]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] [[Kategorio:Danaj poetoj]] m64ntxit9vz89k333uevnolnnoq555r 9371516 9371513 2026-05-12T13:57:59Z Sj1mor 12103 9371516 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johannes JØRGENSEN''' (naskita la 6-an de novembro 1866 en [[Svendborg]] - mortis la 29-an de majo 1956 samloke) estis dana poeto kaj romanisto, plej konata pro siaj biografioj de katolikaj sanktuloj. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4673|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li atingis internacian famon ĉefe per siaj biografiaj rakontoj pri [[Sankta Francisko de Asizo]] (1907), [[Katarina de Sieno]] (1915) kaj [[Sankta Birgita|Brigida de Svedio]] (1946). Lia ses-voluma aŭtobiografio, ''Mit Livs Legende'' ("La legendo de mia vivo"), kiu eĉ estis tradukita en la japanan, estas alia grava verko. Malgraŭ la sukceso de la biografioj de liaj sanktuloj eksterlande kaj la agnoskita lingva povo de liaj priskriboj de naturo kaj vojaĝoj, Jørgensen restis konata nur al malgrandaj rondoj en Danio. La dana ''Højskolesangbogen'', kolekto de ekzemplaj poemoj de la dana literaturo, enhavas nur unu tekston de li. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * https://web.archive.org/web/20160303193643/http://www.abbaye-saint-benoit.ch/saints/catherine/revue/page19.htm#joergensen {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Joergensen, Johannes}} [[Kategorio:Konvertitoj de ateismo aŭ agnostikismo al romkatolikismo]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] [[Kategorio:Danaj poetoj]] doq59pk7fd4looiah00dqfx1859qhwn 9371518 9371516 2026-05-12T14:04:43Z Sj1mor 12103 9371518 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johannes JØRGENSEN''' (naskita la 6-an de novembro 1866 en [[Svendborg]] - mortis la 29-an de majo 1956 samloke) estis dana poeto kaj romanisto, plej konata pro siaj biografioj de katolikaj sanktuloj. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4673|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li atingis internacian famon ĉefe per siaj biografiaj rakontoj pri [[Sankta Francisko de Asizo]] (1907), [[Katarina de Sieno]] (1915) kaj [[Sankta Birgita|Brigida de Svedio]] (1946). Lia ses-voluma aŭtobiografio, ''Mit Livs Legende'' ("La legendo de mia vivo"), kiu eĉ estis tradukita en la japanan, estas alia grava verko. == Verkado == Lia unua poemaro eldoniĝis en 1887. Li famiĝis kiel aŭtoro de liriko (1887-1892). Li konatiĝis kun la literaturaj verkoj de naturalistoj, simbolistoj kaj mistikuloj, kiel ekzemple [[Joris-Karl Huysmans]], [[Maurice Maeterlinck]] kaj aliaj. Li poste ŝanĝiĝis al [[Simbolismo]], publikigante serion da teoriaj verkoj en la gazeto "Taarnet" (1893-1895), kaj poste, en 1895, distancigante sin de siaj antaŭaj vidpunktoj kun fanatika malamo. Lia tuta verkaro de ĉi-lasta periodo estas trapenetrita de reakciaj katolikaj tendencoj. Li estas vaste konata pro siaj biografioj de katolikaj sanktuloj. La versaj verkoj de Jørgensen, "Konfeso" (1894), "Poezio" (1898), "El la Profundo" (1909), "La Ŝprucanta fonto" (1920), same kiel la noveloj "Lasta Juĝo" (1897), "Evo" (1901), kaj "Sankta Fajro" (1902), estas trapenetritaj de la spirito de katolikismo. Liaj militrakontoj Klokke Roland (1915) kaj La Leono de Flandrio (1919) ricevis pozitivajn recenzojn. Malgraŭ la sukceso de la biografioj de liaj sanktuloj eksterlande kaj la agnoskita lingva povo de liaj priskriboj de naturo kaj vojaĝoj, Jørgensen restis konata nur al malgrandaj rondoj en Danio. La dana ''Højskolesangbogen'', kolekto de ekzemplaj poemoj de la dana literaturo, enhavas nur unu tekston de li. Kiel tradukisto, li tradukis la aŭtobiografion de la germana mezepoka mistikulo [[Heinrich Seuse]] en la danan lingvon sub la titolo ''Den yndigste Rose'' (La plej bela rozo), 1907. == Verkaro == * 1894: ''Bekendelse'' * 1900: ''Vor Frue af Danmark'' (romano) * 1901: ''Romersk Mosaik'', 1906 * 1904: ''Lyrik. Udvalgte Ungdomsdigte (1885-1896)'', Nordisk Forlag, København 1904 * 1907: ''Den yndigste Rose'' * 1907: ''Den helligen Frans af Assisi'' (biografio) * 1915: ''Klokke Roland'' * 1916–19: ''Mit Livs Legende'' (Aŭtobiografio en 6 volumoj) * 1943: ''Digte i Danmark'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * https://web.archive.org/web/20160303193643/http://www.abbaye-saint-benoit.ch/saints/catherine/revue/page19.htm#joergensen {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Joergensen, Johannes}} [[Kategorio:Konvertitoj de ateismo aŭ agnostikismo al romkatolikismo]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] [[Kategorio:Danaj poetoj]] ost05bxri2om8lr5jix3cv2n3g7065r 9371519 9371518 2026-05-12T14:06:12Z Sj1mor 12103 /* Verkado */ 9371519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johannes JØRGENSEN''' (naskita la 6-an de novembro 1866 en [[Svendborg]] - mortis la 29-an de majo 1956 samloke) estis dana poeto kaj romanisto, plej konata pro siaj biografioj de katolikaj sanktuloj. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4673|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Li atingis internacian famon ĉefe per siaj biografiaj rakontoj pri [[Sankta Francisko de Asizo]] (1907), [[Katarina de Sieno]] (1915) kaj [[Sankta Birgita|Brigida de Svedio]] (1946). Lia ses-voluma aŭtobiografio, ''Mit Livs Legende'' ("La legendo de mia vivo"), kiu eĉ estis tradukita en la japanan, estas alia grava verko. == Verkado == [[Dosiero:Johannes Jorgensen Svendborg 9 Mindesten.JPG|maldekstre|eta|Momumento al lia en sia hejmurbo je la 50-a mortdatreveno]] Lia unua poemaro eldoniĝis en 1887. Li famiĝis kiel aŭtoro de liriko (1887-1892). Li konatiĝis kun la literaturaj verkoj de naturalistoj, simbolistoj kaj mistikuloj, kiel ekzemple [[Joris-Karl Huysmans]], [[Maurice Maeterlinck]] kaj aliaj. Li poste ŝanĝiĝis al [[Simbolismo]], publikigante serion da teoriaj verkoj en la gazeto "Taarnet" (1893-1895), kaj poste, en 1895, distancigante sin de siaj antaŭaj vidpunktoj kun fanatika malamo. Lia tuta verkaro de ĉi-lasta periodo estas trapenetrita de reakciaj katolikaj tendencoj. Li estas vaste konata pro siaj biografioj de katolikaj sanktuloj. La versaj verkoj de Jørgensen, "Konfeso" (1894), "Poezio" (1898), "El la Profundo" (1909), "La Ŝprucanta fonto" (1920), same kiel la noveloj "Lasta Juĝo" (1897), "Evo" (1901), kaj "Sankta Fajro" (1902), estas trapenetritaj de la spirito de katolikismo. Liaj militrakontoj Klokke Roland (1915) kaj La Leono de Flandrio (1919) ricevis pozitivajn recenzojn. Malgraŭ la sukceso de la biografioj de liaj sanktuloj eksterlande kaj la agnoskita lingva povo de liaj priskriboj de naturo kaj vojaĝoj, Jørgensen restis konata nur al malgrandaj rondoj en Danio. La dana ''Højskolesangbogen'', kolekto de ekzemplaj poemoj de la dana literaturo, enhavas nur unu tekston de li. Kiel tradukisto, li tradukis la aŭtobiografion de la germana mezepoka mistikulo [[Heinrich Seuse]] en la danan lingvon sub la titolo ''Den yndigste Rose'' (La plej bela rozo), 1907. == Verkaro == * 1894: ''Bekendelse'' * 1900: ''Vor Frue af Danmark'' (romano) * 1901: ''Romersk Mosaik'', 1906 * 1904: ''Lyrik. Udvalgte Ungdomsdigte (1885-1896)'', Nordisk Forlag, København 1904 * 1907: ''Den yndigste Rose'' * 1907: ''Den helligen Frans af Assisi'' (biografio) * 1915: ''Klokke Roland'' * 1916–19: ''Mit Livs Legende'' (Aŭtobiografio en 6 volumoj) * 1943: ''Digte i Danmark'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * https://web.archive.org/web/20160303193643/http://www.abbaye-saint-benoit.ch/saints/catherine/revue/page19.htm#joergensen {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Joergensen, Johannes}} [[Kategorio:Konvertitoj de ateismo aŭ agnostikismo al romkatolikismo]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] [[Kategorio:Danaj poetoj]] hndbwe2ubdcoqpsxz9cbh2du4ms17ei 0 943405 9371515 2026-05-12T13:52:24Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Johannes Jørgensen]] 9371515 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Johannes Jørgensen]] rzrasv06szh9bpp3tv1s7ngkxgg9vb1 0 943406 9371521 2026-05-12T14:10:37Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Paul Sabatier]] al [[Paul Sabatier (kemiisto)]] 9371521 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Paul Sabatier (kemiisto)]] iao0sxfaoie93mvqgwjq1x1o7bvib6c 9371525 9371521 2026-05-12T14:20:21Z Sj1mor 12103 Forigis alidirektigilon al [[Paul Sabatier (kemiisto)]] 9371525 wikitext text/x-wiki * [[Paul Sabatier (kemiisto)]] * [[Paul Sabatier (teologo)]] o04mfd3irfukfvuj6u0cjbizqw6ngx7 0 943407 9371522 2026-05-12T14:11:25Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352574141|Paul Sabatier (theologian)]]" 9371522 wikitext text/x-wiki * {{Gutenberg|id=8249}} * [https://www.ucl.ac.uk/library/special-collections/a-z/franciscan Kolekto de la Franciskana Societo] ĉe [[Universitato-Kolegio de Londono|University College London]] [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj historiistoj]] lup2gxsi02uqxvh0rsqsdqqqp7suqqw 9371523 9371522 2026-05-12T14:18:09Z Sj1mor 12103 9371523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Charles Paul Marie SABATIER''' (naskiĝis la 3-an de aŭgusto 1858 en Saint-Michel-de-Chabrillanoux ([[d:Q866385]]) ([[Departemento Ardèche|Département Ardèche]]); mortis la 4-an de marto 1928 en [[Strasburgo]]) estis franca teologo kaj historiisto, kiu verkis la unuan modernan biografion pri [[Sankta Francisko de Asizo]]. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8018|title=Nomuma datenbazo|last=|first=|date=|website=www.nobelprize.org|archive-url=|archive-date=|access-date=2017-04-19}}</ref> La biografio de Paul Sabatier pri Sankta Francisko de Asizo estis metita sur la [[Indekso de malpermesitaj libroj|liston de malpermesitaj libroj]] de la [[Katolika Eklezio]] pro sia nefidinda rerakontado de la vivrakonto de la sanktulo. Li estis profesoro pri historio ĉe la protestanta Fakultato de Teologio en Strasburgo de 1919 ĝis 1928. == Verkaro == * [https://archive.org/stream/gdidahtnibpostl01didagoog#page/n6/mode/2up ''La Didachè, texte grec, avec un comm''. Paris (1885)] * [[iarchive:MN41417ucmf_6|''Codex colbertinus parisiensis. Qvatuor Evangelia ante Hieronymum latine translata post editionem Petri Sabatier cum ipso codice collatam'']] (1888) * [[iarchive:lifeofstfranciso18787gut|''Life of St. Francis of Assisi'']] * [[iarchive:modernismthejowe003269mbp|''Modernism The Jowett Lectures'']] (1908) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=8249}} * [https://www.ucl.ac.uk/library/special-collections/a-z/franciscan Kolekto de la Franciskana Societo] ĉe {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sabatier, Paul}} [[Universitato-Kolegio de Londono|University College London]] [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj historiistoj]] ndv7ftzmkvinry4tbjq31vljbc9qo4s 9371524 9371523 2026-05-12T14:19:39Z Sj1mor 12103 9371524 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Charles Paul Marie SABATIER''' (naskiĝis la 3-an de aŭgusto 1858 en Saint-Michel-de-Chabrillanoux ([[d:Q866385]]) ([[Departemento Ardèche|Département Ardèche]]); mortis la 4-an de marto 1928 en [[Strasburgo]]) estis franca teologo kaj historiisto, kiu verkis la unuan modernan biografion pri [[Sankta Francisko de Asizo]]. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8018|title=Nomuma datenbazo|last=|first=|date=|website=www.nobelprize.org|archive-url=|archive-date=|access-date=2017-04-19}}</ref> La biografio de Paul Sabatier pri Sankta Francisko de Asizo estis metita sur la [[Indekso de malpermesitaj libroj|liston de malpermesitaj libroj]] de la [[Katolika Eklezio]] pro sia nefidinda rerakontado de la vivrakonto de la sanktulo. Li estis profesoro pri historio ĉe la protestanta Fakultato de Teologio en Strasburgo de 1919 ĝis 1928. == Verkaro == * [https://archive.org/stream/gdidahtnibpostl01didagoog#page/n6/mode/2up ''La Didachè, texte grec, avec un comm''. Paris (1885)] * [[iarchive:MN41417ucmf_6|''Codex colbertinus parisiensis. Qvatuor Evangelia ante Hieronymum latine translata post editionem Petri Sabatier cum ipso codice collatam'']] (1888) * [[iarchive:lifeofstfranciso18787gut|''Life of St. Francis of Assisi'']] * [[iarchive:modernismthejowe003269mbp|''Modernism The Jowett Lectures'']] (1908) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=8249}} * [https://www.ucl.ac.uk/library/special-collections/a-z/franciscan Kolekto de la Franciskana Societo] ĉe [[Universitato-Kolegio de Londono]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sabatier, Paul}} [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj historiistoj]] pn0jj3akiq2h0g6btggk3xh1cco92gp 0 943408 9371527 2026-05-12T15:11:45Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:Tharaŭ2.JPG|eta|Das „Ännchen“ des Simon-Dach-Brunnens]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putof..." 9371527 wikitext text/x-wiki [[file:Tharaŭ2.JPG|eta|Das „Ännchen“ des Simon-Dach-Brunnens]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Sĉiweck,la skulptisto de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied 'Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n.'<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni ĉiam estos kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio dde la monumento. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Putoj]] [[Kategorio:Klaipėda]] lx4mpdm5oq8ok0qdq4vsu25ezztwtve 9371528 9371527 2026-05-12T15:12:27Z Tirolischleioans 254019 9371528 wikitext text/x-wiki [[file:Tharau2.JPG|eta|Anjo de la ''Simon-Dach-puto'']] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Sĉiweck,la skulptisto de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied 'Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n.'<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni ĉiam estos kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio dde la monumento. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Fontanoj]] [[Kategorio:Klaipėda]] 481e56dt2hz4hakgytbb60hm0i0wnvb 9371530 9371528 2026-05-12T15:15:14Z Tirolischleioans 254019 9371530 wikitext text/x-wiki [[File:Klaipėda teatra placo (teatros aikštė) Ännchen von Tharau 1.jpg|thumb|Teatra Placo kun Dach-puto (je Klaipėda)]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Sĉiweck,la skulptisto de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied 'Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n.'<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni ĉiam estos kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio dde la monumento. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Fontanoj]] [[Kategorio:Klaipėda]] h0iya3dbfth0j7l02dkrsznc88n8ltp 9371533 9371530 2026-05-12T15:17:49Z Tirolischleioans 254019 9371533 wikitext text/x-wiki [[File:Klaipėda teatra placo (teatros aikštė) Ännchen von Tharau 1.jpg|thumb|Teatra Placo kun Dach-puto (je Klaipėda)]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Sĉiweck,la skulptisto de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied "Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n."<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni estos, ĉe ĉia veterkondiĉo, kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio dde la monumento. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Fontanoj]] [[Kategorio:Klaipėda]] anysg8g94l9rqk4liiqaj395j73r5xj 9371535 9371533 2026-05-12T15:20:51Z Tirolischleioans 254019 9371535 wikitext text/x-wiki [[File:Klaipėda teatra placo (teatros aikštė) Ännchen von Tharau 1.jpg|thumb|Teatra Placo kun Dach-puto (je Klaipėda)]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Sĉiweck,la skulptisto de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied "Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n."<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni estos, ĉe ĉia veterkondiĉo, kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio de la monumento mem. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Fontanoj]] [[Kategorio:Klaipėda]] i69c72tkwmla4n4z98vnt4bw1fry2pu 9371536 9371535 2026-05-12T15:23:37Z Tirolischleioans 254019 9371536 wikitext text/x-wiki [[File:Klaipėda teatra placo (teatros aikštė) Ännchen von Tharau 1.jpg|thumb|Teatra Placo kun Dach-puto (je Klaipėda)]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Sĉiweck,la skulptisto de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied "Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n."<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni estos, ĉe ĉia veterkondiĉo, kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio de la monumento mem. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Fontanoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Klaipėda]] crenfwk0imgc66rfd60s6k8adnwzva1 9371614 9371536 2026-05-12T18:12:01Z Tirolischleioans 254019 9371614 wikitext text/x-wiki [[File:Klaipėda teatra placo (teatros aikštė) Ännchen von Tharau 1.jpg|thumb|Teatra Placo kun Dach-puto (je Klaipėda)]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Schiweck, la skulptisto de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied "Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n."<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni estos, ĉe ĉia veterkondiĉo, kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio de la monumento mem. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Fontanoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Klaipėda]] kj0d8z8a53gyrpuozvi1c6g6rdee1h3 9371615 9371614 2026-05-12T18:13:42Z Tirolischleioans 254019 9371615 wikitext text/x-wiki [[File:Klaipėda teatra placo (teatros aikštė) Ännchen von Tharau 1.jpg|thumb|Teatra Placo kun Dach-puto (je Klaipėda)]] '''Simon-Dach-puto''' (litove: ''Simono Dacho paminklas-fontanas''; germane: ''Simon-Dach-Brunnen'') troviĝas sur la Teatra Placo de [[Klaipėda]], Litovujo. Gin kreis en 1912 la skulptisto [[Arnold Künne]] danke al mondonacoj el tuta Germanujo por honoro la tie naskiĝintan poeton [[Simon Dach]]. Kontraŭe al la starigo de la ''Borussia-monumento'' tie ĉi publikaj monrimedoj mankis. La putofiguro memoras la plej konatan verkon de Dach, la popolkanton ''[[Anjo el Tharau]]''. Modelis por ĝi Gerda Schiweck, filino de dunisto el [[Smiltynė]]. La poeto Friedrich Thimm el Klaipėda verkis okaze de al puta inaŭguro gajan poemon, kies mezaj strofoj jene tekstas: <poem> Eins jedoch scheint mir ein herzloser Spaß: Daß er den Parapluie bei dir vergaß. Wo doch mein Herzblatt bei Donnergekrach, Ja, selbst bei Regen nie kommt unter Dach! Was so ein Dichter oft Dummes doch sieht. Ännchen erwidert mit Jubel im Lied "Kann alles Wetter gleich auf uns zu schla'n, Wir sind gewohnt, bei einander zu stah'n."<ref>Citiĝis laŭ Christian Roedig: ''Theater im fernen Norden. Memels Schauspielhaus zwischen Preußen, Deutschem Reich und litauischer Republik'' (=PRUSSIA Schriftenreihe, 52), Husum 2018, ISBN 978-3-89876-951-8, p. 63. - Traduko: ''Jen gajo senkompata: ke li forgesis la pluvombrelon ĉe vi. La fraŭlino de mi amata eĉ ĉe fulmotondro neniam kaptiĝos. Kion bagatelan ajn poeto vidas okaze de tondroj: Anjo replikas kante ke malgraŭ ĉio oni estos, ĉe ĉia veterkondiĉo, kune.''</ref> </poem> En 1939 ĉi monumenton oni alistarigis. Post [[sovetio|sovetiĝo]] prenis la lokon busto de [[Josif Stalin]].<ref>[[Ruth Kibelka]]: ''Memellandbuch. Fünf Jahrzehnte Nachkriegsgeschichte,'' Basisdruck, Berlin 2002, ISBN 3-86163-128-8, p. 50.</ref> En 1988 Heinz Radziwill, iama enloĝanto kaj afervojaĝanto, lernis ke mankas monrimedoj por monumenta restarigo. Reveninte Germanujon li kreis kun samidaneoj en [[Majenco]] la societon ''Ännchen von Tharaŭ e.V.''. Pro malapero de la originalo kreis la skuptisto [[Harald Haacke]] novan artaĵon kopiante el fotoj kaj eta gipspupo; ĝi muldiĝis bronze<ref>Antanas Stanevicius: ''Rätselraten um Ännĉen von Tharaŭ,'' eldonejo Rytas, Klaipėda 1992</ref>. Post finverko kaj prezento je [[Mannheim]] ĝi ŝipe venis Lituvojon kie eblis senvualigo solena en al 18.11.1989<ref>[https://www.15min.lt/naŭjiena/aktualu/istorija/taravos-anike-keturi-vyrai-per-keturis-simtmecius-582-237462 "Taravos Anikė: keturi vyrai per keturis šimtmečius"] - ĉe: ''15min.lt,'' 1.8.2012</ref>. Temas pri unu el la plej ŝatataj vidindaĵoj de la urbo nun. Videblas sur ĝi ankaŭ enskribo kun strofero de la Anjo-popolkanto. Krome dulingva tabulo informas pri la poeto kaj la historio de la monumento mem. == Literatur == * Hermann Pölking: ''Das Memelland: Wo Deŭtsĉland einst zu Ende war – Ein historischer Reisebegleiter,'' 2012 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} == Notoj == <references /> {{Coordinate|type=landmark|region=LT|NS=55.707965|EW= 21.131552}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Klaipeda}} [[Kategorio:Fontanoj en Eŭropo]] [[Kategorio:Klaipėda]] 9x2r6vadtb9om0lz89ha0lbn9zvlois 0 943409 9371548 2026-05-12T16:09:05Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Libera Esperanto-Asocio]] 9371548 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Libera Esperanto-Asocio]] 4oucrlk3cjwrxk7saier7rbfmk9mrkh 0 943410 9371552 2026-05-12T16:17:23Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj#Reinhard Uhde]] 9371552 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj#Reinhard Uhde]] mybfqbzxno2wr5n79gxm3jvvsza7ikj 0 943411 9371554 2026-05-12T16:19:10Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj#Reinhard Uhde]] 9371554 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj#Reinhard Uhde]] mybfqbzxno2wr5n79gxm3jvvsza7ikj 0 943412 9371567 2026-05-12T16:47:59Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj#Gustav Göller]] 9371567 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj#Gustav Göller]] m381niiint8o79waxfee6zs1fkx3i7o 0 943413 9371568 2026-05-12T16:54:32Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Humanitara helpo]] 9371568 wikitext text/x-wiki #alidirekti[[Humanitara helpo]] ig8g53zgtgfpu4h0fg5shut6rh5rf3f 0 943414 9371579 2026-05-12T17:43:10Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de Oradour-sur-Glane..." 9371579 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] msy6ctuan9iggqat9b21we2d7ocg7u5 9371582 9371579 2026-05-12T17:44:50Z ThomasPusch 1869 9371582 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado kaj [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] ayc2azvjm9xt4rhm154gm03fgfiri4r 9371645 9371582 2026-05-12T18:36:41Z ThomasPusch 1869 9371645 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado kaj [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] lrn1jizki5a1xilixc5neh51mt5rpzb 9371648 9371645 2026-05-12T18:38:15Z ThomasPusch 1869 9371648 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[reĝisoro]] kaj [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la reĝisorado kaj [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|R}} [[Kategorio:Francaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] rd5a8g9r3xmgi94euo7he5gzk6ydjqp 0 943415 9371581 2026-05-12T17:44:03Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la Premion Nadal de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de ra..." 9371581 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la Premion Nadal de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerta insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro murdi Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo. En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). Cabrera. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] n5firsem4xsp0n8vedmz6h56aij7u7x 9371585 9371581 2026-05-12T17:47:48Z Kani 670 /* Intrigo */ 9371585 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la Premion Nadal de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerta insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro murdi Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo.<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/9961/un-encargo-dificil]</ref> En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). Cabrera. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] h39c5cwax415lyappclzdhn84zhrw22 9371586 9371585 2026-05-12T17:48:11Z Kani 670 /* Analizo */ 9371586 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la Premion Nadal de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerta insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro murdi Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo.<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/9961/un-encargo-dificil]</ref> En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). Cabrera. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] 8gsuodjzbqzc8bqnganm41qo4rubi83 9371590 9371586 2026-05-12T17:50:20Z Kani 670 9371590 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la [[Premio Nadal|Premion Nadal]] de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerta insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro murdi Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo.<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/9961/un-encargo-dificil]</ref> En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). Cabrera. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] 51m8zc0ng3bd0jyjjjpoxirb63p0haq 9372010 9371590 2026-05-13T09:42:55Z Kani 670 /* Intrigo */ 9372010 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la [[Premio Nadal|Premion Nadal]] de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerta insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro murdi Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo.<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/9961/un-encargo-dificil]</ref> En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto, kiu iam kaptis enorman [[tinuso]]n kiu nutras la tutajn insulanojn (omaĝo al la verko [[La oldulo kaj la maro]] de [[Ernest Hemingway]]. Li heredis sian boaton el la edzo de mistera virino Xuxa kiu loĝis en la kabano kiu nun vivas Leonor kaj Camila. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). Cabrera. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] kdfr7arr8q120g5dyxzfc7i3qor2udt 9372013 9372010 2026-05-13T09:43:22Z Kani 670 /* Bibliografio */ 9372013 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro |titolo=Un encargo difícil |aŭtoro=Pedro Zarraluki |eldonejo=Destino |jaro=2005}} '''''Un encargo difícil''''' (Malfacila komisio) estas [[romano]] de la hispana verkisto [[Pedro Zarraluki]], kiu havigis al li la [[Premio Nadal|Premion Nadal]] de 2005. Kun agado okazanta en [[1040]], nome tuj post la [[Hispana Enlanda Milito]], la romano estas konstruita laŭ proelipso kiu antaŭenigas la rezulton kaj laŭ interplektiĝo de rakontaj epizodoj (pri ĉiu rolulo) kiuj kunigas malsamajn vidpunktojn. La etoso estas preskaŭ senhoma insulo [[Cabrera]], [[Balearoj]], en kiu loĝas fakte nur la roluloj kiuj aperas en la rakonto. ==Intrigo== {{Intrigo}} * Leonor Dot kaj ŝia filino Camila estas ekzilitaj en Cabrera kiel edzino kaj filino, respektive, de respublikano kiu estis mortpafita de la venkintoj en la milito. Policestro el [[Palma de Majorko]] kontrolas la aferon kaj deziras, ke ŝi subskribu dokumenton kulpigante sian murdotan edzon; ŝi malakceptas kaj tial ili devas resti en la preskaŭ dezerta insulo. Camila estas la nura rolulo kiu iĝas rakontisto en unua persono: ŝi verkas siajn sentojn en [[taglibro]]. * Benito Buroy estas iama respublikano, kiu estas devigita de la policestro murdi Markus Vogell, iama [[spiono]] germana, same ekzilita, kiu vivas eĉ pli izolita en aparta senhomejo de la insulo.<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/9961/un-encargo-dificil]</ref> En Palma li kunvivas kiel trinkejestro kun germano Otto Burmann kaj ebriulino Erica. * La kapitano Constantino Menéndez, rotestro, malkontenta pri tiu posteno tiom malagrabla. Li montriĝas tute partiano de la reĝimo, ekzemple en mortpafado de loka karbisto. * Felisa García kaj ŝia edzo, ebriulo Paco, kiu estras trinkejaĉon kaj bedaŭras sian sorton ("la vivo estas merdo" estas la moto de la trinkejestro). Ili havas mensmalkapablan filon Andrés kaj alian handikapulon en Madrido. Felisa estas energia virino kiu fakte regas la trinkejon kiel nuran socian centron de la insulo kaj de ties eta domaro. Ŝi ege helpas Leonor kaj Camila setliĝi en kabaneto, kaj amikiĝas kun Leonor. * El Lluent, maljuna fiŝkaptisto, kiu iam kaptis enorman [[tinuso]]n kiu nutras la tutajn insulanojn (omaĝo al la verko [[La oldulo kaj la maro]] de [[Ernest Hemingway]]. Li heredis sian boaton el la edzo de mistera virino Xuxa kiu loĝis en la kabano kiu nun vivas Leonor kaj Camila. {{Intrigofino}} ==Analizo== Dum la tuta romano tiuj roluloj interkonatiĝas, survoje el dekomencaj indiferento aŭ eĉ malfido ĝis ia fina empatio. Vekas la atenton de la leganto la kontrasto inter la [[optimismo]] de la rilatoj inter Leonor, Camila kaj Felisa kaj la subpremanta kaj asfiksia etoso de la tuta intrigo. Eĉ pli malhumana estas la etoso de la insulo en la romano de [[Jesús Fernández Santos]] nome ''Cabrera'' pri koncentrejo de militkaptitoj en la insulo post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo]]. Nuntempe oni asocias la [[Balearoj]]n al bildo de trankvileco, bonfarto kaj beleco, sed kontraste la romano montras grizan maron kaj izolan etoson ne nur geografie, ĉar [[pesimismo]] kaj malbonfarto okazigas mensan izolecon en la pasinto, kie la roluloj vivis pli feliĉaj. Krome aperas alia problemo, ĉar tiam la [[Frankisma Hispanio]] timis eniron en la [[Dua Mondmilito]] flanke de la Akso, kaj pro tio abundas referencoj al ebla invado fare de Britio. ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Bibliografio== * [[Pedro Zarraluki]], ''Un encargo difícil'', Destino, Barcelono, 2005, 254 pp. ISBN 84-233-3703-0 * [[Jesús Fernández Santos]] (1981). ''Cabrera''. Plaza & Janés. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Trad|es|Un encargo difícil|165804166}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2005]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] 6s2lryq73nw4l83nylvwmk6v7s0i48u 0 943416 9371583 2026-05-12T17:45:46Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [..." 9371583 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|V}} [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] asy79kzpgo3zqqp88gdlsirs293cl9s 9371646 9371583 2026-05-12T18:37:26Z ThomasPusch 1869 9371646 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|V}} [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] b6mvnzg3jhzufwdtml0jg7vlbuqyf17 0 943417 9371584 2026-05-12T17:46:05Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [..." 9371584 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Jardin, P}} [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] afgrho2850oj2dqzsp17uwqfyomm758 9371650 9371584 2026-05-12T18:38:42Z ThomasPusch 1869 9371650 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[scenaristo]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro la kunverkado de la [[scenaro]] de la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Jardin, P}} [[Kategorio:Francaj scenaristoj]] bgn2o83yzg3eh4t5rc0dp9uoafbps00 0 943418 9371587 2026-05-12T17:48:37Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en..." 9371587 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|B}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] cbcyumcir9mil4lxc27bxgmdgk9nxae 9371603 9371587 2026-05-12T17:58:22Z ThomasPusch 1869 9371603 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouise, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 5zr8pwz6diepyp4nk4vz7k4zd5sug70 9371657 9371603 2026-05-12T18:41:11Z ThomasPusch 1869 9371657 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouise, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] bq6ch83ikgv9uc951r98d50vt6aadm5 9371690 9371657 2026-05-12T19:43:34Z ThomasPusch 1869 9371690 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 3-an de junio 1929 en [[Havro]], departemento [[Seine-Maritime]], [[Francio]] kaj mortis 60-jaraĝa, la 6-an de julio 1989 en la 8-a arondismento de [[Liono]], [[departemento Rodano]] (''Rhône''). Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouise, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 3p1s2gb4rb7sa15sqs3w4mtexrj6u45 9371697 9371690 2026-05-12T19:54:02Z ThomasPusch 1869 7 ligilo, ne orgfa 9371697 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 3-an de junio 1929 en [[Havro]], departemento [[Seine-Maritime]], [[Francio]] kaj mortis 60-jaraĝa, la 6-an de julio 1989 en la 8-a arondismento de [[Liono]], [[departemento Rodano]] (''Rhône''). Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouise, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] q6616nkek83elwcki5mxys5ohvg31na 9371698 9371697 2026-05-12T19:54:29Z ThomasPusch 1869 celis esti: 7 ligiloj, do ne orfa 9371698 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 3-an de junio 1929 en [[Havro]], departemento [[Seine-Maritime]], [[Francio]] kaj mortis 60-jaraĝa, la 6-an de julio 1989 en la 8-a arondismento de [[Liono]], [[departemento Rodano]] (''Rhône''). Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouise, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] kdn5jlaycjpqgj9jbxsim77281qb0x3 9371699 9371698 2026-05-12T19:55:58Z ThomasPusch 1869 9371699 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]], teatra kaj televida [[aktoro]]. Li naskiĝis la 3-an de junio 1929 en [[Havro]], departemento [[Seine-Maritime]], [[Francio]] kaj mortis 60-jaraĝa, la 6-an de julio 1989 en la 8-a arondismento de [[Liono]], [[departemento Rodano]] (''Rhône''). Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bouise, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] g2stdoad5n285u1u0ig1iutxo38ct05 0 943419 9371588 2026-05-12T17:49:48Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]..." 9371588 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ozeray, M}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] by0lxo0y8syg72p4c9cyb80wxa1j4a3 9371656 9371588 2026-05-12T18:40:56Z ThomasPusch 1869 9371656 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ozeray, M}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] pxyawpo2h89nuueg8kxz9o7eg5098tm 9371689 9371656 2026-05-12T19:41:10Z ThomasPusch 1869 9371689 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[belgoj|belga]]-[[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la 13-an de septembro 1908 en Bouillon]], [[Valonio]], [[Belgio]] kaj mortis 80-jaraĝa, la 28-an de marto 1989 en [[Parizo]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Ozeray, M}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 4jbqrpcxlm5ddl49un9ydhcvdbb9inm 0 943420 9371589 2026-05-12T17:50:08Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]..." 9371589 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] q1liasodi6wuiqh38x1z4c69fmq30lz 9371607 9371589 2026-05-12T18:01:42Z ThomasPusch 1869 9371607 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] en . Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] mz0o9v09q8adddwgyuuje3oskwbg3c1 9371610 9371607 2026-05-12T18:04:28Z ThomasPusch 1869 9371610 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] en . Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 4xmn6vfwsuc9i47ocol9myrskel5tjm 9371616 9371610 2026-05-12T18:15:09Z ThomasPusch 1869 9371616 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == * {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 1zqvjg39rjix58h1sfpi8o8ncod93tx 9371617 9371616 2026-05-12T18:15:32Z ThomasPusch 1869 9371617 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] ff15v8bcz070yf38yfgmmd75p1hq0ks 9371621 9371617 2026-05-12T18:17:02Z ThomasPusch 1869 9371621 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] e00y35fu4q36uzr2s5e8yvl4mi4a98f 9371622 9371621 2026-05-12T18:17:26Z ThomasPusch 1869 9371622 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ŝi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] b6pxrnhs353bogay1izwrwrwp93scs6 9371623 9371622 2026-05-12T18:17:45Z ThomasPusch 1869 9371623 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{unua}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ŝi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] sn7m8i1gq9ewoxhft2awyg3ksn6v9sp 9371639 9371623 2026-05-12T18:33:25Z ThomasPusch 1869 9371639 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{unua}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1966 aŭ 1967 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ŝi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] kqvq0g7juq3wnt37zui1rvva8ks8tgy 9371644 9371639 2026-05-12T18:36:19Z ThomasPusch 1869 9371644 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{unua}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1966 aŭ 1967 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ŝi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] is813vwidvlyy0cgcsdis5hza6rby3u 9371647 9371644 2026-05-12T18:37:58Z ThomasPusch 1869 9371647 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{unua}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1966 aŭ 1967 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ŝi povus esti naskiĝinta en 1966 aŭ 1967. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 8-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0094516}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Bonhomme, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] q3dfdaqhaypvbyacylbzsghqmube2uz 0 943421 9371591 2026-05-12T17:50:23Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]..." 9371591 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] nw067c8bybiilvbl4u02dun4np47bon 9371608 9371591 2026-05-12T18:02:14Z ThomasPusch 1869 9371608 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] en . Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] esq6f6o66fyyu6zsvd3qmjhokqtv7hc 9371609 9371608 2026-05-12T18:03:47Z ThomasPusch 1869 9371609 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Ŝi naskiĝis la ]] en . Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 8nhhaicbq1qgdyr0m1gthd5a5ci2zhr 9371619 9371609 2026-05-12T18:16:16Z ThomasPusch 1869 9371619 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == * {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 58esi38ow325mnxjmyzzm5blrnfbe5y 9371620 9371619 2026-05-12T18:16:39Z ThomasPusch 1869 9371620 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == * {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] l03jyhtwz79s0pjaqffw4v5zdny5510 9371625 9371620 2026-05-12T18:17:59Z ThomasPusch 1869 9371625 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{unua}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://mubi.com/de/cast/caroline-bonhomme manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''mubi.com''] [https://www.cinema.de/stars/star/caroline-bonhomme,1582771,ApplicationStar.html aŭ la datumbazo ''cinema.de'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ŝi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == * {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 2eb6ad13iln3h3feuzj75d2df9y6457 9371635 9371625 2026-05-12T18:32:28Z ThomasPusch 1869 9371635 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = Francio, ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] fj28j6epl5wgtxwqwur3fmxy2te6pzk 9371636 9371635 2026-05-12T18:32:50Z ThomasPusch 1869 9371636 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] hm19921zgml0xm1lht1oad7ivugrgem 9371642 9371636 2026-05-12T18:35:18Z ThomasPusch 1869 9371642 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] lrx17kpce06qipgwo657ck0xy7zya5e 9371643 9371642 2026-05-12T18:36:05Z ThomasPusch 1869 9371643 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] gcmjqynfkrbwguejs448qz360im6mnc 9371649 9371643 2026-05-12T18:38:19Z ThomasPusch 1869 9371649 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] 0faxbydnx6n1zes2es7yz57vvema5m5 9371904 9371649 2026-05-13T06:18:00Z ThomasPusch 1869 /* Eksteraj ligiloj */ 9371904 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata, <ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref>, sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} <br/> {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] eeewf5yqt0g77w7uw5e493j8rn0o8ng 9371906 9371904 2026-05-13T06:20:12Z ThomasPusch 1869 9371906 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} <br/> {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] brhrmzk7his1zw8931jw1ulsi7osvrq 9371907 9371906 2026-05-13T06:20:58Z ThomasPusch 1869 9371907 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo | dato de naskiĝo = ekzakte ne konata, sed proksimume en 1961 aŭ 1962 | loko de naskiĝo = [[Francio]], ekzakta loko ne konata }} '''{{paĝonomo}}''' en sia infanaĝo estis [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] infana [[aktorino]]. Naskiĝjaro pri ŝi ne estas konata,<ref>[https://www.themoviedb.org/person/32023-catherine-delaporte manko de naskiĝdato interalie en la retejo ''themoviedb.org'']</ref> sed laŭ la aĝo de la rolulino portretita en la filmo de 1975 eblas dedukti ke ĉi povus esti naskiĝinta en 1961 aŭ 1962. Interalie ŝi konatiĝis pro sia aktorado de 13-jara knabino en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo|0216448}} <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Delaporte, C}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] eqv9pam2mphjsscsbb3lb6p0ttu0y8z 14 943422 9371592 2026-05-12T17:51:28Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "Libroj de Pedro Zarraluki [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]]" 9371592 wikitext text/x-wiki Libroj de Pedro Zarraluki [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] c13gexr52yi565f1kurpl0dpgtj4pim 0 943423 9371593 2026-05-12T17:52:32Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]]..." 9371593 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Vogler, K}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] bdnfu2oa2q71md20o3xj3h617ha1o2p 9371600 9371593 2026-05-12T17:57:51Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Karl Michael Vogler]] al [[Karl-Michael Vogler]] 9371593 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Vogler, K}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] bdnfu2oa2q71md20o3xj3h617ha1o2p 9371655 9371600 2026-05-12T18:40:34Z ThomasPusch 1869 9371655 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Vogler, K}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] 2wzibfg3hacgfv9vhfq16zoerv7hhql 9371688 9371655 2026-05-12T19:38:36Z ThomasPusch 1869 9371688 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1928 en [[Remscheid]] kaj mortis 80-jaraĝa, la 9-an de junio 2009 en [[Seehausen am Staffelsee]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Vogler, K}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] b9h89s45k0jyki14uk6sil41e6mxiob 9371902 9371688 2026-05-13T06:14:49Z ThomasPusch 1869 jam 5 ligiloj, do ne plu orfa 9371902 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1928 en [[Remscheid]] kaj mortis 80-jaraĝa, la 9-an de junio 2009 en [[Seehausen am Staffelsee]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Vogler, K}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] ig4uh37cby7w2dbaql45updne9b41x8 0 943424 9371594 2026-05-12T17:52:47Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en..." 9371594 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Saint-John, A}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] k1q1vhy0a37654rvmeg8rfm0auvm1jb 9371652 9371594 2026-05-12T18:39:10Z ThomasPusch 1869 9371652 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Saint-John, A}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] mc0tb54kepeclv24asd98jalqipcmsm 0 943425 9371595 2026-05-12T17:53:06Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]]..." 9371595 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hansen, J}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] rqkndte9432hv5unu7b6o3pmarfue3g 9371653 9371595 2026-05-12T18:39:33Z ThomasPusch 1869 9371653 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[germanoj|germana]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hansen, J}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] cokcnnhv2ljb9kv1gk90iyxqel70k9t 9371687 9371653 2026-05-12T19:37:12Z ThomasPusch 1869 9371687 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' (naskonomo ''Joachim Spieler'') estis [[germanoj|germana]] voĉa, teatra kaj [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 28-an de junio 1930 en [[Frankfurto ĉe Odro]] kaj mortis la 13-an de septembro 2007 en [[Berlino]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hansen, J}} [[Kategorio:Germanaj aktoroj]] 5cwt5987os3hhbou09ujiz0f2ze84pq 0 943426 9371596 2026-05-12T17:54:05Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Usono|usona]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en ..." 9371596 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Usono|usona]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hoffman, RJ}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] fhhz7z5ubqq5gstn3db1hb9bbmtzv0h 9371654 9371596 2026-05-12T18:39:53Z ThomasPusch 1869 9371654 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[Usono|usona]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hoffman, RJ}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] bhlsuqk4dn1u69tqgu2gf9oioqwx5iw 9371660 9371654 2026-05-12T18:43:05Z ThomasPusch 1869 9371660 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hoffmann, R}} [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] 76v0pqupox2uid8cpjd9x52kg752w29 9371661 9371660 2026-05-12T18:44:01Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Robert Hoffman]] al [[Robert Hoffmann]] 9371660 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hoffmann, R}} [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] 76v0pqupox2uid8cpjd9x52kg752w29 9371665 9371661 2026-05-12T18:45:08Z ThomasPusch 1869 9371665 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1939 en [[Salcburgo]] kaj mortis la 4-an de julio 2022 en la sama urbo. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hoffmann, R}} [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] 5ky4klry70r7po51f4tr2f0v82knoqj 9371693 9371665 2026-05-12T19:48:33Z ThomasPusch 1869 9371693 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1939 en [[Salcburgo]] kaj mortis la 4-an de julio 2022 en la sama urbo. Hoffmann studis en mezlernejo ([[gimnazio]]) kaj poste en komerca lernejo en sia hejmurbo Salzburg. Post restado en Svedio, li enskribiĝis en la aktora lernejo de Poule Vanneck en Parizo. Dum tiu tempo, la aparte bonaspekta junulo gajnis la necesan monon per modelado kaj aperoj en reklamaj filmoj. De la komenco, la filmkariero de Hoffmann karakteriziĝis per granda internacia diverseco. Dum jardekoj, la lingve talenta aktoro aperis en italaj, francaj, hispanaj, israelaj, anglaj, germanaj kaj aŭstraj filmoj, interalie. Li unue atingis vastan rekonon meze de la 1960-aj jaroj, konkrete en 1964. Interalie li memoriĝas pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Hoffmann, R}} [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] 556g6v0lueh9bll6o3zj78zj0bf6uap 9371694 9371693 2026-05-12T19:48:54Z ThomasPusch 1869 9371694 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1939 en [[Salcburgo]] kaj mortis la 4-an de julio 2022 en la sama urbo. Hoffmann studis en mezlernejo ([[gimnazio]]) kaj poste en komerca lernejo en sia hejmurbo Salzburg. Post restado en Svedio, li enskribiĝis en la aktora lernejo de Poule Vanneck en Parizo. Dum tiu tempo, la aparte bonaspekta junulo gajnis la necesan monon per modelado kaj aperoj en reklamaj filmoj. De la komenco, la filmkariero de Hoffmann karakteriziĝis per granda internacia diverseco. Dum jardekoj, la lingve talenta aktoro aperis en italaj, francaj, hispanaj, israelaj, anglaj, germanaj kaj aŭstraj filmoj, interalie. Li unue atingis vastan rekonon meze de la 1960-aj jaroj, konkrete en 1964. Interalie li memoriĝas pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{vivtempo|Hoffmann, R}} [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] t4mc8gspaapd1dqqc44yrtqn1i4p7dx 9371695 9371694 2026-05-12T19:50:58Z ThomasPusch 1869 9371695 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1939 en [[Salcburgo]] kaj mortis la 4-an de julio 2022 en la sama urbo. Hoffmann studis en mezlernejo ([[gimnazio]]) kaj poste en komerca lernejo en sia hejmurbo Salzburg. Post restado en Svedio komence de la 1960-aj jaroj, li enskribiĝis en la aktora lernejo de Poule Vanneck en Parizo. Dum tiu tempo, la aparte bonaspekta junulo gajnis la necesan monon per modelado kaj aperoj en reklamaj filmoj. De la komenco, la filmkariero de Hoffmann karakteriziĝis per granda internacia diverseco. Dum jardekoj, la lingve talenta aktoro aperis en italaj, francaj, hispanaj, israelaj, anglaj, germanaj kaj aŭstraj filmoj, interalie. Li unue atingis vastan rekonon en 1964. Interalie li memoriĝas pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{vivtempo|Hoffmann, R}} [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] nv75mc9iffb6a22zt1xzm7m2raj961e 9371696 9371695 2026-05-12T19:52:11Z ThomasPusch 1869 9371696 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[aŭstrio|aŭstra]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1939 en [[Salcburgo]] kaj mortis la 4-an de julio 2022 en la sama urbo. Hoffmann studis en mezlernejo ([[gimnazio]]) kaj poste en komerca lernejo en sia hejmurbo Salzburg. Post restado en Svedio komence de la 1960-aj jaroj, li enskribiĝis en la aktora lernejo de Poule Vanneck en Parizo kaj tie tri jarojn edukiĝis. Dum tiu tempo, la aparte bonaspekta junulo gajnis la necesan monon per modelado kaj aperoj en reklamaj filmoj. De la komenco, la filmkariero de Hoffmann karakteriziĝis per granda internacia diverseco. Dum jardekoj, la lingve talenta aktoro aperis en italaj, francaj, hispanaj, israelaj, anglaj, germanaj kaj aŭstraj filmoj, interalie. Li unue atingis vastan rekonon en 1964. Interalie li memoriĝas pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{vivtempo|Hoffmann, R}} [[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]] cqnb0gxyw2y1wc0it2rdorc8q3j90x1 0 943427 9371597 2026-05-12T17:54:27Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "{{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en..." 9371597 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' (La Malnova Pafilo) kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Cisife, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] mcqe6uo6grxma946kuu126b9hny83be 9371651 9371597 2026-05-12T18:38:57Z ThomasPusch 1869 9371651 wikitext text/x-wiki {{orfa|kino}} {{informkesto homo}} '''{{paĝonomo}}''' estas [[francoj|franca]] [[kino|kinfilma]] [[aktoro]]. Li naskiĝis la ]] kaj mortis la ]]. Interalie li konatiĝis pro sia aktorado en la drama kaj milita [[Francio|franca]]-[[Germanio|germana]] filmo ''[[Le Vieux Fusil (filmo)|Le Vieux Fusil]]'' ("la malnova pafilo"), [[germana]] titolo '' Abschied in der Nacht'' ("adiaŭo dumnokte"), kun ĉefaj aktoroj [[Philippe Noiret]] kaj [[Romy Schneider]], inspirita de la [[Masakro de Oradour-sur-Glane|masakro]] de [[Oradour-sur-Glane]] en [[1944]]. Ĝi aperis en [[1975]] kaj estis rekompencita de pluraj ''[[César]]''-oj, el kiuj la ''[[César]]'' por plej bona filmo la saman jaron, la ''[[César]]'' por plej bona aktoro al [[Philippe Noiret]], kaj la "''[[César]] de [[César]]''-oj" en [[1985]]. == Eksteraj ligiloj == * {{IMDb nomo}} {{ĝermo|kino}} {{vivtempo|Cisife, J}} [[Kategorio:Francaj aktoroj]] i8v2u3f1s1mcrnuy9vzcwg30azkpwk9 0 943428 9371601 2026-05-12T17:57:51Z ThomasPusch 1869 ThomasPusch movis paĝon [[Karl Michael Vogler]] al [[Karl-Michael Vogler]] 9371601 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Karl-Michael Vogler]] rrttzm4ifpz9htxzg0yzcy2d5o6oq2m 0 943429 9371624 2026-05-12T18:17:51Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = ..." 9371624 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kaŝtanventra kolibro''' ''S. castaneiventris'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia castaneiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1856) |vikispecio = ''Saucerottia castaneiventris'' |komunejo = ''Saucerottia castaneiventris'' |sinonimo= ''Amazilia castaneiventris''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia castaneiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kaŝtanventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia castaneiventris'', estas [[preskaŭ minacata]] [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] de [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The chestnut-bellied hummingbird was formerly placed in the [[genus]] ''[[Amazilia]]''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Amazilia'' was [[polyphyletic]]. In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the chestnut-bellied hummingbird was moved by most taxonomic systems to the resurrected genus ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> However, [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retains it in ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> The chestnut-bellied hummingbird is [[monotypic]].<ref name=IOC12.2/> [[File:Chestnut-bellied Hummingbird (Female).jpg|thumb|left|Female chestnut-bellied hummingbird]] ==Aspekto== The chestnut-bellied hummingbird is about {{convert|9|cm|in|abbr=on}} long. Both sexes have a black bill with a red base to the [[mandible]]. The adult male has bronze-green upperparts and a chestnut tail. Its throat and upper breast are glittering green, the belly chestnut, and the undertail [[Covert feather|coverts]] chestnut with greenish edges. The female is similar but with a slightly paler belly and white bars near the end of some throat feathers. Immatures are similar to the female with rufous edges on the feathers of the neck and rump.<ref name=CBHU-BOW>{{cite taxon |BOW |citation=Weller, A.A., P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2021). Chestnut-bellied Hummingbird (Saucerottia castaneiventris), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.chbhum1.01.1 |access-date=September 7, 2022}}</ref> == Distribuo kaj habitato== [[File:Cañon_del_Chicamocha.jpeg|thumb|left|[[Chicamocha Canyon]]]] The chestnut-bellied hummingbird appears to be restricted to the dryer parts of the [[Magdalena Valley]] of Colombia, with a core known range in the [[Chicamocha Canyon|Chicamocha]], [[Suárez River|Suárez]] and Chucurí River valleys. As of 2019 it was known from at least 14 sites. However, it is not regularly documented at most of them, perhaps because of unknown seasonal movements. Most records are from arid brushy canyons with a few from the lower edges of humid [[montane forest]]. Most records are from elevations between {{convert|500|and|1500|m|ft|abbr=on}} but some extend to between {{convert|340|and|2200|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and one is at {{convert|120|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CBHU-BOW/><ref name=IUCN/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The chestnut-bellied hummingbird is believed to move from higher to lower elevations after the breeding season.<ref name=CBHU-BOW/> ===Manĝado=== Details are lacking about the chestnut-bellied hummingbird's feeding technique and diet, but it is known to take nectar from ''[[Salvia]]'' and ''[[Trichanthera]]''. It also feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CBHU-BOW/> ===Reproduktado=== Specimens of chestnut-bellied hummingbird in breeding condition suggest that its breeding season is from August to December. Nothing else is known about its breeding [[phenology]] and its nest has not been described.<ref name=CBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-castaneiventris |species=Kaŝtanventra kolibro}} ==Statuso kaj minacoj== The [[IUCN]] originally assessed the chestnut-bellied hummingbird as Threatened, then in 1994 Endangered, in 2000 Critically Endangered, in 2009 again Endangered, and since 2019 as Near Threatened. Its population is estimated at between 10,000 and 20,000 mature individuals and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> The chestnut-bellied hummingbird is located in the dense population region of Colombia. In the twenty-first century there has been expansive economic growth, due to a gold rush in 1996 and also increasing logging. Not only are the forests being cut down, but also sugar and coffee plantations are replacing them. Decreased habitats and increased pollution and human migration accompanied these new industries. Although these businesses are benefitting the Colombian economy, they are by far the largest threats to the habitat of the species.<ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217034125/http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-date=2011-12-17 |title=Chestnut-bellied hummingbird (''Amazilia castaneiventris'') |publisher=ARKive |access-date=September 7, 2022}}</ref><ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia castaneiventris}} * Cortes-Herrera, O., A. Hernandez-Jaramillo, kaj E. Briceno-Buitrago. "Rediscovery of the Chestnut-bellied Hummingbird, an Endangered Endemic from Colombia." Web of Science. Springer, Aŭg. 2006. Web. 24 de Okt. 2013. [http://apps.webofknowledge.com/full_record.do?product=WOS&search_mode=GeneralSearch&qid=1&SID=4AA1GeD7PcdCJMIUqq5&page=1&doc=1] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] enn30tlqqw77mfpu3teavr4bsw5f6rj 9371628 9371624 2026-05-12T18:23:42Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371628 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kaŝtanventra kolibro''' ''S. castaneiventris'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia castaneiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1856) |vikispecio = ''Saucerottia castaneiventris'' |komunejo = ''Saucerottia castaneiventris'' |sinonimo= ''Amazilia castaneiventris''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia castaneiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kaŝtanventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia castaneiventris'', estas [[preskaŭ minacata]] [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] de [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kaŝtanventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kaŝtanventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Kaŝtanventra kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> [[File:Chestnut-bellied Hummingbird (Female).jpg|thumb|left|Ino de Kaŝtanventra kolibro]] ==Aspekto== The chestnut-bellied hummingbird is about {{convert|9|cm|in|abbr=on}} long. Both sexes have a black bill with a red base to the [[mandible]]. The adult male has bronze-green upperparts and a chestnut tail. Its throat and upper breast are glittering green, the belly chestnut, and the undertail [[Covert feather|coverts]] chestnut with greenish edges. The female is similar but with a slightly paler belly and white bars near the end of some throat feathers. Immatures are similar to the female with rufous edges on the feathers of the neck and rump.<ref name=CBHU-BOW>{{cite taxon |BOW |citation=Weller, A.A., P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2021). Chestnut-bellied Hummingbird (Saucerottia castaneiventris), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.chbhum1.01.1 |access-date=September 7, 2022}}</ref> == Distribuo kaj habitato== [[File:Cañon_del_Chicamocha.jpeg|thumb|left|[[Chicamocha Canyon]]]] The chestnut-bellied hummingbird appears to be restricted to the dryer parts of the [[Magdalena Valley]] of Colombia, with a core known range in the [[Chicamocha Canyon|Chicamocha]], [[Suárez River|Suárez]] and Chucurí River valleys. As of 2019 it was known from at least 14 sites. However, it is not regularly documented at most of them, perhaps because of unknown seasonal movements. Most records are from arid brushy canyons with a few from the lower edges of humid [[montane forest]]. Most records are from elevations between {{convert|500|and|1500|m|ft|abbr=on}} but some extend to between {{convert|340|and|2200|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and one is at {{convert|120|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CBHU-BOW/><ref name=IUCN/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The chestnut-bellied hummingbird is believed to move from higher to lower elevations after the breeding season.<ref name=CBHU-BOW/> ===Manĝado=== Details are lacking about the chestnut-bellied hummingbird's feeding technique and diet, but it is known to take nectar from ''[[Salvia]]'' and ''[[Trichanthera]]''. It also feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CBHU-BOW/> ===Reproduktado=== Specimens of chestnut-bellied hummingbird in breeding condition suggest that its breeding season is from August to December. Nothing else is known about its breeding [[phenology]] and its nest has not been described.<ref name=CBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-castaneiventris |species=Kaŝtanventra kolibro}} ==Statuso kaj minacoj== The [[IUCN]] originally assessed the chestnut-bellied hummingbird as Threatened, then in 1994 Endangered, in 2000 Critically Endangered, in 2009 again Endangered, and since 2019 as Near Threatened. Its population is estimated at between 10,000 and 20,000 mature individuals and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> The chestnut-bellied hummingbird is located in the dense population region of Colombia. In the twenty-first century there has been expansive economic growth, due to a gold rush in 1996 and also increasing logging. Not only are the forests being cut down, but also sugar and coffee plantations are replacing them. Decreased habitats and increased pollution and human migration accompanied these new industries. Although these businesses are benefitting the Colombian economy, they are by far the largest threats to the habitat of the species.<ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217034125/http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-date=2011-12-17 |title=Chestnut-bellied hummingbird (''Amazilia castaneiventris'') |publisher=ARKive |access-date=September 7, 2022}}</ref><ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia castaneiventris}} * Cortes-Herrera, O., A. Hernandez-Jaramillo, kaj E. Briceno-Buitrago. "Rediscovery of the Chestnut-bellied Hummingbird, an Endangered Endemic from Colombia." Web of Science. Springer, Aŭg. 2006. Web. 24 de Okt. 2013. [http://apps.webofknowledge.com/full_record.do?product=WOS&search_mode=GeneralSearch&qid=1&SID=4AA1GeD7PcdCJMIUqq5&page=1&doc=1] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] dj3con0i2ci3qezxd4qi3c0segnjkpb 9371629 9371628 2026-05-12T18:27:22Z Kani 670 /* Aspekto */ 9371629 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kaŝtanventra kolibro''' ''S. castaneiventris'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia castaneiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1856) |vikispecio = ''Saucerottia castaneiventris'' |komunejo = ''Saucerottia castaneiventris'' |sinonimo= ''Amazilia castaneiventris''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia castaneiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kaŝtanventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia castaneiventris'', estas [[preskaŭ minacata]] [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] de [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kaŝtanventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kaŝtanventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Kaŝtanventra kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> [[File:Chestnut-bellied Hummingbird (Female).jpg|thumb|left|Ino de Kaŝtanventra kolibro]] ==Aspekto== La kaŝtanventra kolibro estas ĉirkaŭ 9 cm longa. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas bronzverdajn suprajn partojn kaj kaŝtankoloran voston. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas brilverdaj, la ventro kaŝtankoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtankoloraj kun verdetaj randoj. La ino estas simila sed kun iomete pli pala ventro kaj blankaj strioj proksime al la fino de kelkaj gorĝoplumoj. Nematuruloj similas al la ino kun ruĝbrunaj randoj sur la plumoj de la kolo kaj pugo.<ref name=CBHU-BOW> Weller, A.A.; Boesman, P. F. D.; Sharpe, C. J. (2021). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eds.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chbhum1.01/1.1/ "Chestnut-bellied Hummingbird (Saucerottia castaneiventris), version 1.1".] Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.chbhum1.01.1. Alirita la 7an de Septembro, 2022. </ref> == Distribuo kaj habitato== [[File:Cañon_del_Chicamocha.jpeg|thumb|left|[[Chicamocha Canyon]]]] The chestnut-bellied hummingbird appears to be restricted to the dryer parts of the [[Magdalena Valley]] of Colombia, with a core known range in the [[Chicamocha Canyon|Chicamocha]], [[Suárez River|Suárez]] and Chucurí River valleys. As of 2019 it was known from at least 14 sites. However, it is not regularly documented at most of them, perhaps because of unknown seasonal movements. Most records are from arid brushy canyons with a few from the lower edges of humid [[montane forest]]. Most records are from elevations between {{convert|500|and|1500|m|ft|abbr=on}} but some extend to between {{convert|340|and|2200|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and one is at {{convert|120|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CBHU-BOW/><ref name=IUCN/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The chestnut-bellied hummingbird is believed to move from higher to lower elevations after the breeding season.<ref name=CBHU-BOW/> ===Manĝado=== Details are lacking about the chestnut-bellied hummingbird's feeding technique and diet, but it is known to take nectar from ''[[Salvia]]'' and ''[[Trichanthera]]''. It also feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CBHU-BOW/> ===Reproduktado=== Specimens of chestnut-bellied hummingbird in breeding condition suggest that its breeding season is from August to December. Nothing else is known about its breeding [[phenology]] and its nest has not been described.<ref name=CBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-castaneiventris |species=Kaŝtanventra kolibro}} ==Statuso kaj minacoj== The [[IUCN]] originally assessed the chestnut-bellied hummingbird as Threatened, then in 1994 Endangered, in 2000 Critically Endangered, in 2009 again Endangered, and since 2019 as Near Threatened. Its population is estimated at between 10,000 and 20,000 mature individuals and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> The chestnut-bellied hummingbird is located in the dense population region of Colombia. In the twenty-first century there has been expansive economic growth, due to a gold rush in 1996 and also increasing logging. Not only are the forests being cut down, but also sugar and coffee plantations are replacing them. Decreased habitats and increased pollution and human migration accompanied these new industries. Although these businesses are benefitting the Colombian economy, they are by far the largest threats to the habitat of the species.<ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217034125/http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-date=2011-12-17 |title=Chestnut-bellied hummingbird (''Amazilia castaneiventris'') |publisher=ARKive |access-date=September 7, 2022}}</ref><ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia castaneiventris}} * Cortes-Herrera, O., A. Hernandez-Jaramillo, kaj E. Briceno-Buitrago. "Rediscovery of the Chestnut-bellied Hummingbird, an Endangered Endemic from Colombia." Web of Science. Springer, Aŭg. 2006. Web. 24 de Okt. 2013. [http://apps.webofknowledge.com/full_record.do?product=WOS&search_mode=GeneralSearch&qid=1&SID=4AA1GeD7PcdCJMIUqq5&page=1&doc=1] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] ph34a3eu93ymht1txz6yzif2013q6x9 9371638 9371629 2026-05-12T18:33:13Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9371638 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kaŝtanventra kolibro''' ''S. castaneiventris'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia castaneiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1856) |vikispecio = ''Saucerottia castaneiventris'' |komunejo = ''Saucerottia castaneiventris'' |sinonimo= ''Amazilia castaneiventris''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia castaneiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kaŝtanventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia castaneiventris'', estas [[preskaŭ minacata]] [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] de [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kaŝtanventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kaŝtanventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Kaŝtanventra kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> [[File:Chestnut-bellied Hummingbird (Female).jpg|thumb|left|Ino de Kaŝtanventra kolibro]] ==Aspekto== La kaŝtanventra kolibro estas ĉirkaŭ 9 cm longa. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas bronzverdajn suprajn partojn kaj kaŝtankoloran voston. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas brilverdaj, la ventro kaŝtankoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtankoloraj kun verdetaj randoj. La ino estas simila sed kun iomete pli pala ventro kaj blankaj strioj proksime al la fino de kelkaj gorĝoplumoj. Nematuruloj similas al la ino kun ruĝbrunaj randoj sur la plumoj de la kolo kaj pugo.<ref name=CBHU-BOW> Weller, A.A.; Boesman, P. F. D.; Sharpe, C. J. (2021). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eds.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chbhum1.01/1.1/ "Chestnut-bellied Hummingbird (Saucerottia castaneiventris), version 1.1".] Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.chbhum1.01.1. Alirita la 7an de Septembro, 2022. </ref> == Distribuo kaj habitato== [[File:Cañon_del_Chicamocha.jpeg|thumb|left|Kanjono Ĉikamoĉa]] La kaŝtanventra kolibro ŝajne estas limigita al la pli sekaj partoj de la [[Magdalena (rivero)|Magdalena Valo]] de Kolombio, kun kerna konata teritorio en la valoj de la riveroj Ĉikamoĉa, Suárez kaj Ĉukurio. Ĝis 2019 ĝi estis konata el almenaŭ 14 lokoj. Tamen, ĝi ne estas regule dokumentita ĉe plej multaj el ili, eble pro nekonataj laŭsezonaj movoj. Plej multaj registroj estas el aridaj arbustaj kanjonoj kun kelkaj el la pli malaltaj randoj de humida [[montarbaro]]. Plej multaj registroj estas el altitudoj inter 500 kaj 1 500 m, sed kelkaj etendiĝas ĝis inter 340 kaj 2 200 m kaj unu estas de 120 m.<ref name=CBHU-BOW/><ref name=IUCN/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The chestnut-bellied hummingbird is believed to move from higher to lower elevations after the breeding season.<ref name=CBHU-BOW/> ===Manĝado=== Details are lacking about the chestnut-bellied hummingbird's feeding technique and diet, but it is known to take nectar from ''[[Salvia]]'' and ''[[Trichanthera]]''. It also feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CBHU-BOW/> ===Reproduktado=== Specimens of chestnut-bellied hummingbird in breeding condition suggest that its breeding season is from August to December. Nothing else is known about its breeding [[phenology]] and its nest has not been described.<ref name=CBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-castaneiventris |species=Kaŝtanventra kolibro}} ==Statuso kaj minacoj== The [[IUCN]] originally assessed the chestnut-bellied hummingbird as Threatened, then in 1994 Endangered, in 2000 Critically Endangered, in 2009 again Endangered, and since 2019 as Near Threatened. Its population is estimated at between 10,000 and 20,000 mature individuals and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> The chestnut-bellied hummingbird is located in the dense population region of Colombia. In the twenty-first century there has been expansive economic growth, due to a gold rush in 1996 and also increasing logging. Not only are the forests being cut down, but also sugar and coffee plantations are replacing them. Decreased habitats and increased pollution and human migration accompanied these new industries. Although these businesses are benefitting the Colombian economy, they are by far the largest threats to the habitat of the species.<ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217034125/http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-date=2011-12-17 |title=Chestnut-bellied hummingbird (''Amazilia castaneiventris'') |publisher=ARKive |access-date=September 7, 2022}}</ref><ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia castaneiventris}} * Cortes-Herrera, O., A. Hernandez-Jaramillo, kaj E. Briceno-Buitrago. "Rediscovery of the Chestnut-bellied Hummingbird, an Endangered Endemic from Colombia." Web of Science. Springer, Aŭg. 2006. Web. 24 de Okt. 2013. [http://apps.webofknowledge.com/full_record.do?product=WOS&search_mode=GeneralSearch&qid=1&SID=4AA1GeD7PcdCJMIUqq5&page=1&doc=1] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] nsxdt3v8hvql1ss1g0nzawr3f6oayll 9371658 9371638 2026-05-12T18:41:11Z Kani 670 9371658 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kaŝtanventra kolibro''' ''S. castaneiventris'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia castaneiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1856) |vikispecio = ''Saucerottia castaneiventris'' |komunejo = ''Saucerottia castaneiventris'' |sinonimo= ''Amazilia castaneiventris''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia castaneiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kaŝtanventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia castaneiventris'', estas [[preskaŭ minacata]] [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] de [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kaŝtanventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kaŝtanventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Kaŝtanventra kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> [[File:Chestnut-bellied Hummingbird (Female).jpg|thumb|left|Ino de Kaŝtanventra kolibro]] ==Aspekto== La kaŝtanventra kolibro estas ĉirkaŭ 9 cm longa. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas bronzverdajn suprajn partojn kaj kaŝtankoloran voston. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas brilverdaj, la ventro kaŝtankoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtankoloraj kun verdetaj randoj. La ino estas simila sed kun iomete pli pala ventro kaj blankaj strioj proksime al la fino de kelkaj gorĝoplumoj. Nematuruloj similas al la ino kun ruĝbrunaj randoj sur la plumoj de la kolo kaj pugo.<ref name=CBHU-BOW> Weller, A.A.; Boesman, P. F. D.; Sharpe, C. J. (2021). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eds.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chbhum1.01/1.1/ "Chestnut-bellied Hummingbird (Saucerottia castaneiventris), version 1.1".] Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.chbhum1.01.1. Alirita la 7an de Septembro, 2022. </ref> == Distribuo kaj habitato== [[File:Cañon_del_Chicamocha.jpeg|thumb|left|Kanjono Ĉikamoĉa]] La kaŝtanventra kolibro ŝajne estas limigita al la pli sekaj partoj de la [[Magdalena (rivero)|Magdalena Valo]] de Kolombio, kun kerna konata teritorio en la valoj de la riveroj Ĉikamoĉa, Suárez kaj Ĉukurio. Ĝis 2019 ĝi estis konata el almenaŭ 14 lokoj. Tamen, ĝi ne estas regule dokumentita ĉe plej multaj el ili, eble pro nekonataj laŭsezonaj movoj. Plej multaj registroj estas el aridaj arbustaj kanjonoj kun kelkaj el la pli malaltaj randoj de humida [[montarbaro]]. Plej multaj registroj estas el altitudoj inter 500 kaj 1 500 m, sed kelkaj etendiĝas ĝis inter 340 kaj 2 200 m kaj unu estas de 120 m.<ref name=CBHU-BOW/><ref name=IUCN/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la kaŝtanventra kolibro moviĝas de pli altaj al pli malaltaj altitudoj post la [[reprodukta sezono]].<ref name=CBHU-BOW/> ===Manĝado=== Mankas detaloj pri la manĝotekniko kaj dieto de la kaŝtanventra kolibro, sed oni scias, ke ĝi prenas nektaron de ''[[Salvia]]'' kaj Trikantero (''Trichanthera''). Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=CBHU-BOW/> ===Reproduktado=== Specimenoj de kaŝtanventra kolibro en reprodukta stato sugestas, ke ĝia [[reprodukta sezono]] estas de aŭgusto ĝis decembro. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologi]]o kaj ĝia nesto ne estis priskribita.<ref name=CBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-castaneiventris |species=Kaŝtanventra kolibro}} ==Statuso kaj minacoj== La [[IUCN]] origine taksis la kaŝtanventran kolibron kiel [[Minacata]]n, poste en 1994 kiel [[Endanĝerigita]]n, en 2000 kiel [[Draste Endanĝerigita]]n, en 2009 denove Endanĝerigitan, kaj ekde 2019 kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. Ĝia populacio estas taksita je inter 10 000 kaj 20 000 maturaj individuoj kaj supozeble malpliiĝas.<ref name=IUCN/> La kaŝtanventra kolibro troviĝas en dense loĝata regiono de Kolombio. En la dudekunua jarcento okazis vasta ekonomia kresko, pro [[orimpetego]] en 1996 kaj ankaŭ kreskanta [[arbohakado]]. Ne nur la arbaroj estas dehakataj, sed ankaŭ sukerkan- kaj kaf-plantejoj anstataŭigas ilin. Malpliiĝintaj vivejoj kaj pliigita poluado kaj homa migrado akompanis ĉi tiujn novajn industriojn. Kvankam ĉi tiuj entreprenoj profitigas la kolombian ekonomion, ili estas sendube la plej grandaj minacoj al la vivejo de la specio.<ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217034125/http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-date=2011-12-17 |title=Chestnut-bellied hummingbird (''Amazilia castaneiventris'') |publisher=ARKive |access-date=7a de Septembro, 2022}}</ref><ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia castaneiventris}} * Cortes-Herrera, O., A. Hernandez-Jaramillo, kaj E. Briceno-Buitrago. "Rediscovery of the Chestnut-bellied Hummingbird, an Endangered Endemic from Colombia." Web of Science. Springer, Aŭg. 2006. Web. 24 de Okt. 2013. [http://apps.webofknowledge.com/full_record.do?product=WOS&search_mode=GeneralSearch&qid=1&SID=4AA1GeD7PcdCJMIUqq5&page=1&doc=1] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 4ci156tut49diq2cnh411116l98ig6x 9371659 9371658 2026-05-12T18:41:31Z Kani 670 /* Reproduktado */ 9371659 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kaŝtanventra kolibro''' ''S. castaneiventris'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia castaneiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1856) |vikispecio = ''Saucerottia castaneiventris'' |komunejo = ''Saucerottia castaneiventris'' |sinonimo= ''Amazilia castaneiventris''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia castaneiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kaŝtanventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia castaneiventris'', estas [[preskaŭ minacata]] [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] de [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kaŝtanventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kaŝtanventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Kaŝtanventra kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> [[File:Chestnut-bellied Hummingbird (Female).jpg|thumb|left|Ino de Kaŝtanventra kolibro]] ==Aspekto== La kaŝtanventra kolibro estas ĉirkaŭ 9 cm longa. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas bronzverdajn suprajn partojn kaj kaŝtankoloran voston. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas brilverdaj, la ventro kaŝtankoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtankoloraj kun verdetaj randoj. La ino estas simila sed kun iomete pli pala ventro kaj blankaj strioj proksime al la fino de kelkaj gorĝoplumoj. Nematuruloj similas al la ino kun ruĝbrunaj randoj sur la plumoj de la kolo kaj pugo.<ref name=CBHU-BOW> Weller, A.A.; Boesman, P. F. D.; Sharpe, C. J. (2021). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eds.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chbhum1.01/1.1/ "Chestnut-bellied Hummingbird (Saucerottia castaneiventris), version 1.1".] Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.chbhum1.01.1. Alirita la 7an de Septembro, 2022. </ref> == Distribuo kaj habitato== [[File:Cañon_del_Chicamocha.jpeg|thumb|left|Kanjono Ĉikamoĉa]] La kaŝtanventra kolibro ŝajne estas limigita al la pli sekaj partoj de la [[Magdalena (rivero)|Magdalena Valo]] de Kolombio, kun kerna konata teritorio en la valoj de la riveroj Ĉikamoĉa, Suárez kaj Ĉukurio. Ĝis 2019 ĝi estis konata el almenaŭ 14 lokoj. Tamen, ĝi ne estas regule dokumentita ĉe plej multaj el ili, eble pro nekonataj laŭsezonaj movoj. Plej multaj registroj estas el aridaj arbustaj kanjonoj kun kelkaj el la pli malaltaj randoj de humida [[montarbaro]]. Plej multaj registroj estas el altitudoj inter 500 kaj 1 500 m, sed kelkaj etendiĝas ĝis inter 340 kaj 2 200 m kaj unu estas de 120 m.<ref name=CBHU-BOW/><ref name=IUCN/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la kaŝtanventra kolibro moviĝas de pli altaj al pli malaltaj altitudoj post la [[reprodukta sezono]].<ref name=CBHU-BOW/> ===Manĝado=== Mankas detaloj pri la manĝotekniko kaj dieto de la kaŝtanventra kolibro, sed oni scias, ke ĝi prenas nektaron de ''[[Salvia]]'' kaj Trikantero (''Trichanthera''). Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=CBHU-BOW/> ===Reproduktado=== Specimenoj de kaŝtanventra kolibro en reprodukta stato sugestas, ke ĝia [[reprodukta sezono]] estas de aŭgusto ĝis decembro. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]] kaj ĝia nesto ne estis priskribita.<ref name=CBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-castaneiventris |species=Kaŝtanventra kolibro}} ==Statuso kaj minacoj== La [[IUCN]] origine taksis la kaŝtanventran kolibron kiel [[Minacata]]n, poste en 1994 kiel [[Endanĝerigita]]n, en 2000 kiel [[Draste Endanĝerigita]]n, en 2009 denove Endanĝerigitan, kaj ekde 2019 kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. Ĝia populacio estas taksita je inter 10 000 kaj 20 000 maturaj individuoj kaj supozeble malpliiĝas.<ref name=IUCN/> La kaŝtanventra kolibro troviĝas en dense loĝata regiono de Kolombio. En la dudekunua jarcento okazis vasta ekonomia kresko, pro [[orimpetego]] en 1996 kaj ankaŭ kreskanta [[arbohakado]]. Ne nur la arbaroj estas dehakataj, sed ankaŭ sukerkan- kaj kaf-plantejoj anstataŭigas ilin. Malpliiĝintaj vivejoj kaj pliigita poluado kaj homa migrado akompanis ĉi tiujn novajn industriojn. Kvankam ĉi tiuj entreprenoj profitigas la kolombian ekonomion, ili estas sendube la plej grandaj minacoj al la vivejo de la specio.<ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217034125/http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-date=2011-12-17 |title=Chestnut-bellied hummingbird (''Amazilia castaneiventris'') |publisher=ARKive |access-date=7a de Septembro, 2022}}</ref><ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia castaneiventris}} * Cortes-Herrera, O., A. Hernandez-Jaramillo, kaj E. Briceno-Buitrago. "Rediscovery of the Chestnut-bellied Hummingbird, an Endangered Endemic from Colombia." Web of Science. Springer, Aŭg. 2006. Web. 24 de Okt. 2013. [http://apps.webofknowledge.com/full_record.do?product=WOS&search_mode=GeneralSearch&qid=1&SID=4AA1GeD7PcdCJMIUqq5&page=1&doc=1] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] d8kb8joj84fxrqxyuxc10072bw1mn0y 9371669 9371659 2026-05-12T18:52:29Z Kani 670 9371669 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kaŝtanventra kolibro |koloro = pink |dosiero = MonographTrochi5Goul 0116a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kaŝtanventra kolibro''' ''S. castaneiventris'' |statuso = NT | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia castaneiventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1856) |vikispecio = ''Saucerottia castaneiventris'' |komunejo = ''Saucerottia castaneiventris'' |sinonimo= ''Amazilia castaneiventris''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia castaneiventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kaŝtanventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia castaneiventris'', estas [[preskaŭ minacata]] [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas kiel [[endemio]] de [[Kolombio]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2019 |title=''Amazilia castaneiventris'' |article-number=e.T22687614A156112287 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T22687614A156112287.en |}}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kaŝtanventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kaŝtanventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La Kaŝtanventra kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.2/> [[File:Chestnut-bellied Hummingbird (Female).jpg|thumb|left|Ino de Kaŝtanventra kolibro]] ==Aspekto== La kaŝtanventra kolibro estas ĉirkaŭ 9 cm longa. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kun ruĝa bazo ĉe la [[mandiblo]]. La plenkreska masklo havas bronzverdajn suprajn partojn kaj kaŝtankoloran voston. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas brilverdaj, la ventro kaŝtankoloraj, kaj la subvostaj kovriloj kaŝtankoloraj kun verdetaj randoj. La ino estas simila sed kun iomete pli pala ventro kaj blankaj strioj proksime al la fino de kelkaj gorĝoplumoj. Nematuruloj similas al la ino kun ruĝbrunaj randoj sur la plumoj de la kolo kaj pugo.<ref name=CBHU-BOW> Weller, A.A.; Boesman, P. F. D.; Sharpe, C. J. (2021). del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A.; de Juana, E. (eds.). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/chbhum1.01/1.1/ "Chestnut-bellied Hummingbird (Saucerottia castaneiventris), version 1.1".] Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.chbhum1.01.1. Alirita la 7an de Septembro, 2022. </ref> == Distribuo kaj habitato== [[File:Cañon_del_Chicamocha.jpeg|thumb|left|Kanjono Ĉikamoĉa]] La kaŝtanventra kolibro ŝajne estas limigita al la pli sekaj partoj de la [[Magdalena (rivero)|Magdalena Valo]] de Kolombio, kun kerna konata teritorio en la valoj de la riveroj Ĉikamoĉa, Suárez kaj Ĉukurio. Ĝis 2019 ĝi estis konata el almenaŭ 14 lokoj. Tamen, ĝi ne estas regule dokumentita ĉe plej multaj el ili, eble pro nekonataj laŭsezonaj movoj. Plej multaj registroj estas el aridaj arbustaj kanjonoj kun kelkaj el la pli malaltaj randoj de humida [[montarbaro]]. Plej multaj registroj estas el altitudoj inter 500 kaj 1 500 m, sed kelkaj etendiĝas ĝis inter 340 kaj 2 200 m kaj unu estas de 120 m.<ref name=CBHU-BOW/><ref name=IUCN/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la kaŝtanventra kolibro moviĝas de pli altaj al pli malaltaj altitudoj post la [[reprodukta sezono]].<ref name=CBHU-BOW/> ===Manĝado=== Mankas detaloj pri la manĝotekniko kaj dieto de la kaŝtanventra kolibro, sed oni scias, ke ĝi prenas nektaron de ''[[Salvia]]'' kaj Trikantero (''Trichanthera''). Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=CBHU-BOW/> ===Reproduktado=== Specimenoj de kaŝtanventra kolibro en reprodukta stato sugestas, ke ĝia [[reprodukta sezono]] estas de aŭgusto ĝis decembro. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]] kaj ĝia nesto ne estis priskribita.<ref name=CBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-castaneiventris |species=Kaŝtanventra kolibro}} ==Statuso kaj minacoj== La [[IUCN]] origine taksis la kaŝtanventran kolibron kiel [[Minacata]]n, poste en 1994 kiel [[Endanĝerigita]]n, en 2000 kiel [[Draste Endanĝerigita]]n, en 2009 denove Endanĝerigitan, kaj ekde 2019 kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. Ĝia populacio estas taksita je inter 10 000 kaj 20 000 maturaj individuoj kaj supozeble malpliiĝas.<ref name=IUCN/> La kaŝtanventra kolibro troviĝas en dense loĝata regiono de Kolombio. En la dudekunua jarcento okazis vasta ekonomia kresko, pro [[orimpetego]] en 1996 kaj ankaŭ kreskanta [[arbohakado]]. Ne nur la arbaroj estas dehakataj, sed ankaŭ sukerkan- kaj kaf-plantejoj anstataŭigas ilin. Malpliiĝintaj vivejoj kaj pliigita poluado kaj homa migrado akompanis ĉi tiujn novajn industriojn. Kvankam ĉi tiuj entreprenoj profitigas la kolombian ekonomion, ili estas sendube la plej grandaj minacoj al la vivejo de la specio.<ref>{{cite web |url=http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-url=https://web.archive.org/web/20111217034125/http://www.arkive.org/chestnut-bellied-hummingbird/amazilia-castaneiventris/#text=Conservation |archive-date=2011-12-17 |title=Chestnut-bellied hummingbird (''Amazilia castaneiventris'') |publisher=ARKive |access-date=7a de Septembro, 2022}}</ref><ref name=IUCN/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia castaneiventris}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] fbvfnr0m4nixb8hnfnlovmzqosm5jcc 0 943430 9371626 2026-05-12T18:18:50Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kaŝtanventra kolibro]] 9371626 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kaŝtanventra kolibro]] 8931supay1t0gyhpfc2tzomzc7edyz4 0 943432 9371663 2026-05-12T18:44:08Z HaleBopp 52251 Kreado de Viska tiraneto 9371663 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Viska tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Mistletoe Tyrannulet.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Kostariko]] |dosiero2 = Zimmerius parvus - Mistletoe Tyrannulet XC494362.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Panamo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Zimmerius]]'' |specio = '''''Z. parvus''''' - '''viska tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Zimmerius parvus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Lawrence, GN]], 1862) |mapo de vivoteritorioj = Zimmerius parvus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Tyranniscus parvus'' (pranomo) *''Tyranniscus vilissimus parvus'' *''Zimmerius vilissimus parvus'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''viska tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Zimmerius parvus]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Centrameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 12-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Zimmerius]]'' <small>[[Traylor, MA]], 1977</small> ****''Zimmerius parvus'' <small>([[Lawrence, GN]], 1862)</small> - viska tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Zimmerius'' estis donita omaĝe al la usona [[ornitologo]] [[John Todd Zimmer]] (1889-1957) pro liaj grandegaj kontribuoj al la sistematiko de neotropisaj birdoj kaj lia rekono de la unika flugilŝablono de ĉi tiu nova genro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/paltyr3/cur/introduction Birds of the World], Mistletoe Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''parvus'' estas [[latina]] vorto signifanta "eta", ĉar tiu specio estas unu el la plej malgrandaj de la genro<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La viska tiraneto troviĝas en eosta [[Gvatemalo]], norda [[Honduro]], [[Nikaragvo]], [[Kostariko]], [[Panamo]] kaj plej norduesta [[Kolombio]]. Ĝi vivas en maldensaj ĝis sufiĉe densaj arbarkovritaj areojn, inkluzive de kampoj kaj paŝtejoj intermetitaj kun arboj kaj arbedoj. Viskoj ([[lorantacoj]]) konsistigas signifan parton de ĝia dieto, kaj ĉi tiu specio estas pli abunda en areoj kie viskoj oftas<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] q17q5mmggtfq9bywnrpk9g0o19k2fmt 0 943433 9371664 2026-05-12T18:44:14Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Viska tiraneto 9371664 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Viska tiraneto]] 7dasji0tf1ri5h5zzlb0awzji85y2gn 0 943434 9371672 2026-05-12T18:59:26Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdaventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia viridigaster - desertnaturalist - 173734160.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]..." 9371672 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdaventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia viridigaster - desertnaturalist - 173734160.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Verdaventra kolibro''' ''S. viridigaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia viridigaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia viridigaster'' |komunejo = ''Saucerottia viridigaster'' |sinonimo= ''Amazilia viridigaster'' |mapo de vivoteritorioj = Amazilia viridigaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorioj de ''S. viridigaster'' (okcidente) kaj ''S. cupreicauda'' (oriente) }} La '''Verdaventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia viridigaster'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=30a de Januaro, 2023 }}</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The green-bellied hummingbird was formerly placed in the [[genus]] ''[[Amazilia]]''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Amazilia'' was [[polyphyletic]]. In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the green-bellied hummingbird was moved by most taxonomic systems to the resurrected genus ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 30 January 2023. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 30, 2023</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref><ref name=HBW7/> The green-bellied hummingbird previously was assigned six subspecies. By early 2023 most taxonomic systems had created the [[copper-tailed hummingbird]] (''S. cupreicauda'') containing four of them. They retain the other two subspecies in the green-bellied, the [[Nominate subspecies|nominate]] ''S. v. viridigaster'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) and ''S. v. iodura'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> However, the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] does not recognize the copper-tailed hummingbird as a separate species.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== The green-bellied hummingbird is {{convert|8|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|4.5|to|6.7|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of both subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pink to reddish base to the [[mandible]]. Adult males of the nominate subspecies have a dull golden-green head and back and olive green to brownish rump and uppertail [[Covert feather|coverts]]; the last sometimes have a purplish tinge. Their wings are dark purple brown and their tail deep blue to violet blue. Their underparts are a dark shining green becoming grayish brown at the vent. Their undertail coverts are grayish buff with paler edges. Adult females are similar to males with the addition of white fringes on the throat feathers and bronze or brownish edges to the tail feathers. Juveniles resemble females but have grayish brown or brownish gray underparts. Subspecies ''S. v. iodura'' has a coppery to purple tail and is otherwise like the nominate.<ref name=GBHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, and A.A. Weller (2022). Green-bellied Hummingbird (''Saucerottia viridigaster''), version 1.2. In Birds of the World (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.grbhum1.01.2 retrieved February 1, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== Subspecies ''S. v. viridigaster'' of the green-bellied hummingbird is found in north-central Colombia on the east slope of the Eastern Andes. ''S. v. iodura'' is found in the Andes of western Venezuela. The species inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the Andes at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=GBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-bellied hummingbird is basically sedentary but makes local movements to follow the availability of nectar sources.<ref name=GBHU-BOW/> ===Manĝado=== The green-bellied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. It is known to take nectar from the flowers of ''[[Quararibea]]'', ''[[Inga]]'', and ''[[Erythrina]]'' and has been photographed feeding at many other plants. It has been observed in large groups at flowering trees. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=GBHU-BOW/> ===Reproduktado=== The green-bellied hummingbird's breeding season appears to span at least from October to January. The one known nest was a cup made of buffy seed down with bits of lichen on the outside and sited on a horizontal tree branch. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=GBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Verdaventra kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-bellied hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> The species is considered uncommon to fairly common in Colombia but its abundance in Venezuela is not known. "It is also frequently seen along forest edges and in areas of anthropogenic disturbance, and is thus may not be as severely impacted by human habitat alteration as some species."<ref name=GBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia viridigaster}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] q8enthauj0mt1zp232rihf1zebqa2oc 9371677 9371672 2026-05-12T19:08:15Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371677 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdaventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia viridigaster - desertnaturalist - 173734160.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Verdaventra kolibro''' ''S. viridigaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia viridigaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia viridigaster'' |komunejo = ''Saucerottia viridigaster'' |sinonimo= ''Amazilia viridigaster'' |mapo de vivoteritorioj = Amazilia viridigaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorioj de ''S. viridigaster'' (okcidente) kaj ''S. cupreicauda'' (oriente) }} La '''Verdaventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia viridigaster'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=30a de Januaro, 2023 }}</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verdaventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Verdaventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> Al la Verdaventra kolibro oni atribuis ses subspeciojn. Komence de 2023 plimulto de taksonomiaj sistemoj kreis la [[Kuprovosta kolibro|Kuprovostan kolibron]] (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili. Ili retenas la aliajn du subspeciojn en la Verdaventra kolibro, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. v. viridigaster'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) kaj ''S. v. iodura'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskis la Kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== The green-bellied hummingbird is {{convert|8|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|4.5|to|6.7|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of both subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pink to reddish base to the [[mandible]]. Adult males of the nominate subspecies have a dull golden-green head and back and olive green to brownish rump and uppertail [[Covert feather|coverts]]; the last sometimes have a purplish tinge. Their wings are dark purple brown and their tail deep blue to violet blue. Their underparts are a dark shining green becoming grayish brown at the vent. Their undertail coverts are grayish buff with paler edges. Adult females are similar to males with the addition of white fringes on the throat feathers and bronze or brownish edges to the tail feathers. Juveniles resemble females but have grayish brown or brownish gray underparts. Subspecies ''S. v. iodura'' has a coppery to purple tail and is otherwise like the nominate.<ref name=GBHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, and A.A. Weller (2022). Green-bellied Hummingbird (''Saucerottia viridigaster''), version 1.2. In Birds of the World (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.grbhum1.01.2 retrieved February 1, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== Subspecies ''S. v. viridigaster'' of the green-bellied hummingbird is found in north-central Colombia on the east slope of the Eastern Andes. ''S. v. iodura'' is found in the Andes of western Venezuela. The species inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the Andes at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=GBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-bellied hummingbird is basically sedentary but makes local movements to follow the availability of nectar sources.<ref name=GBHU-BOW/> ===Manĝado=== The green-bellied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. It is known to take nectar from the flowers of ''[[Quararibea]]'', ''[[Inga]]'', and ''[[Erythrina]]'' and has been photographed feeding at many other plants. It has been observed in large groups at flowering trees. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=GBHU-BOW/> ===Reproduktado=== The green-bellied hummingbird's breeding season appears to span at least from October to January. The one known nest was a cup made of buffy seed down with bits of lichen on the outside and sited on a horizontal tree branch. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=GBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Verdaventra kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-bellied hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> The species is considered uncommon to fairly common in Colombia but its abundance in Venezuela is not known. "It is also frequently seen along forest edges and in areas of anthropogenic disturbance, and is thus may not be as severely impacted by human habitat alteration as some species."<ref name=GBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia viridigaster}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] ha3y6spa26tstcyjpdqacns05no0zb1 9371700 9371677 2026-05-12T19:57:00Z Kani 670 /* Aspekto */ 9371700 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdaventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia viridigaster - desertnaturalist - 173734160.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Verdaventra kolibro''' ''S. viridigaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia viridigaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia viridigaster'' |komunejo = ''Saucerottia viridigaster'' |sinonimo= ''Amazilia viridigaster'' |mapo de vivoteritorioj = Amazilia viridigaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorioj de ''S. viridigaster'' (okcidente) kaj ''S. cupreicauda'' (oriente) }} La '''Verdaventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia viridigaster'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=30a de Januaro, 2023 }}</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verdaventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Verdaventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> Al la Verdaventra kolibro oni atribuis ses subspeciojn. Komence de 2023 plimulto de taksonomiaj sistemoj kreis la [[Kuprovosta kolibro|Kuprovostan kolibron]] (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili. Ili retenas la aliajn du subspeciojn en la Verdaventra kolibro, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. v. viridigaster'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) kaj ''S. v. iodura'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskis la Kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La verdaventra kolibro estas 8 ĝis 10.5 cm longa kaj pezas 4.5 ĝis 6.7 g. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas obtuze orverdajn kapon kaj dorson kaj olivverdajn ĝis brunecajn pugon kaj suprajn vostajn kovrilojn; ĉi-lastaj foje havas purpuran nuancon. Iliaj flugiloj estas malhelviolbrunaj kaj ilia vosto profundbluaj ĝis violbluaj. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile verdaj kaj fariĝantaj grizecbrunaj ĉe la ventro. Iliaj subvostaj kovriloj estas grizecflavaj kun pli palaj randoj. Plenkreskaj inoj similas al maskloj kun la aldono de blankaj franĝoj sur la gorĝoplumoj kaj bronzaj aŭ brunecaj randoj al la vostoplumoj. Junuloj similas inojn sed havas grizecbrunajn aŭ brunecgrizajn subajn partojn. Subspecio ''S. v. iodura'' havas kuprokoloran ĝis purpuran voston kaj estas alie simila al la nomiga.<ref name=GBHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Green-bellied Hummingbird (''Saucerottia viridigaster''), version 1.2. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grbhum1.01.2] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== Subspecies ''S. v. viridigaster'' of the green-bellied hummingbird is found in north-central Colombia on the east slope of the Eastern Andes. ''S. v. iodura'' is found in the Andes of western Venezuela. The species inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the Andes at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=GBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-bellied hummingbird is basically sedentary but makes local movements to follow the availability of nectar sources.<ref name=GBHU-BOW/> ===Manĝado=== The green-bellied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. It is known to take nectar from the flowers of ''[[Quararibea]]'', ''[[Inga]]'', and ''[[Erythrina]]'' and has been photographed feeding at many other plants. It has been observed in large groups at flowering trees. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=GBHU-BOW/> ===Reproduktado=== The green-bellied hummingbird's breeding season appears to span at least from October to January. The one known nest was a cup made of buffy seed down with bits of lichen on the outside and sited on a horizontal tree branch. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=GBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Verdaventra kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-bellied hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> The species is considered uncommon to fairly common in Colombia but its abundance in Venezuela is not known. "It is also frequently seen along forest edges and in areas of anthropogenic disturbance, and is thus may not be as severely impacted by human habitat alteration as some species."<ref name=GBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia viridigaster}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 2qeeldtf15yz89yehezs3lbu98cidxq 9371702 9371700 2026-05-12T20:02:04Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9371702 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdaventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia viridigaster - desertnaturalist - 173734160.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Verdaventra kolibro''' ''S. viridigaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia viridigaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia viridigaster'' |komunejo = ''Saucerottia viridigaster'' |sinonimo= ''Amazilia viridigaster'' |mapo de vivoteritorioj = Amazilia viridigaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorioj de ''S. viridigaster'' (okcidente) kaj ''S. cupreicauda'' (oriente) }} La '''Verdaventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia viridigaster'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=30a de Januaro, 2023 }}</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verdaventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Verdaventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> Al la Verdaventra kolibro oni atribuis ses subspeciojn. Komence de 2023 plimulto de taksonomiaj sistemoj kreis la [[Kuprovosta kolibro|Kuprovostan kolibron]] (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili. Ili retenas la aliajn du subspeciojn en la Verdaventra kolibro, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. v. viridigaster'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) kaj ''S. v. iodura'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskis la Kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La verdaventra kolibro estas 8 ĝis 10.5 cm longa kaj pezas 4.5 ĝis 6.7 g. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas obtuze orverdajn kapon kaj dorson kaj olivverdajn ĝis brunecajn pugon kaj suprajn vostajn kovrilojn; ĉi-lastaj foje havas purpuran nuancon. Iliaj flugiloj estas malhelviolbrunaj kaj ilia vosto profundbluaj ĝis violbluaj. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile verdaj kaj fariĝantaj grizecbrunaj ĉe la ventro. Iliaj subvostaj kovriloj estas grizecflavaj kun pli palaj randoj. Plenkreskaj inoj similas al maskloj kun la aldono de blankaj franĝoj sur la gorĝoplumoj kaj bronzaj aŭ brunecaj randoj al la vostoplumoj. Junuloj similas inojn sed havas grizecbrunajn aŭ brunecgrizajn subajn partojn. Subspecio ''S. v. iodura'' havas kuprokoloran ĝis purpuran voston kaj estas alie simila al la nomiga.<ref name=GBHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Green-bellied Hummingbird (''Saucerottia viridigaster''), version 1.2. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grbhum1.01.2] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== Subspecio ''S. v. viridigaster'' de la verdaventra kolibro troviĝas en nord-centra Kolombio sur la orienta deklivaro de la orientaj Andoj. ''S. v. iodura'' troviĝas en [[Andoj]] de okcidenta Venezuelo. La specio loĝas en diversaj duonmalfermaj ĝis malfermaj subtropikaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de galeriaj arbaroj, plantejoj, arbustejoj, riveraj insuloj kaj malaltaj sekundaraj arbaroj. Ĝi plejparte troviĝas sur la pli malaltaj ĝis mezaj deklivaroj de la Andoj je altitudoj inter 400 kaj 1 700 m.<ref name=GBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The green-bellied hummingbird is basically sedentary but makes local movements to follow the availability of nectar sources.<ref name=GBHU-BOW/> ===Manĝado=== The green-bellied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. It is known to take nectar from the flowers of ''[[Quararibea]]'', ''[[Inga]]'', and ''[[Erythrina]]'' and has been photographed feeding at many other plants. It has been observed in large groups at flowering trees. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=GBHU-BOW/> ===Reproduktado=== The green-bellied hummingbird's breeding season appears to span at least from October to January. The one known nest was a cup made of buffy seed down with bits of lichen on the outside and sited on a horizontal tree branch. Nothing else is known about the species' breeding biology.<ref name=GBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Verdaventra kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the green-bellied hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> The species is considered uncommon to fairly common in Colombia but its abundance in Venezuela is not known. "It is also frequently seen along forest edges and in areas of anthropogenic disturbance, and is thus may not be as severely impacted by human habitat alteration as some species."<ref name=GBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia viridigaster}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] bwrt1woankdv9junio7kh1kr6yw7dc4 9371708 9371702 2026-05-12T20:09:56Z Kani 670 9371708 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdaventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia viridigaster - desertnaturalist - 173734160.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Verdaventra kolibro''' ''S. viridigaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia viridigaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia viridigaster'' |komunejo = ''Saucerottia viridigaster'' |sinonimo= ''Amazilia viridigaster'' |mapo de vivoteritorioj = Amazilia viridigaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorioj de ''S. viridigaster'' (okcidente) kaj ''S. cupreicauda'' (oriente) }} La '''Verdaventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia viridigaster'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=30a de Januaro, 2023 }}</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verdaventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Verdaventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> Al la Verdaventra kolibro oni atribuis ses subspeciojn. Komence de 2023 plimulto de taksonomiaj sistemoj kreis la [[Kuprovosta kolibro|Kuprovostan kolibron]] (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili. Ili retenas la aliajn du subspeciojn en la Verdaventra kolibro, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. v. viridigaster'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) kaj ''S. v. iodura'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskis la Kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La verdaventra kolibro estas 8 ĝis 10.5 cm longa kaj pezas 4.5 ĝis 6.7 g. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas obtuze orverdajn kapon kaj dorson kaj olivverdajn ĝis brunecajn pugon kaj suprajn vostajn kovrilojn; ĉi-lastaj foje havas purpuran nuancon. Iliaj flugiloj estas malhelviolbrunaj kaj ilia vosto profundbluaj ĝis violbluaj. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile verdaj kaj fariĝantaj grizecbrunaj ĉe la ventro. Iliaj subvostaj kovriloj estas grizecflavaj kun pli palaj randoj. Plenkreskaj inoj similas al maskloj kun la aldono de blankaj franĝoj sur la gorĝoplumoj kaj bronzaj aŭ brunecaj randoj al la vostoplumoj. Junuloj similas inojn sed havas grizecbrunajn aŭ brunecgrizajn subajn partojn. Subspecio ''S. v. iodura'' havas kuprokoloran ĝis purpuran voston kaj estas alie simila al la nomiga.<ref name=GBHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Green-bellied Hummingbird (''Saucerottia viridigaster''), version 1.2. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grbhum1.01.2] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== Subspecio ''S. v. viridigaster'' de la verdaventra kolibro troviĝas en nord-centra Kolombio sur la orienta deklivaro de la orientaj Andoj. ''S. v. iodura'' troviĝas en [[Andoj]] de okcidenta Venezuelo. La specio loĝas en diversaj duonmalfermaj ĝis malfermaj subtropikaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de galeriaj arbaroj, plantejoj, arbustejoj, riveraj insuloj kaj malaltaj sekundaraj arbaroj. Ĝi plejparte troviĝas sur la pli malaltaj ĝis mezaj deklivaroj de la Andoj je altitudoj inter 400 kaj 1 700 m.<ref name=GBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La verdaventra kolibro estas baze sidlokema (nemigranta), sed faras surlokajn movojn por sekvi la haveblecon de nektarfontoj.<ref name=GBHU-BOW/> ===Manĝado=== La manĝostrategio de la verdaventra kolibro kaj detaloj pri ĝia dieto ne estas bone dokumentitaj. Oni scias, ke ĝi prenas nektaron el la floroj de ''Quararibea'', ''[[Inga]]'', kaj ''[[Erythrina]]'' kaj estis fotita manĝante ĉe multaj aliaj plantoj. Ĝi estis observita en grandaj grupoj ĉe florantaj arboj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=GBHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la verdaventra kolibro ŝajne daŭras almenaŭ de oktobro ĝis januaro. La sola konata nesto estis taso farita el sablokolora lanugo kun pecetoj de [[likeno]] ekstere kaj situanta sur horizontala arbobranĉo. Nenio alia estas konata pri la reprodukta biologio de la specio.<ref name=GBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Verdaventra kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la verdaventran kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas pro vivejodetruo. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> La specio estas konsiderata malofta ĝis sufiĉe ofta en Kolombio, sed ĝia abundeco en Venezuelo ne estas konata. "Ĝi ankaŭ ofte videblas laŭlonge de arbaraj randoj kaj en areoj de antropogena perturbo, kaj tial eble ne estas tiel grave trafita de homa vivejoŝanĝo kiel iuj specioj."<ref name=GBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia viridigaster}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] cgvg7hp9hq2cvdz7uv9ahji05vvn4vj 9371712 9371708 2026-05-12T20:15:15Z Kani 670 9371712 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdaventra kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia viridigaster - desertnaturalist - 173734160.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Verdaventra kolibro''' ''S. viridigaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia viridigaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) |vikispecio = ''Saucerottia viridigaster'' |komunejo = ''Saucerottia viridigaster'' |sinonimo= ''Amazilia viridigaster'' |mapo de vivoteritorioj = Amazilia viridigaster map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Teritorioj de ''S. viridigaster'' (okcidente) kaj ''S. cupreicauda'' (oriente) }} La '''Verdaventra kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia viridigaster'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC13.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=30a de Januaro, 2023 }}</ref><ref name=HBW7>HBW kaj BirdLife International (2022) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verdaventra kolibro estis origine metita en la genro ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Verdaventran kolibron oni movis fare de plimulto de taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> Al la Verdaventra kolibro oni atribuis ses subspeciojn. Komence de 2023 plimulto de taksonomiaj sistemoj kreis la [[Kuprovosta kolibro|Kuprovostan kolibron]] (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili. Ili retenas la aliajn du subspeciojn en la Verdaventra kolibro, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''S. v. viridigaster'' ([[Jules Bourcier|Bourcier]], 1843) kaj ''S. v. iodura'' ([[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854).<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskis la Kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist/> ==Aspekto== La verdaventra kolibro estas 8 ĝis 10.5 cm longa kaj pezas 4.5 ĝis 6.7 g. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas obtuze orverdajn kapon kaj dorson kaj olivverdajn ĝis brunecajn pugon kaj suprajn vostajn kovrilojn; ĉi-lastaj foje havas purpuran nuancon. Iliaj flugiloj estas malhelviolbrunaj kaj ilia vosto profundbluaj ĝis violbluaj. Iliaj subaj partoj estas malhelbrile verdaj kaj fariĝantaj grizecbrunaj ĉe la ventro. Iliaj subvostaj kovriloj estas grizecflavaj kun pli palaj randoj. Plenkreskaj inoj similas al maskloj kun la aldono de blankaj franĝoj sur la gorĝoplumoj kaj bronzaj aŭ brunecaj randoj al la vostoplumoj. Junuloj similas inojn sed havas grizecbrunajn aŭ brunecgrizajn subajn partojn. Subspecio ''S. v. iodura'' havas kuprokoloran ĝis purpuran voston kaj estas alie simila al la nomiga.<ref name=GBHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Green-bellied Hummingbird (''Saucerottia viridigaster''), version 1.2. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grbhum1.01.2] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> ==Distribuo kaj habitato== Subspecio ''S. v. viridigaster'' de la verdaventra kolibro troviĝas en nord-centra Kolombio sur la orienta deklivaro de la orientaj Andoj. ''S. v. iodura'' troviĝas en [[Andoj]] de okcidenta Venezuelo. La specio loĝas en diversaj duonmalfermaj ĝis malfermaj subtropikaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de galeriaj arbaroj, plantejoj, arbustejoj, riveraj insuloj kaj malaltaj sekundaraj arbaroj. Ĝi plejparte troviĝas sur la pli malaltaj ĝis mezaj deklivaroj de la Andoj je altitudoj inter 400 kaj 1 700 m.<ref name=GBHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La verdaventra kolibro estas baze sidlokema (nemigranta), sed faras surlokajn movojn por sekvi la haveblecon de nektarfontoj.<ref name=GBHU-BOW/> ===Manĝado=== La manĝostrategio de la verdaventra kolibro kaj detaloj pri ĝia dieto ne estas bone dokumentitaj. Oni scias, ke ĝi prenas nektaron el la floroj de ''Quararibea'', ''[[Inga]]'', kaj ''[[Erythrina]]'' kaj estis fotita manĝante ĉe multaj aliaj plantoj. Ĝi estis observita en grandaj grupoj ĉe florantaj arboj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=GBHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la verdaventra kolibro ŝajne daŭras almenaŭ de oktobro ĝis januaro. La sola konata nesto estis taso farita el sablokolora lanugo kun pecetoj de [[likeno]] ekstere kaj situanta sur horizontala arbobranĉo. Nenio alia estas konata pri la reprodukta biologio de la specio.<ref name=GBHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Verdaventra kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la verdaventran kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas pro vivejodetruo. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | date=2016| title =Green-bellied Hummingbird ''Saucerottia viridigaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T61201742A95166485 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61201742A95166485.en | access-date = 1a de Februaro 2023}}</ref> La specio estas konsiderata malofta ĝis sufiĉe ofta en Kolombio, sed ĝia abundeco en Venezuelo ne estas konata. "Ĝi ankaŭ ofte videblas laŭlonge de arbaraj randoj kaj en areoj de antropogena perturbo, kaj tial eble ne estas tiel grave trafita de homa vivejoŝanĝo kiel iuj specioj."<ref name=GBHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia viridigaster}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] ri3tfrw17dz1zovdiyugiinpr95irh6 0 943435 9371680 2026-05-12T19:10:40Z Kani 670 Alidirektigis al [[Verdaventra kolibro]] 9371680 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verdaventra kolibro]] l54htle2hoqjcl5742u5t1wo0r0dwcy 1 943436 9371681 2026-05-12T19:13:28Z ThomasPusch 1869 Kreis novan paĝon kun "Se vi vidas strangan ruĝan kategorion, '''restu skeptika!''' Ekzemple ĉi tie la neekzista kategorio [[:Kategorio:Morto en Italio]] - la ĝusta kategorio simple nomiĝas [[:Kategorio:Mortintoj en Italio]]. Ne akceptu ĉiun eraron - kontrolu! ~~~~" 9371681 wikitext text/x-wiki Se vi vidas strangan ruĝan kategorion, '''restu skeptika!''' Ekzemple ĉi tie la neekzista kategorio [[:Kategorio:Morto en Italio]] - la ĝusta kategorio simple nomiĝas [[:Kategorio:Mortintoj en Italio]]. Ne akceptu ĉiun eraron - kontrolu! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 12 maj. 2026 (UTC) a24us6pzfg98cocx38dr02rnenf57e7 0 943437 9371691 2026-05-12T19:48:09Z HaleBopp 52251 Kreado de Ĉokoa tiraneto 9371691 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ĉokoa tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Choco Tyrannulet.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Ekvadoro]] |dosiero2 = Zimmerius albigularis - Choco Tyrannulet XC248566.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Zimmerius]]'' |specio = '''''Z. albigularis''''' - '''ĉokoa tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Zimmerius albigularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[Chapman, FM]], 1924) |mapo de vivoteritorioj = Zimmerius albigularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = *''Tyranniscus chrysops albigularis'' (pranomo) *''Zimmerius chrysops albigularis'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''ĉokoa tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Zimmerius albigularis]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norduesta [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 12-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Zimmerius]]'' <small>[[Traylor, MA]], 1977</small> ****''Zimmerius albigularis'' <small>([[Chapman, FM]], 1924)</small> - ĉokoa tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Zimmerius'' estis donita omaĝe al la usona [[ornitologo]] [[John Todd Zimmer]] (1889-1957) pro liaj grandegaj kontribuoj al la sistematiko de neotropisaj birdoj kaj lia rekono de la unika flugilŝablono de ĉi tiu nova genro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/chotyr1/cur/introduction Birds of the World], Choco Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''albigularis'' estas [[latina]] vorto signifanta "blankagorĝa" (el ''albus'' = "blanka" kaj ''gŭla'' = "gorĝo"), ĉar tiu specio havas palgrizajn subajn partojn iĝantajn blankecaj ĉe la gorĝo kaj ventro<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La ĉokoa tiraneto troviĝas en plej suduesta [[Kolombio]] kaj norduesta [[Ekvadoro]]. Ĝi vivas en humidaj antaŭmontaj arbaroj, arbarorandoj, malnovaj duarangaj kreskaĵoj, kafplantejoj kaj ĝardenoj, de marnivelo ĝis 2500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 8f02jp9efnk1jmhscsmgefoemhqx2ip 0 943438 9371692 2026-05-12T19:48:11Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Ĉokoa tiraneto 9371692 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĉokoa tiraneto]] o74ueth7lybv9tdakbulcirnwgyhrww 0 943439 9371717 2026-05-12T20:25:04Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = Apodoform..." 9371717 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kupropuga kolibro''' ''S. tobaci'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |vikispecio = ''Saucerottia tobaci'' |komunejo = ''Saucerottia tobaci'' |sinonimo= ''Amazilia tobaci''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tobaci map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupropuga kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia tobaci'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj apudaj insuloj, nome [[Tobago]], [[Trinidado]] kaj eble [[Grenado]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The copper-rumped hummingbird was [[Species description|formally described]] in 1788 by the German naturalist [[Johann Friedrich Gmelin]] in his revised and expanded edition of [[Carl Linnaeus]]'s ''[[Systema Naturae]]''. He placed it with all the other hummingbirds in the [[genus]] ''[[Streamertail|Trochilus]]'' and coined the [[binomial nomenclature|binomial name]] ''Trochilus tobaci''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=498–499 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897098 }}</ref> Gmelin based his description on the "Tobago Humming-Bird" that had been described in 1782 by the English ornithologist [[John Latham (ornithologist)|John Latham]] in his ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornithologist) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=781, No. 48 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727435 }}</ref> The copper-rumped hummingbird was formerly placed in the genus ''[[Amazilia]]''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Amazilia'' was [[polyphyletic]].<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the copper-rumped hummingbird was moved by most taxonomic systems to the resurrected genus ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022</ref><ref name=NACC/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> However, [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retains it in ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> The genus ''Saucerottia'' had been introduced in 1850 by the French naturalist [[Charles Lucien Bonaparte]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> The genus name is from the specific epithet ''saucerrottei'' for the [[steely-vented hummingbird]], the [[type species]]. The epithet was coined in 1846 by [[Adolphe Delattre]] and [[Jules Bourcier]] to honor the French physician and ornithologist [[Antoine Constant Saucerotte]]. The specific epithet ''tobaci'' is from the island of [[Tobago]], the [[type locality (biology)|type locality]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages=[https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n348/mode/1up 348], [https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n387/mode/1up 387]}}</ref> These seven [[subspecies]] of copper-rumped hummingbird are recognised by world-wide taxonomic systems:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> * ''S. t. monticola'' <small>[[John Todd Zimmer|Todd]], 1913</small> * ''S. t. feliciae'' <small>([[René Lesson|Lesson, R]], 1840)</small> * ''S. t. caudata'' <small>([[John Todd Zimmer|Zimmer, JT]] & [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1949)</small> * ''S. t. aliciae'' <small>([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1895)</small> * ''S. t. erythronotos'' <small>(Lesson, R, 1829)</small> * ''S. t. tobaci'' <small>(Gmelin, JF, 1788)</small> * ''S. t. caurensis'' <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Ernst Hartert|Hartert, E]], 1902</small> [[File:Copper rump hummingbird, Tobago. copyright Steve Laycock.jpg|thumb|left|''A. t. tobaci'' in flight, [[Tobago]]]] ==Aspekto== The copper-rumped hummingbird is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh {{convert|4.6|to|4.7|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|3.5|to|4.2|g|oz|abbr=on}}. The [[nominate subspecies]] ''S. t. tobaci'' is the largest. Both sexes of all subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pinkish base to the [[mandible]]. Males of ''S. t. tobaci'' have bronze-green upperparts with purple-red uppertail [[Covert feather|coverts]]. They have dark golden-green underparts with reddish brown undertail coverts. Their tail is purplish black. Adult females are similar though their upperparts are a less intense bronze-green and they have some whitish on the chin and upper throat. Juveniles resemble females but have some grayish brown on the throat and belly.<ref name=CRHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2021). Copper-rumped Hummingbird (''Saucerottia tobaci''), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.corhum1.01.1 retrieved September 8, 2022</ref> Subspecies ''S. t. monticola'' is darker than the nominate and has a steel blue to violet-blue tail. ''S. t. feliciae''{{apostrophe}}s back is more of a golden-green than the nominate's and its tail is bluish black. ''S. t. caudata'' has a dark blue tail. ''S. t. aliciae'' has some copper in its upperparts, a blue-black tail, and cinnamon-rufous undertail coverts. ''S. t. erythronotos'' has slightly darker underparts than the nominate and some dark purplish in the uppertail coverts. ''S. t. caurensis'' has a grayer rump and uppertail coverts than the nominate, a dark purplish tail, and bluish black undertail coverts.<ref name=CRHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of copper-rumped hummingbird are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=CRHU-BOW/> * ''S. t. monticola'', the northwestern Venezuelan states of [[Falcón]], [[Lara (state)|Lara]], and [[Yaracuy]] * ''S. t. feliciae'', north and central Venezuela between [[Carabobo]] and [[Anzoátegui]] and south to [[Táchira]], [[Apure]], and [[Guárico]] * ''S. t. caudata'', northeastern Venezuela's states of [[Sucre (state)|Sucre]] and [[Monagas]] * ''S. t. aliciae'', [[Margarita Island]] off the coast of Venezuela * ''S. t. erythronotos'', Trinidad * ''S. t. tobaci'', Tobago * ''S. t. caurensis'' [[Bolívar (state)|Bolívar]] and [[Amazonas (Venezuelan state)|Amazonas]] states in southeastern Venezuela Specimens of this species labeled as from [[Grenada]] are believed to have been actually collected on Tobago, and "the occurrence of the species in the Lesser Antilles is doubtful."<ref name=NACC/> The copper-rumped hummingbird inhabits a wide variety of forest types including [[gallery forest]], [[cloudforest]], [[rainforest]], and [[secondary forest]]. ''S. t. erythronotos'' and ''S. t. tobaci'' are also found in savanna, plantations, and gardens. Most subspecies range in elevation from sea level to {{convert|1000|m|ft|abbr=on}} though ''monticola'' and ''feliciae'' can be found as high as {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} and ''aliciae'' is seldom found at low elevation.<ref name=CRHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The island subspecies of copper-rumped hummingbird are sedentary; the mainland ones make some local movements.<ref name=CRHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-rumped hummingbird forages for nectar from at least 40 species of trees, vines, herbs, and other plants including introduced species. It is extremely territorial and vigorously defends feeding areas from other birds, even larger ones. In addition to nectar it feeds on small insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch or by gleaning from vegetation.<ref name=CRHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-rumped hummingbird's breeding season on Trinidad is almost year-round, excluding only September and October; its peak is from January to March. On Tobago it spans at least from November to June. The breeding seasons of mainland subspecies are essentially unknown. The species builds a nest of silky plant down with lichen on the outside. It places it like a saddle in a fork or on a small branch, usually between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground but occasionally as high as {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}}. Nests have also been found on wires and clotheslines. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 19 days and fledging occurs 19 to 23 days after hatch. Up to three broods may be produced each season.<ref name=CRHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-tobaci |species=Kupropuga kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-rumped hummingbird as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. It has a large range and no immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Those on Trinidad and Tobago and the mainland subspecies ''S. t. feliciae'' and ''S. t. caudata'' are considered common to very common. The other subspecies appear to be more scattered, though this might be due to incomplete data.<ref name=CRHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia tobaci}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] c5poobyu0s5smy6dvaoxn7us55rmap8 9371733 9371717 2026-05-12T21:18:12Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371733 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kupropuga kolibro''' ''S. tobaci'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |vikispecio = ''Saucerottia tobaci'' |komunejo = ''Saucerottia tobaci'' |sinonimo= ''Amazilia tobaci''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tobaci map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupropuga kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia tobaci'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj apudaj insuloj, nome [[Tobago]], [[Trinidado]] kaj eble [[Grenado]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupropugan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la [[genro]]n ''[[Trochilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tobaci''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=498–499 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897098 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Tobago Humming-Bird", kiun estis priskribinta en 1782 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornithologist) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=781, No. 48 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727435 }}</ref> La Kupropuga kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletiko.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kupropuga kolibro estis movitaj fare de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=NACC/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La genron ''Saucerottia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] kun la [[Ŝtalverda kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> La genronomo devenas el la [[specia epiteto]] ''saucerrottei'' de la Ŝtalverda kolibro. La epiteton stampis en 1846 [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] honore al la franca kuracisto kaj ornitologo Antoine Constant Saucerotte. La [[specia epiteto]] ''tobaci'' devenas el la insulo [[Tobago]], la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 348 kaj 387}}</ref> Jenaj sep [[subspecio]]j de Kupropuga kolibro estas agnoskitaj de internaciaj taksonomiaj sistemoj:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> * ''S. t. monticola'' <small>[[John Todd Zimmer|Todd]], 1913</small> * ''S. t. feliciae'' <small>([[René Lesson|Lesson, R]], 1840)</small> * ''S. t. caudata'' <small>([[John Todd Zimmer|Zimmer, JT]] & [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1949)</small> * ''S. t. aliciae'' <small>([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1895)</small> * ''S. t. erythronotos'' <small>(Lesson, R, 1829)</small> * ''S. t. tobaci'' <small>(Gmelin, JF, 1788)</small> * ''S. t. caurensis'' <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Ernst Hartert|Hartert, E]], 1902</small> [[File:Copper rump hummingbird, Tobago. copyright Steve Laycock.jpg|thumb|left|''A. t. tobaci'' dumfluge, [[Tobago]]]] ==Aspekto== The copper-rumped hummingbird is {{convert|9|to|11|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh {{convert|4.6|to|4.7|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|3.5|to|4.2|g|oz|abbr=on}}. The [[nominate subspecies]] ''S. t. tobaci'' is the largest. Both sexes of all subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pinkish base to the [[mandible]]. Males of ''S. t. tobaci'' have bronze-green upperparts with purple-red uppertail [[Covert feather|coverts]]. They have dark golden-green underparts with reddish brown undertail coverts. Their tail is purplish black. Adult females are similar though their upperparts are a less intense bronze-green and they have some whitish on the chin and upper throat. Juveniles resemble females but have some grayish brown on the throat and belly.<ref name=CRHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2021). Copper-rumped Hummingbird (''Saucerottia tobaci''), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.corhum1.01.1 retrieved September 8, 2022</ref> Subspecies ''S. t. monticola'' is darker than the nominate and has a steel blue to violet-blue tail. ''S. t. feliciae''{{apostrophe}}s back is more of a golden-green than the nominate's and its tail is bluish black. ''S. t. caudata'' has a dark blue tail. ''S. t. aliciae'' has some copper in its upperparts, a blue-black tail, and cinnamon-rufous undertail coverts. ''S. t. erythronotos'' has slightly darker underparts than the nominate and some dark purplish in the uppertail coverts. ''S. t. caurensis'' has a grayer rump and uppertail coverts than the nominate, a dark purplish tail, and bluish black undertail coverts.<ref name=CRHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of copper-rumped hummingbird are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=CRHU-BOW/> * ''S. t. monticola'', the northwestern Venezuelan states of [[Falcón]], [[Lara (state)|Lara]], and [[Yaracuy]] * ''S. t. feliciae'', north and central Venezuela between [[Carabobo]] and [[Anzoátegui]] and south to [[Táchira]], [[Apure]], and [[Guárico]] * ''S. t. caudata'', northeastern Venezuela's states of [[Sucre (state)|Sucre]] and [[Monagas]] * ''S. t. aliciae'', [[Margarita Island]] off the coast of Venezuela * ''S. t. erythronotos'', Trinidad * ''S. t. tobaci'', Tobago * ''S. t. caurensis'' [[Bolívar (state)|Bolívar]] and [[Amazonas (Venezuelan state)|Amazonas]] states in southeastern Venezuela Specimens of this species labeled as from [[Grenada]] are believed to have been actually collected on Tobago, and "the occurrence of the species in the Lesser Antilles is doubtful."<ref name=NACC/> The copper-rumped hummingbird inhabits a wide variety of forest types including [[gallery forest]], [[cloudforest]], [[rainforest]], and [[secondary forest]]. ''S. t. erythronotos'' and ''S. t. tobaci'' are also found in savanna, plantations, and gardens. Most subspecies range in elevation from sea level to {{convert|1000|m|ft|abbr=on}} though ''monticola'' and ''feliciae'' can be found as high as {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} and ''aliciae'' is seldom found at low elevation.<ref name=CRHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The island subspecies of copper-rumped hummingbird are sedentary; the mainland ones make some local movements.<ref name=CRHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-rumped hummingbird forages for nectar from at least 40 species of trees, vines, herbs, and other plants including introduced species. It is extremely territorial and vigorously defends feeding areas from other birds, even larger ones. In addition to nectar it feeds on small insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch or by gleaning from vegetation.<ref name=CRHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-rumped hummingbird's breeding season on Trinidad is almost year-round, excluding only September and October; its peak is from January to March. On Tobago it spans at least from November to June. The breeding seasons of mainland subspecies are essentially unknown. The species builds a nest of silky plant down with lichen on the outside. It places it like a saddle in a fork or on a small branch, usually between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground but occasionally as high as {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}}. Nests have also been found on wires and clotheslines. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 19 days and fledging occurs 19 to 23 days after hatch. Up to three broods may be produced each season.<ref name=CRHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-tobaci |species=Kupropuga kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-rumped hummingbird as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. It has a large range and no immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Those on Trinidad and Tobago and the mainland subspecies ''S. t. feliciae'' and ''S. t. caudata'' are considered common to very common. The other subspecies appear to be more scattered, though this might be due to incomplete data.<ref name=CRHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia tobaci}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 5moqsu713kfx45da59bu8ltmptokblf 9371735 9371733 2026-05-12T21:24:20Z Kani 670 /* Aspekto */ 9371735 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kupropuga kolibro''' ''S. tobaci'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |vikispecio = ''Saucerottia tobaci'' |komunejo = ''Saucerottia tobaci'' |sinonimo= ''Amazilia tobaci''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tobaci map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupropuga kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia tobaci'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj apudaj insuloj, nome [[Tobago]], [[Trinidado]] kaj eble [[Grenado]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupropugan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la [[genro]]n ''[[Trochilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tobaci''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=498–499 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897098 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Tobago Humming-Bird", kiun estis priskribinta en 1782 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornithologist) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=781, No. 48 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727435 }}</ref> La Kupropuga kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletiko.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kupropuga kolibro estis movitaj fare de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=NACC/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La genron ''Saucerottia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] kun la [[Ŝtalverda kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> La genronomo devenas el la [[specia epiteto]] ''saucerrottei'' de la Ŝtalverda kolibro. La epiteton stampis en 1846 [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] honore al la franca kuracisto kaj ornitologo Antoine Constant Saucerotte. La [[specia epiteto]] ''tobaci'' devenas el la insulo [[Tobago]], la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 348 kaj 387}}</ref> Jenaj sep [[subspecio]]j de Kupropuga kolibro estas agnoskitaj de internaciaj taksonomiaj sistemoj:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> * ''S. t. monticola'' <small>[[John Todd Zimmer|Todd]], 1913</small> * ''S. t. feliciae'' <small>([[René Lesson|Lesson, R]], 1840)</small> * ''S. t. caudata'' <small>([[John Todd Zimmer|Zimmer, JT]] & [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1949)</small> * ''S. t. aliciae'' <small>([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1895)</small> * ''S. t. erythronotos'' <small>(Lesson, R, 1829)</small> * ''S. t. tobaci'' <small>(Gmelin, JF, 1788)</small> * ''S. t. caurensis'' <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Ernst Hartert|Hartert, E]], 1902</small> [[File:Copper rump hummingbird, Tobago. copyright Steve Laycock.jpg|thumb|left|''A. t. tobaci'' dumfluge, [[Tobago]]]] ==Aspekto== La kupropuga kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,6 ĝis 4,7 g kaj inoj 3,5 ĝis 4,2 g. La nomiga subspecio ''S. t. tobaci'' estas la plej granda. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de ''S. t. tobaci'' havas bronzverdajn suprajn partojn kun purpurruĝaj supravostaj kovriloj. Ili havas malhelverdajn subajn partojn kun ruĝecbrunaj subvostaj kovriloj. Ilia vosto estas purpurnigra. Plenkreskaj inoj estas similaj, kvankam iliaj supraj partoj estas malpli intense bronzverdaj kaj ili havas iom blankecan sur la mentono kaj supra gorĝo. Junuloj similas al inoj sed havas iom grizecbrunan sur la gorĝo kaj ventro.<ref name=CRHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Copper-rumped Hummingbird (''Saucerottia tobaci''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.corhum1.01.1] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''S. t. monticola'' estas pli malhela ol la nomiga subspecio kaj havas ŝtalbluan ĝis violbluan voston. La dorso de ''S. t. feliciae'' estas pli orverda ol tiu de la nomiga subspecio kaj ĝia vosto estas bluetnigra. ''S. t. caudata'' havas malhelbluan voston. ''S. t. aliciae'' havas iom da kupra koloro en siaj supraj partoj, bluetnigran voston, kaj cinamo-ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''S. t. erythronotos'' havas iomete pli malhelajn subajn partojn ol la nomiga subspecio kaj iom da malhelviola koloro en la supravostaj kovriloj. ''S. t. caurensis'' havas pli grizajn pugon kaj supravostajn kovrilojn ol la nomiga subspecio, malhelviolkoloran voston, kaj bluetnigrajn subvostajn kovrilojn.<ref name=CRHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of copper-rumped hummingbird are found thus:<ref name=IOC12.2/><ref name=CRHU-BOW/> * ''S. t. monticola'', the northwestern Venezuelan states of [[Falcón]], [[Lara (state)|Lara]], and [[Yaracuy]] * ''S. t. feliciae'', north and central Venezuela between [[Carabobo]] and [[Anzoátegui]] and south to [[Táchira]], [[Apure]], and [[Guárico]] * ''S. t. caudata'', northeastern Venezuela's states of [[Sucre (state)|Sucre]] and [[Monagas]] * ''S. t. aliciae'', [[Margarita Island]] off the coast of Venezuela * ''S. t. erythronotos'', Trinidad * ''S. t. tobaci'', Tobago * ''S. t. caurensis'' [[Bolívar (state)|Bolívar]] and [[Amazonas (Venezuelan state)|Amazonas]] states in southeastern Venezuela Specimens of this species labeled as from [[Grenada]] are believed to have been actually collected on Tobago, and "the occurrence of the species in the Lesser Antilles is doubtful."<ref name=NACC/> The copper-rumped hummingbird inhabits a wide variety of forest types including [[gallery forest]], [[cloudforest]], [[rainforest]], and [[secondary forest]]. ''S. t. erythronotos'' and ''S. t. tobaci'' are also found in savanna, plantations, and gardens. Most subspecies range in elevation from sea level to {{convert|1000|m|ft|abbr=on}} though ''monticola'' and ''feliciae'' can be found as high as {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} and ''aliciae'' is seldom found at low elevation.<ref name=CRHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The island subspecies of copper-rumped hummingbird are sedentary; the mainland ones make some local movements.<ref name=CRHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-rumped hummingbird forages for nectar from at least 40 species of trees, vines, herbs, and other plants including introduced species. It is extremely territorial and vigorously defends feeding areas from other birds, even larger ones. In addition to nectar it feeds on small insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch or by gleaning from vegetation.<ref name=CRHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-rumped hummingbird's breeding season on Trinidad is almost year-round, excluding only September and October; its peak is from January to March. On Tobago it spans at least from November to June. The breeding seasons of mainland subspecies are essentially unknown. The species builds a nest of silky plant down with lichen on the outside. It places it like a saddle in a fork or on a small branch, usually between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground but occasionally as high as {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}}. Nests have also been found on wires and clotheslines. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 19 days and fledging occurs 19 to 23 days after hatch. Up to three broods may be produced each season.<ref name=CRHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-tobaci |species=Kupropuga kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-rumped hummingbird as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. It has a large range and no immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Those on Trinidad and Tobago and the mainland subspecies ''S. t. feliciae'' and ''S. t. caudata'' are considered common to very common. The other subspecies appear to be more scattered, though this might be due to incomplete data.<ref name=CRHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia tobaci}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] al4q4yd5t671n2moqbr6kvqgpzpt6ev 9371739 9371735 2026-05-12T21:36:51Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9371739 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kupropuga kolibro''' ''S. tobaci'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |vikispecio = ''Saucerottia tobaci'' |komunejo = ''Saucerottia tobaci'' |sinonimo= ''Amazilia tobaci''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tobaci map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupropuga kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia tobaci'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj apudaj insuloj, nome [[Tobago]], [[Trinidado]] kaj eble [[Grenado]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupropugan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la [[genro]]n ''[[Trochilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tobaci''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=498–499 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897098 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Tobago Humming-Bird", kiun estis priskribinta en 1782 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornithologist) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=781, No. 48 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727435 }}</ref> La Kupropuga kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletiko.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kupropuga kolibro estis movitaj fare de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=NACC/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La genron ''Saucerottia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] kun la [[Ŝtalverda kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> La genronomo devenas el la [[specia epiteto]] ''saucerrottei'' de la Ŝtalverda kolibro. La epiteton stampis en 1846 [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] honore al la franca kuracisto kaj ornitologo Antoine Constant Saucerotte. La [[specia epiteto]] ''tobaci'' devenas el la insulo [[Tobago]], la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 348 kaj 387}}</ref> Jenaj sep [[subspecio]]j de Kupropuga kolibro estas agnoskitaj de internaciaj taksonomiaj sistemoj:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> * ''S. t. monticola'' <small>[[John Todd Zimmer|Todd]], 1913</small> * ''S. t. feliciae'' <small>([[René Lesson|Lesson, R]], 1840)</small> * ''S. t. caudata'' <small>([[John Todd Zimmer|Zimmer, JT]] & [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1949)</small> * ''S. t. aliciae'' <small>([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1895)</small> * ''S. t. erythronotos'' <small>(Lesson, R, 1829)</small> * ''S. t. tobaci'' <small>(Gmelin, JF, 1788)</small> * ''S. t. caurensis'' <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Ernst Hartert|Hartert, E]], 1902</small> [[File:Copper rump hummingbird, Tobago. copyright Steve Laycock.jpg|thumb|left|''A. t. tobaci'' dumfluge, [[Tobago]]]] ==Aspekto== La kupropuga kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,6 ĝis 4,7 g kaj inoj 3,5 ĝis 4,2 g. La nomiga subspecio ''S. t. tobaci'' estas la plej granda. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de ''S. t. tobaci'' havas bronzverdajn suprajn partojn kun purpurruĝaj supravostaj kovriloj. Ili havas malhelverdajn subajn partojn kun ruĝecbrunaj subvostaj kovriloj. Ilia vosto estas purpurnigra. Plenkreskaj inoj estas similaj, kvankam iliaj supraj partoj estas malpli intense bronzverdaj kaj ili havas iom blankecan sur la mentono kaj supra gorĝo. Junuloj similas al inoj sed havas iom grizecbrunan sur la gorĝo kaj ventro.<ref name=CRHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Copper-rumped Hummingbird (''Saucerottia tobaci''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.corhum1.01.1] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''S. t. monticola'' estas pli malhela ol la nomiga subspecio kaj havas ŝtalbluan ĝis violbluan voston. La dorso de ''S. t. feliciae'' estas pli orverda ol tiu de la nomiga subspecio kaj ĝia vosto estas bluetnigra. ''S. t. caudata'' havas malhelbluan voston. ''S. t. aliciae'' havas iom da kupra koloro en siaj supraj partoj, bluetnigran voston, kaj cinamo-ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''S. t. erythronotos'' havas iomete pli malhelajn subajn partojn ol la nomiga subspecio kaj iom da malhelviola koloro en la supravostaj kovriloj. ''S. t. caurensis'' havas pli grizajn pugon kaj supravostajn kovrilojn ol la nomiga subspecio, malhelviolkoloran voston, kaj bluetnigrajn subvostajn kovrilojn.<ref name=CRHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Kupropuga kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CRHU-BOW/> * ''S. t. monticola'', nordokcidentaj venezuelaj ŝtatoj [[Falcón]], [[Lara (Venezuelo)|Lara]], kaj [[Yaracuy]] * ''S. t. feliciae'', norda kaj centra Venezuelo inter [[Carabobo]] kaj [[Anzoátegui]] kaj suden ĝis [[Táchira]], [[Apure]], kaj [[Guárico]] * ''S. t. caudata'', nordorientaj venezuelaj ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sukro]] kaj [[Monagas]] * ''S. t. aliciae'', [[Margarita Insulo]] ĉe la marbordo de Venezuelo * ''S. t. erythronotos'', Trinidado * ''S. t. tobaci'', Tobago * ''S. t. caurensis'' [[Bolivaro (ŝtato)|Bolivaro]] kaj [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] ŝtatoj de sudorienta Venezuelo Specimenoj de ĉi tiu specio etikeditaj kiel el [[Grenado]] supozeble estis fakte kolektitaj sur Tobago, kaj "la ĉeesto de la specio en la Malgrandaj Antiloj estas dubinda."<ref name=NACC/> La kupropuga kolibro loĝas en vasta gamo da arbartipoj, inkluzive de galeriarbaroj, [[nebularbaro]]j, [[pluvarbaro]]j kaj sekundara arbaro. ''S. t. erythronotos'' kaj ''S. t. tobaci'' troviĝas ankaŭ en [[savano]], plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj subspecioj varias en alteco de marnivelo ĝis 1 000 m, kvankam ''monticola'' kaj ''feliciae'' troveblas eĉ ĝis 2 000 m kaj ''aliciae'' malofte troviĝas je malalta alteco.<ref name=CRHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The island subspecies of copper-rumped hummingbird are sedentary; the mainland ones make some local movements.<ref name=CRHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-rumped hummingbird forages for nectar from at least 40 species of trees, vines, herbs, and other plants including introduced species. It is extremely territorial and vigorously defends feeding areas from other birds, even larger ones. In addition to nectar it feeds on small insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch or by gleaning from vegetation.<ref name=CRHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-rumped hummingbird's breeding season on Trinidad is almost year-round, excluding only September and October; its peak is from January to March. On Tobago it spans at least from November to June. The breeding seasons of mainland subspecies are essentially unknown. The species builds a nest of silky plant down with lichen on the outside. It places it like a saddle in a fork or on a small branch, usually between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground but occasionally as high as {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}}. Nests have also been found on wires and clotheslines. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 19 days and fledging occurs 19 to 23 days after hatch. Up to three broods may be produced each season.<ref name=CRHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-tobaci |species=Kupropuga kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-rumped hummingbird as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. It has a large range and no immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Those on Trinidad and Tobago and the mainland subspecies ''S. t. feliciae'' and ''S. t. caudata'' are considered common to very common. The other subspecies appear to be more scattered, though this might be due to incomplete data.<ref name=CRHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia tobaci}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] k8o77m982h3ujks62mq8my3crlf825a 9371740 9371739 2026-05-12T21:38:29Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371740 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kupropuga kolibro''' ''S. tobaci'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |vikispecio = ''Saucerottia tobaci'' |komunejo = ''Saucerottia tobaci'' |sinonimo= ''Amazilia tobaci''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tobaci map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupropuga kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia tobaci'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj apudaj insuloj, nome [[Tobago]], [[Trinidado]] kaj eble [[Grenado]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupropugan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la [[genro]]n ''[[Trochilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tobaci''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=498–499 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897098 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Tobago Humming-Bird", kiun estis priskribinta en 1782 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornitologo) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=781, No. 48 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727435 }}</ref> La Kupropuga kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletiko.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kupropuga kolibro estis movitaj fare de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=NACC/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La genron ''Saucerottia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] kun la [[Ŝtalverda kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> La genronomo devenas el la [[specia epiteto]] ''saucerrottei'' de la Ŝtalverda kolibro. La epiteton stampis en 1846 [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] honore al la franca kuracisto kaj ornitologo Antoine Constant Saucerotte. La [[specia epiteto]] ''tobaci'' devenas el la insulo [[Tobago]], la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 348 kaj 387}}</ref> Jenaj sep [[subspecio]]j de Kupropuga kolibro estas agnoskitaj de internaciaj taksonomiaj sistemoj:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> * ''S. t. monticola'' <small>[[John Todd Zimmer|Todd]], 1913</small> * ''S. t. feliciae'' <small>([[René Lesson|Lesson, R]], 1840)</small> * ''S. t. caudata'' <small>([[John Todd Zimmer|Zimmer, JT]] & [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1949)</small> * ''S. t. aliciae'' <small>([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1895)</small> * ''S. t. erythronotos'' <small>(Lesson, R, 1829)</small> * ''S. t. tobaci'' <small>(Gmelin, JF, 1788)</small> * ''S. t. caurensis'' <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Ernst Hartert|Hartert, E]], 1902</small> [[File:Copper rump hummingbird, Tobago. copyright Steve Laycock.jpg|thumb|left|''A. t. tobaci'' dumfluge, [[Tobago]]]] ==Aspekto== La kupropuga kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,6 ĝis 4,7 g kaj inoj 3,5 ĝis 4,2 g. La nomiga subspecio ''S. t. tobaci'' estas la plej granda. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de ''S. t. tobaci'' havas bronzverdajn suprajn partojn kun purpurruĝaj supravostaj kovriloj. Ili havas malhelverdajn subajn partojn kun ruĝecbrunaj subvostaj kovriloj. Ilia vosto estas purpurnigra. Plenkreskaj inoj estas similaj, kvankam iliaj supraj partoj estas malpli intense bronzverdaj kaj ili havas iom blankecan sur la mentono kaj supra gorĝo. Junuloj similas al inoj sed havas iom grizecbrunan sur la gorĝo kaj ventro.<ref name=CRHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Copper-rumped Hummingbird (''Saucerottia tobaci''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.corhum1.01.1] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''S. t. monticola'' estas pli malhela ol la nomiga subspecio kaj havas ŝtalbluan ĝis violbluan voston. La dorso de ''S. t. feliciae'' estas pli orverda ol tiu de la nomiga subspecio kaj ĝia vosto estas bluetnigra. ''S. t. caudata'' havas malhelbluan voston. ''S. t. aliciae'' havas iom da kupra koloro en siaj supraj partoj, bluetnigran voston, kaj cinamo-ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''S. t. erythronotos'' havas iomete pli malhelajn subajn partojn ol la nomiga subspecio kaj iom da malhelviola koloro en la supravostaj kovriloj. ''S. t. caurensis'' havas pli grizajn pugon kaj supravostajn kovrilojn ol la nomiga subspecio, malhelviolkoloran voston, kaj bluetnigrajn subvostajn kovrilojn.<ref name=CRHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Kupropuga kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CRHU-BOW/> * ''S. t. monticola'', nordokcidentaj venezuelaj ŝtatoj [[Falcón]], [[Lara (Venezuelo)|Lara]], kaj [[Yaracuy]] * ''S. t. feliciae'', norda kaj centra Venezuelo inter [[Carabobo]] kaj [[Anzoátegui]] kaj suden ĝis [[Táchira]], [[Apure]], kaj [[Guárico]] * ''S. t. caudata'', nordorientaj venezuelaj ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sukro]] kaj [[Monagas]] * ''S. t. aliciae'', [[Margarita Insulo]] ĉe la marbordo de Venezuelo * ''S. t. erythronotos'', Trinidado * ''S. t. tobaci'', Tobago * ''S. t. caurensis'' [[Bolivaro (ŝtato)|Bolivaro]] kaj [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] ŝtatoj de sudorienta Venezuelo Specimenoj de ĉi tiu specio etikeditaj kiel el [[Grenado]] supozeble estis fakte kolektitaj sur Tobago, kaj "la ĉeesto de la specio en la Malgrandaj Antiloj estas dubinda."<ref name=NACC/> La kupropuga kolibro loĝas en vasta gamo da arbartipoj, inkluzive de galeriarbaroj, [[nebularbaro]]j, [[pluvarbaro]]j kaj sekundara arbaro. ''S. t. erythronotos'' kaj ''S. t. tobaci'' troviĝas ankaŭ en [[savano]], plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj subspecioj varias en alteco de marnivelo ĝis 1 000 m, kvankam ''monticola'' kaj ''feliciae'' troveblas eĉ ĝis 2 000 m kaj ''aliciae'' malofte troviĝas je malalta alteco.<ref name=CRHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The island subspecies of copper-rumped hummingbird are sedentary; the mainland ones make some local movements.<ref name=CRHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-rumped hummingbird forages for nectar from at least 40 species of trees, vines, herbs, and other plants including introduced species. It is extremely territorial and vigorously defends feeding areas from other birds, even larger ones. In addition to nectar it feeds on small insects by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch or by gleaning from vegetation.<ref name=CRHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-rumped hummingbird's breeding season on Trinidad is almost year-round, excluding only September and October; its peak is from January to March. On Tobago it spans at least from November to June. The breeding seasons of mainland subspecies are essentially unknown. The species builds a nest of silky plant down with lichen on the outside. It places it like a saddle in a fork or on a small branch, usually between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground but occasionally as high as {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}}. Nests have also been found on wires and clotheslines. The female incubates the clutch of two eggs for 16 to 19 days and fledging occurs 19 to 23 days after hatch. Up to three broods may be produced each season.<ref name=CRHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-tobaci |species=Kupropuga kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-rumped hummingbird as being of Least Concern, though its population size and trend are unknown. It has a large range and no immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> Those on Trinidad and Tobago and the mainland subspecies ''S. t. feliciae'' and ''S. t. caudata'' are considered common to very common. The other subspecies appear to be more scattered, though this might be due to incomplete data.<ref name=CRHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia tobaci}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] h4pjc2323m2u2wt31yuuzvgglr91uo7 9371746 9371740 2026-05-12T21:49:07Z Kani 670 9371746 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kupropuga kolibro''' ''S. tobaci'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |vikispecio = ''Saucerottia tobaci'' |komunejo = ''Saucerottia tobaci'' |sinonimo= ''Amazilia tobaci''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tobaci map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupropuga kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia tobaci'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj apudaj insuloj, nome [[Tobago]], [[Trinidado]] kaj eble [[Grenado]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupropugan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la [[genro]]n ''[[Trochilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tobaci''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=498–499 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897098 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Tobago Humming-Bird", kiun estis priskribinta en 1782 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornitologo) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=781, No. 48 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727435 }}</ref> La Kupropuga kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletiko.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kupropuga kolibro estis movitaj fare de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=NACC/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La genron ''Saucerottia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] kun la [[Ŝtalverda kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> La genronomo devenas el la [[specia epiteto]] ''saucerrottei'' de la Ŝtalverda kolibro. La epiteton stampis en 1846 [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] honore al la franca kuracisto kaj ornitologo Antoine Constant Saucerotte. La [[specia epiteto]] ''tobaci'' devenas el la insulo [[Tobago]], la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 348 kaj 387}}</ref> Jenaj sep [[subspecio]]j de Kupropuga kolibro estas agnoskitaj de internaciaj taksonomiaj sistemoj:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> * ''S. t. monticola'' <small>[[John Todd Zimmer|Todd]], 1913</small> * ''S. t. feliciae'' <small>([[René Lesson|Lesson, R]], 1840)</small> * ''S. t. caudata'' <small>([[John Todd Zimmer|Zimmer, JT]] & [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1949)</small> * ''S. t. aliciae'' <small>([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1895)</small> * ''S. t. erythronotos'' <small>(Lesson, R, 1829)</small> * ''S. t. tobaci'' <small>(Gmelin, JF, 1788)</small> * ''S. t. caurensis'' <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Ernst Hartert|Hartert, E]], 1902</small> [[File:Copper rump hummingbird, Tobago. copyright Steve Laycock.jpg|thumb|left|''A. t. tobaci'' dumfluge, [[Tobago]]]] ==Aspekto== La kupropuga kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,6 ĝis 4,7 g kaj inoj 3,5 ĝis 4,2 g. La nomiga subspecio ''S. t. tobaci'' estas la plej granda. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de ''S. t. tobaci'' havas bronzverdajn suprajn partojn kun purpurruĝaj supravostaj kovriloj. Ili havas malhelverdajn subajn partojn kun ruĝecbrunaj subvostaj kovriloj. Ilia vosto estas purpurnigra. Plenkreskaj inoj estas similaj, kvankam iliaj supraj partoj estas malpli intense bronzverdaj kaj ili havas iom blankecan sur la mentono kaj supra gorĝo. Junuloj similas al inoj sed havas iom grizecbrunan sur la gorĝo kaj ventro.<ref name=CRHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Copper-rumped Hummingbird (''Saucerottia tobaci''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.corhum1.01.1] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''S. t. monticola'' estas pli malhela ol la nomiga subspecio kaj havas ŝtalbluan ĝis violbluan voston. La dorso de ''S. t. feliciae'' estas pli orverda ol tiu de la nomiga subspecio kaj ĝia vosto estas bluetnigra. ''S. t. caudata'' havas malhelbluan voston. ''S. t. aliciae'' havas iom da kupra koloro en siaj supraj partoj, bluetnigran voston, kaj cinamo-ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''S. t. erythronotos'' havas iomete pli malhelajn subajn partojn ol la nomiga subspecio kaj iom da malhelviola koloro en la supravostaj kovriloj. ''S. t. caurensis'' havas pli grizajn pugon kaj supravostajn kovrilojn ol la nomiga subspecio, malhelviolkoloran voston, kaj bluetnigrajn subvostajn kovrilojn.<ref name=CRHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Kupropuga kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CRHU-BOW/> * ''S. t. monticola'', nordokcidentaj venezuelaj ŝtatoj [[Falcón]], [[Lara (Venezuelo)|Lara]], kaj [[Yaracuy]] * ''S. t. feliciae'', norda kaj centra Venezuelo inter [[Carabobo]] kaj [[Anzoátegui]] kaj suden ĝis [[Táchira]], [[Apure]], kaj [[Guárico]] * ''S. t. caudata'', nordorientaj venezuelaj ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sukro]] kaj [[Monagas]] * ''S. t. aliciae'', [[Margarita Insulo]] ĉe la marbordo de Venezuelo * ''S. t. erythronotos'', Trinidado * ''S. t. tobaci'', Tobago * ''S. t. caurensis'' [[Bolivaro (ŝtato)|Bolivaro]] kaj [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] ŝtatoj de sudorienta Venezuelo Specimenoj de ĉi tiu specio etikeditaj kiel el [[Grenado]] supozeble estis fakte kolektitaj sur Tobago, kaj "la ĉeesto de la specio en la Malgrandaj Antiloj estas dubinda."<ref name=NACC/> La kupropuga kolibro loĝas en vasta gamo da arbartipoj, inkluzive de galeriarbaroj, [[nebularbaro]]j, [[pluvarbaro]]j kaj sekundara arbaro. ''S. t. erythronotos'' kaj ''S. t. tobaci'' troviĝas ankaŭ en [[savano]], plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj subspecioj varias en alteco de marnivelo ĝis 1 000 m, kvankam ''monticola'' kaj ''feliciae'' troveblas eĉ ĝis 2 000 m kaj ''aliciae'' malofte troviĝas je malalta alteco.<ref name=CRHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La insulaj subspecioj de kupropuga kolibro estas sidlokemaj; la kontinentaj faras kelkajn lokajn movojn.<ref name=CRHU-BOW/> ===Manĝado=== La kupropuga kolibro manĝas [[nektaro]]n el almenaŭ 40 specioj de arboj, vitoj, herboj kaj aliaj plantoj inkluzive de enkondukitaj specioj. Ĝi estas tre teritoriema kaj vigle defendas manĝareojn disde aliaj birdoj, eĉ pli grandaj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn [[insektoj]]n per akcipitrado el ripozejo aŭ per kolektado el vegetaĵaro.<ref name=CRHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la kupropuga kolibro en Trinidado estas preskaŭ tutjara, escepte nur septembre kaj oktobre; ĝia pinto estas de januaro ĝis marto. En Tobago ĝi daŭras almenaŭ de novembro ĝis junio. La reproduktaj sezonoj de kontinentaj subspecioj estas esence nekonataj. La specio konstruas neston el silkeca planta lanugo kun [[likeno]] ekstere. Ĝi metas ĝin kiel selon en forkon aŭ sur malgrandan branĉon, kutime inter 1 kaj 3 m super la tero, sed foje tiel alte kiel 6 m. Nestoj estis trovitaj ankaŭ sur dratoj kaj ŝnuroj por sekigado. La ino kovas la du ovojn dum 16 ĝis 19 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas 19 ĝis 23 tagojn post eloviĝo. Ĝis tri idaroj povas esti produktitaj ĉiun sezonon.<ref name=CRHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-tobaci |species=Kupropuga kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la kupropugan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacigrandeco kaj tendenco estas nekonataj. Ĝi havas grandan teritorion kaj neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> Tiuj en Trinidado kaj Tobago kaj la kontinentaj subspecioj ''S. t. feliciae'' kaj ''S. t. caudata'' estas konsiderataj oftaj ĝis tre oftaj. La aliaj subspecioj ŝajnas esti pli disaj, kvankam tio eble ŝuldiĝas al nekompletaj datumoj.<ref name=CRHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia tobaci}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 1hds9v2rw66rdcyfts1mypytckrvqj3 9371749 9371746 2026-05-12T21:53:59Z Kani 670 9371749 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kupropuga kolibro |koloro = pink |dosiero = Amazilia tobaci - perched.JPG |priskribo de dosiero = ''S. t. erythronota'', [[Trinidado]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Copper-rumped_hummingbird_(Amazilia_tobaci_tobaci)_To.jpg |priskribo de dosiero2 = ''S. t. tobaci'', [[Tobago]] |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kupropuga kolibro''' ''S. tobaci'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) |vikispecio = ''Saucerottia tobaci'' |komunejo = ''Saucerottia tobaci'' |sinonimo= ''Amazilia tobaci''<ref name=HBW2021>HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022</ref> |mapo de vivoteritorioj = Amazilia tobaci map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupropuga kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia tobaci'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[Venezuelo]] kaj apudaj insuloj, nome [[Tobago]], [[Trinidado]] kaj eble [[Grenado]].<ref name=IOC12.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref><ref name=HBW2021/><ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupropugan kolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1788 la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en sia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de [[Carl Linnaeus]] nome ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj kolibroj en la [[genro]]n ''[[Trochilus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Trochilus tobaci''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=Latin | location=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=498–499 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2897098 }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "Tobago Humming-Bird", kiun estis priskribinta en 1782 la angla ornitologo [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en sia ''A General Synopsis of Birds''.<ref>{{cite book| last=Latham | first=John | year=1782 | author-link=John Latham (ornitologo) | title=A General Synopsis of Birds | volume=1, Part 2 | page=781, No. 48 | location=London | publisher= Printed for Benj. White | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727435 }}</ref> La Kupropuga kolibro estis iam metita en la genron ''[[Amazilia]]''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletiko.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kupropuga kolibro estis movitaj fare de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC12.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022</ref><ref name=NACC/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) retenas ĝin en ''Amazilia''.<ref name=HBW2021/> La genron ''Saucerottia'' enkondukis en 1850 la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] kun la [[Ŝtalverda kolibro]] kiel la [[tipa specio]].<ref>{{cite book | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1850 | title=Conspectus Generum Avium | volume=1 | language=Latin | publisher=E.J. Brill | location=Leiden | page=77 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43560120 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=68 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480079 }}</ref> La genronomo devenas el la [[specia epiteto]] ''saucerrottei'' de la Ŝtalverda kolibro. La epiteton stampis en 1846 [[Adolphe Delattre]] kaj [[Jules Bourcier]] honore al la franca kuracisto kaj ornitologo Antoine Constant Saucerotte. La [[specia epiteto]] ''tobaci'' devenas el la insulo [[Tobago]], la [[tipa loko (biologio)|tipa loko]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 348 kaj 387}}</ref> Jenaj sep [[subspecio]]j de Kupropuga kolibro estas agnoskitaj de internaciaj taksonomiaj sistemoj:<ref name=IOC12.2/><ref name=Clements/><ref name=HBW2021/> * ''S. t. monticola'' <small>[[John Todd Zimmer|Todd]], 1913</small> * ''S. t. feliciae'' <small>([[René Lesson|Lesson, R]], 1840)</small> * ''S. t. caudata'' <small>([[John Todd Zimmer|Zimmer, JT]] & [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1949)</small> * ''S. t. aliciae'' <small>([[Charles Wallace Richmond|Richmond]], 1895)</small> * ''S. t. erythronotos'' <small>(Lesson, R, 1829)</small> * ''S. t. tobaci'' <small>(Gmelin, JF, 1788)</small> * ''S. t. caurensis'' <small>[[Hans von Berlepsch|Berlepsch]] & [[Ernst Hartert|Hartert, E]], 1902</small> [[File:Copper rump hummingbird, Tobago. copyright Steve Laycock.jpg|thumb|left|''A. t. tobaci'' dumfluge, [[Tobago]]]] ==Aspekto== La kupropuga kolibro estas 9 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,6 ĝis 4,7 g kaj inoj 3,5 ĝis 4,2 g. La nomiga subspecio ''S. t. tobaci'' estas la plej granda. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de ''S. t. tobaci'' havas bronzverdajn suprajn partojn kun purpurruĝaj supravostaj kovriloj. Ili havas malhelverdajn subajn partojn kun ruĝecbrunaj subvostaj kovriloj. Ilia vosto estas purpurnigra. Plenkreskaj inoj estas similaj, kvankam iliaj supraj partoj estas malpli intense bronzverdaj kaj ili havas iom blankecan sur la mentono kaj supra gorĝo. Junuloj similas al inoj sed havas iom grizecbrunan sur la gorĝo kaj ventro.<ref name=CRHU-BOW>Weller, A.A., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2021). Copper-rumped Hummingbird (''Saucerottia tobaci''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.corhum1.01.1] Alirita la 8an de Septembro, 2022</ref> Subspecio ''S. t. monticola'' estas pli malhela ol la nomiga subspecio kaj havas ŝtalbluan ĝis violbluan voston. La dorso de ''S. t. feliciae'' estas pli orverda ol tiu de la nomiga subspecio kaj ĝia vosto estas bluetnigra. ''S. t. caudata'' havas malhelbluan voston. ''S. t. aliciae'' havas iom da kupra koloro en siaj supraj partoj, bluetnigran voston, kaj cinamo-ruĝbrunajn subvostajn kovrilojn. ''S. t. erythronotos'' havas iomete pli malhelajn subajn partojn ol la nomiga subspecio kaj iom da malhelviola koloro en la supravostaj kovriloj. ''S. t. caurensis'' havas pli grizajn pugon kaj supravostajn kovrilojn ol la nomiga subspecio, malhelviolkoloran voston, kaj bluetnigrajn subvostajn kovrilojn.<ref name=CRHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Kupropuga kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.2/><ref name=CRHU-BOW/> * ''S. t. monticola'', nordokcidentaj venezuelaj ŝtatoj [[Falcón]], [[Lara (Venezuelo)|Lara]], kaj [[Yaracuy]] * ''S. t. feliciae'', norda kaj centra Venezuelo inter [[Carabobo]] kaj [[Anzoátegui]] kaj suden ĝis [[Táchira]], [[Apure]], kaj [[Guárico]] * ''S. t. caudata'', nordorientaj venezuelaj ŝtatoj [[Sukro (subŝtato)|Sukro]] kaj [[Monagas]] * ''S. t. aliciae'', [[Margarita Insulo]] ĉe la marbordo de Venezuelo * ''S. t. erythronotos'', Trinidado * ''S. t. tobaci'', Tobago * ''S. t. caurensis'' [[Bolivaro (ŝtato)|Bolivaro]] kaj [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]] ŝtatoj de sudorienta Venezuelo Specimenoj de ĉi tiu specio etikeditaj kiel el [[Grenado]] supozeble estis fakte kolektitaj sur Tobago, kaj "la ĉeesto de la specio en la Malgrandaj Antiloj estas dubinda."<ref name=NACC/> La kupropuga kolibro loĝas en vasta gamo da arbartipoj, inkluzive de galeriarbaroj, [[nebularbaro]]j, [[pluvarbaro]]j kaj sekundara arbaro. ''S. t. erythronotos'' kaj ''S. t. tobaci'' troviĝas ankaŭ en [[savano]], plantejoj kaj ĝardenoj. Plej multaj subspecioj varias en alteco de marnivelo ĝis 1 000 m, kvankam ''monticola'' kaj ''feliciae'' troveblas eĉ ĝis 2 000 m kaj ''aliciae'' malofte troviĝas je malalta alteco.<ref name=CRHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La insulaj subspecioj de kupropuga kolibro estas sidlokemaj; la kontinentaj faras kelkajn lokajn movojn.<ref name=CRHU-BOW/> ===Manĝado=== La kupropuga kolibro manĝas [[nektaro]]n el almenaŭ 40 specioj de arboj, vitoj, herboj kaj aliaj plantoj inkluzive de enkondukitaj specioj. Ĝi estas tre teritoriema kaj vigle defendas manĝareojn disde aliaj birdoj, eĉ pli grandaj. Aldone al nektaro, ĝi manĝas malgrandajn [[insektoj]]n per akcipitrado el ripozejo aŭ per kolektado el vegetaĵaro.<ref name=CRHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la kupropuga kolibro en Trinidado estas preskaŭ tutjara, escepte nur septembre kaj oktobre; ĝia pinto estas de januaro ĝis marto. En Tobago ĝi daŭras almenaŭ de novembro ĝis junio. La reproduktaj sezonoj de kontinentaj subspecioj estas esence nekonataj. La specio konstruas neston el silkeca planta lanugo kun [[likeno]] ekstere. Ĝi metas ĝin kiel selon en forkon aŭ sur malgrandan branĉon, kutime inter 1 kaj 3 m super la tero, sed foje tiel alte kiel 6 m. Nestoj estis trovitaj ankaŭ sur dratoj kaj ŝnuroj por sekigado. La ino kovas la du ovojn dum 16 ĝis 19 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas 19 ĝis 23 tagojn post eloviĝo. Ĝis tri idaroj povas esti produktitaj ĉiun sezonon.<ref name=CRHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-tobaci |species=Kupropuga kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la kupropugan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacigrandeco kaj tendenco estas nekonataj. Ĝi havas grandan teritorion kaj neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2024 |title=''Saucerottia tobaci'' |article-number=e.T22687593A264104917 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T22687593A264104917.en}}</ref> Tiuj en Trinidado kaj Tobago kaj la kontinentaj subspecioj ''S. t. feliciae'' kaj ''S. t. caudata'' estas konsiderataj oftaj ĝis tre oftaj. La aliaj subspecioj ŝajnas esti pli disaj, kvankam tio eble ŝuldiĝas al nekompletaj datumoj.<ref name=CRHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia tobaci}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] ojvwtv406rqxqwz8msq6z3lke3csg01 0 943440 9371718 2026-05-12T20:29:01Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kupropuga kolibro]] 9371718 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kupropuga kolibro]] dx4e8hccd58zv86wuxj2pw5ir6p6s08 0 943441 9371720 2026-05-12T20:45:13Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Kon..." 9371720 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Konsultita la 10an de marto 2024.</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Teresa (María Vázquez) ŝanĝas siajn feriplanojn por helpi sian patrinon, Ani ([[Adriana Ozores]]), kiu estis suferinta hejmakcidenton. Ambaŭ pasigas varmegan someron, en kiu ili konstante malkonsentos pri ĉio ajn. Tamen, la deviga kunvivado vekos emociojn kaj Teresa vivos gravajn momentojn apud sia patrino. {{Intrigofino}} == Geaktoroj kaj roluloj == * [[María Vázquez]] kiel Teresa. * [[Adriana Ozores]] kiel Ani. * Aimar Vega kiel Jonás. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.filmaffinity.com/es/film417528.html Los pequeños amores] en FilmAffinity * [https://www.imdb.com/title/tt21223304/ Los pequeños amores] en Internet Movie Database {{Trad|es|Los pequeños amores|171768487}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] 333ua14e2sec6p8dnp1mjk4fhe6jkg7 9371723 9371720 2026-05-12T20:53:51Z Kani 670 /* Intrigo */ 9371723 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Konsultita la 10an de marto 2024.</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Teresa (María Vázquez) ŝanĝas siajn feriplanojn por helpi sian patrinon, Ani ([[Adriana Ozores]]), kiu estis suferinta hejmakcidenton. Ambaŭ pasigas varmegan someron, en kiu ili konstante malkonsentos pri ĉio ajn. Tamen, la deviga kunvivado vekos emociojn kaj Teresa vivos gravajn momentojn apud sia patrino. La patrino rompis sian kruron farbante la dommurojn kaj Teresa dungis farbistojn tiucele, dum ŝi rezignas pri planita vojaĝo al [[Masaĉuseco]] ĉe amiko. {{Intrigofino}} == Geaktoroj kaj roluloj == * [[María Vázquez]] kiel Teresa. * [[Adriana Ozores]] kiel Ani. * Aimar Vega kiel Jonás. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.filmaffinity.com/es/film417528.html Los pequeños amores] en FilmAffinity * [https://www.imdb.com/title/tt21223304/ Los pequeños amores] en Internet Movie Database {{Trad|es|Los pequeños amores|171768487}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] nm2gdi5hospfttcut1cirwrxosqgc8p 9371727 9371723 2026-05-12T21:03:18Z Kani 670 /* Intrigo */ 9371727 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Konsultita la 10an de marto 2024.</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Teresa (María Vázquez) ŝanĝas siajn feriplanojn por helpi sian patrinon, Ani ([[Adriana Ozores]]), kiu estis suferinta hejmakcidenton. Ambaŭ pasigas varmegan someron, en kiu ili konstante malkonsentos pri ĉio ajn, hejmtaskoj, fianĉoj ktp. Tamen, la deviga kunvivado vekos emociojn kaj Teresa vivos gravajn momentojn apud sia patrino. La patrino rompis sian kruron farbante la dommurojn kaj Teresa dungis farbistojn tiucele, dum ŝi rezignas pri planita vojaĝo al [[Masaĉuseco]] ĉe amiko. {{Intrigofino}} == Geaktoroj kaj roluloj == * [[María Vázquez]] kiel Teresa. * [[Adriana Ozores]] kiel Ani. * Aimar Vega kiel Jonás. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.filmaffinity.com/es/film417528.html Los pequeños amores] en FilmAffinity * [https://www.imdb.com/title/tt21223304/ Los pequeños amores] en Internet Movie Database {{Trad|es|Los pequeños amores|171768487}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] 9a57opwsn3pcj7fujnrbmpkgrm1dtb3 9371731 9371727 2026-05-12T21:17:52Z Kani 670 /* Intrigo */ 9371731 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Konsultita la 10an de marto 2024.</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Teresa (María Vázquez) ŝanĝas siajn feriplanojn por helpi sian patrinon, Ani ([[Adriana Ozores]]), kiu estis suferinta hejmakcidenton. Ambaŭ pasigas varmegan someron, en kiu ili konstante malkonsentos pri ĉio ajn, hejmtaskoj, fianĉoj ktp. Tamen, la deviga kunvivado vekos emociojn kaj Teresa vivos gravajn momentojn apud sia patrino. La patrino rompis sian kruron farbante la dommurojn kaj Teresa dungis farbistojn tiucele, dum ŝi rezignas pri planita vojaĝo al [[Masaĉuseco]] ĉe amiko. Anstataŭe ŝi interesiĝas pri juna farbisto Jonás kiu dezirus iĝi [[aktoro]]. {{Intrigofino}} == Geaktoroj kaj roluloj == * [[María Vázquez]] kiel Teresa. * [[Adriana Ozores]] kiel Ani. * Aimar Vega kiel Jonás. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.filmaffinity.com/es/film417528.html Los pequeños amores] en FilmAffinity * [https://www.imdb.com/title/tt21223304/ Los pequeños amores] en Internet Movie Database {{Trad|es|Los pequeños amores|171768487}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] ovvc3ulrus71qe4wesp3q5979aa6608 9371748 9371731 2026-05-12T21:51:56Z Kani 670 /* Intrigo */ 9371748 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Konsultita la 10an de marto 2024.</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Teresa (María Vázquez) ŝanĝas siajn feriplanojn por helpi sian patrinon, Ani ([[Adriana Ozores]]), kiu estis suferinta hejmakcidenton. Ambaŭ pasigas varmegan someron, en kiu ili konstante malkonsentos pri ĉio ajn, hejmtaskoj, fianĉoj ktp. Tamen, la deviga kunvivado vekos emociojn kaj Teresa vivos gravajn momentojn apud sia patrino. La patrino rompis sian kruron farbante la dommurojn kaj Teresa dungis farbistojn tiucele, dum ŝi rezignas pri planita vojaĝo al [[Masaĉuseco]] ĉe amiko. Anstataŭe ŝi amikiĝas kun juna farbisto Jonás kiu dezirus iĝi [[aktoro]]. {{Intrigofino}} == Geaktoroj kaj roluloj == * [[María Vázquez]] kiel Teresa. * [[Adriana Ozores]] kiel Ani. * Aimar Vega kiel Jonás. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.filmaffinity.com/es/film417528.html Los pequeños amores] en FilmAffinity * [https://www.imdb.com/title/tt21223304/ Los pequeños amores] en Internet Movie Database {{Trad|es|Los pequeños amores|171768487}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] l6e9jscs07tw6f3btq7pvob8fxlt2c6 9371750 9371748 2026-05-12T21:55:04Z Kani 670 9371750 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Konsultita la 10an de marto 2024.</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Teresa (María Vázquez) ŝanĝas siajn feriplanojn por helpi sian patrinon, Ani ([[Adriana Ozores]]), kiu estis suferinta hejmakcidenton. Ambaŭ pasigas varmegan someron, en kiu ili konstante malkonsentos pri ĉio ajn, hejmtaskoj, fianĉoj ktp. Tamen, la deviga kunvivado vekos emociojn kaj Teresa vivos gravajn momentojn apud sia patrino. La patrino rompis sian kruron farbante la dommurojn kaj Teresa dungis farbistojn tiucele, dum ŝi rezignas pri planita vojaĝo al [[Masaĉuseco]] ĉe amiko. Anstataŭe ŝi amikiĝas kun juna farbisto Jonás kiu dezirus iĝi [[aktoro]]. Iom post iom patrino kaj filino interŝanĝas sentojn kaj alproksimiĝas. {{Intrigofino}} == Geaktoroj kaj roluloj == * [[María Vázquez]] kiel Teresa. * [[Adriana Ozores]] kiel Ani. * Aimar Vega kiel Jonás. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.filmaffinity.com/es/film417528.html Los pequeños amores] en FilmAffinity * [https://www.imdb.com/title/tt21223304/ Los pequeños amores] en Internet Movie Database {{Trad|es|Los pequeños amores|171768487}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] m94lztt1f0te8qzzvr3mzmk6ni3l9a0 9371752 9371750 2026-05-12T22:02:35Z Kani 670 9371752 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Los pequeños amores''''' (La malgrandaj amoj) estas hispana [[drama filmo]] verkita kaj reĝisorita de Celia Rico Clavellino, kaj ĉefrolulita de María Vázquez kaj [[Adriana Ozores]]. Ĝi premieris en hispanaj kinejoj la 8an de marto 2024.<ref>[https://www.academiadecine.com/2024/03/08/por-tus-muertos-los-pequenos-amores-y-zarata/ «Por tus muertos, Los pequeños amores y Zarata».] Academia de cine. Konsultita la 10an de marto 2024.</ref> ==Intrigo== {{Intrigo}} Teresa (María Vázquez) ŝanĝas siajn feriplanojn por helpi sian patrinon, Ani ([[Adriana Ozores]]), kiu estis suferinta hejmakcidenton. Ambaŭ pasigas varmegan someron, en kiu ili konstante malkonsentos pri ĉio ajn, hejmtaskoj, fianĉoj ktp. Tamen, la deviga kunvivado vekos emociojn kaj Teresa vivos gravajn momentojn apud sia patrino. La patrino rompis sian kruron farbante la dommurojn kaj Teresa dungis farbistojn tiucele, dum ŝi rezignas pri planita vojaĝo al [[Masaĉuseco]] ĉe amiko. Anstataŭe ŝi amikiĝas kun juna farbisto Jonás kiu dezirus iĝi [[aktoro]]. Iom post iom patrino kaj filino interŝanĝas sentojn kaj alproksimiĝas. {{Intrigofino}} == Geaktoroj kaj roluloj == * [[María Vázquez]] kiel Teresa. * [[Adriana Ozores]] kiel Ani. * Aimar Vega kiel Jonás. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.filmaffinity.com/es/film417528.html Los pequeños amores] en FilmAffinity * [https://www.imdb.com/title/tt21223304/ Los pequeños amores] en Internet Movie Database {{Trad|es|Los pequeños amores|171768487}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanaj dramaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2024]] ay66n3fzg9fj7rvjni2l5xm15sg8eld 0 943442 9371736 2026-05-12T21:31:43Z Verdulo 1002 Kreis novan paĝon kun "'''Papavosemo''' estas oleosemo akirita de la [[papavo]][[planto]] (Papaver somniferum). La etaj, renformaj semoj estis rikoltitaj el sekigitaj semoj de diversaj civilizacioj dum miloj da jaroj. Ĝi ankoraŭ estas vaste uzata en multaj landoj, precipe en Mezeŭropo kaj Suda Azio, kie ĝi estas laŭleĝe kultivata, uzata en nutraĵoj kaj vendata en butikoj. La semoj estas uzataj tutaj aŭ muelitaj en manĝon kiel ingredienco en multaj manĝaĵoj - precipe en kukaĵo..." 9371736 wikitext text/x-wiki '''Papavosemo''' estas oleosemo akirita de la [[papavo]][[planto]] (Papaver somniferum). La etaj, renformaj semoj estis rikoltitaj el sekigitaj semoj de diversaj civilizacioj dum miloj da jaroj. Ĝi ankoraŭ estas vaste uzata en multaj landoj, precipe en Mezeŭropo kaj Suda Azio, kie ĝi estas laŭleĝe kultivata, uzata en nutraĵoj kaj vendata en butikoj. La semoj estas uzataj tutaj aŭ muelitaj en manĝon kiel ingredienco en multaj manĝaĵoj - precipe en kukaĵo kaj pano - kaj ili estas premataj por doni papavseman oleon. [[Kategorio:Papavo]] 33qaer6rb73lp9pxkxcfpmi8euggxkk 9371738 9371736 2026-05-12T21:36:21Z Verdulo 1002 9371738 wikitext text/x-wiki '''Papavosemo''' estas oleosemo akirita de la [[papavo]][[planto]] (Papaver somniferum). La etaj, renformaj semoj estis rikoltitaj el sekigitaj semoj de diversaj civilizacioj dum miloj da jaroj. Ĝi ankoraŭ estas vaste uzata en multaj landoj, precipe en Mezeŭropo kaj Suda Azio, kie ĝi estas laŭleĝe kultivata, uzata en nutraĵoj kaj vendata en butikoj. La semoj estas uzataj tutaj aŭ muelitaj en manĝon kiel ingredienco en multaj manĝaĵoj - precipe en kukaĵo kaj pano - kaj ili estas premataj por doni papavseman oleon. [[Dosiero:Poppy seeds.jpg|eta|Papavosemoj]] [[Kategorio:Papavo]] f9aqba7k6i2vyp57cs9r930n0hfmp4v 9371741 9371738 2026-05-12T21:38:32Z Verdulo 1002 9371741 wikitext text/x-wiki '''Papavosemo''' estas oleosemo akirita de la [[papavo]][[planto]] (Papaver somniferum). La etaj, renformaj semoj estis rikoltitaj el sekigitaj semoj de diversaj civilizacioj dum miloj da jaroj. Ĝi ankoraŭ estas vaste uzata en multaj landoj, precipe en Mezeŭropo kaj Suda Azio, kie ĝi estas laŭleĝe kultivata, uzata en nutraĵoj kaj vendata en butikoj. La semoj estas uzataj tutaj aŭ muelitaj en manĝon kiel ingredienco en multaj manĝaĵoj - precipe en kukaĵo kaj pano - kaj ili estas premataj por doni papavseman oleon. [[Dosiero:Poppy seeds.jpg|eta|Papavosemoj]] [[Kategorio:Papavo]] [[Kategorio:Manĝeblaj nuksoj kaj semoj]] cf5mahpb4c2toba5qqbbqudn8m0hsqk 0 943443 9371751 2026-05-12T22:02:16Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]..." 9371751 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia tobaci'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birodlj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The copper-tailed hummingbird was [[species description|formally described]] in 1884 by the English naturalists [[Osbert Salvin]] and [[Frederick DuCane Godman]] based on specimens collected by [[Henry Whitely (ornithologist)|Henry Whitely]] near [[Mount Roraima]] in [[Guyana]]. Salvin and Godman placed the new species in the genus ''[[Amazilia]]'' and coined the [[binomial name]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> The specific epithet combines the [[Latin]] ''cupreus'' meaning "coppery" with ''cauda'' meaning "tail".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17 May 2025 }}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Amazilia'' was [[polyphyletic]]. In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the copper-tailed hummingbird was moved by most taxonomic systems to the resurrected genus ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref><ref name=HBW7/> The copper-tailed hummingbird's four subspecies were previously considered subspecies of the [[green-bellied hummingbird]] (''S. viridigaster''). By early 2023 most taxonomic systems had created the copper-tailed hummingbird (''S. cupreicauda'') containing four of them.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> However, the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] does not recognize the copper-tailed hummingbird as a separate species.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 30 January 2023. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 30, 2023</ref> The four subspecies are:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornithologist)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & [[Ramon Aveledo Hostos|Aveledo]], 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>[[André-Alexander Weller|Weller]], 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Illustration from [[John Gould]]'s ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] The copper-tailed hummingbird is {{convert|8|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|3.1|to|5|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pink to reddish base to the [[mandible]]. Males of the [[nominate subspecies]] ''S. c. cupreicauda'' have crown, nape, and upper back of golden-green to bronze-green that goes through coppery green to the dark cinnamon rump and uppertail coverts. The inner four pairs of tail feathers are dark cinnamon with dark iridescent bronze-purple tips and the outermost pair cinnamon with reddish bronze to rufous tips. their forehead, face, chin, throat, and breast are emerald green, their lower belly and vent grayish brown, and their undertail coverts pale cinnamon. Nominate females are like the male with the addition of white bases to the chin feathers and bronze rather than rufous tips to the outermost tail feathers.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, and A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. In Birds of the World (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01 retrieved February 1, 2023</ref> Subspecies ''S. c. duidae''{{apostrophe}}s lower back and rump are more coppery than the nominate's and its tail is rich bronze, with no rufous or cinnamon. Subspecies ''S. c. laireti'' is similar to the nominate but is slightly darker green. Its uppertail coverts and tail are golden-bronze to copper. Subspecies ''S. c. pacaraimae'' is also darker than the nominate and its back has a stronger copper wash. Its rump and uppertail coverts have a purple sheen, and like ''laireti'' no rufous or cinnamon on the tail.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of green-bellied hummingbird are found thus:<ref name=IOC13.1/><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepui]]s where southeastern Venezuela, western Guyana, and extreme northern Brazil meet *''Saucerottia cupreicauda duidae'', [[Cerro Duida]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepuis of [[Sierra de Unturán]] and [[Cerro de la Neblina]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', [[Pacaraima Mountains|Sierra de Pacaraima]] in southern Venezuela The South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] includes [[Suriname]] in the range of ''S. c. cupreicauda'' and also notes its occurrence as a vagrant in French Guiana.<ref name=SACCcountries/> The copper-tailed hummingbird inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the tepuis at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. ''S. c. cupreicauda'' has been found as low as {{convert|60|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and ''S. c. duidae'' as low as {{convert|180|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The copper-tailed hummingbird is basically sedentary, but the nominate subspecies is known to make erratic seasonal movements.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-tailied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. Though its nectar sources have not been studied, it has been photographed feeding at plants of many different families. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-tailed hummingbird's breeding season appaears to include at least January to May.<ref name=CTHU-BOW/> The only fully described nest is of ''S. c. cupreicauda''. It was an open cup made of seed down with moss and lichen on the outside, on thin twigs of a small tree {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> The clutch size, incubation period, and time to fledging are not known.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-tailed hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally described as fairly common to uncommon, but most populations are fairly isolated." Most of the subspecies occur in at least one protected area. "Although no specific data have been published on the effects of anthropogenic habitat modification, the Copper-tailed Hummingbird appears to persist in fairly disturbed areas."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 6iq5adfnqy0bddmisosenljlxiwcafb 9371753 9371751 2026-05-12T22:07:45Z Kani 670 9371753 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birodlj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The copper-tailed hummingbird was [[species description|formally described]] in 1884 by the English naturalists [[Osbert Salvin]] and [[Frederick DuCane Godman]] based on specimens collected by [[Henry Whitely (ornithologist)|Henry Whitely]] near [[Mount Roraima]] in [[Guyana]]. Salvin and Godman placed the new species in the genus ''[[Amazilia]]'' and coined the [[binomial name]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> The specific epithet combines the [[Latin]] ''cupreus'' meaning "coppery" with ''cauda'' meaning "tail".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17 May 2025 }}</ref> A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the genus ''Amazilia'' was [[polyphyletic]]. In the revised classification to create [[monophyletic]] genera, the copper-tailed hummingbird was moved by most taxonomic systems to the resurrected genus ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ retrieved November 10, 2022</ref><ref name=HBW7/> The copper-tailed hummingbird's four subspecies were previously considered subspecies of the [[green-bellied hummingbird]] (''S. viridigaster''). By early 2023 most taxonomic systems had created the copper-tailed hummingbird (''S. cupreicauda'') containing four of them.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> However, the South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] does not recognize the copper-tailed hummingbird as a separate species.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 30 January 2023. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved January 30, 2023</ref> The four subspecies are:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornithologist)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & [[Ramon Aveledo Hostos|Aveledo]], 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>[[André-Alexander Weller|Weller]], 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Illustration from [[John Gould]]'s ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] The copper-tailed hummingbird is {{convert|8|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|3.1|to|5|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pink to reddish base to the [[mandible]]. Males of the [[nominate subspecies]] ''S. c. cupreicauda'' have crown, nape, and upper back of golden-green to bronze-green that goes through coppery green to the dark cinnamon rump and uppertail coverts. The inner four pairs of tail feathers are dark cinnamon with dark iridescent bronze-purple tips and the outermost pair cinnamon with reddish bronze to rufous tips. their forehead, face, chin, throat, and breast are emerald green, their lower belly and vent grayish brown, and their undertail coverts pale cinnamon. Nominate females are like the male with the addition of white bases to the chin feathers and bronze rather than rufous tips to the outermost tail feathers.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, and A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. In Birds of the World (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01 retrieved February 1, 2023</ref> Subspecies ''S. c. duidae''{{apostrophe}}s lower back and rump are more coppery than the nominate's and its tail is rich bronze, with no rufous or cinnamon. Subspecies ''S. c. laireti'' is similar to the nominate but is slightly darker green. Its uppertail coverts and tail are golden-bronze to copper. Subspecies ''S. c. pacaraimae'' is also darker than the nominate and its back has a stronger copper wash. Its rump and uppertail coverts have a purple sheen, and like ''laireti'' no rufous or cinnamon on the tail.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of green-bellied hummingbird are found thus:<ref name=IOC13.1/><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepui]]s where southeastern Venezuela, western Guyana, and extreme northern Brazil meet *''Saucerottia cupreicauda duidae'', [[Cerro Duida]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepuis of [[Sierra de Unturán]] and [[Cerro de la Neblina]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', [[Pacaraima Mountains|Sierra de Pacaraima]] in southern Venezuela The South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] includes [[Suriname]] in the range of ''S. c. cupreicauda'' and also notes its occurrence as a vagrant in French Guiana.<ref name=SACCcountries/> The copper-tailed hummingbird inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the tepuis at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. ''S. c. cupreicauda'' has been found as low as {{convert|60|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and ''S. c. duidae'' as low as {{convert|180|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The copper-tailed hummingbird is basically sedentary, but the nominate subspecies is known to make erratic seasonal movements.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-tailied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. Though its nectar sources have not been studied, it has been photographed feeding at plants of many different families. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-tailed hummingbird's breeding season appaears to include at least January to May.<ref name=CTHU-BOW/> The only fully described nest is of ''S. c. cupreicauda''. It was an open cup made of seed down with moss and lichen on the outside, on thin twigs of a small tree {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> The clutch size, incubation period, and time to fledging are not known.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-tailed hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally described as fairly common to uncommon, but most populations are fairly isolated." Most of the subspecies occur in at least one protected area. "Although no specific data have been published on the effects of anthropogenic habitat modification, the Copper-tailed Hummingbird appears to persist in fairly disturbed areas."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 8zeji173tui5r40vpe1unowi52dyg49 9371759 9371753 2026-05-12T22:36:33Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371759 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birodlj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuprovostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1884 la anglaj natursciencistoj [[Osbert Salvin]] kaj [[Frederick DuCane Godman]] baze sur specimenoj kolektitaj de Henry Whitely proksime de la [[Monto Rorajmo]] en [[Gujano]]. Salvin kaj Godman metis la novan specion en la genron ''[[Amazilia]]'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn vortojn ''cupreus'' kunla signifo "kupra" kaj ''cauda'' kun signifo "vosto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17a de Majo 2025 }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas [[polifiletika]]. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kuprovosta kolibro estis movita de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> La kvar subspecioj de la kuprovosta kolibro antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la [[verdaventra kolibro]] (''S. viridigaster''). Komence de 2023, plej multaj taksonomiaj sistemoj kreis la kuprovostan kolibron (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskas la kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> La kvar subspecioj estas jenaj:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & Ramon Aveledo Hostos, 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>André-Alexander Weller, 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Illustration from [[John Gould]]'s ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] The copper-tailed hummingbird is {{convert|8|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|3.1|to|5|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pink to reddish base to the [[mandible]]. Males of the [[nominate subspecies]] ''S. c. cupreicauda'' have crown, nape, and upper back of golden-green to bronze-green that goes through coppery green to the dark cinnamon rump and uppertail coverts. The inner four pairs of tail feathers are dark cinnamon with dark iridescent bronze-purple tips and the outermost pair cinnamon with reddish bronze to rufous tips. their forehead, face, chin, throat, and breast are emerald green, their lower belly and vent grayish brown, and their undertail coverts pale cinnamon. Nominate females are like the male with the addition of white bases to the chin feathers and bronze rather than rufous tips to the outermost tail feathers.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, and A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. In Birds of the World (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01 retrieved February 1, 2023</ref> Subspecies ''S. c. duidae''{{apostrophe}}s lower back and rump are more coppery than the nominate's and its tail is rich bronze, with no rufous or cinnamon. Subspecies ''S. c. laireti'' is similar to the nominate but is slightly darker green. Its uppertail coverts and tail are golden-bronze to copper. Subspecies ''S. c. pacaraimae'' is also darker than the nominate and its back has a stronger copper wash. Its rump and uppertail coverts have a purple sheen, and like ''laireti'' no rufous or cinnamon on the tail.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of green-bellied hummingbird are found thus:<ref name=IOC13.1/><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepui]]s where southeastern Venezuela, western Guyana, and extreme northern Brazil meet *''Saucerottia cupreicauda duidae'', [[Cerro Duida]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepuis of [[Sierra de Unturán]] and [[Cerro de la Neblina]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', [[Pacaraima Mountains|Sierra de Pacaraima]] in southern Venezuela The South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] includes [[Suriname]] in the range of ''S. c. cupreicauda'' and also notes its occurrence as a vagrant in French Guiana.<ref name=SACCcountries/> The copper-tailed hummingbird inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the tepuis at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. ''S. c. cupreicauda'' has been found as low as {{convert|60|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and ''S. c. duidae'' as low as {{convert|180|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The copper-tailed hummingbird is basically sedentary, but the nominate subspecies is known to make erratic seasonal movements.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-tailied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. Though its nectar sources have not been studied, it has been photographed feeding at plants of many different families. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-tailed hummingbird's breeding season appaears to include at least January to May.<ref name=CTHU-BOW/> The only fully described nest is of ''S. c. cupreicauda''. It was an open cup made of seed down with moss and lichen on the outside, on thin twigs of a small tree {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> The clutch size, incubation period, and time to fledging are not known.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-tailed hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally described as fairly common to uncommon, but most populations are fairly isolated." Most of the subspecies occur in at least one protected area. "Although no specific data have been published on the effects of anthropogenic habitat modification, the Copper-tailed Hummingbird appears to persist in fairly disturbed areas."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 58vjfhw0dvpmxt0gwum0gppzcg7ybat 9371760 9371759 2026-05-12T22:36:49Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9371760 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birodlj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuprovostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1884 la anglaj natursciencistoj [[Osbert Salvin]] kaj [[Frederick DuCane Godman]] baze sur specimenoj kolektitaj de Henry Whitely proksime de la [[Monto Rorajmo]] en [[Gujano]]. Salvin kaj Godman metis la novan specion en la genron ''[[Amazilia]]'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn vortojn ''cupreus'' kunla signifo "kupra" kaj ''cauda'' kun signifo "vosto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17a de Majo 2025 }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kuprovosta kolibro estis movita de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> La kvar subspecioj de la kuprovosta kolibro antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la [[verdaventra kolibro]] (''S. viridigaster''). Komence de 2023, plej multaj taksonomiaj sistemoj kreis la kuprovostan kolibron (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskas la kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> La kvar subspecioj estas jenaj:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & Ramon Aveledo Hostos, 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>André-Alexander Weller, 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Illustration from [[John Gould]]'s ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] The copper-tailed hummingbird is {{convert|8|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|3.1|to|5|g|oz|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a straight, medium length, blackish bill with a pink to reddish base to the [[mandible]]. Males of the [[nominate subspecies]] ''S. c. cupreicauda'' have crown, nape, and upper back of golden-green to bronze-green that goes through coppery green to the dark cinnamon rump and uppertail coverts. The inner four pairs of tail feathers are dark cinnamon with dark iridescent bronze-purple tips and the outermost pair cinnamon with reddish bronze to rufous tips. their forehead, face, chin, throat, and breast are emerald green, their lower belly and vent grayish brown, and their undertail coverts pale cinnamon. Nominate females are like the male with the addition of white bases to the chin feathers and bronze rather than rufous tips to the outermost tail feathers.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, and A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. In Birds of the World (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01 retrieved February 1, 2023</ref> Subspecies ''S. c. duidae''{{apostrophe}}s lower back and rump are more coppery than the nominate's and its tail is rich bronze, with no rufous or cinnamon. Subspecies ''S. c. laireti'' is similar to the nominate but is slightly darker green. Its uppertail coverts and tail are golden-bronze to copper. Subspecies ''S. c. pacaraimae'' is also darker than the nominate and its back has a stronger copper wash. Its rump and uppertail coverts have a purple sheen, and like ''laireti'' no rufous or cinnamon on the tail.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of green-bellied hummingbird are found thus:<ref name=IOC13.1/><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepui]]s where southeastern Venezuela, western Guyana, and extreme northern Brazil meet *''Saucerottia cupreicauda duidae'', [[Cerro Duida]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepuis of [[Sierra de Unturán]] and [[Cerro de la Neblina]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', [[Pacaraima Mountains|Sierra de Pacaraima]] in southern Venezuela The South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] includes [[Suriname]] in the range of ''S. c. cupreicauda'' and also notes its occurrence as a vagrant in French Guiana.<ref name=SACCcountries/> The copper-tailed hummingbird inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the tepuis at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. ''S. c. cupreicauda'' has been found as low as {{convert|60|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and ''S. c. duidae'' as low as {{convert|180|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The copper-tailed hummingbird is basically sedentary, but the nominate subspecies is known to make erratic seasonal movements.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-tailied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. Though its nectar sources have not been studied, it has been photographed feeding at plants of many different families. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-tailed hummingbird's breeding season appaears to include at least January to May.<ref name=CTHU-BOW/> The only fully described nest is of ''S. c. cupreicauda''. It was an open cup made of seed down with moss and lichen on the outside, on thin twigs of a small tree {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> The clutch size, incubation period, and time to fledging are not known.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-tailed hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally described as fairly common to uncommon, but most populations are fairly isolated." Most of the subspecies occur in at least one protected area. "Although no specific data have been published on the effects of anthropogenic habitat modification, the Copper-tailed Hummingbird appears to persist in fairly disturbed areas."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] tm2b0ec42tfa7ym00xwygyew3k1xh2r 9371764 9371760 2026-05-12T22:48:58Z Kani 670 /* Aspekto */ 9371764 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birodlj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuprovostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1884 la anglaj natursciencistoj [[Osbert Salvin]] kaj [[Frederick DuCane Godman]] baze sur specimenoj kolektitaj de Henry Whitely proksime de la [[Monto Rorajmo]] en [[Gujano]]. Salvin kaj Godman metis la novan specion en la genron ''[[Amazilia]]'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn vortojn ''cupreus'' kunla signifo "kupra" kaj ''cauda'' kun signifo "vosto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17a de Majo 2025 }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kuprovosta kolibro estis movita de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> La kvar subspecioj de la kuprovosta kolibro antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la [[verdaventra kolibro]] (''S. viridigaster''). Komence de 2023, plej multaj taksonomiaj sistemoj kreis la kuprovostan kolibron (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskas la kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> La kvar subspecioj estas jenaj:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & Ramon Aveledo Hostos, 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>André-Alexander Weller, 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Bildo el la verko de [[John Gould]] nome ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] La kuprovosta kolibro estas 8 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas 3,1 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de la nomiga subspecio ''S. c. cupreicauda'' havas kronon, nukon kaj supran dorson orverdajn ĝis bronzverdajn, kiuj iras tra kuproverda ĝis la malhela cinamkolora pugo kaj supravostaj kovriloj. La internaj kvar paroj de vostoplumoj estas malhelcinamaj kun malhele irizaj bronzviolkoloraj pintoj kaj la plej ekstera paro cinamkolora kun ruĝecbronzaj ĝis ruĝbrunaj pintoj. Ilia frunto, vizaĝo, mentono, gorĝo kaj brusto estas smeraldverdaj, ilia malsupra ventro kaj ventro grizbrunaj, kaj iliaj subvostaj kovriloj palcinemaj. Inoj de la nomiga subspecio estas similaj al la masklo kun la aldono de blankaj bazoj al la mentonplumoj kaj bronzaj anstataŭ ruĝecbrunaj pintoj al la plej eksteraj vostoplumoj.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> La malsupra dorso kaj pugo de la subspecio ''S. c. duidae'' estas pli kuprokoloraj ol tiuj de la nomiga subspecio, kaj ĝia vosto estas tre bronzkolora, sen ruĝecbruno aŭ cinamokoloro. La subspecio ''S. c. laireti'' similas al la nomiga subspecio, sed estas iomete pli malhelverda. Ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas orbronzaj ĝis kupraj. La subspecio ''S. c. pacaraimae'' estas ankaŭ pli malhelverda ol la nomiga subspecio, kaj ĝia dorso havas pli fortan kuprokoloran nuancon. Ĝiaj pugo kaj supravostaj kovriloj havas purpuran brilon, kaj kiel ''laireti'', ne havas ruĝbrunan aŭ cinamokoloran voston.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of green-bellied hummingbird are found thus:<ref name=IOC13.1/><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepui]]s where southeastern Venezuela, western Guyana, and extreme northern Brazil meet *''Saucerottia cupreicauda duidae'', [[Cerro Duida]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepuis of [[Sierra de Unturán]] and [[Cerro de la Neblina]] in southern Venezuela *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', [[Pacaraima Mountains|Sierra de Pacaraima]] in southern Venezuela The South American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] includes [[Suriname]] in the range of ''S. c. cupreicauda'' and also notes its occurrence as a vagrant in French Guiana.<ref name=SACCcountries/> The copper-tailed hummingbird inhabits a variety of semi-open to open subtropical landscapes including the edges of [[gallery forest]], plantations, scrub- and brushlands, river islands, and low [[secondary forest]]. It mostly occurs on the lower to middle slopes of the tepuis at elevations between {{convert|400|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}. ''S. c. cupreicauda'' has been found as low as {{convert|60|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and ''S. c. duidae'' as low as {{convert|180|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The copper-tailed hummingbird is basically sedentary, but the nominate subspecies is known to make erratic seasonal movements.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-tailied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. Though its nectar sources have not been studied, it has been photographed feeding at plants of many different families. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-tailed hummingbird's breeding season appaears to include at least January to May.<ref name=CTHU-BOW/> The only fully described nest is of ''S. c. cupreicauda''. It was an open cup made of seed down with moss and lichen on the outside, on thin twigs of a small tree {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> The clutch size, incubation period, and time to fledging are not known.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-tailed hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally described as fairly common to uncommon, but most populations are fairly isolated." Most of the subspecies occur in at least one protected area. "Although no specific data have been published on the effects of anthropogenic habitat modification, the Copper-tailed Hummingbird appears to persist in fairly disturbed areas."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] de70qtfr9jzghtfgayhydp5whex42tj 9371769 9371764 2026-05-12T23:10:48Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9371769 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birodlj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuprovostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1884 la anglaj natursciencistoj [[Osbert Salvin]] kaj [[Frederick DuCane Godman]] baze sur specimenoj kolektitaj de Henry Whitely proksime de la [[Monto Rorajmo]] en [[Gujano]]. Salvin kaj Godman metis la novan specion en la genron ''[[Amazilia]]'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn vortojn ''cupreus'' kunla signifo "kupra" kaj ''cauda'' kun signifo "vosto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17a de Majo 2025 }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kuprovosta kolibro estis movita de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> La kvar subspecioj de la kuprovosta kolibro antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la [[verdaventra kolibro]] (''S. viridigaster''). Komence de 2023, plej multaj taksonomiaj sistemoj kreis la kuprovostan kolibron (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskas la kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> La kvar subspecioj estas jenaj:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & Ramon Aveledo Hostos, 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>André-Alexander Weller, 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Bildo el la verko de [[John Gould]] nome ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] La kuprovosta kolibro estas 8 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas 3,1 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de la nomiga subspecio ''S. c. cupreicauda'' havas kronon, nukon kaj supran dorson orverdajn ĝis bronzverdajn, kiuj iras tra kuproverda ĝis la malhela cinamkolora pugo kaj supravostaj kovriloj. La internaj kvar paroj de vostoplumoj estas malhelcinamaj kun malhele irizaj bronzviolkoloraj pintoj kaj la plej ekstera paro cinamkolora kun ruĝecbronzaj ĝis ruĝbrunaj pintoj. Ilia frunto, vizaĝo, mentono, gorĝo kaj brusto estas smeraldverdaj, ilia malsupra ventro kaj ventro grizbrunaj, kaj iliaj subvostaj kovriloj palcinemaj. Inoj de la nomiga subspecio estas similaj al la masklo kun la aldono de blankaj bazoj al la mentonplumoj kaj bronzaj anstataŭ ruĝecbrunaj pintoj al la plej eksteraj vostoplumoj.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> La malsupra dorso kaj pugo de la subspecio ''S. c. duidae'' estas pli kuprokoloraj ol tiuj de la nomiga subspecio, kaj ĝia vosto estas tre bronzkolora, sen ruĝecbruno aŭ cinamokoloro. La subspecio ''S. c. laireti'' similas al la nomiga subspecio, sed estas iomete pli malhelverda. Ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas orbronzaj ĝis kupraj. La subspecio ''S. c. pacaraimae'' estas ankaŭ pli malhelverda ol la nomiga subspecio, kaj ĝia dorso havas pli fortan kuprokoloran nuancon. Ĝiaj pugo kaj supravostaj kovriloj havas purpuran brilon, kaj kiel ''laireti'', ne havas ruĝbrunan aŭ cinamokoloran voston.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kuprovosta kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC13.1/><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepujo]]j kie kuniĝas sudorienta Venezuelo, okcidenta Gujano, kaj plej norda Brazilo *''Saucerottia cupreicauda duidae'', Cerro Duida en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepujoj de Sierra de Unturán kaj de Cerro de la Neblina en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', Pakarajmaj Montoj en suda Venezuelo La Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] inkludas [[Surinamo]]n en la teritorio de ''S. c. cupreicauda'' kaj notas ankaŭ ĝian ekziston kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganto]] en Franca Gujano.<ref name=SACCcountries/> La kuprovosta kolibro loĝas en diversaj duonmalfermaj ĝis malfermaj subtropikaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de galeriaj arbaroj, plantejoj, veprejoj kaj arbustejoj, riveraj insuloj, kaj malaltaj sekundaraj arbaroj. Ĝi plejparte troviĝas sur la pli malaltaj ĝis mezaj deklivoj de la tepujoj je altitudoj inter 400 kaj 1 700 m. ''S. c. cupreicauda'' estis trovita tiom malalte kiom ĝis 60 m kaj ''S. c. duidae'' tiom malalte kiom ĝis 180 m.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The copper-tailed hummingbird is basically sedentary, but the nominate subspecies is known to make erratic seasonal movements.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== The copper-tailied hummingbird's foraging strategy and details of its diet are not well documented. Though its nectar sources have not been studied, it has been photographed feeding at plants of many different families. In addition to necatar it feeds on small [[arthropod]]s.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== The copper-tailed hummingbird's breeding season appaears to include at least January to May.<ref name=CTHU-BOW/> The only fully described nest is of ''S. c. cupreicauda''. It was an open cup made of seed down with moss and lichen on the outside, on thin twigs of a small tree {{convert|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> The clutch size, incubation period, and time to fledging are not known.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the copper-tailed hummingbird as being of Least Concern, though its population size is not known and is believed to be decreasing due to habitat destruction. No specific threats have been identified.<ref name=IUCN/> It is "generally described as fairly common to uncommon, but most populations are fairly isolated." Most of the subspecies occur in at least one protected area. "Although no specific data have been published on the effects of anthropogenic habitat modification, the Copper-tailed Hummingbird appears to persist in fairly disturbed areas."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 6up0gc7ea215fsxft4nyfrywdtfkomp 9371775 9371769 2026-05-12T23:29:58Z Kani 670 9371775 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birodlj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuprovostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1884 la anglaj natursciencistoj [[Osbert Salvin]] kaj [[Frederick DuCane Godman]] baze sur specimenoj kolektitaj de Henry Whitely proksime de la [[Monto Rorajmo]] en [[Gujano]]. Salvin kaj Godman metis la novan specion en la genron ''[[Amazilia]]'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn vortojn ''cupreus'' kunla signifo "kupra" kaj ''cauda'' kun signifo "vosto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17a de Majo 2025 }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kuprovosta kolibro estis movita de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7/> La kvar subspecioj de la kuprovosta kolibro antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la [[verdaventra kolibro]] (''S. viridigaster''). Komence de 2023, plej multaj taksonomiaj sistemoj kreis la kuprovostan kolibron (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskas la kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> La kvar subspecioj estas jenaj:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & Ramon Aveledo Hostos, 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>André-Alexander Weller, 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Bildo el la verko de [[John Gould]] nome ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] La kuprovosta kolibro estas 8 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas 3,1 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de la nomiga subspecio ''S. c. cupreicauda'' havas kronon, nukon kaj supran dorson orverdajn ĝis bronzverdajn, kiuj iras tra kuproverda ĝis la malhela cinamkolora pugo kaj supravostaj kovriloj. La internaj kvar paroj de vostoplumoj estas malhelcinamaj kun malhele irizaj bronzviolkoloraj pintoj kaj la plej ekstera paro cinamkolora kun ruĝecbronzaj ĝis ruĝbrunaj pintoj. Ilia frunto, vizaĝo, mentono, gorĝo kaj brusto estas smeraldverdaj, ilia malsupra ventro kaj ventro grizbrunaj, kaj iliaj subvostaj kovriloj palcinemaj. Inoj de la nomiga subspecio estas similaj al la masklo kun la aldono de blankaj bazoj al la mentonplumoj kaj bronzaj anstataŭ ruĝecbrunaj pintoj al la plej eksteraj vostoplumoj.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> La malsupra dorso kaj pugo de la subspecio ''S. c. duidae'' estas pli kuprokoloraj ol tiuj de la nomiga subspecio, kaj ĝia vosto estas tre bronzkolora, sen ruĝecbruno aŭ cinamokoloro. La subspecio ''S. c. laireti'' similas al la nomiga subspecio, sed estas iomete pli malhelverda. Ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas orbronzaj ĝis kupraj. La subspecio ''S. c. pacaraimae'' estas ankaŭ pli malhelverda ol la nomiga subspecio, kaj ĝia dorso havas pli fortan kuprokoloran nuancon. Ĝiaj pugo kaj supravostaj kovriloj havas purpuran brilon, kaj kiel ''laireti'', ne havas ruĝbrunan aŭ cinamokoloran voston.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kuprovosta kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC13.1> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 13.1. Alirita la 30an de Januaro, 2023. </ref><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepujo]]j kie kuniĝas sudorienta Venezuelo, okcidenta Gujano, kaj plej norda Brazilo *''Saucerottia cupreicauda duidae'', Cerro Duida en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepujoj de Sierra de Unturán kaj de Cerro de la Neblina en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', Pakarajmaj Montoj en suda Venezuelo La Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] inkludas [[Surinamo]]n en la teritorio de ''S. c. cupreicauda'' kaj notas ankaŭ ĝian ekziston kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganto]] en Franca Gujano.<ref name=SACCcountries/> La kuprovosta kolibro loĝas en diversaj duonmalfermaj ĝis malfermaj subtropikaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de galeriaj arbaroj, plantejoj, veprejoj kaj arbustejoj, riveraj insuloj, kaj malaltaj sekundaraj arbaroj. Ĝi plejparte troviĝas sur la pli malaltaj ĝis mezaj deklivoj de la tepujoj je altitudoj inter 400 kaj 1 700 m. ''S. c. cupreicauda'' estis trovita tiom malalte kiom ĝis 60 m kaj ''S. c. duidae'' tiom malalte kiom ĝis 180 m.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La kuprovosta kolibro estas esence sidlokema, sed la nomiga subspecio faras nekonstantajn laŭsezonajn movojn.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== La manĝostrategio de la kuprovosta kolibro kaj detaloj pri ĝia dieto ne estas bone dokumentitaj. Kvankam ĝiaj nektarfontoj ne estis studitaj, ĝi estis fotita manĝante ĉe plantoj de multaj malsamaj familioj. Aldone al [[nektaro]], ĝi manĝas ankaŭ malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la kuprovosta kolibro ŝajne inkluzivas almenaŭ januaron ĝis majon.<ref name=CTHU-BOW/> La sola plene priskribita nesto estas de ''S. c. cupreicauda''. Ĝi estis malferma taso farita el lanugo kun [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere, sur maldikaj branĉetoj de malgranda arbo 3 m super la grundo.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> La grandeco de la ovodemetado, la kovoperiodo kaj la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la kuprovostan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas pro habitatodetruo. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> Ĝi estas "ĝenerale priskribita kiel sufiĉe ofta ĝis malofta, sed la plej multaj populacioj estas sufiĉe izolaj." La plej multaj el la subspecioj troviĝas en almenaŭ unu protektita areo. "Kvankam neniu specifa datumo estis publikigita pri la efikoj de antropogena habitatomodifo, la kuprovosta kolibro ŝajna persistas en sufiĉe ĝenitaj areoj."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] jei6eaxokqhn7lm18jouesg9qekb02s 9371776 9371775 2026-05-12T23:33:17Z Kani 670 9371776 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprovosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Saucerottia cupreicauda - David McCorquodale - 464851435.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Saucerottia]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850 |specio = '''Kuprovosta kolibro''' ''S. cupreicauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> |dunomo = ''Saucerottia cupreicauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884) |vikispecio = ''Saucerottia cupreicauda'' |komunejo = ''Saucerottia cupreicauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Saucerottia_cupreicauda_map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kuprovosta kolibro''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Saucerottia cupreicauda'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek unu specioj en la genro ''[[Saucerottia]]'' kaj troviĝas en [[tepujo]]j de [[Venezuelo]] kaj apudaj areoj de [[Brazilo]] kaj [[Gujano]]; ĝi estas [[Vaganteco ĉe birdoj|vaganto]] en [[Franca Gujano]].<ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. 30a de Januaro 2023. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kuprovostan kolibron [[specipriskribo|formale priskribis]] en 1884 la anglaj natursciencistoj [[Osbert Salvin]] kaj [[Frederick DuCane Godman]] baze sur specimenoj kolektitaj de Henry Whitely proksime de la [[Monto Rorajmo]] en [[Gujano]]. Salvin kaj Godman metis la novan specion en la genron ''[[Amazilia]]'' kaj stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Amazilia cupreicauda''.<ref>{{ cite journal | last1=Salvin | first1=Osbert | author1-link=Osbert Salvin | last2=Godman | first2=Frederick DuCane | author2-link=Frederick DuCane Godman | year=1884 | title=Notes on the birds from British Guiana. Part III | journal=Ibis | series=5th Series | volume=2 | pages=443–452 [452] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8526815 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=72 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480083 }}</ref> La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn vortojn ''cupreus'' kunla signifo "kupra" kaj ''cauda'' kun signifo "vosto".<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=cupreicauda | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=cupreicauda | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=17a de Majo 2025 }}</ref> Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la genro ''Amazilia'' estas polifiletika. En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, la Kuprovosta kolibro estis movita de plimultaj taksonomiaj sistemoj al la restarigita genro ''[[Saucerottia]]''.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref><ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022</ref><ref name=HBW7> HBW kaj [[BirdLife International]] (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022 </ref> La kvar subspecioj de la kuprovosta kolibro antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la [[verdaventra kolibro]] (''S. viridigaster''). Komence de 2023, plej multaj taksonomiaj sistemoj kreis la kuprovostan kolibron (''S. cupreicauda'') enhavantan kvar el ili.<ref name=IOC13.1/><ref name=Clements2022/><ref name=HBW7/> Tamen, la Sudamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] ne agnoskas la kuprovostan kolibron kiel apartan specion.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 30a de Januaro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 30an de Januaro, 2023</ref> La kvar subspecioj estas jenaj:<ref name=IOC13.1/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'' <small>([[Osbert Salvin|Salvin]] & [[Frederick DuCane Godman|Godman]], 1884)</small> *''Saucerottia cupreicauda duidae'' <small>[[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1929</small> *''Saucerottia cupreicauda laireti'' <small>([[William H. Phelps Jr.|Phelps, WH Jr]] & Ramon Aveledo Hostos, 1988)</small> *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'' <small>André-Alexander Weller, 2000</small> ==Aspekto== [[File:MonographTrochiSupplementGoul 0300 (cropped).jpg|thumb|Bildo el la verko de [[John Gould]] nome ''A monograph of the Trochilidae, or family of humming-birds'' (1880)]] La kuprovosta kolibro estas 8 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas 3,1 ĝis 5 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas rektan, mezlongan, nigrecan bekon kun rozkolora ĝis ruĝeca bazo de la [[mandiblo]]. Maskloj de la nomiga subspecio ''S. c. cupreicauda'' havas kronon, nukon kaj supran dorson orverdajn ĝis bronzverdajn, kiuj iras tra kuproverda ĝis la malhela cinamkolora pugo kaj supravostaj kovriloj. La internaj kvar paroj de vostoplumoj estas malhelcinamaj kun malhele irizaj bronzviolkoloraj pintoj kaj la plej ekstera paro cinamkolora kun ruĝecbronzaj ĝis ruĝbrunaj pintoj. Ilia frunto, vizaĝo, mentono, gorĝo kaj brusto estas smeraldverdaj, ilia malsupra ventro kaj ventro grizbrunaj, kaj iliaj subvostaj kovriloj palcinemaj. Inoj de la nomiga subspecio estas similaj al la masklo kun la aldono de blankaj bazoj al la mentonplumoj kaj bronzaj anstataŭ ruĝecbrunaj pintoj al la plej eksteraj vostoplumoj.<ref name=CTHU-BOW>Greeney, H. F., P. F. D. Boesman, kaj A.A. Weller (2022). Copper-tailed Hummingbird (''Saucerottia cupreicauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (H. F. Greeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.gnbhum2.01] Alirita la 1an de Februaro, 2023</ref> La malsupra dorso kaj pugo de la subspecio ''S. c. duidae'' estas pli kuprokoloraj ol tiuj de la nomiga subspecio, kaj ĝia vosto estas tre bronzkolora, sen ruĝecbruno aŭ cinamokoloro. La subspecio ''S. c. laireti'' similas al la nomiga subspecio, sed estas iomete pli malhelverda. Ĝiaj supravostaj kovriloj kaj vosto estas orbronzaj ĝis kupraj. La subspecio ''S. c. pacaraimae'' estas ankaŭ pli malhelverda ol la nomiga subspecio, kaj ĝia dorso havas pli fortan kuprokoloran nuancon. Ĝiaj pugo kaj supravostaj kovriloj havas purpuran brilon, kaj kiel ''laireti'', ne havas ruĝbrunan aŭ cinamokoloran voston.<ref name=CTHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Kuprovosta kolibro troviĝas jene:<ref name=IOC13.1> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 13.1. Alirita la 30an de Januaro, 2023. </ref><ref name=CTHU-BOW/> *''Saucerottia cupreicauda cupreicauda'', [[tepujo]]j kie kuniĝas sudorienta Venezuelo, okcidenta Gujano, kaj plej norda Brazilo *''Saucerottia cupreicauda duidae'', Cerro Duida en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda laireti'', tepujoj de Sierra de Unturán kaj de Cerro de la Neblina en suda Venezuelo *''Saucerottia cupreicauda pacaraimae'', Pakarajmaj Montoj en suda Venezuelo La Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] inkludas [[Surinamo]]n en la teritorio de ''S. c. cupreicauda'' kaj notas ankaŭ ĝian ekziston kiel [[vaganteco ĉe birdoj|vaganto]] en Franca Gujano.<ref name=SACCcountries/> La kuprovosta kolibro loĝas en diversaj duonmalfermaj ĝis malfermaj subtropikaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de galeriaj arbaroj, plantejoj, veprejoj kaj arbustejoj, riveraj insuloj, kaj malaltaj sekundaraj arbaroj. Ĝi plejparte troviĝas sur la pli malaltaj ĝis mezaj deklivoj de la tepujoj je altitudoj inter 400 kaj 1 700 m. ''S. c. cupreicauda'' estis trovita tiom malalte kiom ĝis 60 m kaj ''S. c. duidae'' tiom malalte kiom ĝis 180 m.<ref name=CTHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La kuprovosta kolibro estas esence sidlokema, sed la nomiga subspecio faras nekonstantajn laŭsezonajn movojn.<ref name=CTHU-BOW/> ===Manĝado=== La manĝostrategio de la kuprovosta kolibro kaj detaloj pri ĝia dieto ne estas bone dokumentitaj. Kvankam ĝiaj nektarfontoj ne estis studitaj, ĝi estis fotita manĝante ĉe plantoj de multaj malsamaj familioj. Aldone al [[nektaro]], ĝi manĝas ankaŭ malgrandajn [[artikuloj]]n.<ref name=CTHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la kuprovosta kolibro ŝajne inkluzivas almenaŭ januaron ĝis majon.<ref name=CTHU-BOW/> La sola plene priskribita nesto estas de ''S. c. cupreicauda''. Ĝi estis malferma taso farita el lanugo kun [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere, sur maldikaj branĉetoj de malgranda arbo 3 m super la grundo.<ref>{{cite journal |last1=Snow |first1=B.K. |last2=Snow |first2=D.W. |date=1974 |title=Breeding of the Green-bellied Hummingbird |journal=Auk |volume=91 |issue=3 |page=626 |doi=10.2307/4084485 |jstor=4084485 }}</ref> La grandeco de la ovodemetado, la kovoperiodo kaj la tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=CTHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Amazilia-viridigaster |species=Kuprovosta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la kuprovostan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas pro habitatodetruo. Neniu specifa minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Saucerottia cupreicauda'' | article-number = e.T61201753A281007685 | publisher = IUCN | date = 2025 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T61201753A281007685.en}}</ref> Ĝi estas "ĝenerale priskribita kiel sufiĉe ofta ĝis malofta, sed la plej multaj populacioj estas sufiĉe izolaj." La plej multaj el la subspecioj troviĝas en almenaŭ unu protektita areo. "Kvankam neniu specifa datumo estis publikigita pri la efikoj de antropogena habitatomodifo, la kuprovosta kolibro ŝajna persistas en sufiĉe ĝenitaj areoj."<ref name=CTHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{cite book | last = ffrench<!--this name should not be capitalized--> | first = Richard | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago | edition = 2nd | year = 1991 | publisher = Comstock Publishing | isbn = 0-8014-9792-2 }} *{{cite book | last = Hilty | first = Steven L. | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Saucerottia cupreicauda}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Poligenistoj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 2xopkgip88vuurlvxg8tnvo5hb4bb6s 0 943444 9371754 2026-05-12T22:09:45Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kuprovosta kolibro]] 9371754 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kuprovosta kolibro]] 3kp0l3gpdukmupdpt1thjx08nz5n5fv 0 943445 9371755 2026-05-12T22:21:15Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]] 9371755 wikitext text/x-wiki #alidirekti[[Katedro Interlingvistiko kaj Esperanto]] 0omppxe22w5dcyelfua4rpv2ke7hdj8 14 943446 9371766 2026-05-12T22:55:38Z Lovelano 74851 kreita per [[Ŝablono:Sen fontoj]] 9371766 wikitext text/x-wiki {{Neforigenda kategorio}} [[Kategorio:Senfontaj artikoloj laŭ datoj]] su2sbkan1ideqju7bwp9v6zbsscs6h8 0 943447 9371797 2026-05-13T02:40:46Z Näin on näreet 255377 Kreis novan paĝon kun "Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar." 9371797 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. sns8lsz1lug0ttnu3q9tolreaknxp7q 9371798 9371797 2026-05-13T02:44:18Z Näin on näreet 255377 9371798 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. Virinoj devis kiam ili edziniĝis preni familinomon de la edzo aŭ unuigon de la antaŭa nomo kaj la nomo de la edzo, ĝis en 1985 la familinoma leĝo estis reformita kaj la virinoj ricevis eblon edziniĝi sen nomŝanĝo. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. d831c93jqq469grl3ev61vutmqrvgda 9371801 9371798 2026-05-13T02:54:03Z Näin on näreet 255377 9371801 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. Virinoj devis kiam ili edziniĝis preni familinomon de la edzo aŭ unuigon de la antaŭa nomo kaj la nomo de la edzo, ĝis en 1985 la familinoma leĝo estis reformita kaj la virinoj ricevis eblon edziniĝi sen nomŝanĝo. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. == Historio de la finnlandaj familinomoj == Mezepoke en Savonio iĝis la unua en vasta uzo de normala popolo estinta familinoma sistemo de Eŭropo. Oni ekuzis familinomojn kun la sufikso -''nen'', kaj uzo de tiaj nomoj vastiĝis, kiam savonoj transloĝiĝis. Ankaŭ en la finna Karelio uzo de familinomoj iĝis ordinara frue, sed tie la nomoj normale ne havis la sufikson -nen. Vere multaj okcidentfinnlandaj familinomoj estas pri sia origino nomoj de bieno. Unu tipo de tiuj nomoj estas -''la''-sufiksaj nomoj (aŭ -''lä'', dependante pri la vokala harmonio). ir2ur8g06vr1emuadegdvh5k4z6zip7 9371806 9371801 2026-05-13T03:08:21Z Näin on näreet 255377 /* Historio de la finnlandaj familinomoj */ 9371806 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. Virinoj devis kiam ili edziniĝis preni familinomon de la edzo aŭ unuigon de la antaŭa nomo kaj la nomo de la edzo, ĝis en 1985 la familinoma leĝo estis reformita kaj la virinoj ricevis eblon edziniĝi sen nomŝanĝo. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. == Historio de la finnlandaj familinomoj == Mezepoke en Savonio iĝis la unua en vasta uzo de normala popolo estinta familinoma sistemo de Eŭropo. Oni ekuzis familinomojn kun la sufikso -''nen'', kaj uzo de tiaj nomoj vastiĝis, kiam savonoj transloĝiĝis. Ankaŭ en la finna Karelio uzo de familinomoj iĝis ordinara frue, sed tie la nomoj normale ne havis la sufikson -nen. Vere multaj okcidentfinnlandaj familinomoj estas pri sia origino nomoj de bieno. Unu tipo de tiuj nomoj estas -''la''-sufiksaj nomoj (aŭ -''lä'', dependante pri la vokala harmonio). Ekzemple la sufikso estas ligita al vorto inspirita de pejzaĝo en la areo (''mäki'' (monteto) -> [[Mäkelä]], ''joki'' (rivero) -> [[Jokela]], ''koski'' (rapidfluo) -> [[Koskela]]) aŭ de tie ordinara planto (''kuusi'' (piceo) -> [[Kuusela]]) por la bieno kaj sekve eĉ kiel familinomo por la loĝantoj. Aŭ la sufikso estas ligita al antaŭnomo de la majstro de la bieno, ekzemple bieno de [[Yrjö]] povis ricevi nomon ''Yrjölä'', kiu povis poste iĝi ankaŭ familinomo de la loĝantoj de la bieno. Longe en finnlingva okcidenta Finnlando oni uzis bienajn nomojn kiel kromnoma pozicio. Nur poste ili iĝis familinomoj, nedependaj pri la loĝloko. Ekzistis ankaŭ patronimoj kiel kromnomoj, sed ne iĝis tia forta patronima familinoma tradicio kiel en Svedio. Ankoraŭ en la 1870-aj jaroj finnlingvajn familinomojn havis preskau nur orientfinnaj terkultivadaj kaj laboristaj familioj. La okcidentfinnlandaj tiaj familioj normale ne havis familinomon. Aliflanke la elito havis familinomon en tuta Finnlando. El ĝiaj nomoj estis plejo svedlingvaj, iuj germanlingvaj. Krome estis tamen tiaj finnoriginaj nomoj, al kiuj oni aldonis iun fremdan sufikson. md3kgw7o44u1qd9nalnimdtvvia70kl 9371808 9371806 2026-05-13T03:14:19Z Näin on näreet 255377 9371808 wikitext text/x-wiki Laŭ finnlanda leĝo la ĉiuj devas havi unu familinomon kaj unu aŭ pluraj antaŭnomojn. La familinomo iĝis deviga por ĉiuj en 1921. Virinoj devis kiam ili edziniĝis preni familinomon de la edzo aŭ unuigon de la antaŭa nomo kaj la nomo de la edzo, ĝis en 1985 la familinoma leĝo estis reformita kaj la virinoj ricevis eblon edziniĝi sen nomŝanĝo. La maksimuma nombro de la antaŭnomoj estis en 1946–2018 tri, ekde 2019 kvar. == Historio de la finnlandaj familinomoj == Mezepoke en Savonio iĝis la unua en vasta uzo de normala popolo estinta familinoma sistemo de Eŭropo. Oni ekuzis familinomojn kun la sufikso -''nen'', kaj uzo de tiaj nomoj vastiĝis, kiam savonoj transloĝiĝis. Ankaŭ en la finna Karelio uzo de familinomoj iĝis ordinara frue, sed tie la nomoj normale ne havis la sufikson -nen. Vere multaj okcidentfinnlandaj familinomoj estas pri sia origino nomoj de bieno. Unu tipo de tiuj nomoj estas -''la''-sufiksaj nomoj (aŭ -''lä'', dependante pri la vokala harmonio). Ekzemple la sufikso estas ligita al vorto inspirita de pejzaĝo en la areo (''mäki'' (monteto) -> [[Mäkelä]], ''joki'' (rivero) -> [[Jokela]], ''koski'' (rapidfluo) -> [[Koskela]]) aŭ de tie ordinara planto (''kuusi'' (piceo) -> [[Kuusela]]) por la bieno kaj sekve eĉ kiel familinomo por la loĝantoj. Aŭ la sufikso estas ligita al antaŭnomo de la majstro de la bieno, ekzemple bieno de [[Yrjö]] povis ricevi nomon ''Yrjölä'', kiu povis poste iĝi ankaŭ familinomo de la loĝantoj de la bieno. Longe en finnlingva okcidenta Finnlando oni uzis bienajn nomojn kiel kromnoma pozicio. Nur poste ili iĝis familinomoj, nedependaj pri la loĝloko. Ekzistis ankaŭ patronimoj kiel kromnomoj, sed ne iĝis tia forta patronima familinoma tradicio kiel en Svedio. Ankoraŭ en la 1870-aj jaroj finnlingvajn familinomojn havis preskau nur orientfinnaj terkultivadaj kaj laboristaj familioj. La okcidentfinnlandaj tiaj familioj normale ne havis familinomon. Aliflanke la elito havis familinomon en tuta Finnlando. El ĝiaj nomoj estis plejo svedlingvaj, iuj germanlingvaj. Krome estis tamen tiaj finnoriginaj nomoj, al kiuj oni aldonis iun fremdan sufikson. En fino de la 19-a jarcento multaj en okcidenta Finnlando kredis por si familinomon aldonante la malnovan orientfinnan familinoman sufikson al iu naturtema vorto (tamen ne al nomo de bestspeco). Ekzemple el la vortoj ''virta'' (fluo), ''mäki'' (monteto) kaj ''joki'' (rivero) oni ricevis la familinomojn [[Virtanen]], [[Mäkinen]] kaj [[Jokinen]]. En 1906 estis grandega nomŝanĝo, kie multaj, kiuj havas alilingvan (en la plej multaj kazoj svedlingvan) nomon, prenis finnlingvan nomon. njq5m6edq5x6pazvlplxppuimyoikra 0 943448 9371876 2026-05-13T05:26:45Z Crosstor 3176 toksikologo 9371876 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1915|1|3}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Temesvár]] |dato de morto = {{mortotago|1988|2|3}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Keszthely]] }} '''[[Aleksandro|Sándor]] [[Mikaelo|Mihály]] Bordás''' [ŝAndor mihAj bordaŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bordás Sándor Mihály''' estis [[Hungario|hungara]] [[toksologio|toksikologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM186260/d081c473-a137-41ad-a3eb-6daddc8b7c7c/solr/0/24/0/7/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=688191&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1915|1|3}} en [[Temesvár]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Timișoara]] en [[Rumanio]]), li mortis {{mortotago|1988|2|3}} en [[Keszthely]] ([[Hungario]]). == Biografio == La familio Bordás pro [[traktato de Trianon]] (1920) translokiĝis al [[Szeged]], kie {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en 1933, poste li akiris medicinan diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Ferenc József]] en [[1939]]. Post la diplomo li estis [[asistanto]] en instituto pri [[medikamento]]j ĝis 1946, poste en toksikologiaj laborejoj. Li rekonis gravecon de venenigaj efikoj de protektiloj en la agrikultura protektado. Ekde 1950 li laboris en sanafera instituto, dum en 1959 li akiris licencon pri [[higieno]]. Li ekinstruis en [[Georgikon|Agrikultura Altlernejo (Keszthely)]] en 1968, 3 jarojn poste li estis levita [[profesoro]] kaj katedrestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1961 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li pensiuliĝis en 1977, tamen li laboris pli ĝis la fina pensiuliĝo en 1984. Li ricevis [[premio]]jn inter 1953-1983. == Elektitaj kontribuoj == * ''Jobb- és balkezes emberek munkateljesítményének ergometrográfiai vizsgálata.'' (1936; germane: 1937) * ''Kenderláz.'' (1948) * ''Mérgezési veszély elhárítása a növényvédelmi munkában.'' (1954; 6-a pligrandigita eldono: 1967) * ''Méregkezelők útmutatója.'' (kunaŭtoro, 1958; 3-a eldono: 1962) * ''A hazai növényvédőszerek foglalkozási méregtani vizsgálata.'' ([[disertaĵo]], 1961; studenta lernolibro: 1962) * ''A növényvédőszer-mérgezés elősegélynyújtása.'' (1964; 2-a eldono: 1965) * ''Egészségünk megőrzése a vegyszeres növényvédelemben.'' (1978) == Fontoj == * [http://193.225.122.118/eletrajzilexikon/index.php?dir=B#BORD%C3%81S%20S%C3%81NDOR%20%28MIH%C3%81LY%29%2C%20dr. biografio hungare kun foto] * [https://nevpont.hu/palyakep/bordas-sandor-d5eca biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bordas Sandor Mihaly}} [[Kategorio:Hungaraj toksikologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3sdvi9plmz7gwrmig9shss87z73qllp 9371877 9371876 2026-05-13T05:27:21Z Crosstor 3176 /* Referencoj */ 9371877 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1915|1|3}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Temesvár]] |dato de morto = {{mortotago|1988|2|3}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Keszthely]] }} '''[[Aleksandro|Sándor]] [[Mikaelo|Mihály]] Bordás''' [ŝAndor mihAj bordaŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bordás Sándor Mihály''' estis [[Hungario|hungara]] [[toksologio|toksikologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM186260/d081c473-a137-41ad-a3eb-6daddc8b7c7c/solr/0/24/0/7/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=688191&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1915|1|3}} en [[Temesvár]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Timișoara]] en [[Rumanio]]), li mortis {{mortotago|1988|2|3}} en [[Keszthely]] ([[Hungario]]). == Biografio == La familio Bordás pro [[traktato de Trianon]] (1920) translokiĝis al [[Szeged]], kie {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en 1933, poste li akiris medicinan diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Ferenc József]] en [[1939]]. Post la diplomo li estis [[asistanto]] en instituto pri [[medikamento]]j ĝis 1946, poste en toksikologiaj laborejoj. Li rekonis gravecon de venenigaj efikoj de protektiloj en la agrikultura protektado. Ekde 1950 li laboris en sanafera instituto, dum en 1959 li akiris licencon pri [[higieno]]. Li ekinstruis en [[Georgikon|Agrikultura Altlernejo (Keszthely)]] en 1968, 3 jarojn poste li estis levita [[profesoro]] kaj katedrestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1961 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li pensiuliĝis en 1977, tamen li laboris pli ĝis la fina pensiuliĝo en 1984. Li ricevis [[premio]]jn inter 1953-1983. == Elektitaj kontribuoj == * ''Jobb- és balkezes emberek munkateljesítményének ergometrográfiai vizsgálata.'' (1936; germane: 1937) * ''Kenderláz.'' (1948) * ''Mérgezési veszély elhárítása a növényvédelmi munkában.'' (1954; 6-a pligrandigita eldono: 1967) * ''Méregkezelők útmutatója.'' (kunaŭtoro, 1958; 3-a eldono: 1962) * ''A hazai növényvédőszerek foglalkozási méregtani vizsgálata.'' ([[disertaĵo]], 1961; studenta lernolibro: 1962) * ''A növényvédőszer-mérgezés elősegélynyújtása.'' (1964; 2-a eldono: 1965) * ''Egészségünk megőrzése a vegyszeres növényvédelemben.'' (1978) == Fontoj == * [http://193.225.122.118/eletrajzilexikon/index.php?dir=B#BORD%C3%81S%20S%C3%81NDOR%20%28MIH%C3%81LY%29%2C%20dr. biografio hungare kun foto] * [https://nevpont.hu/palyakep/bordas-sandor-d5eca biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bordas Sandor Mihaly}} [[Kategorio:Hungaraj toksikologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} t4wjx3wgbmbjpwb2s9eryn3follfgo5 9371891 9371877 2026-05-13T05:57:37Z Crosstor 3176 9371891 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1915|1|3}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Temesvár]] |dato de morto = {{mortotago|1988|2|3}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Keszthely]] }} '''[[Aleksandro|Sándor]] [[Mikaelo|Mihály]] Bordás''' [ŝAndor mihAj bordaŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bordás Sándor Mihály''' estis [[Hungario|hungara]] [[toksologio|toksologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM186260/d081c473-a137-41ad-a3eb-6daddc8b7c7c/solr/0/24/0/7/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=688191&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1915|1|3}} en [[Temesvár]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Timișoara]] en [[Rumanio]]), li mortis {{mortotago|1988|2|3}} en [[Keszthely]] ([[Hungario]]). == Biografio == La familio Bordás pro [[traktato de Trianon]] (1920) translokiĝis al [[Szeged]], kie {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en 1933, poste li akiris medicinan diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Ferenc József]] en [[1939]]. Post la diplomo li estis [[asistanto]] en instituto pri [[medikamento]]j ĝis 1946, poste en toksikologiaj laborejoj. Li rekonis gravecon de venenigaj efikoj de protektiloj en la agrikultura protektado. Ekde 1950 li laboris en sanafera instituto, dum en 1959 li akiris licencon pri [[higieno]]. Li ekinstruis en [[Georgikon|Agrikultura Altlernejo (Keszthely)]] en 1968, 3 jarojn poste li estis levita [[profesoro]] kaj katedrestro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1961 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li pensiuliĝis en 1977, tamen li laboris pli ĝis la fina pensiuliĝo en 1984. Li ricevis [[premio]]jn inter 1953-1983. == Elektitaj kontribuoj == * ''Jobb- és balkezes emberek munkateljesítményének ergometrográfiai vizsgálata.'' (1936; germane: 1937) * ''Kenderláz.'' (1948) * ''Mérgezési veszély elhárítása a növényvédelmi munkában.'' (1954; 6-a pligrandigita eldono: 1967) * ''Méregkezelők útmutatója.'' (kunaŭtoro, 1958; 3-a eldono: 1962) * ''A hazai növényvédőszerek foglalkozási méregtani vizsgálata.'' ([[disertaĵo]], 1961; studenta lernolibro: 1962) * ''A növényvédőszer-mérgezés elősegélynyújtása.'' (1964; 2-a eldono: 1965) * ''Egészségünk megőrzése a vegyszeres növényvédelemben.'' (1978) == Fontoj == * [http://193.225.122.118/eletrajzilexikon/index.php?dir=B#BORD%C3%81S%20S%C3%81NDOR%20%28MIH%C3%81LY%29%2C%20dr. biografio hungare kun foto] * [https://nevpont.hu/palyakep/bordas-sandor-d5eca biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bordas Sandor Mihaly}} [[Kategorio:Hungaraj toksologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 4nsquy5ezgs63qxyoz8trqx24tihp88 0 943449 9371880 2026-05-13T05:38:33Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Siraisi Sigeo''' (Sigeo Shiraisi / 白石茂雄) estis japana esperantisto, tradukisto kaj aŭtoro. Lia agado en la Esperanto-movado plejparte floris meze de la 20-a jarcento. == Verkaro == * Internacia Korespondo en Esperanto: Kunlaboro kun la fama japana esperantisto kaj verkisto [[Miyamoto Masao]]. Kune ili verkis la gvidlibron ''"Internacia korespondo en Esperanto"'' (japane: ''エスペラント文通案内''), unue eldonitan en 1969,..." 9371880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Siraisi Sigeo''' (Sigeo Shiraisi / 白石茂雄) estis japana esperantisto, tradukisto kaj aŭtoro. Lia agado en la Esperanto-movado plejparte floris meze de la 20-a jarcento. == Verkaro == * Internacia Korespondo en Esperanto: Kunlaboro kun la fama japana esperantisto kaj verkisto [[Miyamoto Masao]]. Kune ili verkis la gvidlibron ''"Internacia korespondo en Esperanto"'' (japane: ''エスペラント文通案内''), unue eldonitan en 1969, kiu spertis plurajn reeldonojn. * La lampo: "The lamp" el ''The Hound of Death'' (1933), aperis en numero 89 de [[L' Omnibuso]]. * SOS: "S.O.S." el ''The Hound of Death'' (1933), aperis en numero 90 de [[L' Omnibuso]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigeo, Siraisi}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] dnpvj6wsd2qsxkgn097k7tyrs7bhn6g 9371881 9371880 2026-05-13T05:39:58Z Sj1mor 12103 9371881 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Siraisi Sigeo''' (Sigeo Siraisi / {{Lang-ja|白石茂雄}}) estis japana esperantisto, tradukisto kaj aŭtoro. Lia agado en la Esperanto-movado plejparte floris meze de la 20-a jarcento. == Verkaro == * Internacia Korespondo en Esperanto: Kunlaboro kun la fama japana esperantisto kaj verkisto [[Miyamoto Masao]]. Kune ili verkis la gvidlibron ''"Internacia korespondo en Esperanto"'' ({{Lang-ja|エスペラント文通案内}}), unue eldonitan en 1969, kiu spertis plurajn reeldonojn. * La lampo: "The lamp" el ''The Hound of Death'' de [[Agatha Christie]] (1933), aperis en numero 89 de [[L' Omnibuso]]. * SOS: "S.O.S." el ''The Hound of Death'' (1933), aperis en numero 90 de [[L' Omnibuso]]. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigeo, Siraisi}} [[Kategorio:Japanaj esperantistoj]] 46xev0krueytmid63qp6zi4swvb5q3e 0 943450 9371890 2026-05-13T05:54:37Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1297271100|Takuboku Ishikawa]]" 9371890 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Takuboku_Ishikawa_and_his_wife_Setsuko.jpg|eta|Takuboku Ishikawa kaj lia edzino Setsuko post ilia fianĉiĝo en 1904 <ref>{{cite web|title=Illusions of Self: The Life and Poetry of Ishikawa Takuboku|url=https://apjjf.org/Roger-Pulvers/4306.html|website=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus}}</ref>]] [[Dosiero:Kyosuke_Kindaichi_and_Takuboku_Ishikawa.jpg|eta|Amiko Kyōsuke Kindaichi (maldekstre) kaj Takuboku Ishikawa (dekstre) en 1908]] * [http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person153.html#sakuhin_list_1 e-tekstoj de la verkoj de Ishikawa Takuboku] ĉe [[Aozora bunko]] * [https://web.archive.org/web/20091023014939/http://www.geocities.jp/torikai007/bio/takuboku.html Takuboku kaj socialismo] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] fp34laapdqs3q74shfetvl3dnzxqa2h 9371897 9371890 2026-05-13T06:07:33Z Sj1mor 12103 9371897 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Takuboku_Ishikawa_and_his_wife_Setsuko.jpg|eta|Takuboku Ishikawa kaj lia edzino Setsuko post ilia fianĉiĝo en 1904 <ref>{{cite web|title=Illusions of Self: The Life and Poetry of Ishikawa Takuboku|url=https://apjjf.org/Roger-Pulvers/4306.html|website=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus}}</ref>]] [[Dosiero:Kyosuke_Kindaichi_and_Takuboku_Ishikawa.jpg|eta|Amiko Kyōsuke Kindaichi (maldekstre) kaj Takuboku Ishikawa (dekstre) en 1908]] '''Iŝikaŭa Takuboku''' ({{Lang-ja|石川 啄木|t=''Iŝikawa Takuboku''}}); naskiĝis la 20-an de februaro 1886 en Hinoto , Distrikto Minamiiwate ([[d:Q1936209]]), nun parto de [[Morioka]] - mortis la 13-an de aprilo 1912 en [[Tokio]]), origine ''Ishikawa Hajime'' ({{Lang|ja|石川 一}}), estis japana poeto, [[tankaisto]] kaj literaturkritikisto de la [[Meiĵi-periodo|Meiji-periodo]], kaj kiu havis fortan influon sur la disvolviĝo de tanka-poezio. == Verkado == Liaj plej gravaj verkoj estis du volumoj de [[Tankao|tanka-]] poemoj kaj plie liaj taglibroj: * ''Akogare'' (あこがれ) (Aspiroj) 1905 * ''Iciaku no Suna'' (一握の砂) (Manpleno da sablo) 1910 * ''Kanaŝiki gangu'' (悲しき玩具) (Malĝojaj ludiloj) publikigita postmorte en 1912 Iŝikawa skribis kelkajn el siaj taglibroj en [[Latina alfabeto|latina skribo,]] [[Japana lingvo per latinaj literoj|transliterumo de la japana lingvo,]] por ke lia edzino ne povu legi ilin.<ref name="Encyclopædia Britannica - Ishikawa Takuboku">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295312/Ishikawa-Takuboku|title=Ishikawa Takuboku|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=10 May 2012}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''Utaaro de Takuboku'', trad. [[Miyamoto Masao]], aperis en [[L'Omnibuso]], 1980 (2a eld), 118p. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[4672 Takuboku]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person153.html#sakuhin_list_1 e-tekstoj de la verkoj de Ishikawa Takuboku] ĉe Aozora bunko * [https://web.archive.org/web/20091023014939/http://www.geocities.jp/torikai007/bio/takuboku.html Takuboku kaj socialismo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Takuboku Ishikawa}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] qzhbrrpnumrz1c073850hoqfjcxtd02 9371905 9371897 2026-05-13T06:18:57Z Sj1mor 12103 9371905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:Takuboku_Ishikawa_and_his_wife_Setsuko.jpg|eta|Takuboku Ishikawa kaj lia edzino Setsuko post ilia fianĉiĝo en 1904 <ref>{{cite web|title=Illusions of Self: The Life and Poetry of Ishikawa Takuboku|url=https://apjjf.org/Roger-Pulvers/4306.html|website=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus}}</ref>]] [[Dosiero:Kyosuke_Kindaichi_and_Takuboku_Ishikawa.jpg|eta|Amiko Kyōsuke Kindaichi (maldekstre) kaj Takuboku Ishikawa (dekstre) en 1908]] '''Iŝikaŭa Takuboku''' ({{Lang-ja|石川 啄木|t=''Iŝikaŭa Takuboku''}}); naskiĝis la 20-an de februaro 1886 en Hinoto , Distrikto Minamiiwate ([[d:Q1936209]]), nun parto de [[Morioka]] - mortis la 13-an de aprilo 1912 en [[Tokio]]) estis la plumnomo de ''Iŝikaŭa Hajime'' ({{Lang|ja|石川 一}}), kiu estis japana poeto, [[tankaisto]] kaj literaturkritikisto de la [[Meiĵi-periodo|Meiji-periodo]], kaj kiu havis fortan influon sur la disvolviĝo de tanka-poezio. Li estis membro de la grupo ''Myōjō'' de [[Naturalismo|naturalismaj]] poetoj, Iŝikaŭa poste fariĝis ano de [[socialismo]]. Kiel poeto, li verkis kaj tankaajn poemojn kaj poemojn en la tiel nomataj ''ŝintaiŝi'' ("novstilaj poemoj") kaj ''jijuŝi'' ("liberversaj poemoj") stiloj. Lia verkaro povas esti dividita en tri grupojn. Komence de sia adoleskeco li komencis kiel romantika poeto, poste li estis parto de la grupo de poetoj de la revuo ''Myōjō'' (''Matenstelo''), de naturalisma tendenco, kvankam li poste forlasis ĝin por socialisma poezio. La verkado de Iŝikaŭa klare montras naturalismajn temojn kaj la socialismajn ideojn, kiujn li konfesis. Li mortis pro [[tuberkulozo]] en la aĝo de 26 jaroj. Post lia morto, granda nombro da libroj kaj artikoloj estis verkitaj pri li, ofte pli fokusiĝante al lia biografio ol al lia poezio, ĉar lia vivo estis plena de ŝanĝiĝoj. == Verkaro == Liaj plej gravaj verkoj estis du volumoj de [[Tankao|tanka-]] poemoj kaj plie liaj taglibroj: * ''Akogare'' (あこがれ) (Aspiroj) 1905 * ''Iciaku no Suna'' (一握の砂) (Manpleno da sablo) 1910 * ''Kanaŝiki gangu'' (悲しき玩具) (Malĝojaj ludiloj) publikigita postmorte en 1912 Iŝikawa skribis kelkajn el siaj taglibroj en [[Latina alfabeto|latina skribo,]] [[Japana lingvo per latinaj literoj|transliterumo de la japana lingvo,]] por ke lia edzino ne povu legi ilin.<ref name="Encyclopædia Britannica - Ishikawa Takuboku">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/295312/Ishikawa-Takuboku|title=Ishikawa Takuboku|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=10 May 2012}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''Utaaro de Takuboku'', trad. [[Miyamoto Masao]], aperis en [[L'Omnibuso]], 1980 (2a eld), 118p. == Bibliografio == * Ruth Linhart: ''Ishikawa Takuboku und der japanische Naturalismus: ein Beitrag zur Ergänzung dde Takuboku-Bildes in der japanischen Literaturgeschichte''. Institut für Japanologie der Universität Wien, Wien 1971. * Ishikawa Takuboku, ''On Knowing Oneself Too Well'', tradukita de Tamae K. Prindle, Syllabic Press, © 2010. <nowiki>ISBN 978-0615345628</nowiki> * Ishikawa Takuboku, ''Romaji Diary and Sad Toys'', tradukita de Sanford Goldstein and Seishi Shinoda. Rutland, Charles E. Tuttle Co. 1985. * Ishikawa Takuboku, ''Takuboku: Poems to Eat'', tradukita de Carl Sesar, Tokyo. Kodansha International, 1966. * Makoto Ueda, ''Modern Japanese Poets and the Nature of Literature'', Stanford University Press © 1983 <nowiki>ISBN 0-8047-1166-6</nowiki> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[4672 Takuboku]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person153.html#sakuhin_list_1 e-tekstoj de la verkoj de Ishikawa Takuboku] ĉe Aozora bunko * [https://web.archive.org/web/20091023014939/http://www.geocities.jp/torikai007/bio/takuboku.html Takuboku kaj socialismo] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Takuboku Ishikawa}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj poetoj]] pdlyts7vye0o92gnppu75boltce4ou0 0 943451 9371892 2026-05-13T05:58:57Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Takuboku Ishikawa]] 9371892 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Takuboku Ishikawa]] 1ysclqxw8kofdfkqau8ynng2wum86iu 0 943452 9371912 2026-05-13T06:27:55Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1319966497|Denji Kuroshima]]" 9371912 wikitext text/x-wiki * [http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person37.html 黒島 伝治：作家別作品リスト] {{Nihongo|Open Air Library|青空文庫|Aozora Bunko}} * [https://web.archive.org/web/20070930185312/http://www.japanfocus.org/products/details/2243 Against the System: Antiwar Writing of Kuroshima Denji] [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] 5ezjgihu211tlrt81pw6sum3byhfyy9 9371920 9371912 2026-05-13T06:48:16Z Sj1mor 12103 9371920 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Denzi Kuroŝima''' ({{Lang-ja|黒島 伝治}}; naskiĝis la 12-an de decembro 1898, en Nōma (nun Ŝōdoŝima, [[d:Q2166413]]), [[Gubernio Kagawa]] - mortis la 17-an de oktobro 1943) estis japana verkisto. == Vivo == Plejparte memlerninta verkisto el humilaj originoj, Kuroŝima naskiĝis en Ŝodoŝima ĉe la [[Setinterna maro|Enlanda Maro de Seto]] kaj translokiĝis al Tokio en 1917 por gajni monon kaj financi siajn studojn. Li estis akceptita en antaŭlernejon en 1919, sed estis rekrutita en la armeon la saman jaron. En 1921, li estis sendita por batali en la [[Rusia Enlanda milito|milito kontraŭ Sovetunio]], tiam kondukata de Japanio kaj ĝiaj aliancanoj, inkluzive de [[Usono]] kaj [[Britio]]. En [[Siberio]], li spertis la unuajn simptomojn de [[tuberkulozo]]. Reveninte al Japanio kaj civila vivo en 1922, Kuroŝima aliĝis al la burĝona [[Proleta literaturo|proletara literatura movado]] kaj publikigis siajn rakontojn en diversaj ĵurnaloj. Lia unua novelo (''Denpō'') aperis en 1925. == Verkoj == Unu el la plej engaĝitaj [[Kontraŭmilitarismo|kontraŭmilitismaj]] intelektuloj en moderna Japanio, Denji Kuroŝima estas plej konata pro siaj siberiaj rakontoj de la malfruaj 1920-aj jaroj - vivecaj priskriboj de la suferado eltenita de japanaj soldatoj kaj rusaj civiluloj dum la japana invado de la nove formita Sovetunio. Kuroŝima ankaŭ verkis potencajn rakontojn traktantajn la malfacilaĵojn, luktojn kaj maloftajn triumfojn de japanaj kamparanoj. Lia sola plenlonga romano, ''Militaj Stratoj'' (1930), brutala bildigo de milita kaj ekonomia agreso kontraŭ [[Ĉinio]], estis cenzurita ne nur de la Imperia Japana registaro sed ankaŭ de la usonaj okupaciaj aŭtoritatoj. == Literatura stilo == La rakontoj de Kuroŝima — kiel tiuj de [[Anton Ĉeĥov]], kiun li admiris  — estas senornamaj laŭ stilo, simplaj en sia rakontado, kaj atentaj al detaloj. Ilia enhavo transdonas senton de [[Aŭtenteco|aŭtentikeco]], malĝojon pro nenecesa suferado, kaj ĉefe, urĝan bezonon de ŝanĝo. Malgraŭ fojaj eksplodoj de humuro kaj liriko, la tono malofte estas gaja, kaj feliĉaj finoj estas maloftaj: Kuroŝima sindetenas de atingi en fikcio tion, kio estas multe pli malfacile atingebla en realeco. Sen facila [[optimismo]], liaj rakontoj estas malfermaj kronikoj de perforto kaj rezisto. Fine, Kuroŝima estas konvinkita, ke nur vasta internacia movado fondita sur la fundamenta [[solidareco]] de la homaro havas ŝancon anstataŭigi malhoman [[status quo]] per mondo de sana menso, justeco kaj malavareco. Dume, alfrontante la ĉiutagajn tragediojn de strukture neracia mondo, radikalaj artistoj ĉie estas devigitaj persisti en sia laboro de [[Opozicio (politiko)|opozicio]]. En sia eseo de 1929 "''Pri Pacifista Literaturo''", Kuroŝima skribas: "Dum la kapitalisma sistemo ekzistas, proletara kontraŭmilita literaturo ankaŭ devas ekzisti kaj batali kontraŭ ĝi." == Verkaro == * ''Grupo de Kirliĝantaj Korvoj: kaj'' ''aliaj proletaj skribaĵoj'' : Inkluzivas la rakontojn: ''La Telegramo'', ''Grego da Porkoj'', ''La Sukerŝtelisto'', ''Iliaj Vivoj'', ''Siberio en Neĝo'', ''La Sledo'', ''Grupo da Kirliĝantaj Korvoj'', ''La Truo'', ''Tero Leviĝanta kaj Falanta'', ''La Kabo'', ''Militarigitaj Stratoj'' == En Esperanto aperis == * ''Siberio en Neĝo'', trad. [[Miyamoto Masao]], aperis en [[L'Omnibuso]] (1982), 88p. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person37.html 黒島 伝治：作家別作品リスト] {{Nihongo|Open Air Library|青空文庫|Aozora Bunko}} * [https://web.archive.org/web/20070930185312/http://www.japanfocus.org/products/details/2243 Against the System: Antiwar Writing of Kuroŝima Denji] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Denji Kuroshima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] cst57sjm9q3vl5qjpg693jrf87lnov3 9371928 9371920 2026-05-13T06:59:25Z Sj1mor 12103 9371928 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Denzi KUROŜIMA''' ({{Lang-ja|黒島 伝治}}; naskiĝis la 12-an de decembro 1898, en Nōma (nun Ŝōdoŝima, [[d:Q2166413]]), [[Gubernio Kagawa]] - mortis la 17-an de oktobro 1943) estis japana verkisto. == Vivo == Plejparte memlerninta verkisto el humilaj originoj, Kuroŝima naskiĝis en Ŝodoŝima ĉe la [[Setinterna maro|Enlanda Maro de Seto]] kaj translokiĝis al Tokio en 1917 por gajni monon kaj financi siajn studojn. Li estis akceptita en antaŭlernejon en 1919, sed estis rekrutita en la armeon la saman jaron. En 1921, li estis sendita por batali en la [[Rusia Enlanda milito|milito kontraŭ Sovetunio]], tiam kondukata de Japanio kaj ĝiaj aliancanoj, inkluzive de [[Usono]] kaj [[Britio]]. En [[Siberio]], li spertis la unuajn simptomojn de [[tuberkulozo]]. Reveninte al Japanio kaj civila vivo en 1922, Kuroŝima aliĝis al la burĝona [[Proleta literaturo|proletara literatura movado]] kaj publikigis siajn rakontojn en diversaj ĵurnaloj. Lia unua novelo (''Denpō'') aperis en 1925. == Verkoj == Unu el la plej engaĝitaj [[Kontraŭmilitarismo|kontraŭmilitismaj]] intelektuloj en moderna Japanio, Denji Kuroŝima estas plej konata pro siaj siberiaj rakontoj de la malfruaj 1920-aj jaroj - vivecaj priskriboj de la suferado eltenita de japanaj soldatoj kaj rusaj civiluloj dum la japana invado de la nove formita Sovetunio. Kuroŝima ankaŭ verkis potencajn rakontojn traktantajn la malfacilaĵojn, luktojn kaj maloftajn triumfojn de japanaj kamparanoj. Lia sola plenlonga romano, ''Militaj Stratoj'' (1930), brutala bildigo de milita kaj ekonomia agreso kontraŭ [[Ĉinio]], estis cenzurita ne nur de la Imperia Japana registaro sed poste ankaŭ de la [[Okupacio de Japanio|usonaj okupaciaj aŭtoritatoj]]. == Literatura stilo == La rakontoj de Kuroŝima — kiel tiuj de [[Anton Ĉeĥov]], kiun li admiris  — estas senornamaj laŭ stilo, simplaj en sia rakontado, kaj atentaj al detaloj. Ilia enhavo transdonas senton de [[Aŭtenteco|aŭtentikeco]], malĝojon pro nenecesa suferado, kaj ĉefe, urĝan bezonon de ŝanĝo. Malgraŭ fojaj eksplodoj de humuro kaj liriko, la tono malofte estas gaja, kaj feliĉaj finoj estas maloftaj: Kuroŝima sindetenas de atingi en fikcio tion, kio estas multe pli malfacile atingebla en realeco. Sen facila [[optimismo]], liaj rakontoj estas malfermaj kronikoj de perforto kaj rezisto. Fine, Kuroŝima estas konvinkita, ke nur vasta internacia movado fondita sur la fundamenta [[solidareco]] de la homaro havas ŝancon anstataŭigi malhoman [[status quo]] per mondo de sana menso, justeco kaj malavareco. Dume, alfrontante la ĉiutagajn tragediojn de strukture neracia mondo, radikalaj artistoj ĉie estas devigitaj persisti en sia laboro de [[Opozicio (politiko)|opozicio]]. En sia eseo de 1929 "''Pri Pacifista Literaturo''", Kuroŝima skribas: "Dum la kapitalisma sistemo ekzistas, proletara kontraŭmilita literaturo ankaŭ devas ekzisti kaj batali kontraŭ ĝi." == Verkaro == * ''Grupo de Kirliĝantaj Korvoj: kaj'' ''aliaj proletaj skribaĵoj'' : Inkluzivas la rakontojn: ''La Telegramo'', ''Grego da Porkoj'', ''La Sukerŝtelisto'', ''Iliaj Vivoj'', ''Siberio en Neĝo'', ''La Sledo'', ''Grupo da Kirliĝantaj Korvoj'', ''La Truo'', ''Tero Leviĝanta kaj Falanta'', ''La Kabo'', ''Militarigitaj Stratoj'' == En Esperanto aperis == * ''Siberio en Neĝo'', trad. [[Miyamoto Masao]], aperis en [[L'Omnibuso]] (1982), 88p. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person37.html 黒島 伝治：作家別作品リスト] {{Nihongo|Open Air Library|青空文庫|Aozora Bunko}} * [https://web.archive.org/web/20070930185312/http://www.japanfocus.org/products/details/2243 Against the System: Antiwar Writing of Kuroŝima Denji] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Denji Kuroshima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] n73bjqg9r6dkuvf7eip6tz47ect40u8 0 943453 9371913 2026-05-13T06:32:23Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Denji Kuroshima]] 9371913 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Denji Kuroshima]] 03ilogzltw2bvikgyh6sli6ypq7ocfw 0 943454 9371925 2026-05-13T06:57:18Z HaleBopp 52251 Kreado de Okulvitra tiraneto 9371925 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Okulvitra tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Zimmerius improbus (15014408014).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Kolombio]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Zimmerius]]'' |specio = '''''Z. improbus''''' - '''okulvitra tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Zimmerius improbus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871) |mapo de vivoteritorioj = Zimmerius improbus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''Z. i. tamae'' <small>([[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1954)</small> *''Z. i. improbus'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871)</small> |sinonimo = *''Tyranniscus improbus'' (pranomo) *''Zimmerius vilissimus improbus'' |vikispecio = |komunejo = }} La '''okulvitra tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Zimmerius improbus]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 2 [[subspecio]]jn troviĝantajn en norda [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 13-an de maj. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Zimmerius]]'' <small>[[Traylor, MA]], 1977</small> ****''Zimmerius improbus'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871)</small> - okulvitra tiraneto *****''Zimmerius improbus tamae'' <small>([[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1954)</small> *****''Zimmerius improbus improbus'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1871)</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca [[genra nomo]] ''Zimmerius'' estis donita omaĝe al la usona [[ornitologo]] [[John Todd Zimmer]] (1889-1957) pro liaj grandegaj kontribuoj al la sistematiko de neotropisaj birdoj kaj lia rekono de la unika flugilŝablono de ĉi tiu nova genro<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/paltyr4/cur/introduction Birds of the World], Spectacled Tyrannulet.</ref>. La [[specia epiteto]] ''improbus'' estas [[latina]] vorto signifanta "malhonesta", ĉar tiu specio havas trompan similecon kun sia parenco ''Zimmerius vilissimus''<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La okulvitra tiraneto troviĝas je 1500-2400 m en la [[Sierra Nevada de Sankta-Marta]] en [[Kolombio]] kaj la [[Serranía del Perijá]] en Kolombio kaj [[Venezuelo]], kaj je iomete pli malaltaj altitudoj de la [[Departemento Norda Santandero]] en Kolombio norden ĝis la [[Cordillera de Mérida]] en Venezuelo. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, arbarorandoj, pli malfermitaj arbaroj kaj eĉ en maldensejoj kun disaj arboj<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 36lpxvwrk7m08q6z3am4lo9i9g88r4d 0 943455 9371926 2026-05-13T06:57:22Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Okulvitra tiraneto 9371926 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Okulvitra tiraneto]] c4h67r6qh1iolvipy3nnk9hk96s9doj 0 943456 9371932 2026-05-13T07:29:58Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1160045169|Yoshirō Nagayo]]" 9371932 wikitext text/x-wiki '''Yoŝirō NAGAYO''' (長与 善郎, Nagayo Yoshirō ; naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1888 en Tokio - mortis la 29-an de oktobro 1961 samloke) estis verkisto kaj dramisto aktiva dum la Shōwa periodo en Japanio. [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj dramistoj]] [[Kategorio:Japanaj literaturkritikistoj]] 26md294bux4gwwjb303khhba8s5xn8r 9371933 9371932 2026-05-13T07:31:41Z Sj1mor 12103 9371933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Yoŝirō NAGAYO''' ({{lang-ja|長与 善郎|t=''Nagayo Yoshirō''}}; naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1888 en [[Tokio]] - mortis la 29-an de oktobro 1961 samloke) estis verkisto kaj dramisto aktiva dum la Shōwa periodo en Japanio. == En Esperanto aperis == * ''Kristo el Bronzo'', tradukis [[Ueyama Masao|UEYAMA Masao]], [[Librejo Pirato]], 1970 == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagayo, Yoshiro}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj dramistoj]] [[Kategorio:Japanaj literaturkritikistoj]] at3g1hdvuyrsydim9msilnr3rnw6wbx 9371938 9371933 2026-05-13T07:38:06Z Sj1mor 12103 9371938 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Yoŝirō NAGAYO''' ({{lang-ja|長与 善郎|t=''Nagayo Yoshirō''}}; naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1888 en [[Tokio]] - mortis la 29-an de oktobro 1961 samloke) estis verkisto kaj dramisto aktiva dum la Shōwa periodo en Japanio. Li estas konsiderata tipa reprezentanto de la humanisma filozofio de la ''Ŝirakaba'' skolo. Liaj plej gravaj verkoj inkluzivas la verkojn ''Kou to Ryuho'' (1916-1917), ''Indara no ko'' (''La infano de Indra'', 1921), kaj la historian romanon ''Takezawa sensei to iu hito'' (1924-25). En la Okcidento li estas plej konata pro sia filmscenaro ''Seido no Kirisuto'' ("Kristo en Bronzo"), rakonto pri [[religia persekutado]] en la [[Edo-periodo]] de Japanio, kiu estis unu el la partoprenantoj en la [[Festivalo de Cannes]] en 1956. == Verkado == Nagayo laboris kiel verkisto por la literatura revuo ''Ŝirakaba''. Li iĝis precipe konata kiel dramisto kaj romanverkisto kun teatraĵoj kiel ekzemple ''Kōu to Ryūhō'' ({{lang|ja|項羽と劉邦}}; 1917) kaj ''Indara no ko'' ({{lang|ja|因陀羅の子}}; 1920) kaj la historia romano ''Takezawa-sensei to iuto.'' ({{lang|ja|竹沢先生と云ふ人}}; 1925). Li ankaŭ skribis du vojaĝraportojn de [[Manĉurio]] - ''Shōnen Manshū tokuhon'' ({{lang|ja|少年満洲読本}}) kaj ''Manshū no kengaku'' ({{lang|ja|満洲の見学}}) - kaj publikigis aŭtobiografian laboron, ''Waga kokoro no henreki'' ({{lang|ja|わが心の遍歴}}). En la Okcidento, li fariĝis aparte konata ''pro Seidō no Kirisutu'' ({{lang|ja|青銅の基督}}, "La Bronza Kristo"; 1923), romano pri la persekutado de kristanoj en la 17-a-jarcenta Japanio, kiu ankaŭ funkciis kiel bazo por filmscenaro. == En Esperanto aperis == * ''Kristo el Bronzo'', tradukis [[Ueyama Masao|UEYAMA Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1970 == Referencoj == {{Referencoj}} * Mortimer, Maya. ''Meeting the Sensei: The Role of the Master in Shirakaba Writers.'' Brill's Japanese Studies Library, 11. (2000). {{ISBN|90-04-11655-9}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagayo, Yoshiro}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj dramistoj]] [[Kategorio:Japanaj literaturkritikistoj]] kfezuygicez9gykk6yeh3hgl8qdwphl 0 943457 9371935 2026-05-13T07:32:50Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Yoshiro Nagayo]] 9371935 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Yoshiro Nagayo]] gjkat8c1dnpoms7fpofgzda2e8hblac 0 943458 9371961 2026-05-13T07:59:54Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1347420700|Atsushi Nakajima]]" 9371961 wikitext text/x-wiki * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] ei7ucq9rg92ff98gev7dfa6i3p6swmr 9371971 9371961 2026-05-13T08:11:32Z Sj1mor 12103 9371971 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Atsuŝi NAKAZIMA''' ({{Lang-ja|中島 敦}}; naskiĝis la 5-an de majo 1909 en [[Tokio]]; mortis la 4-an de decembro 1942 samloke) estis japana verkisto konata pro sia unika stilo kaj mem-introspektivaj temoj. Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas "La Luno Super la Monto" kaj "Lumo, Vento kaj Revoj", kiam la unua estis publikita en multaj japanaj lernolibroj.<ref>{{Cite book|last=Kasumata|first=Hiroshi|title=中島敦の遍歴|publisher=Chikuma Shobō|year=2004|isbn=4480823565}}</ref> == Verkado == Lia literatura kariero komenciĝis frue en lia vivo. Post diplomiĝo de sia lernejo en Seulo, li aliĝis al la literatura programo de la Unua Supera Lernejo de Tokio ([[:ja:第一高等学校|第一高等学校]]), kie li komencis verki fikcion. En 1927 li komencis publikigi en la literatura revuo de la lernejo kaj antaŭ 1929 li fariĝis membro de la redakcia teamo. Dum ĉi tiu periodo li komencis montri sian karakterizan stilon, metante siajn rakontojn en ekzotikajn lokojn kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Koreio]], kune kun revenantaj temoj de memdubo, demandoj pri la signifo de la vivo (vivsenco), izoliteco, sorto kaj la naturo de homa [[ekzisto]]. Kelkaj el liaj pli postaj verkoj ankaŭ montras senton de ironio kaj satiro.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Langton|first=Scott Charles|date=1992|title=The Works of Nakajima Atsushi: 'War is war and literature is literature'|url=https://etd.ohiolink.edu/apexprod/rws_etd/send_file/send?accession=osu1208532046&disposition=inline|journal=[[Ohio State University]]|via=OhioLINK}}</ref> Li debutis kiel verkisto per la novelo ''"Toragari'' " (虎狩) - "Ĉasante Tigrojn", kiun li prezentis al konkurso por junaj aŭtoroj okazigita de la revuo ''Chūōkōron'' en 1934''.'' De 1941, Nakajima vivis en [[Palaŭo]], kie li instruis la infanojn de membroj de la japana okupaciadministracio. Tie li kompletigis la novelon ''Tsushitara no shi'' (ツシタラの死) pri la vivo de [[Robert Louis Stevenson]]. Lia novelo ''Hikari to kaze to yume'' (光と風と夢) - "Lumo kaj Vento kaj Sonĝo", ankaŭ pri Stevenson, estis nomumita por la Akutagawa Premio. Nakajima estis unu el la unuaj japanaj verkistoj, kiuj esploris la verkojn de [[Franz Kafka]], kiel montras lia rakonto ''Rōshitsuki (狼疾記) – "Raporto pri malsana lupo" –'' (publikigita en 1942), kiu estis influita de [[La Metamorfozo]]. En marto 1942, Nakajima, kiu suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo, revenis al Japanio pro sankaŭzoj por dediĉi sin tute al verkado. Tamen, li mortis poste en tiu jaro pro komplikaĵoj de sia malsano. Li postlasis nur malgrandan literaturan verkon, konsistantan el kelkaj noveloj kaj rakontoj, inkluzive de ''Riryō'' (狐憑) - "Posedita de Vulpo", publikigita postmorte en 1943. Dum sia vivo li verkis ĉirkaŭ 20 verkojn, inkluzive de nefinitaj verkoj, tipe inspiritaj de [[Klasika ĉina lingvo|klasikaj ĉinaj]] rakontoj kaj siaj propraj vivspertoj.<ref name="Chinese History">{{Cite journal |author1-link=Cheng Ching-mao|last=Cheng|first=Ching-mao|url=https://www.jstor.org/stable/489092|title="Chinese History in the Writings of Nakajima Atsushi"|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|year=1972|volume=8|issue=1|pages=45–57|doi=10.2307/489092|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> La eldono de liaj kolektitaj verkoj, ''Nakajima Atsuji zenshū,'' ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1949. == En Esperanto aperis == * ''La Obstino'', tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1964 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atsushi Nakajima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] eb8ymbgph2uqsaktbywk1wvjhabhtwk 9371973 9371971 2026-05-13T08:12:03Z Sj1mor 12103 9371973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Atsuŝi NAKAZIMA''' ({{Lang-ja|中島 敦}}; naskiĝis la 5-an de majo 1909 en [[Tokio]]; mortis la 4-an de decembro 1942 samloke) estis japana verkisto konata pro sia unika stilo kaj mem-introspektivaj temoj. Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas "La Luno Super la Monto" kaj "Lumo, Vento kaj Revoj", kiam la unua estis publikita en multaj japanaj lernolibroj.<ref>{{Cite book|last=Kasumata|first=Hiroshi|title=中島敦の遍歴|publisher=Chikuma Shobō|year=2004|isbn=4480823565}}</ref> == Verkado == Lia literatura kariero komenciĝis frue en lia vivo. Post diplomiĝo de sia lernejo en Seulo, li aliĝis al la literatura programo de la Unua Supera Lernejo de Tokio ([[:ja:第一高等学校|第一高等学校]]), kie li komencis verki fikcion. En 1927 li komencis publikigi en la literatura revuo de la lernejo kaj antaŭ 1929 li fariĝis membro de la redakcia teamo. Dum ĉi tiu periodo li komencis montri sian karakterizan stilon, metante siajn rakontojn en ekzotikajn lokojn kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Koreio]], kune kun revenantaj temoj de memdubo, demandoj pri la signifo de la vivo (vivsenco), izoliteco, sorto kaj la naturo de homa [[ekzisto]]. Kelkaj el liaj pli postaj verkoj ankaŭ montras senton de ironio kaj satiro.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Langton|first=Scott Charles|date=1992|title=The Works of Nakajima Atsushi: 'War is war and literature is literature'|url=https://etd.ohiolink.edu/apexprod/rws_etd/send_file/send?accession=osu1208532046&disposition=inline|journal=Ohio State University|via=OhioLINK}}</ref> Li debutis kiel verkisto per la novelo ''"Toragari'' " (虎狩) - "Ĉasante Tigrojn", kiun li prezentis al konkurso por junaj aŭtoroj okazigita de la revuo ''Chūōkōron'' en 1934''.'' De 1941, Nakajima vivis en [[Palaŭo]], kie li instruis la infanojn de membroj de la japana okupaciadministracio. Tie li kompletigis la novelon ''Tsushitara no shi'' (ツシタラの死) pri la vivo de [[Robert Louis Stevenson]]. Lia novelo ''Hikari to kaze to yume'' (光と風と夢) - "Lumo kaj Vento kaj Sonĝo", ankaŭ pri Stevenson, estis nomumita por la Akutagawa Premio. Nakajima estis unu el la unuaj japanaj verkistoj, kiuj esploris la verkojn de [[Franz Kafka]], kiel montras lia rakonto ''Rōshitsuki (狼疾記) – "Raporto pri malsana lupo" –'' (publikigita en 1942), kiu estis influita de [[La Metamorfozo]]. En marto 1942, Nakajima, kiu suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo, revenis al Japanio pro sankaŭzoj por dediĉi sin tute al verkado. Tamen, li mortis poste en tiu jaro pro komplikaĵoj de sia malsano. Li postlasis nur malgrandan literaturan verkon, konsistantan el kelkaj noveloj kaj rakontoj, inkluzive de ''Riryō'' (狐憑) - "Posedita de Vulpo", publikigita postmorte en 1943. Dum sia vivo li verkis ĉirkaŭ 20 verkojn, inkluzive de nefinitaj verkoj, tipe inspiritaj de [[Klasika ĉina lingvo|klasikaj ĉinaj]] rakontoj kaj siaj propraj vivspertoj.<ref name="Chinese History">{{Cite journal |author1-link=Cheng Ching-mao|last=Cheng|first=Ching-mao|url=https://www.jstor.org/stable/489092|title="Chinese History in the Writings of Nakajima Atsushi"|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|year=1972|volume=8|issue=1|pages=45–57|doi=10.2307/489092|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> La eldono de liaj kolektitaj verkoj, ''Nakajima Atsuji zenshū,'' ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1949. == En Esperanto aperis == * ''La Obstino'', tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1964 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atsushi Nakajima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] kxz1i5krbn5lzg9q31usbrz1rn1nmmt 9371983 9371973 2026-05-13T08:24:01Z Sj1mor 12103 9371983 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Atsuŝi NAKAZIMA''' ({{Lang-ja|中島 敦}}; naskiĝis la 5-an de majo 1909 en [[Tokio]]; mortis la 4-an de decembro 1942 samloke) estis japana verkisto konata pro sia unika stilo kaj mem-introspektivaj temoj. Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas {{Nihongo|"La Luno Super la Monto"|山月記|''Sangetsuki''}}, ankaŭ konata {{Nihongo|"Tigrisa poeto"|人虎伝|''Jinko-den''}} kaj "Lumo, Vento kaj Revoj", kiam la unua estis publikita en multaj japanaj lernolibroj.<ref>{{Cite book|last=Kasumata|first=Hiroshi|title=中島敦の遍歴|publisher=Chikuma Shobō|year=2004|isbn=4480823565}}</ref> == Verkado == [[Dosiero:Atsushi_Nakajima_and_his_son.jpg|eta|260x260ra|Nakajima kun sia plej aĝa filo, Takeshi, en 1934.]] Lia literatura kariero komenciĝis frue en lia vivo. Post diplomiĝo de sia lernejo en Seulo, li aliĝis al la literatura programo de la Unua Supera Lernejo de Tokio ([[:ja:第一高等学校|第一高等学校]]), kie li komencis verki fikcion. En 1927 li komencis publikigi en la literatura revuo de la lernejo kaj antaŭ 1929 li fariĝis membro de la redakcia teamo. Dum ĉi tiu periodo li komencis montri sian karakterizan stilon, metante siajn rakontojn en ekzotikajn lokojn kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Koreio]], kune kun revenantaj temoj de memdubo, demandoj pri la signifo de la vivo (vivsenco), izoliteco, sorto kaj la naturo de homa [[ekzisto]]. Kelkaj el liaj pli postaj verkoj ankaŭ montras senton de ironio kaj satiro.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Langton|first=Scott Charles|date=1992|title=The Works of Nakajima Atsushi: 'War is war and literature is literature'|url=https://etd.ohiolink.edu/apexprod/rws_etd/send_file/send?accession=osu1208532046&disposition=inline|journal=Ohio State University|via=OhioLINK}}</ref> Sed malgraŭ siaj kapabloj kiel aŭtoro, Nakajima apenaŭ publikigis siajn verkojn en literaturaj revuoj pro tio, ke li havis altajn literaturajn normojn kaj ke al Nakajima mankis la memfido publikigi en ĉi tiuj revuoj.<ref name=":12">{{Cite journal|last=Ochner|first=Nobuko Miyama|date=April 1987|title=A Japanese Writer in Micronesia: Nakajima Atsushi's Experiences of 1941–42|url=https://www.jstor.org/stable/489092|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|volume=21|pages=37–58|doi=10.2307/488892|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> Li debutis kiel verkisto per la novelo ''"Toragari'' " (虎狩) - "Ĉasante Tigrojn", kiun li prezentis al konkurso por junaj aŭtoroj okazigita de la revuo ''Chūōkōron'' en 1934''.'' De 1941, Nakajima vivis en [[Palaŭo]], kie li instruis la infanojn de membroj de la japana okupaciadministracio. Tie li kompletigis la novelon ''Tsushitara no shi'' (ツシタラの死) pri la vivo de [[Robert Louis Stevenson]]. Lia novelo ''Hikari to kaze to yume'' (光と風と夢) - "Lumo kaj Vento kaj Sonĝo", ankaŭ pri Stevenson, estis nomumita por la Akutagawa Premio. Dum ĉi tiu tempo li ankaŭ tradukis verkojn de [[D. H. Lawrence]], [[Aldous Huxley]] kaj [[Franz Kafka]] en la japanan, dum li daŭre verkis fikcion. Nakajima estis unu el la unuaj japanaj verkistoj, kiuj esploris la verkojn de [[Franz Kafka]], kiel montras lia rakonto ''Rōshitsuki (狼疾記) – "Raporto pri malsana lupo" –'' (publikigita en 1942), kiu estis influita de [[La Metamorfozo]]. En marto 1942, Nakajima, kiu suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo, revenis al Japanio pro sankaŭzoj por dediĉi sin tute al verkado. Tamen, li mortis poste en tiu jaro pro komplikaĵoj de sia malsano. Li postlasis nur malgrandan literaturan verkon, konsistantan el kelkaj noveloj kaj rakontoj, inkluzive de ''Riryō'' (狐憑) - "Posedita de Vulpo", publikigita postmorte en 1943. Dum sia vivo li verkis ĉirkaŭ 20 verkojn, inkluzive de nefinitaj verkoj, tipe inspiritaj de [[Klasika ĉina lingvo|klasikaj ĉinaj]] rakontoj kaj siaj propraj vivspertoj.<ref name="Chinese History">{{Cite journal |author1-link=Cheng Ching-mao|last=Cheng|first=Ching-mao|url=https://www.jstor.org/stable/489092|title="Chinese History in the Writings of Nakajima Atsushi"|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|year=1972|volume=8|issue=1|pages=45–57|doi=10.2307/489092|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> La eldono de liaj kolektitaj verkoj, ''Nakajima Atsuji zenshū,'' ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1949. == En Esperanto aperis == * ''La Obstino'', tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1964 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atsushi Nakajima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Japanaj instruistoj]] hp4lqdvisba8qvz5e33bwu82zfz49xa 9371985 9371983 2026-05-13T08:24:25Z Sj1mor 12103 9371985 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Atsuŝi NAKAZIMA''' ({{Lang-ja|中島 敦}}; naskiĝis la 5-an de majo 1909 en [[Tokio]]; mortis la 4-an de decembro 1942 samloke) estis japana verkisto konata pro sia unika stilo kaj mem-introspektivaj temoj. Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas {{Nihongo|"La Luno Super la Monto"|山月記|''Sangetsuki''}}, ankaŭ konata {{Nihongo|"Tigrisa poeto"|人虎伝|''Jinko-den''}} kaj "Lumo, Vento kaj Revoj", kiam la unua estis publikita en multaj japanaj lernolibroj.<ref>{{Cite book|last=Kasumata|first=Hiroshi|title=中島敦の遍歴|publisher=Chikuma Shobō|year=2004|isbn=4480823565}}</ref> == Verkado == [[Dosiero:Atsushi_Nakajima_and_his_son.jpg|eta|260x260ra|Nakajima kun sia plej aĝa filo, Takeshi, en 1934.]] Lia literatura kariero komenciĝis frue en lia vivo. Post diplomiĝo de sia lernejo en Seulo, li aliĝis al la literatura programo de la Unua Supera Lernejo de Tokio ([[:ja:第一高等学校|第一高等学校]]), kie li komencis verki fikcion. En 1927 li komencis publikigi en la literatura revuo de la lernejo kaj antaŭ 1929 li fariĝis membro de la redakcia teamo. Dum ĉi tiu periodo li komencis montri sian karakterizan stilon, metante siajn rakontojn en ekzotikajn lokojn kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Koreio]], kune kun revenantaj temoj de memdubo, demandoj pri la signifo de la vivo (vivsenco), izoliteco, sorto kaj la naturo de homa [[ekzisto]]. Kelkaj el liaj pli postaj verkoj ankaŭ montras senton de ironio kaj satiro.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Langton|first=Scott Charles|date=1992|title=The Works of Nakajima Atsushi: 'War is war and literature is literature'|url=https://etd.ohiolink.edu/apexprod/rws_etd/send_file/send?accession=osu1208532046&disposition=inline|journal=Ohio State University|via=OhioLINK}}</ref> Sed malgraŭ siaj kapabloj kiel aŭtoro, Nakajima apenaŭ publikigis siajn verkojn en literaturaj revuoj pro tio, ke li havis altajn literaturajn normojn kaj ke al Nakajima mankis la memfido publikigi en ĉi tiuj revuoj.<ref name=":12">{{Cite journal|last=Ochner|first=Nobuko Miyama|date=April 1987|title=A Japanese Writer in Micronesia: Nakajima Atsushi's Experiences of 1941–42|url=https://www.jstor.org/stable/489092|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|volume=21|pages=37–58|doi=10.2307/488892|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> Li debutis kiel verkisto per la novelo ''"Toragari'' " (虎狩) - "Ĉasante Tigrojn", kiun li prezentis al konkurso por junaj aŭtoroj okazigita de la revuo ''Chūōkōron'' en 1934''.'' De 1941, Nakajima vivis en [[Palaŭo]], kie li instruis la infanojn de membroj de la japana okupaciadministracio. Tie li kompletigis la novelon ''Tsushitara no shi'' (ツシタラの死) pri la vivo de [[Robert Louis Stevenson]]. Lia novelo ''Hikari to kaze to yume'' (光と風と夢) - "Lumo kaj Vento kaj Sonĝo", ankaŭ pri Stevenson, estis nomumita por la Akutagawa Premio. Dum ĉi tiu tempo li ankaŭ tradukis verkojn de [[D. H. Lawrence]], [[Aldous Huxley]] kaj [[Franz Kafka]] en la japanan, dum li daŭre verkis fikcion.<ref name=":12" /> Nakajima estis unu el la unuaj japanaj verkistoj, kiuj esploris la verkojn de [[Franz Kafka]], kiel montras lia rakonto ''Rōshitsuki (狼疾記) – "Raporto pri malsana lupo" –'' (publikigita en 1942), kiu estis influita de [[La Metamorfozo]]. En marto 1942, Nakajima, kiu suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo, revenis al Japanio pro sankaŭzoj por dediĉi sin tute al verkado. Tamen, li mortis poste en tiu jaro pro komplikaĵoj de sia malsano. Li postlasis nur malgrandan literaturan verkon, konsistantan el kelkaj noveloj kaj rakontoj, inkluzive de ''Riryō'' (狐憑) - "Posedita de Vulpo", publikigita postmorte en 1943. Dum sia vivo li verkis ĉirkaŭ 20 verkojn, inkluzive de nefinitaj verkoj, tipe inspiritaj de [[Klasika ĉina lingvo|klasikaj ĉinaj]] rakontoj kaj siaj propraj vivspertoj.<ref name="Chinese History">{{Cite journal |author1-link=Cheng Ching-mao|last=Cheng|first=Ching-mao|url=https://www.jstor.org/stable/489092|title="Chinese History in the Writings of Nakajima Atsushi"|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|year=1972|volume=8|issue=1|pages=45–57|doi=10.2307/489092|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> La eldono de liaj kolektitaj verkoj, ''Nakajima Atsuji zenshū,'' ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1949. == En Esperanto aperis == * ''La Obstino'', tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1964 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atsushi Nakajima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Japanaj instruistoj]] n32sc5n5ruzadhqniovhsp4ahbcq4v4 9371986 9371985 2026-05-13T08:26:51Z Sj1mor 12103 9371986 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Atsuŝi NAKAZIMA''' ({{Lang-ja|中島 敦}}; naskiĝis la 5-an de majo 1909 en [[Tokio]]; mortis la 4-an de decembro 1942 samloke) estis japana verkisto konata pro sia unika stilo kaj mem-introspektivaj temoj. Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas {{Nihongo|"La Luno Super la Monto"|山月記|''Sangetsuki''}}, ankaŭ konata {{Nihongo|"Tigrisa poeto"|人虎伝|''Jinko-den''}} kaj "Lumo, Vento kaj Revoj", kiam la unua estis publikita en multaj japanaj lernolibroj.<ref>{{Cite book|last=Kasumata|first=Hiroshi|title=中島敦の遍歴|publisher=Chikuma Shobō|year=2004|isbn=4480823565}}</ref> == Verkado == [[Dosiero:Atsushi_Nakajima_and_his_son.jpg|eta|260x260ra|Nakajima kun sia plej aĝa filo, Takeshi, en 1934.]] Lia literatura kariero komenciĝis frue en lia vivo. Post diplomiĝo de sia lernejo en Seulo, li aliĝis al la literatura programo de la Unua Supera Lernejo de Tokio ([[:ja:第一高等学校|第一高等学校]]), kie li komencis verki fikcion. En 1927 li komencis publikigi en la literatura revuo de la lernejo kaj antaŭ 1929 li fariĝis membro de la redakcia teamo. Dum ĉi tiu periodo li komencis montri sian karakterizan stilon, metante siajn rakontojn en ekzotikajn lokojn kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Koreio]], kune kun revenantaj temoj de memdubo, demandoj pri la signifo de la vivo (vivsenco), izoliteco, sorto kaj la naturo de homa [[ekzisto]]. Kelkaj el liaj pli postaj verkoj ankaŭ montras senton de ironio kaj satiro.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Langton|first=Scott Charles|date=1992|title=The Works of Nakajima Atsushi: 'War is war and literature is literature'|url=https://etd.ohiolink.edu/apexprod/rws_etd/send_file/send?accession=osu1208532046&disposition=inline|journal=Ohio State University|via=OhioLINK}}</ref> Sed malgraŭ siaj kapabloj kiel aŭtoro, Nakajima apenaŭ publikigis siajn verkojn en literaturaj revuoj pro tio, ke li havis altajn literaturajn normojn kaj ke al Nakajima mankis la memfido publikigi en ĉi tiuj revuoj.<ref name=":12">{{Cite journal|last=Ochner|first=Nobuko Miyama|date=April 1987|title=A Japanese Writer in Micronesia: Nakajima Atsushi's Experiences of 1941–42|url=https://www.jstor.org/stable/489092|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|volume=21|pages=37–58|doi=10.2307/488892|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> Li debutis kiel verkisto per la novelo ''"Toragari'' " (虎狩) - "Ĉasante Tigrojn", kiun li prezentis al konkurso por junaj aŭtoroj okazigita de la revuo ''Chūōkōron'' en 1934''.'' En 1933, li akceptis instruistan postenon ĉe la Jokohama Knabina Supera Lernejo. Dum sia tempo en la lernejo, Nakajima estis eksponita al pli da okcidenta literaturo, kiel ekzemple la verkoj de [[Blaise Pascal]], [[Anatole France]] kaj [[Robert Louis Stevenson]]. Dum ĉi tiu tempo li ankaŭ tradukis verkojn de [[D. H. Lawrence]], [[Aldous Huxley]] kaj [[Franz Kafka]] en la japanan, dum li daŭre verkis fikcion.<ref name=":12" /> De 1941, Nakajima vivis en [[Palaŭo]], kie li instruis la infanojn de membroj de la japana okupaciadministracio. Tie li kompletigis la novelon ''Tsushitara no shi'' (ツシタラの死) pri la vivo de [[Robert Louis Stevenson]]. Lia novelo ''Hikari to kaze to yume'' (光と風と夢) - "Lumo kaj Vento kaj Sonĝo", ankaŭ pri Stevenson, estis nomumita por la Akutagawa Premio.<ref name=":12" /> Nakajima estis unu el la unuaj japanaj verkistoj, kiuj esploris la verkojn de [[Franz Kafka]], kiel montras lia rakonto ''Rōshitsuki (狼疾記) – "Raporto pri malsana lupo" –'' (publikigita en 1942), kiu estis influita de [[La Metamorfozo]]. En marto 1942, Nakajima, kiu suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo, revenis al Japanio pro sankaŭzoj por dediĉi sin tute al verkado. Tamen, li mortis poste en tiu jaro pro komplikaĵoj de sia malsano. Li postlasis nur malgrandan literaturan verkon, konsistantan el kelkaj noveloj kaj rakontoj, inkluzive de ''Riryō'' (狐憑) - "Posedita de Vulpo", publikigita postmorte en 1943. Dum sia vivo li verkis ĉirkaŭ 20 verkojn, inkluzive de nefinitaj verkoj, tipe inspiritaj de [[Klasika ĉina lingvo|klasikaj ĉinaj]] rakontoj kaj siaj propraj vivspertoj.<ref name="Chinese History">{{Cite journal |author1-link=Cheng Ching-mao|last=Cheng|first=Ching-mao|url=https://www.jstor.org/stable/489092|title="Chinese History in the Writings of Nakajima Atsushi"|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|year=1972|volume=8|issue=1|pages=45–57|doi=10.2307/489092|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> La eldono de liaj kolektitaj verkoj, ''Nakajima Atsuji zenshū,'' ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1949. == En Esperanto aperis == * ''La Obstino'', tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1964 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atsushi Nakajima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Japanaj instruistoj]] 5ruhhakdi4p57fhmflk1sb02oykouym 9371987 9371986 2026-05-13T08:27:32Z Sj1mor 12103 9371987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Atsuŝi NAKAZIMA''' ({{Lang-ja|中島 敦}}; naskiĝis la 5-an de majo 1909 en [[Tokio]]; mortis la 4-an de decembro 1942 samloke) estis japana verkisto konata pro sia unika stilo kaj mem-introspektivaj temoj. Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas {{Nihongo|"La Luno Super la Monto"|山月記|''Sangetsuki''}}, ankaŭ konata {{Nihongo|"Tigrisa poeto"|人虎伝|''Jinko-den''}} kaj {{Nihongo|Lumo, Vento kaj Revoj|光と風と夢|''Hikari to kaze to yume''}}, kiam la unua estis publikita en multaj japanaj lernolibroj.<ref>{{Cite book|last=Kasumata|first=Hiroshi|title=中島敦の遍歴|publisher=Chikuma Shobō|year=2004|isbn=4480823565}}</ref> == Verkado == [[Dosiero:Atsushi_Nakajima_and_his_son.jpg|eta|260x260ra|Nakajima kun sia plej aĝa filo, Takeshi, en 1934.]] Lia literatura kariero komenciĝis frue en lia vivo. Post diplomiĝo de sia lernejo en Seulo, li aliĝis al la literatura programo de la Unua Supera Lernejo de Tokio ([[:ja:第一高等学校|第一高等学校]]), kie li komencis verki fikcion. En 1927 li komencis publikigi en la literatura revuo de la lernejo kaj antaŭ 1929 li fariĝis membro de la redakcia teamo. Dum ĉi tiu periodo li komencis montri sian karakterizan stilon, metante siajn rakontojn en ekzotikajn lokojn kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Koreio]], kune kun revenantaj temoj de memdubo, demandoj pri la signifo de la vivo (vivsenco), izoliteco, sorto kaj la naturo de homa [[ekzisto]]. Kelkaj el liaj pli postaj verkoj ankaŭ montras senton de ironio kaj satiro.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Langton|first=Scott Charles|date=1992|title=The Works of Nakajima Atsushi: 'War is war and literature is literature'|url=https://etd.ohiolink.edu/apexprod/rws_etd/send_file/send?accession=osu1208532046&disposition=inline|journal=Ohio State University|via=OhioLINK}}</ref> Sed malgraŭ siaj kapabloj kiel aŭtoro, Nakajima apenaŭ publikigis siajn verkojn en literaturaj revuoj pro tio, ke li havis altajn literaturajn normojn kaj ke al Nakajima mankis la memfido publikigi en ĉi tiuj revuoj.<ref name=":12">{{Cite journal|last=Ochner|first=Nobuko Miyama|date=April 1987|title=A Japanese Writer in Micronesia: Nakajima Atsushi's Experiences of 1941–42|url=https://www.jstor.org/stable/489092|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|volume=21|pages=37–58|doi=10.2307/488892|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> Li debutis kiel verkisto per la novelo ''"Toragari'' " (虎狩) - "Ĉasante Tigrojn", kiun li prezentis al konkurso por junaj aŭtoroj okazigita de la revuo ''Chūōkōron'' en 1934''.'' En 1933, li akceptis instruistan postenon ĉe la Jokohama Knabina Supera Lernejo. Dum sia tempo en la lernejo, Nakajima estis eksponita al pli da okcidenta literaturo, kiel ekzemple la verkoj de [[Blaise Pascal]], [[Anatole France]] kaj [[Robert Louis Stevenson]]. Dum ĉi tiu tempo li ankaŭ tradukis verkojn de [[D. H. Lawrence]], [[Aldous Huxley]] kaj [[Franz Kafka]] en la japanan, dum li daŭre verkis fikcion.<ref name=":12" /> De 1941, Nakajima vivis en [[Palaŭo]], kie li instruis la infanojn de membroj de la japana okupaciadministracio. Tie li kompletigis la novelon ''Tsushitara no shi'' (ツシタラの死) pri la vivo de [[Robert Louis Stevenson]]. Lia novelo ''Hikari to kaze to yume'' (光と風と夢) - "Lumo kaj Vento kaj Sonĝo", ankaŭ pri Stevenson, estis nomumita por la Akutagawa Premio.<ref name=":12" /> Nakajima estis unu el la unuaj japanaj verkistoj, kiuj esploris la verkojn de [[Franz Kafka]], kiel montras lia rakonto ''Rōshitsuki (狼疾記) – "Raporto pri malsana lupo" –'' (publikigita en 1942), kiu estis influita de [[La Metamorfozo]]. En marto 1942, Nakajima, kiu suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo, revenis al Japanio pro sankaŭzoj por dediĉi sin tute al verkado. Tamen, li mortis poste en tiu jaro pro komplikaĵoj de sia malsano. Li postlasis nur malgrandan literaturan verkon, konsistantan el kelkaj noveloj kaj rakontoj, inkluzive de ''Riryō'' (狐憑) - "Posedita de Vulpo", publikigita postmorte en 1943. Dum sia vivo li verkis ĉirkaŭ 20 verkojn, inkluzive de nefinitaj verkoj, tipe inspiritaj de [[Klasika ĉina lingvo|klasikaj ĉinaj]] rakontoj kaj siaj propraj vivspertoj.<ref name="Chinese History">{{Cite journal |author1-link=Cheng Ching-mao|last=Cheng|first=Ching-mao|url=https://www.jstor.org/stable/489092|title="Chinese History in the Writings of Nakajima Atsushi"|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|year=1972|volume=8|issue=1|pages=45–57|doi=10.2307/489092|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> La eldono de liaj kolektitaj verkoj, ''Nakajima Atsuji zenshū,'' ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1949. == En Esperanto aperis == * ''La Obstino'', tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1964 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atsushi Nakajima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Japanaj instruistoj]] 6ffpjh8wrk74qvwhhi7efmg82tzp79u 9371989 9371987 2026-05-13T08:31:40Z Sj1mor 12103 9371989 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Atsuŝi NAKAZIMA''' ({{Lang-ja|中島 敦}}; naskiĝis la 5-an de majo 1909 en [[Tokio]]; mortis la 4-an de decembro 1942 samloke) estis japana verkisto konata pro sia unika stilo kaj mem-introspektivaj temoj. Nakajima publikigis siajn ĉefajn verkojn dum la milito, kaj ĉar li mortis en 1942, li neniam estas konsiderata aŭtoro de postmilita Japanio. Tamen, li apartenas al la sama generacio kiel [[Osamu Dazai]], malgraŭ kunhavado de la sama literatura stilo kaj kulturaj influoj kiel aŭtoroj de pli fruaj generacioj, kiel ekzemple [[Natsume Sōseki]] kaj [[Mori Ogai|Mori Ōgai]].<ref>Minato Kawamura (2009). ''[http://www.japanesestudies.org.uk/reviews/2010/Askew.html Rōshitsu seiden - Nakajima Atsushi no bungaku to shōgai (A Biography of Self-Loss: The Life and Works of Atsushi Nakajima)]'' . Kawade shobō. p. &nbsp;1-350 . Prenite 7 marton 2015 .</ref> == Verkado == Nakajima naskiĝis en familio de ''Kangaku-'' akademiuloj (tiuj kun inklino al la ĉina kulturo) en Tokio, kaj sekve, li konis la klasikaĵojn de la [[ĉina literaturo]]. Efektive, liaj ĉefaj verkoj baziĝas sur lia scio pri ĉi tiuj libroj, skribitaj en la rafinita klasika ĉina stilo.[[Dosiero:Atsushi_Nakajima_and_his_son.jpg|eta|260x260ra|Nakajima kun sia plej aĝa filo, Takeshi, en 1934.]] Lia literatura kariero komenciĝis frue en lia vivo. Post diplomiĝo de sia lernejo en Seulo, li aliĝis al la literatura programo de la Unua Supera Lernejo de Tokio ([[:ja:第一高等学校|第一高等学校]]), kie li komencis verki fikcion. En 1927 li komencis publikigi en la literatura revuo de la lernejo kaj antaŭ 1929 li fariĝis membro de la redakcia teamo. Dum ĉi tiu periodo li komencis montri sian karakterizan stilon, metante siajn rakontojn en ekzotikajn lokojn kiel [[Ĉinio]] aŭ [[Koreio]], kune kun revenantaj temoj de memdubo, demandoj pri la signifo de la vivo (vivsenco), izoliteco, sorto kaj la naturo de homa [[ekzisto]]. Kelkaj el liaj pli postaj verkoj ankaŭ montras senton de ironio kaj satiro.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Langton|first=Scott Charles|date=1992|title=The Works of Nakajima Atsushi: 'War is war and literature is literature'|url=https://etd.ohiolink.edu/apexprod/rws_etd/send_file/send?accession=osu1208532046&disposition=inline|journal=Ohio State University|via=OhioLINK}}</ref> Sed malgraŭ siaj kapabloj kiel aŭtoro, Nakajima apenaŭ publikigis siajn verkojn en literaturaj revuoj pro tio, ke li havis altajn literaturajn normojn kaj ke al Nakajima mankis la memfido publikigi en ĉi tiuj revuoj.<ref name=":12">{{Cite journal|last=Ochner|first=Nobuko Miyama|date=April 1987|title=A Japanese Writer in Micronesia: Nakajima Atsushi's Experiences of 1941–42|url=https://www.jstor.org/stable/489092|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|volume=21|pages=37–58|doi=10.2307/488892|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> Li debutis kiel verkisto per la novelo ''"Toragari'' " (虎狩) - "Ĉasante Tigrojn", kiun li prezentis al konkurso por junaj aŭtoroj okazigita de la revuo ''Chūōkōron'' en 1934''.'' En 1933, li akceptis instruistan postenon ĉe la Jokohama Knabina Supera Lernejo. Dum sia tempo en la lernejo, Nakajima estis eksponita al pli da okcidenta literaturo, kiel ekzemple la verkoj de [[Blaise Pascal]], [[Anatole France]] kaj [[Robert Louis Stevenson]]. Dum ĉi tiu tempo li ankaŭ tradukis verkojn de [[D. H. Lawrence]], [[Aldous Huxley]] kaj [[Franz Kafka]] en la japanan, dum li daŭre verkis fikcion.<ref name=":12" /> De 1941, Nakajima vivis en [[Palaŭo]], kie li instruis la infanojn de membroj de la japana okupaciadministracio. Tie li kompletigis la novelon ''Tsushitara no shi'' (ツシタラの死) pri la vivo de [[Robert Louis Stevenson]]. Lia novelo ''Hikari to kaze to yume'' (光と風と夢) - "Lumo kaj Vento kaj Sonĝo", ankaŭ pri Stevenson, estis nomumita por la Akutagawa Premio.<ref name=":12" /> Nakajima estis unu el la unuaj japanaj verkistoj, kiuj esploris la verkojn de [[Franz Kafka]], kiel montras lia rakonto ''Rōshitsuki (狼疾記) – "Raporto pri malsana lupo" –'' (publikigita en 1942), kiu estis influita de [[La Metamorfozo]]. En marto 1942, Nakajima, kiu suferis de [[astmo]] dum sia tuta vivo, revenis al Japanio pro sankaŭzoj por dediĉi sin tute al verkado. Tamen, li mortis poste en tiu jaro pro komplikaĵoj de sia malsano. Li postlasis nur malgrandan literaturan verkon, konsistantan el kelkaj noveloj kaj rakontoj, inkluzive de ''Riryō'' (狐憑) - "Posedita de Vulpo", publikigita postmorte en 1943. Dum sia vivo li verkis ĉirkaŭ 20 verkojn, inkluzive de nefinitaj verkoj, tipe inspiritaj de [[Klasika ĉina lingvo|klasikaj ĉinaj]] rakontoj kaj siaj propraj vivspertoj.<ref name="Chinese History">{{Cite journal |author1-link=Cheng Ching-mao|last=Cheng|first=Ching-mao|url=https://www.jstor.org/stable/489092|title="Chinese History in the Writings of Nakajima Atsushi"|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|year=1972|volume=8|issue=1|pages=45–57|doi=10.2307/489092|jstor=489092|url-access=subscription}}</ref> Liaj ĉefaj verkoj inkluzivas {{Nihongo|"La Luno Super la Monto"|山月記|''Sangetsuki''}}, ankaŭ konata {{Nihongo|"Tigrisa poeto"|人虎伝|''Jinko-den''}} kaj {{Nihongo|Lumo, Vento kaj Revoj|光と風と夢|''Hikari to kaze to yume''}}, kiam la unua estis publikita en multaj japanaj lernolibroj.<ref>{{Cite book|last=Kasumata|first=Hiroshi|title=中島敦の遍歴|publisher=Chikuma Shobō|year=2004|isbn=4480823565}}</ref> La eldono de liaj kolektitaj verkoj, ''Nakajima Atsuji zenshū,'' ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1949. == En Esperanto aperis == * ''La Obstino'', tradukis [[Miyamoto Masao|MIYAMOTO Masao]], eldonis [[Librejo Pirato]], 1964 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://maplopo.com/atsushi-nakajima-english-translation-of-legend-of-the-master/ Maplopo | Atsushi Nakajima, "Legendo de la Majstro"] ({{En}}) * [http://www.booksfromjapan.jp/authors/item/925-atsushi-nakajima J'Lit | Aŭtoroj : Atsushi Nakajima | Libroj el Japanio] ({{En}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Atsushi Nakajima}} [[Kategorio:Japanaj verkistoj]] [[Kategorio:Japanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Japanaj instruistoj]] pcr182f2s5mu94slcfsmlt1vdll6ddv 0 943459 9371967 2026-05-13T08:08:35Z Tirolischleioans 254019 Kreis novan paĝon kun "[[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis e..." 9371967 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥiteturo [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 18=859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] g6dbh99gl2l7g7za7a5sj269st1xmzm 9371968 9371967 2026-05-13T08:09:26Z Tirolischleioans 254019 /* Historio */ 9371968 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 18=859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] ollsv8rc3weysa6v4gz0t0xyihhg6tc 9371969 9371968 2026-05-13T08:09:36Z Tirolischleioans 254019 /* Arĥitekturo */ 9371969 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] 0l58yqnordlsogp8xpi0r0rzkrmyohr 9371974 9371969 2026-05-13T08:14:04Z Tirolischleioans 254019 9371974 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa; fone ejo kiu nuntempe kirkas]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] fjop74i1o02g72crglwdz0hdo2y4fk7 9371975 9371974 2026-05-13T08:14:52Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9371975 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa; fone ejo kiu nuntempe kirkas]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Johano|Klaipeda]] r05dwh2jz49sytpicoww1l22eqg0b53 9371976 9371975 2026-05-13T08:16:20Z Tirolischleioans 254019 /* Arĥitekturo */ 9371976 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa; fone ejo kiu nuntempe kirkas]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): ''Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Johano|Klaipeda]] 3q3uzbbv1bwfwnkyvzpqpq20jz1sinc 9371979 9371976 2026-05-13T08:20:30Z Tirolischleioans 254019 /* Eksteraj ligiloj */ 9371979 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa; fone ejo kiu nuntempe kirkas]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): ''Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Notoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == *Rasa Miuller: [https://paz.de/artikel/gemeinsames-streben-fuer-die-st-johannis-kirche-a6876.html "Gemeinsames Streben für die St.-Johannis-Kirche"] - je: ''Preußische Allgemeine,' 23.5.2022 ==Notoj== <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Johano|Klaipeda]] nd98jd5imthf8so3gpefe3jlu3j72xw 9371980 9371979 2026-05-13T08:20:44Z Tirolischleioans 254019 9371980 wikitext text/x-wiki [[file:St. Johannis (Memel).jpg|eta|Johano-kirko de Klaipėda]] [[File:Sv Jono banzycios vieta-Klaipedoje2016.JPG|thumb|memorloko hodiaŭa; fone ejo kiu nuntempe kirkas]] '''Preĝejo Sankta Johano''' (litove: ''Šv. Jono bažnyčia''; germane: ''Deutsche Kirche'', ''Stadtkirche'') estis [[marteno Lutero|luterana]] kirko en [[Klaipėda]] (Litovujo) ekzistine inter 1258 kaj 1944. Ekzistis pluraj ejoj sur pluraj lokoj en la kuro de la historio. == Historio == La paroĥkirka promociiĝo okazis en julio 1258, fare de [[Burkhard von Hornhausen]]. Filia kirko ĝi estis de la pli malnova Nikolaa Kirko; pri ĝia unua situo oni ne estas informata, eble ke ŝi troviĝie ie en la antaŭburga areo de la ordena kastelo antaŭ translokiĝo pli eosten. La animzorgantoj de la Johana Kirko respondecis pri la gemranlingvanoj de ambaŭ burgo kaj urbo, dum ĉirkaŭ la Nikolaa Kirko kolektiĝis alilingvanoj (praprusa kaj la [[kurona lingvo|kurona]]). Ĉirkaŭ la 1525-a jaro ĉiuj kirkoj de Prusujo iĝis protestantismaj. Brulkonsumiĝo estis en 1540; poste la tuto rekonstruiĝis. De 1630 estis mencio pri nova domaro. Post detruoj dum la [[Nordia Milito 1655-1660|Nordia Milito (1678)]] eblis restarigo aliloka inter 1696 kaj 1706; tie poste kondukis la Bazara Strato. Ĉe la urba fajrego de 1854 egaj damaĝoj estis ankaŭ je la kirka ejo. Laŭ planoj de [[Friedrich August Stüler]] sukcesis ĝia renovigo. Turetojn de la flankaj navoj kaj gablojn instigis laŭdire reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo]] mem. De 1858 la Johana iĝis paroĥa kirko por ĉiuj urbanoj sendepende de lingvo - kaj la Nikolaa daŭre pretis por la neŭrbanoj de la vilaĝoj de la medio. Eĉ post kreo de la moderna Litovujo la komunumanoj ĉefe estis germanlingvaj. Post detruoj militaj (1944/45) la ruino estis forigita. En 2012 tuj apuda loĝdomo en la strato ''Turgaus gatve 24'' ekfunkciis kirke. Inter 2002 kaj 2012 estis elfosadoj arĥeologiaj ĉe la eklezia grundo (jarcentoj 16-a kaj 17-a): tiam troviĝis tie multaj tomboj. == Arĥitekturo == [[file:Johanniskirche Memel (Altar).jpg|eta|altaro]] La ejo de 1859 estis trinava, volbita halokirko. Reĝo Frideriko Vilhelmo ne nur elpensis gablojn kaj turetojn flanknavajn sed ankaŭ donacis la ĉefaltaran bildon de [[Friedrich August Bouterwek]] pri Kristo je [[Golgoto]]. La altvaloraj lignaj skulptaĵoj ĉe la altarflankoj pri Jesuo Kristo kaj Moseo estis de [[Jakob Alberty]].<ref>"Alberty, Jakob" - ĉe: Ulrich Thieme, Felix Becker (eld.): ''Allgemeines Lexikon der Bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart,'' volumo 1, Wilhelm Engelmann, Leipzig 1907, p. 226</ref> Finfaron de la 75 metrojn alta turo estis ebligita danke al [[legaco]] de urbano. Ĉe la eksteraj flanko de la turo memoris terakota figuro pri la poeto kaj urbano [[Simon Dach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * [http://wiki-de.genealogy.net/Memel/Johanniskirche historio detalega kun fontoj de la Johana Kirko] - ĉe: ''genealogy.net'' * [http://www.krastogidas.lt/de/objekte/332-die-st-johannes-kirche prikirke ĉe ''krastogidas.lt''] == Eksteraj ligiloj == *Rasa Miuller: [https://paz.de/artikel/gemeinsames-streben-fuer-die-st-johannis-kirche-a6876.html "Gemeinsames Streben für die St.-Johannis-Kirche"] - je: ''Preußische Allgemeine,' 23.5.2022 ==Notoj== <references /> {{Coordinate|NS=55.709576|EW=21.136703|type=landmark|region=LT-KL}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klaipėda]] [[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio]] [[kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Johano|Klaipeda]] rs184kkl569yw71pj96sy0l5i5ims9o 0 943460 9371984 2026-05-13T08:24:16Z ThomasPusch 1869 Alidirektigis al [[Kreŝimir Barkoviĉ]] 9371984 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kreŝimir Barkoviĉ]] 7cq18l16h740mrubn42rtpv7llr1emc 0 943461 9371991 2026-05-13T08:35:50Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:de:Special:Redirect/revision/245729483|Arata Osada]]" 9371991 wikitext text/x-wiki '''Arata OSADA''' ({{Lang-ja|長田新}} (naskita [[1887]]; mortis [[1961]]) estis [[Japanio|japana]] [[Pedagogo|edukisto]], admiranto de [[Johann Heinrich Pestalozzi|Pestalozzi]], kaj tradukisto kaj redaktanto de liaj skribaĵoj en la [[Japana lingvo|japanan]]. [[Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la japana lingvo]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] 34iha09lu22hyfpxqx0obp8zxwm8xuv 9371994 9371991 2026-05-13T08:40:43Z Sj1mor 12103 9371994 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arata OSADA''' ({{Lang-ja|長田新}} (naskita [[1887]]; mortis [[1961]]) estis [[Japanio|japana]] [[Pedagogo|edukisto]], admiranto de [[Johann Heinrich Pestalozzi|Pestalozzi]], kaj tradukisto kaj redaktanto de liaj skribaĵoj en la [[Japana lingvo|japanan]]. Li estis la rektoro de la [[Universitato de Hiroŝimo]]. Li estis kontraŭulo de naciisma Japanio kaj mem estis viktimo de la [[Atoma bombado de Hiroŝima kaj Nagasaki|atombombado de Hiroŝimo]] en 1945.<ref>[https://www.ref-kirchen-ag.ch/kirchen/birr/umgebung ref-kirchen-ag.ch]</ref> Internacie, lia nomo estas memorata pro la kolekto, kiun li redaktis, ''Infanoj de Hiroŝimo'', kies esperanta traduko, bazita sur la originala japana titolo ({{lang-ja|原爆の子}}), titoliĝis ''Infanoj de l' atombombo''. Ĉi tiu kolekto konsistas el selektado de proksimume 2,000 eseoj de japanaj bazlernejanoj ĝis gimnazianoj pri iliaj spertoj dum la ĵeto de la atombombo sur Hiroŝimon la 6-an de aŭgusto 1945. La verko ricevis la Kulturan Premion Mainichi en 1952. En 1959 li publikigis ĉiujn verkojn de Pestalozzi en la japana lingvo.<ref>https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/043940/2009-10-27/</ref> == En Esperanto aperis == * ''Infanoj de l' atombombo'' (tradŭkis [[Miyamoto Masao]], 1962) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Osada, Arata}} [[Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la japana lingvo]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] rel157elzr6e8xl9jn8j037ppnachwk 0 943463 9372011 2026-05-13T09:43:08Z Crosstor 3176 traŭmatologo 9372011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Paŭlo|Pál]] Bács''' [bAĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bács Pál''' estis [[Hungario|hungara]] [[kirurgo]], [[traŭmatologo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM44891/f5cb44c1-76e5-4dda-ac41-9eb635e054a8/solr/0/24/10/104/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=684044&date=2026-05-13 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1928|9|11}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1995|9|18}} en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Budapeŝta Medicinscienca Universitato]] en [[1952]]. Post la diplomo li estis ĉef[[leŭtenanto]] en la armeo 3 jarojn, inter 1955-1995 li estis laŭvice subkuracisto, [[lektoro]], fine ĉefkuracisto. Intertempe li akiris licencojn pri sportkuracado (1955), kirurgio (1957) kaj traŭmatologio (1959). Plej ofte li faris ĥirurgiajn operaciojn pri [[pulmo]]. == Elektitaj kontribuoj == * ''Postoperatív tüdőszövődmények megelőzése.'' (kunaŭtoro, 1968) * ''Kettős epehólyag operált esete.'' (kunaŭtoro, 1972) * ''B. P. visszaemlékezése az 1944–1945. évi kényszermunkára és a mauthauseni deportálásra.'' (1988) == Fontoj == * [https://www.nevpont.hu/palyakep/bacs-pal-cee63 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bacs Pal}} [[Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj]] [[Kategorio:Hungaraj kirurgoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3tvkt5qjqqmlbklkz4h59xvnvk48dc8 0 943464 9372012 2026-05-13T09:43:18Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1332698327|Gustave Thibon]]" 9372012 wikitext text/x-wiki * [http://agora.qc.ca/Dossiers/Gustave_Thibon Gustave Thibon] [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Homoj de Ardèche]] [[Kategorio:Francaj monarkiistoj]] eu32hsgei355trjgb0rt81pctkxvcmg 9372017 9372012 2026-05-13T09:50:12Z Sj1mor 12103 9372017 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filozofo}} '''Gustave THIBON''' (naskiĝis la 2-an de septembro 1903 en Saint-Marcel-d'Ardèche ([[d:Q329476]]); mortis la 19-an de januaro 2001 samloke) estis franca filozofo kaj mistikulo de kamparana origino, religia verkisto kaj poeto, monarĥisto kaj katolika tradiciisto. mova forto malantaŭ la filozofia debato pri la vera esenco de homa libereco konsiderante la eventojn de la [[Dua Mondmilito]]. Nomumita kvar fojojn por la Nobel-premio pri literaturo, en 2000 li ricevis la Grandpremion pri filozofio de la Franca Akademio. Thibon estis [[Memlernanto|memlerninta]] (li forlasis la lernejon en la aĝo de dek tri jaroj). Li estis fervora leganto - precipe de poezio, en la franca, provenca kaj latina lingvoj. Lin profunde impresis [[Unua Mondmilito|la Unua Mondmilito]], kiu kondukis lin al malamo al [[patriotismo]], same kiel al [[demokratio]].<ref>Sutermeister, Wesley (2014). [http://digitalcommons.csbsju.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1108&context=obsculta "Gustave Thibon and Human Freedom,"] ''Obsculta'', Vol. 7, No. 1, pp. 49–59.</ref> Influite de verkistoj kiel [[Léon Bloy]] kaj [[Jacques Maritain]], li konvertiĝis [[Katolika Eklezio|al katolikismo]]. Laŭ invito de ĉi-lasta, li komencis sian literaturan karieron en la paĝoj de la ''Revue Thomiste''. Publikigis la verkon ''La Pesanteur et la Grâce'' de [[Simone Weil]] en 1947.<ref>Tomlin, E. W. F. (1954). ''Simone Weil.'' Cambridge: Bowes & Bowes.</ref> == Verkaro == * 1933 – ''À Propos de Trois Récents Ouvrages de Maritain''. * 1934 – ''La Science du Caractère''. * 1940 – ''Poèmes.'' * 1941 – ''Destin de l'Homme''. * 1942 – ''L'Échelle de Jacob''. * 1942 – ''Diagnostics. Essai de Physiologie Sociale''.<ref>English translation, ''What Ails Mankind? An Essay on Social Physiology'', by Willard Hill, Sheed & Ward, New York, 1947.</ref> * 1943 – ''Retour au Réel''.<ref>English translation, ''Back to Reality'', by A. Gordon Smith, Hollis & Carter, London 1955.</ref> * 1945 – ''Le Pain de Chaque Jour''. * 1946 – ''Offrande du Soir.'' * 1947 – "Une Métaphysique de la Communion: l'Existentialisme de Gabriel Marcel." * 1947 – ''Ce que Dieu a Uni.''<ref>English translation, ''What God has Joined Together'', by A. Gordon Smith, Hollis & Carter, London 1952.</ref> * 1948 – ''Chateaubriand''. * 1948 – ''Nietzsche ou le Déclin de l'Esprit''. * 1949 – ''Paysages du Vivarais''. * 1953 – ''La Crise Moderne de l'Amour''.<ref>English translation, ''Love at the Crossroads'', by Reginald F. Trevott, Burns & Oates, London 1964.</ref> * 1959 – ''Vous Serez Comme des Dieux''. * 1974 – ''L'Ignorance Étoilée''. * 1975 – ''Notre Regard qui Manque à la Lumière''. * 1975 – ''Entretiens avec [[:en:Christian_Chabanis|Christian Chabanis]]''. * 1976 – ''L'Équilibre et l'Harmonie''. * 1985 – ''Le Voile et le Masque''. * 1988 – ''Entretiens avec G. Thibon''. * 1993 – ''Au Soir de ma Vie''. * 1995 – ''L'Illusion Féconde''. * 2006 – ''Aux Ailes de la Lettre''. * 2011 – ''Parodies et Mirages ou la Décadence d'un Monde Chrétien: Notes Inédites (1935–1978)''. * 2012 – ''Les Hommes de l’éternel, conférences au grand public (1940-1985)''. * 2022 – ''Au secours des évidences : billets''. * 2023 – ''Propos d'avant-hier pour après-demain''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://agora.qc.ca/Dossiers/Gustave_Thibon Gustave Thibon] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Thibon, Gustave}} [[Kategorio:Francaj filozofoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Francaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo]] [[Kategorio:Homoj de Ardèche]] [[Kategorio:Francaj monarkiistoj]] ceeu7fdngsih3aohlv7s04gr6xbh1au 0 943465 9372019 2026-05-13T09:52:26Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352574118|Ernest Lavisse]]" 9372019 wikitext text/x-wiki * {{Gutenberg|id=37524}} [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Aisne]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj historiistoj]] g2z61sl3uhpvoe7eotarpdp6ip0v50n 9372024 9372019 2026-05-13T10:02:28Z Sj1mor 12103 9372024 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ernest LAVISSE''' (naskiĝis la 17-an de decembro 1842 en Le Nouvion-en-Thiérache, [[Aisne|departemento Aisne]], [[Pikardio]] ; mortis la 18-an de aŭgusto 1922 en [[Parizo]]) estis franca historiisto, kiu fariĝis membro de la [[Franca Akademio]] en 1892 kaj verkis ampleksajn verkojn pri la [[historio de Francio]] kaj la [[historio de Germanio]]. La naciisma frazo kreita de Lavise: “ Nos ancêtres les Gaulois ” (Niaj prapatroj la [[Gaŭloj]]) estis vaste akceptita. Lavisse ankaŭ estas konata kiel unu el la ĉefaj kreintoj de la ''romano nacia'' (" [[nacia mito]] ", lit. "nacia romano"), danke al siaj historiaj lernolibroj.<ref>{{cite web |url=https://www.herodote.net/Le_roman_national_plus_que_jamais_necessaire-synthese-2796-5.php|title=2000 ans que ça dure – le roman national : Plus que jamais nécessaire – Herodote.net}}</ref> Kune kun Albert Dumont kaj Louis Liard Lavisse laboris pri la reformo de [[supera edukado]] en Francio, ribelis kontraŭ la severeco de ekzamenoj, pledis por la establado de universitatoj en Francio en la germana senco de la vorto, kaj arde subtenis [[Studenta Societo|studentajn societojn]] organizitajn en Parizo, Liono, Bordeaux, Montpellier kaj aliaj urboj. Liaj pedagogiaj verkoj estas kolektitaj en tri verkoj: " ''Questions d'enseignement national'' " (P., 1885), " ''Études et étudiants'' " (P., 1890), kaj " ''A propos de nos écoles'' " (P., 1895). Liaj verkoj pri eduka historio ĝuis grandan sukceson. Lia antaŭparolo al la verko "Historia Geografio" de Freeman estis publikigita aparte sub la titolo: " ''Vue générale de l'histoire politique de l'Europe'' " (1890). Kune kun Alfred Nicolas Rambaud, li estris grandan publikaĵon pri ĝenerala historio : " ''Histoire générale du IV siècle à nos jours'' ", publikigita en partopagoj ekde 1893; ĝian ĝeneralan planon evoluigis redaktistoj, kaj individuajn ĉapitrojn verkis diversaj fakuloj. La verkoj de Lavisse kaj liaj universitataj kursoj popularigis lin inter junuloj; li estis elektita prezidanto de la *Association des étudiants de France*. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37524}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lavisse, Ernest}} [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Aisne]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj historiistoj]] 0n0nt5ek1yjbiawmweeinjinfstf1tw 9372028 9372024 2026-05-13T10:05:18Z Sj1mor 12103 9372028 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ernest LAVISSE''' (naskiĝis la 17-an de decembro 1842 en Le Nouvion-en-Thiérache, [[Aisne|departemento Aisne]], [[Pikardio]] ; mortis la 18-an de aŭgusto 1922 en [[Parizo]]) estis franca historiisto, kiu fariĝis membro de la [[Franca Akademio]] en 1892 kaj verkis ampleksajn verkojn pri la [[historio de Francio]] kaj la [[historio de Germanio]]. La naciisma frazo kreita de Lavise: “ Nos ancêtres les Gaulois ” (Niaj prapatroj la [[Gaŭloj]]) estis vaste akceptita. Lavisse ankaŭ estas konata kiel unu el la ĉefaj kreintoj de la ''romano nacia'' (" [[nacia mito]] ", lit. "nacia romano"), danke al siaj historiaj lernolibroj.<ref>{{cite web |url=https://www.herodote.net/Le_roman_national_plus_que_jamais_necessaire-synthese-2796-5.php|title=2000 ans que ça dure – le roman national : Plus que jamais nécessaire – Herodote.net}}</ref> == Agado == Kune kun Albert Dumont kaj Louis Liard Lavisse laboris pri la reformo de [[supera edukado]] en Francio, ribelis kontraŭ la severeco de ekzamenoj, pledis por la establado de universitatoj en Francio en la germana senco de la vorto, kaj arde subtenis [[Studenta Societo|studentajn societojn]] organizitajn en Parizo, Liono, Bordeaux, Montpellier kaj aliaj urboj. Liaj pedagogiaj verkoj estas kolektitaj en tri verkoj: " ''Questions d'enseignement national'' " (P., 1885), " ''Études et étudiants'' " (P., 1890), kaj " ''A propos de nos écoles'' " (P., 1895). Liaj verkoj pri eduka historio ĝuis grandan sukceson. Lia antaŭparolo al la verko "Historia Geografio" de Freeman estis publikigita aparte sub la titolo: " ''Vue générale de l'histoire politique de l'Europe'' " (1890). Kune kun Alfred Nicolas Rambaud, li estris grandan publikaĵon pri ĝenerala historio : " ''Histoire générale du IV siècle à nos jours'' ", publikigita en partopagoj ekde 1893; ĝian ĝeneralan planon evoluigis redaktistoj, kaj individuajn ĉapitrojn verkis diversaj fakuloj. La verkoj de Lavisse kaj liaj universitataj kursoj popularigis lin inter junuloj; li estis elektita prezidanto de la *Association des étudiants de France*. Li estis elokventa instruisto, ludante gravan rolon en la revivigo de pli altaj studoj en Francio post 1871. Lia scio estis montrita en publikaj prelegoj, paroladoj kaj privataj lecionoj, kie li instruis al malgranda nombro da studentoj la [[Historia metodo|historian metodon]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=37524}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lavisse, Ernest}} [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:Homoj de Aisne]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj historiistoj]] btf8trdanv6754lstrqbbblltap5mwf 0 943466 9372022 2026-05-13T10:00:08Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Amazilia'' |koloro = pink |dosiero = Amazilia tzacatl.jpg |priskribo de dosiero = [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Amazilia'''''..." 9372022 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Amazilia'' |koloro = pink |dosiero = Amazilia tzacatl.jpg |priskribo de dosiero = [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Amazilia''''' |genro aŭtoritato = [[René Primevère Lesson|Lesson, RP]], 1843 | sinonimo = }} '''''Amazilia''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas 4 aŭ 5 speciojn, depende de la konsideroj de la diversaj taksonomioj. == Taksonomio == La genron ''Amazilia'' enkondukis en 1843 la franca natursciencisto [[René Lesson]].<ref>{{ cite journal | last=Lesson | first=René | author-link=René Lesson | year=1843 | title=Ornithologie: Complément à l'histoire naturelle des oiseaux-mouches | language=French | journal=L'Echo du Monde Savant | volume=Part 2 | issue=32 | at=Col. 755–758 (757) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47080765 }}</ref> Lesson estis uzinta ''amazilia'' en 1827 kiel la [[specia epiteto]] de la [[Amazilia kolibro]] kiu estas nun la nura specio metita en la genron ''Amazilis''.<ref>{{ cite book | last1=Lesson | first1=René P. | author1-link=René Lesson | last2=Garnot | first2=Prosper | author2-link=Prosper Garnot | date=1827 | title=Voyage autour du monde : exécuté par ordre du roi, sur la corvette de Sa Majesté, la Coquille, pendant les années 1822, 1823, 1824, et 1825 | volume=1, Livre 4 | language=French | at=Plate 31, Fig 3 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/38768586 }} Por dato: {{ cite book | last1=Dickinson | first1=E.C. | author1-link=Edward C. Dickinson | last2=Overstreet | first2=L.K. | last3=Dowsett | first3=R.J. | last4=Bruce | first4=M.D. | year=2011 | title=Priority! The Dating of Scientific Names in Ornithology: a Directory to the literature and its reviewers | location=Northampton, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-1-5 | pages=122–123 | url=https://www.researchgate.net/publication/267763194 }}</ref><ref name=ioc/> La nomo devenas el la [[Inkaoj|Inkaa]] heroina en la romano de [[Jean-François Marmontel]] nome ''Les Incas, ou la destruction de l'Empire du Pérou''.<ref>{{Cite book | last=Lesson | first=René P. | date=1828 | author-link=René Lesson | title=Manuel d'ornithologie, ou Description des genres et des principales espèces d'oiseaux | volume=2 | language=French | location=Paris | publisher=Roret | page=81 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/53285594 }}</ref><ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=43 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n43/mode/1up }}</ref> Por [[tipa specio]] estis poste elektita la [[Cinama kolibro]].<ref>{{ cite journal | last=Stone | first=Witmer | author-link=Witmer Stone | year=1918 | title=Birds of the Panama Canal Zone, with special reference to a collection made by Mr. Lindsey L. Jewel | journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia | volume=70 | pages=239–280 [256] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1964119 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=61 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480072 }}</ref> La genro enhavas jenajn kvar speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Aŭgusto 2024 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 14.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=30a de Aŭgusto 2024 }}</ref> * [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') * [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') * [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') * [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') Foje oni inkludas jenan aldonan specion: * Gvanakastea aŭ [[Alfaroa kolibro]], ''Amazilia alfaroana'' (disputita) Tiu genro iam inkludis multajn pliajn speciojn. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiu granda genro estas polifiletika.<ref>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> En la reviziita klasigo por krei monofiletikajn genrojn, oni movis kelkajn speciojn al ''[[Leucolia]]'', ''[[Saucerottia]]'', ''[[Amazilis]]'', ''[[Uranomitra]]'', ''[[Chrysuronia]]'', ''[[Polyerata]]'', ''[[Chionomesa]]'', ''[[Elliotomyia ]]'' kaj ''[[Chlorestes]]''.<ref name=ioc/><ref>{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Amazilia}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Nordameriko]] 1dnyupub2ln3abldgynt3m4yuoyet26 0 943467 9372025 2026-05-13T10:04:11Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Metodologio de historio]] 9372025 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Metodologio de historio]] e39endpswgf26xxoi7aiyqnchyhgprs 1 943468 9372026 2026-05-13T10:04:36Z Sj1mor 12103 /* Alidirektilo */ nova sekcio 9372026 wikitext text/x-wiki == Alidirektilo == [[historia metodo]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:04, 13 maj. 2026 (UTC) jai5kviwanos44eywfl7jg3rgq3hj10 0 943469 9372030 2026-05-13T10:08:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1255726452|Edmond Picard]]" 9372030 wikitext text/x-wiki '''Edmond PICARD''' (naskiĝis la 15-an de decembro 1836 en [[Bruselo]]; mortis la 19-an de februaro 1924 en Dave apud [[Namur]]) estis belga advokato kaj verkisto. Li estis ĉefa teoriulo pri [[antisemitismo]] kaj [[rasismo]] en Belgio, kaj ankaŭ ĉampiono de belga naciismo per siaj nocioj pri la "belga animo" kaj belga martireco en la [[Unua Mondmilito]]. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=7221|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Kategorio:Belgaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Belgaj juristoj]] maqos06z8j2xa79a4avpuv9ts6cmso4 9372033 9372030 2026-05-13T10:13:03Z Sj1mor 12103 9372033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Edmond PICARD''' (naskiĝis la 15-an de decembro 1836 en [[Bruselo]]; mortis la 19-an de februaro 1924 en Dave apud [[Namur]]) estis belga advokato kaj verkisto. Li estis ĉefa teoriulo pri [[antisemitismo]] kaj [[rasismo]] en Belgio, kaj ankaŭ ĉampiono de belga naciismo per siaj nocioj pri la "belga animo" kaj belga martireco en la [[Unua Mondmilito]]. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=7221|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> == Vivo == Edmond Picard komence dediĉis sin al la [[mararmeo]], faris tri gravajn vojaĝojn kaj ĉeestis la mararmean akademion en [[Antverpeno]], sed poste studis juron en Bruselo, kie li vivis kiel tre respektata advokato ĉe la Kasacia Kortumo kaj ankaŭ laboris kiel preleganto ĉe la universitato tie. En politiko li emis al la [[socialismo]] kaj, post ripetaj provoj, estis elektita Senatano de [[Henegovio]] en 1895. En la 1880-aj jaroj, Picard okupis dominan pozicion en la belga literaturo. Li publikigis multajn jurajn verkojn, plejparte en kunlaboro kun aliaj aŭtoroj, el kiuj kelkaj estis tre estimataj; interalie, jenaj estas: * ''Traité des brevets d'invention'', Bruselo 1866 * ''Traité usuel de l'indemnité due à l'exproprié'', 1867 * ''Manuel praktikado de la profesia profesio en Belgio'', 1869 * ''Traité general de l'expropriation pour cause d'utilité publique'', 1875 * ''Les pandectes belges, encyclopédie de législation, de doctrine, de jurisprudence belge'', 151 vol'oj., 1878-1933 (grandskala laŭleĝa enciklopedio) * ''Code general des brevets d'invention'', dua eldono, 1886 * ''Bibliographie générale et raisonnée du droite Belge'', 1882–90 * ''Le droit pure. Encyclopédie...'', 4-a eldono, Bruselo 1901 Picard unue aperis kiel poeto en 1879 per ''Les rêveries d'un Stagiaire'', kiun li sekvis per la prozaj skizoj ''La forge Roussel, scènes de la vie judiciaire'' (1881), ''Mon oncle le jurisconsulte'' (1884), kaj aliaj verkoj. En 1881, li fondis la ''Journal des Tribunaux'', kaj en 1883, la ĉefan revuon ''L'Art moderne'', por kiu li mem verkis multajn artikolojn pri literaturo kaj arto. Dum la vintraj monatoj, Picard gastigis la eliton de belgaj politikistoj, la plej elstarajn membrojn de la brusela jura profesio, la ĉefajn siatempajn belgajn pentristojn kaj skulptistojn, kaj la verkistojn de la plej moderna skolo, centrita ĉirkaŭ la "Marŝalo de la Belga Literaturo", [[Camille Lemonnier]], ĉe sia domo sur Boulevard de la Toison d'Or en Bruselo. Li kredis, ke arto devus servi la socion, dum ''Jeune Belgique'' pledis por la [[aŭtonomeco]] de arto. Fine, Picard ankaŭ turnis sin al la scenejo, surscenigante en Bruselo la antisemitan teatraĵon ''Jéricho'' (1903), la politikan satiron ''L'Ambidextre'', kaj la historian dramon ''Charles le Téméraire'' (1905). == Aliaj verkaĵoj == * ''Paradoxe sur l’avocat'', 1879 * ''L’amiral'', Memoiren, 1883 * ''La veillée de l’huissier'', 1885 * ''Le juré'', Monodrama in 5 Akten über den Justizfall Peltzer, 1886 * ''El Moghreb al Aksa, une mission belge au Maroc'', Reiseschilderung, 1889; neue Ausgabe 1893 * ''Synthèse de l’antisémitisme'', 1892 * ''Comment on devient socialiste'', 1895 * ''En Congolie'', Reiseschilderung, Brüssel 1896 * ''L’Aryano-Sémitisme'', 1899 == Bibliografio == * {{citation|last1=Aron|first1=Paul|last2=Vanderpelen-Diagre|first2=Cécile|title=Edmond Picard (1836-1924): un bourgeois socialiste belge à la fin du dix-neuvième siècle|date=2013|publisher=Musées royaux des Beaux-Arts de Belgique|location=Brussels|isbn=978-9077013007}} * {{citation|last=Lévy|first=Bernard-Henri|title=L'Idéologie française|location=Paris|publisher=Grasset|year=1981|isbn=9782253031376}} * {{citation|last=Ringelheim|first=Foulek|title=Edmond Picard, jurisconsulte de race|location=Brussels|publisher=Larcier|year=1999|isbn=2804404331}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Picard, Edmond}} [[Kategorio:Belgaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Belgaj juristoj]] omt3b5lbz2rhuppg34lwugi48inyrd5 0 943470 9372037 2026-05-13T10:31:35Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1313618186|Johan Bojer]]" 9372037 wikitext text/x-wiki '''Johan BOJER''' (naskiĝis la 6-an de marto 1872 en [[Orkdal]] apud [[Trondheim]]; mortis la 3-an de julio 1959 en [[Oslo]]) estis norvega verkisto. Li ĉefe verkis pri la vivoj de malriĉaj farmistoj kaj fiŝkaptistoj, kaj en sia denaska Norvegio kaj inter la norvegaj enmigrintoj en Usono. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] .<ref>{{Cite web|title=Nomuma datenbazo|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026002031/http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|archive-date=2016-10-26|access-date=2017-04-19|website=www.nobelprize.org}}</ref> * {{Gutenberg|id=1069}} [[Kategorio:Norvegaj dramistoj]] [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] r2408umnzkz3la9crd7i6efjr9fyinw 9372040 9372037 2026-05-13T10:37:27Z Sj1mor 12103 9372040 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johan BOJER''' (naskiĝis la 6-an de marto 1872 en [[Orkdal]] apud [[Trondheim]]; mortis la 3-an de julio 1959 en [[Oslo]]) estis norvega verkisto. Li ĉefe verkis pri la vivoj de malriĉaj farmistoj kaj fiŝkaptistoj, kaj en sia denaska Norvegio kaj inter la norvegaj enmigrintoj en Usono. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|title=Nomuma datenbazo|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026002031/http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|archive-date=2016-10-26|access-date=2017-04-19|website=www.nobelprize.org}}</ref> La verkstilo de Johan Bojer estas influita de [[Victor Hugo]] kaj [[Alexander Lange Kielland]]. Per simpla, naturalisma lingvaĵo, li priskribas la vivojn de ordinaraj homoj kaj la belecon de la pejzaĝo de sia patrujo. Lia plej konata kaj plej sukcesa verko estas ''Den siste viking'' (La Lasta Vikingo), romano pri [[Fiŝkaptado|fiŝkapta]] vivtenado en [[Lofoten]] ĉirkaŭ 1900, kiu restas interesa legaĵo nuntempe. En ĝi, li &nbsp;mencias, interalie, la tiel nomatan Batalon de Trollfjord la 6-an de marto 1890, batalon inter riĉaj entreprenistoj en vaporŝipoj kaj simplaj fiŝkaptistoj en velŝipoj pri la fiŝkaptaj resursoj de la maro. Ankaŭ interesa estas lia romano ''Vår egen stamme'' (La Elmigrintoj), pri la finfine malsukcesa provo de pluraj norvegaj elmigrintoj establi sin en [[Norda Dakoto]], [[Usono]]. Por tiu celo, Bojer entreprenis esplorvojaĝon al Usono en 1923, dum kiu li ankaŭ renkontis [[Upton Sinclair]] kaj [[Douglas Fairbanks Sr.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=1069}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bojer, Johan}} [[Kategorio:Norvegaj dramistoj]] [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] 9vf7eabh9igtbtzmd2kstfusg9q94ft 9372041 9372040 2026-05-13T10:40:53Z Sj1mor 12103 9372041 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Johan BOJER''' (naskiĝis la 6-an de marto 1872 en [[Orkdal]] apud [[Trondheim]]; mortis la 3-an de julio 1959 en [[Oslo]]) estis norvega verkisto. Li ĉefe verkis pri la vivoj de malriĉaj farmistoj kaj fiŝkaptistoj, kaj en sia denaska Norvegio kaj inter la norvegaj enmigrintoj en Usono. Li estis kvin fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|title=Nomuma datenbazo|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026002031/http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1126|archive-date=2016-10-26|access-date=2017-04-19|website=www.nobelprize.org}}</ref> Boyer estas unu el la elstaraj reprezentantoj de la tiel nomata "regiona literaturo", li atentis multe la lokan koloron, idealigis la patriarkan vivmanieron de norvegaj kamparanoj kaj fiŝkaptistoj. Li estis unu el la unuaj norvegaj novrealistoj, kiuj atingis internacian eminentecon. Li ribelis kontraŭ [[Novromantikismo|novromantika]] [[individuismo]] kaj malraciismo. Li laŭdis homan [[Solidaro|solidarecon]] kaj lojalecon, kredante ilin esencaj por la vivo en komunumoj. Lia ĉefrolulo ofte estis malriĉa, simpla farmisto aŭ fiŝkaptisto el Lofoten. Ĉi tiu heroo vivis en dense ligita komunumo. Ekzisti sendepende ekster ĝi, sen subteno, estis ekstreme malfacile aŭ eĉ neeble. Bojer fokusiĝis al la rolo de homoj en la naturo, demando devenanta de lia fono - li mem kreskis en simila medio, meze de naturo, kiu ne ĉiam estis favora. La verkstilo de Johan Bojer estas influita de [[Victor Hugo]] kaj [[Alexander Lange Kielland]]. Per simpla, naturalisma lingvaĵo, li priskribas la vivojn de ordinaraj homoj kaj la belecon de la pejzaĝo de sia patrujo. Lia plej konata kaj plej sukcesa verko estas ''Den siste viking'' (La Lasta Vikingo), romano pri [[Fiŝkaptado|fiŝkapta]] vivtenado en [[Lofoten]] ĉirkaŭ 1900, kiu restas interesa legaĵo nuntempe. En ĝi, li &nbsp;mencias, interalie, la tiel nomatan Batalon de Trollfjord la 6-an de marto 1890, batalon inter riĉaj entreprenistoj en vaporŝipoj kaj simplaj fiŝkaptistoj en velŝipoj pri la fiŝkaptaj resursoj de la maro. Ankaŭ interesa estas lia romano ''Vår egen stamme'' (La Elmigrintoj), pri la finfine malsukcesa provo de pluraj norvegaj elmigrintoj establi sin en [[Norda Dakoto]], [[Usono]]. Por tiu celo, Bojer entreprenis esplorvojaĝon al Usono en 1923, dum kiu li ankaŭ renkontis [[Upton Sinclair]] kaj [[Douglas Fairbanks Sr.]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Gutenberg|id=1069}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bojer, Johan}} [[Kategorio:Norvegaj dramistoj]] [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] 0g1edxxf8q8h25bgr80k5n9uq1ntklo 0 943471 9372038 2026-05-13T10:33:01Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Alexander Kielland]] 9372038 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Alexander Kielland]] khegxazat6gtxefbtbqfmx5rlzua61b 0 943472 9372039 2026-05-13T10:37:10Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Douglas Fairbanks]] 9372039 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Douglas Fairbanks]] 1cgzavno5e8atbhy6g5kjm72mt65ddd 0 943473 9372042 2026-05-13T10:44:55Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352585980|Rudolf Alexander Schröder]]" 9372042 wikitext text/x-wiki '''Rudolf Alexander Schröder''' (naskiĝis la 26-an de januaro 1878 en [[Bremeno]] ; mortis la 22-an de aŭgusto 1962 en [[Bad Wiessee]]) estis germana verkisto, tradukisto, poeto, protestanta himnoverkisto, arkitekto kaj pentristo. Li estis nomumita kvinfoje por la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobelpremio pri Literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12359|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Multe de lia verkaro estas kristana poezio. Li estis membro de la [[Konfesanta Eklezio]], kiu rezistis kontraŭ [[Nazia Germanio]]. Krome, Schröder verkis la poemon <nowiki><i>Hymne an Deutschland</i></nowiki>, kiun la tiama [[Prezidanto de Germanio|prezidanto]] de la [[Okcidenta Germanio|Federacia Respubliko Germanio]], [[Theodor Heuss]], volis establi kiel novan [[Nacia himno|nacian himnon]]. [[Kategorio:Germanaj kristanoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] jj0folvsqpeojp3ba042x77mqsoc9i4 9372043 9372042 2026-05-13T10:45:57Z Sj1mor 12103 9372043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rudolf Alexander SCHRÖDER''' (naskiĝis la 26-an de januaro 1878 en [[Bremeno]] ; mortis la 22-an de aŭgusto 1962 en [[Bad Wiessee]]) estis germana verkisto, tradukisto, poeto, protestanta himnoverkisto, arkitekto kaj pentristo. Li estis nomumita kvinfoje por la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobelpremio pri Literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12359|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Multe de lia verkaro estas kristana poezio. Li estis membro de la [[Konfesanta Eklezio]], kiu rezistis kontraŭ [[Nazia Germanio]]. Krome, Schröder verkis la poemon <nowiki><i>Hymne an Deutschland</i></nowiki>, kiun la tiama [[Prezidanto de Germanio|prezidanto]] de la [[Okcidenta Germanio|Federacia Respubliko Germanio]], [[Theodor Heuss]], volis establi kiel novan [[Nacia himno|nacian himnon]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schroeder, Rudolf Alexander}} [[Kategorio:Germanaj kristanoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] 866hpv2qsypelk72oongopdeatf40yt 9372045 9372043 2026-05-13T10:47:46Z Sj1mor 12103 9372045 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rudolf Alexander SCHRÖDER''' (naskiĝis la 26-an de januaro 1878 en [[Bremeno]] ; mortis la 22-an de aŭgusto 1962 en [[Bad Wiessee]]) estis germana verkisto, tradukisto, poeto, protestanta himnoverkisto, arkitekto kaj pentristo. Li estis nomumita kvinfoje por la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobelpremio pri Literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12359|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Multe de lia verkaro estas kristana poezio. Li estis membro de la [[Konfesanta Eklezio]], kiu rezistis kontraŭ [[Nazia Germanio]]. Krome, Schröder verkis la poemon ''Hymne an Deutschland'', kiun la tiama [[Prezidanto de Germanio|prezidanto]] de la [[Okcidenta Germanio|Federacia Respubliko Germanio]], [[Theodor Heuss]], volis establi kiel novan [[Nacia himno|nacian himnon]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[48588 Raschröder]] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schroeder, Rudolf Alexander}} [[Kategorio:Germanaj kristanoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] 4201ppx24gdqj1q3jbsq2ktlw5twm46 9372046 9372045 2026-05-13T10:53:53Z Sj1mor 12103 9372046 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rudolf Alexander SCHRÖDER''' (naskiĝis la 26-an de januaro 1878 en [[Bremeno]] ; mortis la 22-an de aŭgusto 1962 en [[Bad Wiessee]]) estis germana verkisto, tradukisto, poeto, protestanta himnoverkisto, arkitekto kaj pentristo. Li estis nomumita kvinfoje por la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobelpremio pri Literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12359|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Multe de lia verkaro estas kristana poezio. Li estis membro de la [[Konfesanta Eklezio]], kiu rezistis kontraŭ [[Nazia Germanio]]. Krome, Schröder verkis la poemon ''Hymne an Deutschland'', kiun la tiama [[Prezidanto de Germanio|prezidanto]] de la [[Okcidenta Germanio|Federacia Respubliko Germanio]], [[Theodor Heuss]], volis establi kiel novan [[Nacia himno|nacian himnon]]. == Verkado == En sia frua periodo de poezio, Schröder ĉerpis inspiron de skeptiko kaj [[Romantikismo|romantika]] [[estetiko]]; li tiam uzis ĉiujn klasikajn formojn kiel odojn kaj sonetojn. Komence de la [[Unua Mondmilito]], li verkis poemojn en tre naciisma kaj patriota stilo, kiel ekzemple ĉi tiun ''Deutscher Schwur'' (''Germana Ĵuro'', en 1914): "Sankta Patrujo en danĝero, viaj filoj leviĝas por protekti vin..." Meze de la 1930-aj jaroj, Schröder estis eldonita de S. Fischer Verlag, kio kontaktigis lin kun Peter Suhrkamp, ​​kun kiu li restis post la [[Dua Mondmilito]]. Peter Suhrkamp produktis du eldonojn de la kompletaj verkoj de Schröder, unu komencita en 1939, nekompleta, kaj la alia en 1952. La sperto de la milito ŝanĝis la stilon de Schröder. Patriota fervoro paliĝis. La humanisma heredaĵo de [[klasikismo]] kaj lia protestanta biblia religieco igis lin komponi religiajn himnojn, el kiuj kelkaj estus integritaj en <abbr>la 20- ^jarcentajn</abbr> protestantajn himnarojn. Li ankaŭ akiris elstarecon kiel tradukisto: li tradukis la [[Iliado|Iliadon]] kaj [[Odiseado|Odiseadon]] de [[Homero]], verkojn de [[Vergilio]], [[Horacio]], [[Pierre Corneille|Corneille]], [[Racine]], [[Molière]], [[T.S. Eliot]] kaj [[Shakespeare]], kaj redaktis nederlandan kaj flandran poezion. Li ankaŭ kontribuis al la eldono de la gregoria antifonaro de la abatejo [[Alpirsbach]] ([[d:Q315631]]). En 1950 Schröder verkis la Germanan Himnon, muzikigitan de Hermann Reutter, por respondi al la deziro de tiama prezidanto [[Theodor Heuss]], kiu volis igi ĝin la [[nacia himno]] de la [[Federacia Respubliko Germanio]], kio finfine ne realiĝis, ĉar kanceliero [[Konrad Adenauer]] preferis la ''[[La kanto de l' germanoj]]''. En la 1950-aj jaroj, li estis prezentita de [[Thomas Stearns ELIOT|Thomas Stearne Eliot]] kaj [[Albert Schweitzer]], inter aliaj, kiel kandidato por la Nobel-premio kiel "granda eŭropano". == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[48588 Raschröder]] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schroeder, Rudolf Alexander}} [[Kategorio:Germanaj kristanoj]] [[Kategorio:Germanaj tradukistoj]] [[Kategorio:Germanaj poetoj]] s14shtceu47cku5x7hsbc9t0i6luawx 0 943474 9372064 2026-05-13T11:18:04Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1329685653|Hermann Stehr]]" 9372064 wikitext text/x-wiki '''Hermann STEHR''' (naskiĝis la 16-an de februaro 1864 en [[Habelschwerdt]] ; mortis la 11-an de septembro 1940 en [[Szklarska Poręba|Oberschreiberhau]])<ref>{{cite book|last=Ruchniewicz|first=Małgorzata|title=Bystrzyca Kłodzka Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków|year=2007|publisher=DTSK Silesia|location=Bystrzyca Kłodzka|page=176|author2=Stanisław Rosik|author3=Przemysław Wiszewski|language=Polish}}</ref> estis germana verkisto, dramisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8759|title=Nomuma datenbazo|last=|first=|date=|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118617133 Literaturo de kaj pri Hermann Stehr] en la katalogo de la Germana Nacia Biblioteko * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118617133 Verkoj de kaj pri Hermann Stehr] en la Germana Cifereca Biblioteko * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/stehr.html Verkoj de Hermann Stehr] en Projekto Gutenberg-DE [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] rodraemwjhabwblsmtjd1pk62fcgfo6 9372065 9372064 2026-05-13T11:24:33Z Sj1mor 12103 9372065 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Hermann STEHR''' (naskiĝis la 16-an de februaro 1864 en [[Habelschwerdt]] ; mortis la 11-an de septembro 1940 en [[Szklarska Poręba|Oberschreiberhau]])<ref>{{cite book|last=Ruchniewicz|first=Małgorzata|title=Bystrzyca Kłodzka Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków|year=2007|publisher=DTSK Silesia|location=Bystrzyca Kłodzka|page=176|author2=Stanisław Rosik|author3=Przemysław Wiszewski|language=Polish}}</ref> estis germana verkisto, dramisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8759|title=Nomuma datenbazo|last=|first=|date=|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> En 1926, li estis unu el la fondintoj de la Prusa Akademio de Poetoj, branĉo de la Prusa Akademio de Artoj. Aŭtoro de multaj romanoj, li prezentis la vivojn de siaj roluloj, ĉefe sileziaj kamparanoj kaj laboristoj, kiel dramajn serĉojn por Dio. Li ankaŭ verkis fabelojn kaj poezion. La nazioj taksis lin kiel eksponenton de la germana animo. En sia verko, li reflektis ĉiujn etapojn de la "serĉado" tipa por etburĝa intelektulo ŝirita de la kontraŭdiroj de la kapitalisma realeco. Komencante per psikologiaj verkoj proksimaj al [[naturalismo]] (la kolekto de noveloj ''Auf Leben und Tod'' (Por vivo kaj morto, 1898), la romano "Leonore Grilbel" (1900), ktp.), la verkisto alvenis al idealisma lukto kontraŭ Dio (''Der begrabene Gott'' (La entombigita Dio, 1905). Tio ne malhelpis Stehr poste turni sin al religia mistikismo (''Heiligenhof'', 2a eldono, 1914), kaj en la jaroj antaŭ la [[Dua Mondmilito]], al [[faŝismo]]. == Verkaro (elekto) == * ''Auf Leben und Tod'' 1898 (noveloj) * ''Leonore Griebel'', 1900 * ''Meta Konegen'', 1904 (dramo) * ''Der begrabene Gott'', 1905 * ''Tri Noktoj'', 1909 * ''Geschichten aus dem Mandelhause'', 1913 (reeldonita kun kromaj ĉapitroj, multe pligrandigitaj, kiel ''Das Mandelhaus'', 1953) * ''Das Abendrot'', 1916 (noveloj) * ''Der Heiligenhof'', 1918 * ''Das Lebensbuch'', 1920 (poezio) * ''Die Krähen'', 1921 (noveloj) * ''Peter Brindeisener'', 1924 * ''Mythen und Mären'', 1929 (kolektitaj fabeloj kaj noveloj) * ''Die Nachkommen'', 1933 * ''Mein Leben'', 1934 (aŭtobiografio) * ''Der Mittelgarten'', 1936 (poezio) * ''Droben Gnade - drunten Recht'', 1944 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=118617133 Literaturo de kaj pri Hermann Stehr] en la katalogo de la Germana Nacia Biblioteko * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118617133 Verkoj de kaj pri Hermann Stehr] en la Germana Cifereca Biblioteko * [https://www.projekt-gutenberg.org/autoren/namen/stehr.html Verkoj de Hermann Stehr] en Projekto Gutenberg-DE {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stehr, Hermann}} [[Kategorio:Germanaj poetoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] twa8nyjy67azwalkaotj16s7oe7xbvc 0 943475 9372067 2026-05-13T11:28:06Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1352656411|Francesco D'Ovidio]]" 9372067 wikitext text/x-wiki '''Francesco D'Ovidio''' (naskiĝis la 5-an de decembro 1849 en [[Kampobaso|Campobasso]] – mortis la 24-an de novembro 1925 en [[Napolo]]) estis itala [[Filologio|filologo]] kaj [[Literatura kritiko|literatura kritikisto]]. Li estis kvar fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] .<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2652|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Kategorio:Italaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Italaj filologoj]] a9jpockz28170ewc1fvwrnbtlb14lms 9372068 9372067 2026-05-13T11:32:24Z Sj1mor 12103 9372068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Francesco D'Ovidio''' (naskiĝis la 5-an de decembro 1849 en [[Kampobaso|Campobasso]] – mortis la 24-an de novembro 1925 en [[Napolo]]) estis itala [[Filologio|filologo]] kaj [[Literatura kritiko|literatura kritikisto]]. Profesoro pri [[Romanistiko|romanika filologio]] en la [[Universitato de Napolo]]. Li estis kvar fojojn nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2652|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> D'Ovidio apartenis al la generacio de lingvistoj kiuj, kun [[Graziadio Isaia Ascoli]] ĉe sia kapo, fondis modernajn italajn filologion kaj lingvistikon. Liaj ĉefaj verkoj koncernas [[Dante]], ''Studii sulla Divina commedia'' (1901) kaj ''Nuovi studii danteschi'' (1908) aŭ Alessandro Manzoni, ''Discussioni manzoniane'' (1886) kaj ''Nuovi studii manzoniani'' (1908). Pluraj artikoloj estis literatura kritiko kiel ''Saggi critici'' (1879) aŭ trakta metriko kiel ''Versificazione italiana e arte poetica medioevale'' (1910), kelkaj disertaĵoj koncernis lingvistikon. Lia esplorado fokusiĝis al [[Dante Alighieri]], [[Torquato Tasso]] kaj [[Alessandro Manzoni]]. == Verkaro == === Kolektitaj verkoj === * ''Opere di Francesco D’Ovidio.'' Neapel 1926–1934 (teilweise u. d. T.: ''Opere complete di F. D’Ovidio'') ** 1. ''Studii sulla Divina Commedia'' ** 2. ''Nuovi studii danteschi'' ** 3. (ne aperis) ** 4. ''Nuovo volume di studi danteschi'' ** 5. ''L’ultimo volume dantesco'' ** 6. ''Studii manzoniani'' ** 7. ''Nuovi studii manzoniani'' ** 8. ''Le correzioni ai Promessi sposi e la questione della lingua'' ** 9. ''Versificazione romanza. Poetica e poesia medioevale'' ** 10. ''Varietà filologiche. Scritti di filologia classica e di lingua italiana'' ** 11. ''Studi sul Petrarca e sul Tasso'' ** 12. ''Varietà critiche'' ** 13–14. ''Rimpianti vecchi e nuovi'' ** 15–18. (ne aperis) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|D'Ovidio, Francesco}} [[Kategorio:Italaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Italaj filologoj]] hwx5ew3kz6zs8sblfz01z8ey694ih8i 0 943476 9372069 2026-05-13T11:35:58Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1286281220|Franz Hellens]]" 9372069 wikitext text/x-wiki '''Franz HELLENS''', naskita kiel '''Frédéric van Ermengem''' (naskiĝis la 8-an de septembro 1881, en [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]] – mortis la 20-an de januaro 1972 samloke) estis belga romanisto, poeto kaj franclingva kritikisto. Kvankam de flandra deveno, li verkis tute en la franca, kaj loĝis en Parizo de 1947 ĝis 1971. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4029|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Dosiero:Franz_Hellens_memorial_plaque,_Bruxelles.jpg|dekstra|eta|Memorplakedo de Franz Hellens en Elsene, Bruselo]] * [https://web.archive.org/web/20060830215754/http://www.califice.net/belge/notes/hellens.shtml Konciza biografio kaj bibliografio] ({{Fr}}) * [https://web.archive.org/web/20091227043137/http://www.servicedulivre.be/fiches/h/hellens.htm Biografio, bibliografio, fontoj de referencoj] ({{Fr}}) * [http://www.crel.uha.fr/cibel/Biblioth/Hellens/Hellens0.html Kronologio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721022832/http://www.crel.uha.fr/cibel/Biblioth/Hellens/Hellens0.html|date=21 July 2011}} ({{Fr}}) [[Kategorio:Belgaj poetoj]] [[Kategorio:Belgaj verkistoj]] 40oiv510b82unjah043ciepwvc4dj7e 9372074 9372069 2026-05-13T11:41:25Z Sj1mor 12103 9372074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Franz HELLENS''', naskita kiel '''Frédéric van Ermengem''' (naskiĝis la 8-an de septembro 1881, en [[Brusela Ĉefurba Regiono|Bruselo]] – mortis la 20-an de januaro 1972 samloke) estis belga romanisto, poeto kaj franclingva kritikisto. Kvankam de flandra deveno, li verkis tute en la franca, kaj loĝis en Parizo de 1947 ĝis 1971. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4029|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Dosiero:Léon_Spilliaert_(1920)_-_Portret_van_Franz_Hellens.jpg|eta|Portreto lia fare de Léon Spilliaert (1920)]] Li estas konata kiel unu el la ĉefaj figuroj en belga [[magia realismo]] (''fantastique quotidien''), kaj kiel la senlaca redaktanto de ''Signaux de France et de Belgique'' (poste ''Le Disque vert''). [[Dosiero:Franz_Hellens_-_La_Femme_au_prisme_-_titelblad.jpg|eta|''La Femme au Prisme'' (La virino al la prismo, 1920)]] Dum pli ol 60 jaroj, li sekvis ampleksan literaturan karieron, verkante poezion, multajn romanojn kaj novelojn, aŭtobiografion, taglibrojn, literaturan kritikon, artkritikon kaj redaktante ĵurnalojn. Komence, li sekvis la paŝojn de [[Georges Rodenbach]], [[Camille Lemonnier]], [[Georges Eekhoud]] kaj [[Edgar Allan Poe]]. Pli longa restado ĉe la Franca Riviero dum la [[Unua Mondmilito]] proksimigis lin al [[Apollinaire]], [[Blaise Cendrars]] kaj [[Pierre Reverdy]]. Inter liaj amikoj estis [[Maksim Gorkij]], [[Ilja Ehrenburg]], [[Sergej Jesenin]], [[Stefan Zweig]] kaj [[Giuseppe Ungaretti]]. Ekde 1947 li loĝis en Parizo. Multaj el liaj tekstoj komenciĝas en la [[realeco]] kaj finiĝas en nokto kaj sonĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060830215754/http://www.califice.net/belge/notes/hellens.shtml Konciza biografio kaj bibliografio] ({{Fr}}) * [https://web.archive.org/web/20091227043137/http://www.servicedulivre.be/fiches/h/hellens.htm Biografio, bibliografio, fontoj de referencoj] ({{Fr}}) * [http://www.crel.uha.fr/cibel/Biblioth/Hellens/Hellens0.html Kronologio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721022832/http://www.crel.uha.fr/cibel/Biblioth/Hellens/Hellens0.html|date=21 July 2011}} ({{Fr}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hellens, Franz}} [[Kategorio:Belgaj poetoj]] [[Kategorio:Belgaj verkistoj]] b8skhbavxx246oi9aeuz5ipgb4l21dd 0 943477 9372072 2026-05-13T11:39:09Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Dmitri Grigoroviĉ]] al [[Dmitrij Grigoroviĉ]] 9372072 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Dmitrij Grigoroviĉ]] 445u74k5cgwyjd39qst0n50sf6b6cnb 0 943478 9372075 2026-05-13T11:44:14Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1317153225|Arvid Mörne]]" 9372075 wikitext text/x-wiki '''Arvid Mörne''' (naskiĝis la 6-an de majo 1876 en [[Kuopio]] – mortis la 15-an de junio 1946 en [[Kauniainen]]) estis finna verkisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn. <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6575|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> [[Kategorio:Sved-finnoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] d1nevqcxlbcx04pzhv76ey409le2osi 9372079 9372075 2026-05-13T11:46:50Z Sj1mor 12103 9372079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arvid MÖRNE''' (naskiĝis la 6-an de majo 1876 en [[Kuopio]] – mortis la 15-an de junio 1946 en [[Kauniainen]]) estis finna verkisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn. <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6575|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> En sia poezio, li esprimis opozicion al manifestiĝoj de kontraŭhumanismo. Li batalis por la rajtoj de la sveda [[nacia malplimulto]] en [[Finnlando]]. Liaj rimarkindaj verkoj inkluzivas la poemarojn ''Rytm och rim'' (Ritmo kaj rimo, 1899), ''Ny tid'' (Nova tempo, 1903), kaj la romanon ''Ett liv'' (Unu vivo, 1925). Li ankaŭ verkis novelojn kaj verkojn pri la historio de literaturo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moerne, Arvid}} [[Kategorio:Sved-finnoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] qhyr5gqacwma3wajr9splzhtsbdoyau 9372080 9372079 2026-05-13T11:47:26Z Sj1mor 12103 9372080 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arvid MÖRNE''' (naskiĝis la 6-an de majo 1876 en [[Kuopio]] – mortis la 15-an de junio 1946 en [[Kauniainen]]) estis finna verkisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn. <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6575|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> En sia poezio, li esprimis opozicion al manifestiĝoj de kontraŭhumanismo. Li batalis por la rajtoj de la [[Svedlingvaj finnlandanoj|sveda]] [[nacia malplimulto]] en [[Finnlando]]. Liaj rimarkindaj verkoj inkluzivas la poemarojn ''Rytm och rim'' (Ritmo kaj rimo, 1899), ''Ny tid'' (Nova tempo, 1903), kaj la romanon ''Ett liv'' (Unu vivo, 1925). Li ankaŭ verkis novelojn kaj verkojn pri la historio de literaturo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moerne, Arvid}} [[Kategorio:Sved-finnoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] 4pjllzxyhsiqiui7ykxy60gk8za3j77 9372082 9372080 2026-05-13T11:51:49Z Sj1mor 12103 9372082 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arvid MÖRNE''' (naskiĝis la 6-an de majo 1876 en [[Kuopio]] – mortis la 15-an de junio 1946 en [[Kauniainen]]) estis finna verkisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn. <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6575|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Mörne estas ĉefe konata pro sia konciza kaj mezurita poezio. Ĉefaj motivoj: [[Patriotismo]], [[Svedlingvaj finnlandanoj|finna-sveda]] identeco, [[socia justeco]] kaj amo al la finna naturo. Li havis grandan influon sur la finna-svedaj radikalaj intelektuloj de sia generacio. Mörne verkis la kantotekston de la konata nordia balado ''Båklandets vakre Maja'', kiu estis muzikigita de Hanna Hagbom. (La konata Trondheim-a balado ''Bakklandets vakre Maja'' kun kantoteksto de Arne Pedersen, laŭ la melodio de Hagbom, estas probable inspirita de Mörne.) En sia poezio, li esprimis opozicion al manifestiĝoj de kontraŭhumanismo. Li batalis por la rajtoj de la [[Svedlingvaj finnlandanoj|sveda]] [[nacia malplimulto]] en [[Finnlando]]. Liaj rimarkindaj verkoj inkluzivas la poemarojn ''Rytm och rim'' (Ritmo kaj rimo, 1899), ''Ny tid'' (Nova tempo, 1903), kaj la romanon ''Ett liv'' (Unu vivo, 1925). Li ankaŭ verkis novelojn kaj verkojn pri la historio de literaturo. == Verkaro (elekto) == === Prozo === * ''Den svenska jorden. En nyländsk novell'' (mallonga rakonto) (1913) * ''Strandbyggaröden 1–3'' (1917) * ''Den röde våren'' (1917) * ''Inför havets anlete'' (1921) * ''Kristina Bjur'' (1922) * ''Karl-Kristians julnatt'' (1923) * ''Ett liv'' (1925) * ''Någon går förbi på vägen'' (1928) * ''Det förlorade landet och andra berättelser'' (1945) === Poezio === * ''Rytm och rim'' (1899) * ''Nya sånger'' (1901) * ''Ny tid'' (1903) * ''Döda år'' (1910) * ''Skärgårdens vår'' (1913) * ''Sommarnatten'' (1916) * ''Offer och segrar från Finlands kampår'' (1918) * ''Höstlig dikt'' (1919) * ''Samlade dikter 1-9'' (1919) * ''Vandringen och vägen'' (1924) * ''Dikter i urval'' (1926) * ''Mörkret och lågan'' (1926) * ''Vandringsdagen. Lyrik i urval 1924-1935'' (1936) * ''Atlantisk bränning'' (1937) * ''Över havet brann Mars'' (1939) * ''Sånger i världsskymning'' (1941) * ''Sfinxen och pyramiden'' (1944) * ''Solbärgning'' (1946) === Teatro === * ''Bland bränningarna'' (1903) * ''Ödemarksdramer I. Den helige Henricus'' (1914) * ''Fädernearvet'' (1918) * ''Solens återkomst'' (1920) * ''Morgonstjärnan'' (1928) * ''Den förborgade källan'' (1930) * ''Det ringer kväll'' (1931) * ''Under vintergatan'' (1934) * ''Hjärtat och svärdet'' (1935) === Nefikcio === * ''Alexis Kivi och hans novel "Seitsemän veljestä"'' (1911) * ''Från "Saima" till "Vikingen"'' (1916) * ''Sverige och det svenska Finland'' (1918) * ''Nya Wecksell-studier'' (1920) * ''Axel Olof Freudenthal och den finlandssvenska nationalitetstanken'' (1927) * ''Axel Olof Freudenthal. Liv och gärning'' (1936) * ''Lyriker och berättare. Finlandssvenska studier'' (1939) * ''Det övergivna samvetet'' (1943) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moerne, Arvid}} [[Kategorio:Sved-finnoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] qvjaqjpwi67wuf0vdd1f48ns70bptps 9372083 9372082 2026-05-13T11:52:48Z Sj1mor 12103 9372083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Arvid MÖRNE''' (naskiĝis la 6-an de majo 1876 en [[Kuopio]] – mortis la 15-an de junio 1946 en [[Kauniainen]]) estis finna verkisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn. <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6575|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> Mörne estas ĉefe konata pro sia konciza kaj mezurita poezio. Ĉefaj motivoj: [[Patriotismo]], [[Svedlingvaj finnlandanoj|finna-sveda]] identeco, [[socia justeco]] kaj amo al la finna naturo. Li havis grandan influon sur la finna-svedaj radikalaj intelektuloj de sia generacio. Mörne verkis la kantotekston de la konata nordia balado ''Båklandets vakre Maja'', kiu estis muzikigita de Hanna Hagbom. (La konata Trondheim-a balado ''Bakklandets vakre Maja'' kun kantoteksto de Arne Pedersen, laŭ la melodio de Hagbom, estas probable inspirita de Mörne.) La inspirfontoj de Mörne estis ĉefe la insularo [[Uusimaa]], sed liaj tekstoj ankaŭ estis nuancitaj de liaj politikaj kredoj kiel [[socialisto]]. En sia poezio, li esprimis opozicion al manifestiĝoj de kontraŭhumanismo. Li batalis por la rajtoj de la [[Svedlingvaj finnlandanoj|sveda]] [[nacia malplimulto]] en [[Finnlando]]. Liaj rimarkindaj verkoj inkluzivas la poemarojn ''Rytm och rim'' (Ritmo kaj rimo, 1899), ''Ny tid'' (Nova tempo, 1903), kaj la romanon ''Ett liv'' (Unu vivo, 1925). Li ankaŭ verkis novelojn kaj verkojn pri la historio de literaturo. == Verkaro (elekto) == === Prozo === * ''Den svenska jorden. En nyländsk novell'' (mallonga rakonto) (1913) * ''Strandbyggaröden 1–3'' (1917) * ''Den röde våren'' (1917) * ''Inför havets anlete'' (1921) * ''Kristina Bjur'' (1922) * ''Karl-Kristians julnatt'' (1923) * ''Ett liv'' (1925) * ''Någon går förbi på vägen'' (1928) * ''Det förlorade landet och andra berättelser'' (1945) === Poezio === * ''Rytm och rim'' (1899) * ''Nya sånger'' (1901) * ''Ny tid'' (1903) * ''Döda år'' (1910) * ''Skärgårdens vår'' (1913) * ''Sommarnatten'' (1916) * ''Offer och segrar från Finlands kampår'' (1918) * ''Höstlig dikt'' (1919) * ''Samlade dikter 1-9'' (1919) * ''Vandringen och vägen'' (1924) * ''Dikter i urval'' (1926) * ''Mörkret och lågan'' (1926) * ''Vandringsdagen. Lyrik i urval 1924-1935'' (1936) * ''Atlantisk bränning'' (1937) * ''Över havet brann Mars'' (1939) * ''Sånger i världsskymning'' (1941) * ''Sfinxen och pyramiden'' (1944) * ''Solbärgning'' (1946) === Teatro === * ''Bland bränningarna'' (1903) * ''Ödemarksdramer I. Den helige Henricus'' (1914) * ''Fädernearvet'' (1918) * ''Solens återkomst'' (1920) * ''Morgonstjärnan'' (1928) * ''Den förborgade källan'' (1930) * ''Det ringer kväll'' (1931) * ''Under vintergatan'' (1934) * ''Hjärtat och svärdet'' (1935) === Nefikcio === * ''Alexis Kivi och hans novel "Seitsemän veljestä"'' (1911) * ''Från "Saima" till "Vikingen"'' (1916) * ''Sverige och det svenska Finland'' (1918) * ''Nya Wecksell-studier'' (1920) * ''Axel Olof Freudenthal och den finlandssvenska nationalitetstanken'' (1927) * ''Axel Olof Freudenthal. Liv och gärning'' (1936) * ''Lyriker och berättare. Finlandssvenska studier'' (1939) * ''Det övergivna samvetet'' (1943) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Moerne, Arvid}} [[Kategorio:Sved-finnoj]] [[Kategorio:Finnaj verkistoj]] j1x6jc0067an81ynt2dku1yka3ct02l 0 943480 9372084 2026-05-13T11:54:54Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1329477461|Henri Bosco]]" 9372084 wikitext text/x-wiki '''Henri BOSCO''' (naskiĝis la 16-an de novembro 1888 en [[Avignono]]; mortis la 4-an de majo 1976 en [[Nico]]) estis franca poeto, romanisto kaj aŭtoro de infanlibroj. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12119|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}</ref> * [http://henribosco.org/ Retejo pri Henri Bosco] ({{Fr}}) [[Kategorio:Italdevenaj francoj]] [[Kategorio:Francaj katolikaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] cpq1i44z9qmcgms37fr2inu732ovo2h